Wannan batu ya shafi la'akari da hawl (shekarar wata) ga lamuni (bashin da aka bai wa wasu), idan muka tabbatar da cewa zakka tana wajaba a kansa. Wasu malaman fiqihu sun ce ana la'akari da hawl a kansa tun daga lokacin da ya fara zama lamuni, sannan a wajabta zakka a kansa tsawon lokacin. Idan ya kasance a cikin shekara guda, to zakka guda ce ake wajabtawa; idan kuma ya wuce shekaru da dama, to zakka ana wajabtawa tsawon adadin shekarun. Ma'ana, idan shekara guda ne, ana karɓar zakka guda; idan kuma shekaru da yawa ne, ana karɓar zakka ga adadin shekarun.
Wasu malaman fiqihu sun ce a wajabta zakka guda ɗaya kawai, koda lamunin ya ci gaba da kasancewa a wajen wanda ya ci bashi na shekaru da dama. Wasu kuma sun ce hawl yana tsayawa saboda bashin. Waɗanda suka ce hawl yana tsayawa saboda bashin tun ranar da aka bayar da lamunin, ba su tabbatar da wajabcin zakka a kan lamuni ba. Waɗanda suka tabbatar da cewa ana wajabta zakka a kansa tsawon shekarun da ya kasance a waje, sun yi hukuncinsu ne bisa kamanceceniya tsakanin lamuni da dukiyar da take hannun mai ita.
Game da waɗanda suka ce ana wajabta zakka guda ɗaya ko da lamunin ya wuce shekaru da dama, ba na sani ba a yanzu hujjarsu, domin muddin yana cikin lamuni, za su iya cewa ana wajabta zakka a kansa ko kuma ba a wajabta ba. Idan sun ce babu zakka a kansa, to babu amfanin tattaunawa a kai; sai mu sake farawa daga farko. Idan kuwa akwai zakka a kansa, to ko dai an sanya hawl a kansa ko kuma ba a sanya ba. Idan mun sanya hawl, to wajibi ne a lissafa adadin shekarun, sai dai idan aka ce duk lokacin da hawl ya cika kuma ba zai iya biyan zakka a kansa ba (saboda rashin biyan wanda ya ci bashi), to wannan haƙƙin wajibi a kansa ya faɗi ga shekarar. Tun da ana sanya zakka bisa sharuɗɗa biyu, kasancewar asalin dukiya da cikar hawl, to a wannan yanayi sai zakkar shekara ta ƙarshe ce kawai ta rage. Malik ya ɗauki wannan a matsayin kama da kayayyakin da aka samu domin kasuwanci. A ra'ayinsa, ba a sanya zakka a kansu ba sai mutum ya sayar da su, koda sun zauna a wurinsa shekaru da dama.
This issue deals with the consideration of the hawl for loans (given to others),202 if we maintain that zakat is levied upon them. A group of jurists said that the hawl is to be considered for it from the time of its commencement (as a loan) imposing zakat on it for its duration. If it is spread over one hawl, then, it is for one hawl, but if it is spread over a number of hawls, then, it is for such a number of hawls. This means that if it is a single hawl a single levy of zakat is imposed, but if it is spread over several years the zakat is levied for such number of years. A group of jurists said that it is to be subjected to zakat for a single year, even if the loan stays outstanding for a number of years with the person who owes the debt. A group of jurists said that the hawl is to be postponed because of it. Those who said that the hawl is to be postponed because of the debt from the day the loan was made, did not uphold the imposition of zakat on a loan, while those who maintained that zakat is to be levied upon it for the number of years it stayed outstanding decided on the basis of the resemblance of a loan with wealth in hand. For those who said that zakat is to be levied on it for a single year even if it stays outstanding for a number of years, I do not know of their reliance at the present moment, because as long as it remains a loan they may either say that zakat is levied on it or they may say that it is not, and if they say that there is no zakat on it then there is no point in discussing it; rather we start all over again. If there is zakat on it, then, the hawl is either stipulated for it or it is not. If we stipulate it, it becomes obligatory to take into account the number of years, unless it is said that each time the hawl is completed and he is not able to pay zakat for it (due to non-payment by the debtor), this obligatory right against him is dropped for that year. As zakat is imposed with two conditions, the presence of the substance of the wealth and the completion of the hawl, then in this case only the zakat due for the last year remains. This is held to by Malik to be similar to goods acquired for trade. In his view, zakat is not to be imposed on them until the person sells them off, even if they remained with him for a number of years.
Wani abu kuma a cikinsa yana kama da al'amarin dabbobin da mai karɓar zakka bai ziyarce su ba tsawon shekaru. Idan ya zo daga ƙarshe ya tarar da adadinsu ya ragu, to sai ya ɗora zakka a kan abin da ya rage, bisa abin da ya tarar a wurin, a cewar ra'ayin Malik. Dalili shi ne, tun da shekara ta wuce, mai dukiyar bai iya ware zakka ba, kuma zuwan mai karɓar zakka sharaɗi ne a wurin Malik don ware ta bayan wucewar shekara, to sai da'awar da ake yi masa ta fadi game da wannan shekarar, kuma za a ƙididdige shi a kan shekarun baya, ko adadin da ake bin sa ya fi ko ya ragu. Wannan abu ne da ya saba wa ƙiyasi, kuma Malik ya dogara da maslaha (camal) a kansa. Al-Shafi'i kuwa, yana ganin mai dukiya irin wannan yana da laifi, domin zuwan mai karɓar zakka ba sharaɗi ba ne na wajibcin zakka. Haka kuma yana da alaƙa da wannan cewa wasu malaman shari'a sun tafi a kan cewa ba wajibi ba ne ga mai dukiya ya ware zakka a kan dukiyarsa, sai dai idan zai iya miƙa ta ga shugaba (imam). Idan babu shugaban, ko kuma babu shugaba mai adalci (ʿadil) — idan mai dukiyar ya yi imanin cewa adalci na ɗaya daga cikin sharuɗɗan shugaba — kuma idan dukiyar ta lalace bayan shekara ta wuce, kafin ya iya miƙa zakkar, to ba shi da wani laifi a kan komai.
There r is another factor in it that resembles the case of cattle that are not visited by the collector for years. When he finally arrives and finds that they have decreased in number, he is to impose zakat on the remainder on the basis of what he finds there, according to Malik’s opinion. The reason is that as the hawl passed and the owner was not able to set aside the zakat, the coming of the collector being a condition with Malik for setting it aside after the passage of the hawl, the claim against him for that hawl lapsed and he is to be assessed for the previous years, whether the amount due is more or less. This is something that contradicts analogy, and Malik relied upon camal for it. Al- ShafiT, on the other hand, considers such an owner to be liable, as the coming of the collector is not a condition for the obligation. Related to this is the fact that some jurists maintain that it is not obligatory for the owner to set aside zakat on his wealth, unless he can deliver it to the imam. In case of the absence of the imam or of an ^adil imam—if the owner believes that ^addla is one of the conditions for the imam—if the wealth is destroyed after the hawl has passed and prior to his ability to deliver the zakat, the owner is not liable for anything.
Bashin bashi (lamuni) don dalilan zakka, a cewar Malik, ya kasu kashi bisa ga waɗannan yanayi uku. Wato, wasu bashin a cewarsa suna da zakka ta shekara guda kacal, kamar bashin kasuwanci; ga wasu bashin kuwa ana jinkirta hawl, kamar bashin gado; yanayi na uku kuwa ya shafi bashin mudtr™. Cikakken bayani game da ra'ayinsa a kan bashi ya wuce manufarmu.
Loans for (purposes of) zakat are divided, in Malik’s view, on the basis of these three situations, that is, some of the debts according to him are liable for zakat for a single year, like the loans in trade; for some debts the hawl is postponed, like the loans of inheritance; and the third case relates to the loans of the mudtr™ A complete discussion of his views on loans is beyond our purposes.