اسلام انسان را یک موجود یکپارچه (کلّی تقسیم‌ناپذیر) می‌داند و کردارهای او را، بدون توجه به شمار و نوع آن‌ها، به شیوه‌ای سازگار و متوازن با احکام شرعی می‌سنجد. این احکام شرعی همان نظام‌های اسلامی‌اند که به مشکلات انسان‌ها می‌پردازند. هنگامی که مشکلی مطرح می‌شود، انسان‌ها با آن برخورد می‌کنند با این باور که هر مشکلی به راه‌حلی نیاز دارد، یعنی آن را مشکلی می‌دانند که به یک حکم شرعی نیازمند است. بنابراین اسلام همه مشکلات را صرفاً مشکلات انسانی می‌داند و نه چیز دیگر. از این رو، هنگامی که اسلام به یک مشکل اقتصادی مانند نفقهٔ شوهر بر همسرش می‌پردازد، یا به یک مشکل حکومتی مانند تعیین خلیفه، یا به یک مشکل اجتماعی مانند ازدواج، آن مشکل را به عنوان مشکلی اقتصادی، حکومتی یا اجتماعی حل نمی‌کند، بلکه آن را مشکلی انسانی می‌داند که باید برای آن راه‌حل استنباط شود، یعنی باید برای آن یک حکم شرعی استنباط گردد. اسلام برای برخورد با مشکلات انسان‌ها یک روش واحد دارد، و آن این است که واقعیت مشکل را درک کند و سپس حکم خداوند را برای آن از دلایل تفصیلی شرعی استنباط نماید.

Islam considers a human being as an integrated being (indivisible whole), and addresses his or her actions with AHkam Sharai’ah in a consistent and balanced manner regardless of the number and type of these actions. These AHkam Sharai’ah are the Islamic systems which address the problems of human beings. When problems are addressed, human beings deal with them considering that every problem requires a solution i.e. considering it as a problem that requires a Hukm Shara’i. Thus Islam addresses all problems as human problems and nothing else. So when Islam treats an economic problem such as the husband’s financial support (nafaqah) of his wife or a ruling problem such as the appointment of a Khaleefah or a social problem such as marriage, it does not solve that problem as an economic, ruling or as a social problem but rather treats the problem as a human problem to which a solution should be derived i.e. a Hukm shara’i should be derived. Islam has one method in addressing the problems of human beings, which is to understand the reality of the problem and then derive the rule of Allah for it from the detailed shar’ai evidences.

نظام‌های اسلامی از احکام شرعی تشکیل شده‌اند که مربوط به عبادات، اخلاق، خوراکی‌ها، پوشاک، معاملات و قوانین کیفری است.

The Islamic systems are composed of AHkam Sharai’ah related to ‘ibadat, morals, foodstuffs, clothing, mu’amalat (transactions) and penal code.

احکام الهی مربوط به عبادات، اخلاقیات، خوردنی‌ها و پوشیدنی‌ها را نمی‌توان با علت شرعی (عِلّت) توجیه کرد. پیامبر ﷺ فرمود: «شراب (خمر) برای خودِ آن حرام شد.»

The divine rules related to ‘ibadat, morals, food-stuffs, and clothing cannot be reasoned by ‘illah (legal reason). The Messenger (saw) said; “Wine (khamr) was forbidden for itself.”.

احکامِ شرعیِ مربوط به معاملات و عقوبات، بر پایهٔ علّت استوار است؛ زیرا حکمِ شرعی در این امور بر علّتی بنا شده که دلیلِ تشریعِ آن حکم است. بسیاری از مردم به توجیهِ همهٔ احکامِ شریعت بر پایهٔ مصلحت خو گرفته‌اند، زیرا تحتِ تأثیرِ ایدئولوژی و فرهنگِ غربی قرار گرفته‌اند که تنها مصلحت را معیارِ کردار می‌داند. چنین فهمی با رهبریِ فکریِ اسلامی ناسازگار است که روح را مبنای همهٔ کردارها می‌داند و آمیختنِ روح با ماده را تنظیم‌کنندهٔ همهٔ افعال قرار می‌دهد. احکامِ شرعیِ مربوط به عبادات، اخلاق، خوراکی‌ها و پوشاک، قطعاً معلّل نیستند، زیرا برای این احکام علّتی وجود ندارد. این احکام باید همان‌گونه که در متن آمده‌اند پذیرفته شوند و نباید بر علّتی مبتنی گردند. نماز، روزه، حج، زکات، کیفیتِ ادای نماز و شمارِ رکعات آن، آیینِ حج و حدّاقلِ مالی که زکات بر آن واجب می‌شود (نصابِ زکات) و مانند اینها، باید همان‌گونه که در متن آمده‌اند گرفته، پذیرفته و تسلیم شد (توقیفیّه)، و برای آنها علّتی جستجو نشود. همین حکم در مورد حرمتِ خوردنِ گوشتِ مردار، گوشتِ خوک و مانند آن نیز صادق است. جستجوی علّت برای این احکام نادرست و خطرناک است؛ زیرا اگر علّتی برای آنها جستجو شود، نتیجه این می‌شود که اگر علّتِ حکم از میان برود، آن حکم نیز دیگر وجود نخواهد داشت. حال آنکه علّت با وجود و عدمِ حکم پیوند دارد. برای نمونه، اگر فرض کنیم پاکیزگی علّتِ وضو، ورزشِ بدنی علّتِ نماز و بهداشت علّتِ روزه است و مانند آن، در این صورت هرگاه علّت وجود نداشته باشد، حکم نیز وجود نخواهد داشت، در حالی که مسئله چنین نیست. بنابراین، جستجوی علّت برای حکم و انجام آن خطرناک است. بنابراین، واجب است که احکام عبادات را همان‌گونه که هستند بپذیریم، بدون آنکه برای آن‌ها علتی جست‌وجو کنیم. اما حکمتی که پشت یک حکم است، تنها الله آن را می‌داند، زیرا عقل ما نمی‌تواند ذات الله را درک کند، و از این رو نمی‌توانیم حکمت او را دریابیم. و اما حکمتی که در متون ذکر شده، مانند این گفته‌ی الله (سبحانه و تعالی):

However the AHkam Shara’iah related to transactions and penal code are are reasoned by an ‘illah. This is because the Hukm Shar’ai in these matters are built upon an ‘illah, which is the reason for legislating the rule. Many people have become used to justifying all the Sharee’ah rules according to benefit (maslaHah), because they are influenced by the Western ideology and Western culture, which views benefit alone as a criterion for actions. Such an understanding contradicts the Islamic intellectual leadership which considers spirit as the basis for all actions; and makes the mixing of the spirit with the material the regulator of all actions. The AHkam Sharai’ah related to ‘ibadat, morals, foodstuffs, and clothing are absolutely not reasoned, since there is no ‘illah for these rules. They should be taken as they came in the text and should not be based upon an ‘illah. Prayer (Salaah), fasting (Sawm), the Hajj, zakaah, the method of praying the Salaah and the number of its rak’at, the rites of Hajj and the minimum amount of property liable to payment of zakaah (niSaab of zakaah) and the like, should be taken, accepted and submitted to as they came in the text (tawqeefiyyah) and no ‘illah is sought for them. The same thing applies to the prohibition of eating the meat of a dead animal, pork and the like. Seeking an ‘illah for these rules is wrong and dangerous. This is because if an ‘illah was sought the result would be that if the ‘illah of the rule ceased to exist then the rule would no longer exist. The ‘illah is connected to the rule in existence and absence. As an example, if we assumed cleanliness was the ‘illah for the wudu, and physical exercise as the ‘illah for salaah, and hygiene as the ‘illah for fasting (Sawm) etc., then in these situations, whenever the ‘illah does not exist, the rule would not exist either, though the matter is not like this. Therefore seeking an ‘illah is dangerous for the rule and its performance. Thus, it is obligatory to take rules of ‘ibadat as they are, without seeking an ‘illah for them. As for the Hikmah (wisdom) behind a rule, Allah alone knows it, since our mind cannot conceive the essence of Allah, and hence we cannot comprehend His Hikmah. As for the Hikmah mentioned in the texts, such as the saying of Allah (swt),

«بی‌گمان نماز (صلاة) از زشتکاری و ناپسندی باز می‌دارد.» [TMQ Al-’Ankabut:45]

“Lo! Prayer (Salah) preserves from lewdness and iniquity.” [TMQ Al-’Ankabut:45]

و کلامِ الله (سبحانه و تعالی)

And Allah (swt) words,

«تا آنکه شاهد منافعی باشند که برای ایشان فراهم شده است» [ترجمه معانی قرآن، الحج: ۲۸] و درباره سخن خداوند (سبحانه و تعالی):

“That they may witness the benefits (provided) for them” [TMQ Al-Hajj:28] and for His (swt) words,

«آنچه در زکات به‌قصد طلب رضای خداوند می‌دهید، چندین برابر افزوده می‌شود.» [TMQ Ar- Rum:39]

“That which you give in Zakah seeking Allah’s countenance, has increased manifold.” [TMQ Ar- Rum:39]

و دیگر انواع حکمت که در متون بیان شده‌اند، باید همان‌گونه که در متن آمده‌اند و به‌صورت لفظی گرفته شوند، بدون آنکه با آنها مقایسه شود. و مگر آنکه حکمت حکم در متنی ذکر شده باشد، نه برای حکم باید حکمتی جست‌وجو شود و نه علتی.

And other sorts of Hikmah that are stated in the texts, they should be taken literally as mentioned in the text without making comparison to them. Unless the Hikmah of the rule is mentioned in a text, neither Hikmah and nor an ‘illah has to be sought for the rule.

این سخن درباره عبادات است. اما اخلاق، ارزش‌هایی هستند که برای نشان دادن فضیلت‌ها و کارهای نیکو، و نیز چیزهایی که با آن‌ها در تضاد است، قواعدی وضع شده است. این ارزش‌ها از عبادات نیز حاصل می‌شوند، و همچنین در معاملات رعایت می‌گردند. این به آن سبب است که اسلام در قانون‌گذاری خود هدفش این است که انسان را به سوی کمال هدایت کند تا به بالاترین سطح قابل دستیابی برسد. از این رو، انسان باید برای کسب بالاترین صفات و حفظ آن‌ها بکوشد. اخلاق نیکو ارزشی است که انسان با نشان دادن آن قصد تحقق بخشیدن به آن را دارد. این اخلاق مختص فضیلت‌هایی است که شرع بیان کرده است، و ارزش آن با انجام این فضیلت‌ها و کسب آن‌ها مورد نظر قرار می‌گیرد. اخلاق بخشی از شریعت اسلامی و بخشی از اوامر و نواهی الهی است که هر مسلمانی باید به آن دست یابد تا عمل او به اسلام کامل گردد و تعهدش به اوامر و نواهی الهی به کمال برسد.

This is in respect to ‘ibadat. Morals (Aqhlaaq) are however values for which rules have been established to illustrate the virtues and noble deeds and the things that contradict them. They also result from ‘ibadat, as well as being observed in mu’amalat. This is because Islam aims in its legislation to take man on the road towards perfection so as to reach the highest achievable level. Therefore man has to work towards acquiring the supreme qualities and to maintain them. The good Aqhlaaq is a value which one intends to realise when exhibiting it. It is specific to the virtues (faDaa`il) stated by the Shar’, and its value is targeted when performing these virtues and acquiring them. Aqhlaaq are a part of the Islamic Shari’ah, and a part of the commands and prohibitions of Allah, which must be achieved by every Muslim so that his observance of Islam becomes complete, and his undertaking of the commands and prohibitions of Allah is perfected.

مسلمان نه صفات اخلاقی را به خاطر خود آن صفات کسب می‌کند و نه به خاطر منفعتی که در نظرش جلوه می‌کند؛ بلکه او این صفات را تنها از آن روی کسب می‌کند که الله او را به آن‌ها فرمان داده است، و هیچ دلیل دیگری ندارد. بنابراین مسلمان به راستگویی متصف نمی‌شود به خاطر خود راستگویی، و نه به خاطر منفعت پنداشته‌شده، بلکه از آن روی که شریعت به آن امر کرده است.

A Muslim neither acquires Aqhlaaq attributes for their sake, nor for the perceived benefit. Rather he or she acquires them only because Allah commanded him with them and for no other reason. So a Muslim is not characterised with truthfulness for the sake of truthfulness in itself, nor for the perceived benefit, rather because Shar’a ordered it.

اما اینکه مسلمان اخلاق را به خاطر خود اخلاق کسب نمی‌کند، این به سبب توصیف اعمال است. کاری که انسان‌ها انجام می‌دهند ممکن است فی‌نفسه قبیح باشد، اما آنان آن را نیکو پنداشته‌اند و از این رو انجامش داده‌اند. صفتی که انسان‌ها به آن متصف می‌شوند ممکن است فی‌نفسه قبیح باشد، اما آنان آن را صفتی نیکو می‌دانند و از این رو آن را کسب می‌کنند؛ و در نتیجه خطاها پدید می‌آیند، زیرا انسان اخلاق را به خاطر خودش رعایت کرده است. مگر آنکه اسلام برای مسلمان صفات نیکو و صفات قبیح را تعریف کند و مسلمان آنها را مطابق این تعریف انجام دهد؛ و در غیر این صورت کسب این صفات با احکام شرع مطابقت نخواهد داشت. بنابراین مسلمانان نباید به راستگویی به خاطر راستگویی متصف شوند، و نه به مهربانی به خاطر مهربانی، و نه به همه اخلاق به خاطر خودشان. بلکه باید به آنها متصف شوند زیرا فرمان‌هایی از جانب خداوند هستند؛ چرا که واقعیت بنیادین این است که این اخلاق بر پایه عقیدهٔ اسلامی استوار است. رعایت این امر، کسب اخلاق را در افراد تضمین می‌کند و بدین‌سان نفس را از هر ناپاکی پاک و از هر عامل فسادآور دور می‌سازد. بهترین راه برای حفظ اخلاق این است که آنها را به آنچه در متن (قرآن و سنت) آمده محدود کنیم، به مبنای معنوی مقید سازیم و بر عقیدهٔ اسلامی بنا نماییم.

As for the fact that the Muslim does not acquire Aqhlaaq for the sake of Aqhlaaq, this is because of the description of the actions. An action which human beings perform might be by itself qabeeh but they thought it hasan so they performed it. The attribute which human beings are characterised with might be by itself qabeeh but they consider it a hasan attribute so they acquire it and thus errors would arise because man observed Aqhlaaq for their own sake. Unless Islam defines for the Muslim the hasan attributes and the qabeeh attributes and unless the Muslim performs them according to this definition, then their acquiring of these attributes would not be in compliance with the AHkam Sharai’ah. Therefore Muslims should not be characterised with truthfulness for the sake of truthfulness, nor should they be characterised with compassion for the sake of compassion, nor should they be characterised with all the Aqhlaaq for their own sake. Rather they should be characterised with them because they are commands from Allah because the fundamental fact is that these Aqhlaaq are based on the Islamic ‘aqeedah. Observing this issue would guarantee the acquisition of the Aqhlaaq in individuals thus purifying the soul of any impurity and distancing it from any corrupting factors. The best way to protect Aqhlaaq is to confine them to what is stated in the text (Qur’an and Sunnah), restrict them to the spiritual basis and build them upon the Islamic ‘aqeedah.

اما اینکه اخلاق برای منفعت به دست نیاورده شود، از این روست که انسان اخلاق را به قصد کسب منفعت یا با هدف رسیدن به آن در نظر نمی‌گیرد، مبادا که اخلاق را فاسد کند و آن را محور منفعت قرار دهد. اخلاق صفاتی است که انسان باید به آن‌ها آراسته شود، آزادانه و با میل و رغبت، و انگیزه‌اش در این کار تقوای الهی باشد. مسلمانان به اخلاق پایبند نیستند صرفاً به این دلیل که در زندگی برایشان سودمند یا زیان‌بار است؛ بلکه پایبندی‌شان به اخلاق در پاسخ به اوامر و نواهی الله است. با این درک، آراستگی به اخلاق نیک پیوسته و استوار است و بر محور منفعت نمی‌چرخد.

As for not acquiring Aqhlaaq for the sake of benefit, this is because one does not seek or aim to acquire benefit from the Aqhlaaq, lest it corrupts it and makes it revolve around the benefit. Aqhlaaq are attributes which man must be characterised with, freely and willingly, by the incentive of taqwa (the fear of Allah). Muslims do not abide by Aqhlaaq simply because they benefit or harm them in life; rather they do so in response to the commands and prohibitions of Allah. With this understanding the characterisation with good Aqhlaaq is constant and steadfast and does not revolve around benefit.

چنین اخلاقی که بر مبنای مبادلهٔ منفعت بنا شده باشد، فرد را به نفاق میکشاند؛ به این معنا که رفتارهای خاصی را آشکار میکند و سرشت واقعی خود را پنهان میدارد. زیرا اخلاق ایشان بر منفعت استوار است و در نتیجه همهٔ احکام اخلاقی ایشان به گرد منفعت میچرخد؛ آنان احکام معلّل را حول علّت آن میگردانند و به وجود خود احکام، یا به الزام آنها در صورت زوال علّت، باور ندارند.

Such Aqhlaaq built on the exchange of benefit would make the individual a hypocrite, revealing certain behaviour while concealing his true nature. This is because their Aqhlaaq are built on benefit, so their Aqhlaaq revolve around the benefit, for they make the reasoned rules revolve around their ‘illah and they do not believe in the existence of the rules nor in their obligation if the ‘illah ceased to be present.

اخلاق با علّت سنجیده نمی‌شوند و هرگز نباید بر پایهٔ علّت آن‌ها را پذیرفت یا رها کرد. باید آن‌ها را همان‌گونه که در شرع آمده‌اند، صرف‌نظر از هر علّتی، پذیرفت. جستجوی علّت برای اخلاق اشتباه و خطرناک است، زیرا ممکن است به این بهانه که علّتِ آن‌ها از میان رفته، رفتار اخلاقی مطابق با آن‌ها ترک شود.

Aqhlaaq are not reasoned and should never be taken by their ‘illah. They must be accepted as they came in Shar’a, irrespective of any ‘illah. It is erroneous and dangerous to seek ‘illah for Aqhlaaq, so as not to abandon the characterisation with Aqhlaaq when their ‘illah has ceased.

از آنچه گفته شد روشن می‌شود که هدف از عبادات، ارزش معنوی صرف است و هدف از کسب اخلاق، ارزش اخلاقی صرف. این دو باید در همین ارزش‌های مقصود محدود بمانند. نباید در عبادات و اخلاق، سود یا منفعت دنیوی آشکار شود؛ زیرا چنین آشکار شدنی خطرناک است و سبب ریا در عبادت‌کنندگان و در انسان‌های نیکوکار می‌شود. همچنین اگر سود یا منفعت آن‌ها ظاهر نشود، به ترک عبادات و اخلاق خواهد انجامید.

It becomes evident that the aim of the ‘ibadat is the spiritual value only and the aim of acquiring Aqhlaaq is the moral value only. They must be restricted to these intended values. Benefit or interest should not be manifested in the ‘ibadat and Aqhlaaq, because such a manifestation is dangerous, causing hypocrisy in those who worship and those who are virtuous people. It will also lead to the abandonment of the ‘ibadat and Aqhlaaq when their benefit or interest does not appear.

در میان احکام شرعیه‌ای که به افعال انسان در رابطه‌اش با دیگران مربوط می‌شود، برخی از نصوصی که به‌عنوان دلیل بر آن‌ها آمده‌اند، دارای علت (عِلّت) هستند؛ مانند آنچه در مورد تقسیم اموال بنی نضیر، که به مهاجرین داده شد و نه به انصار، آمده است. خداوند سبحانه و تعالی در این باره می‌فرماید:

In regard to the AHkam Sharia’ah related to man’s actions in his relation with others, some of the texts that came as evidence to them include an ‘illah such as in respect to giving the spoils of Bani Nadhir to the Muhajireen and not the Ansar. Allah (swt) says regarding this,

«تا آن‌که [مال] میان ثروتمندان شما دست‌به‌دست نشود.» [TMQ Al-Hashr:7]

“that it does not become a commodity between the rich among you.” [TMQ Al-Hashr:7]

در حالی که برخی دیگر از متون اصلاً هیچ علتی ذکر نمی‌کنند، مانند

While some other texts do not include an ‘illah at all such as,

«خداوند معاملهٔ بیع را حلال کرده و ربا را حرام کرده است.» [Al-Baqara:275]

“Allah has permitted bai’a (trading) and has forbidden Riba (interest).” [Al-Baqara:275]

بنابراین هر حکمی که متنِ آن دارای علت باشد، معلَّل است و می‌توان بر آن قیاس کرد؛ در حالی که برای احکامی که متنشان بدون علت است، علتی جستجو نمی‌شود و قیاس در آنها به کار نمی‌رود. علتِ معتبر، علتِ شرعی است که در متن قرآن و سنت ذکر شده است، زیرا تنها این دو، متون شرعی‌اند. علتی که حکمِ شرعیِ معلَّل بر آن بنا شده، علتی شرعی است نه عقلی. به بیان دیگر، علت باید در متن یا به‌صراحت، یا به‌صورت ضمنی، یا از راه استنباط، یا از طریق قیاس ذکر شده باشد. این علت با حکمِ معلَّل در وجود و عدم پیوند دارد. از این رو احکام با علت خود مدار می‌یابند. بنابراین می‌بینیم چیزی در وضعیتی به سبب وجود علتی شرعی حرام است، و اگر آن علت از میان برود، همان چیز مباح می‌شود. پس حکمِ شرعی با علت، در وجود و در عدم، مدار دارد: هرگاه علت موجود باشد حکم موجود است، و هرگاه علت موجود نباشد حکم هم موجود نیست.

Therefore any rules where the text included an ‘illah are reasoned and Qiyas may be made to them; whereas for the rules whose text is without an ‘illah, an ‘illah is not sought and Qiyas cannot be used. The valid ‘illah is the Shar’ai ‘illah that is mentioned in the text from Qur’an and Sunnah, for only these two are the Shar’ai texts. The ‘illah upon which the reasoned Hukm Shar’ai is built is a Shar’ai ‘illah and not a rational ‘illah. In other words the ‘illah must be mentioned in the text either explicitly or implicitly or by deduction or through Qiyas. This ‘illah is connected with the reasoned Hukm in presence and absence. Thus the rules revolve with their ‘illah. So we find a thing is prohibited in a situation due to the existence of a Shar’ai ‘illah, and if this ‘illah disappears that very thing becomes permissible. So the Hukm Shar’ai revolves with the ‘illah in existence and in absence, when it exists the Hukm exists and if the ‘illah does not exist the Hukm does not exist.

عدم وجود حکم به سبب عدم وجود علت، هرگز به این معنا نیست که حکم شرعی تغییر کرده است؛ بلکه حکم شرعی مسئله بدون تغییر به همان حالت خود باقی است. تنها این است که حکم به سبب نبودن علت دیگر اعمال نمی‌شود و در صورت وجود علت، اعمال خواهد شد.

The absence of the Hukm due to the absence of the ‘illah does not at all mean that the Hukm Shar’ai has changed, rather the Hukm Shar’ai of the question remains as it is without change. It is only that the Hukm is no longer applied due to the absence of the ‘illah and will be applied if the ‘illah is present.

رابطهٔ حکم با علت در وجود و عدم، به این معنا نیست که احکام با تغییر زمان و مکان تغییر کنند. از این رو، ادعای اینکه جلب منفعت و دفع فساد علت حکم شرعی است، و حکم شرعی با تغییر زمان و مکان تغییر می‌کند و در نتیجه حکم شرعی نیز به تبع آن دگرگون می‌شود، نادرست است. جلب منفعت و دفع مفسده هیچ‌گاه علت احکام نیستند، زیرا هیچ نصی نیامده که دلالت کند جلب منفعت و دفع فساد علت برای همهٔ احکام است، و نه دلالت کند که علت برای یک حکم معین باشند. بنابراین نمی‌توان آن را علت شرعی دانست.

The relationship of the rule with the ‘illah in existence and in absence does not mean that the rules change due to the change of the time and place, therefore claiming that bringing about the benefit and preventing corruption is the ‘illah of the Hukm Shar’ai, which changes as the time and place change, so the Hukm Shar’ai changes accordingly. Bringing about benefit and preventing harm are not at all the ‘illah of the AHkam, since no text came to denote that bringing about benefit and preventing corruption are ‘illah for all the AHkam, nor to denote that they are an ‘illah for a specific Hukm. Consequently, it cannot be taken as a Shar’ai ‘illah.

شرعی عِلّت وہ ہے جو کسی شرعی نص سے لی گئی ہو اور اسی تک، اور اس کے معنی تک، محدود رکھی جائے۔ شرعی نص نے نہ تو حصولِ مصلحت کو عِلّت کے طور پر بیان کیا ہے اور نہ ہی دفعِ فساد کو۔ شرعی عِلّت وہی ہے جو شرعی نص نے لائی ہے، نہ کہ حصولِ مصلحت یا دفعِ فساد۔ جو چیز نص میں آئی ہے، وہ نہ وقت سے ثابت ہوتی ہے، نہ جگہ سے، اور نہ خود فعل سے، بلکہ وہ نص ہی سے ثابت ہوتی ہے جو حکم کی عِلّت کو ظاہر کرتی ہے۔ یہ نص کبھی نہیں بدلتی، اس لیے اس سیاق میں وقت اور جگہ کا کوئی لحاظ نہیں کیا جاتا، اور نہ ہی حصولِ مصلحت اور دفعِ فساد کی کوئی حیثیت ہے۔

The Shar’’ai ‘illah is that which is taken from a Shar’ai text and should be restricted to it and its meaning. The Shar’ai text has neither indicated that bringing about a benefit nor warding off corruption as being the ‘illah. The Shar’ai ‘illah is that which the Shar’ai text has brought, not the bringing about of benefit or warding off corruption. That which is brought in the text is not indicated by the time or the place nor indicated by the action itself. It is rather indicated by the text in manifesting the ‘illah of the Hukm. This text never changes, so no consideration is given to the time and place in this context, nor is there a value to bringing about benefit and preventing corruption.

در نتیجه، احکام شرعیه با تغییر زمان و مکان تغییر نمی‌کنند؛ آنها با وجود این تغییر، همان‌گونه که هستند باقی می‌مانند.

Consequently, AHkam Shara’iah do not change with the changing of the time and place, they remain as they are regardless of this change.

اما تغییر سنت‌ها و عادات مردم، در تغییر حکم تأثیری ندارد؛ زیرا سنت، علّتِ حکمِ شرعی و نه منبعی برای آن نیست. سنت‌ها ممکن است با شرع موافق باشند یا مخالف. اگر مخالف شرع باشند، شرع آمده تا آنها را نسخ و تغییر دهد، زیرا کارکرد شریعت این است که سنت‌ها و عادات فاسد را دگرگون سازد، چرا که آنها عامل فساد در جامعه‌اند. از این رو سنت‌ها نه منبعی برای حکم شرعی به شمار می‌روند و نه علّتی برای آن، و حکم تغییر نمی‌کند. و اگر سنت‌ها با شرع موافق باشند، حکم با دلیل شرعی و علّت شرعی‌اش ثابت می‌شود، نه با این سنت‌ها، حتی اگر این سنت‌ها با شرع در تضاد نباشند. عادات نمی‌توانند بر شرع چیره شوند، بلکه شرع است که بر سنت‌ها و عادات حاکم است. احکام شرعی دلیل‌های خاص خود را دارند که همان نص است، و علّت شرعی خود را دارند، و سنت‌ها و عادات به هیچ وجه جزئی از آن نیستند.

As for the change of traditions and customs of people, this does not have an effect in changing the rule, for the tradition is not an ‘illah of the Hukm Shar’ai and neither a source for it. The traditions may agree or disagree with the Shar’a. If they disagree with the Shar’a then the Shar’a has come to abrogate and change them, since the function of the Shar’a is to change the corrupted traditions and customs, because they are the factors that cause corruption in society. Hence they are not taken as a source for the Hukm Shar’ai nor an ‘illah for it and the Hukm does not change. If the traditions were in agreement with shar’a, then the Hukm is proved by its Shar’ai evidence and by its Shar’ai ‘illah and not by these traditions, even if these traditions do not contradict the Shar’a. The customs cannot rule over the Shar’a, rather the Shar’a rules over the traditions and customs. The AHkam Shara’iah have their own evidences, which is the text and they have Shar’ai ‘illah and the traditions and customs are not a part of that at all.

در خصوص مناسب بودن شریعت اسلامی برای هر زمان و مکان، این امر از آنجا ناشی می‌شود که شریعت اسلامی با احکام خود مشکلات انسان را در همه زمان‌ها و مکان‌ها مورد توجه قرار می‌دهد و توانایی حل همه مشکلات انسان‌ها را دارد، هر قدر هم که متنوع و فراوان باشند. زیرا هنگامی که به مشکلات آنان می‌پردازد، آنان را از حیث انسان بودنشان در نظر می‌گیرد، نه از هیچ حیثیت دیگری. در هر زمان و مکانی، انسان‌ها از نظر غرایز و نیازهای زیستی خود همان‌گونه باقی می‌مانند و هیچ تغییری نمی‌کنند. از این رو، احکامی که مشکلات آنان را حل می‌کند، تغییر نمی‌یابد. آنچه برای انسان‌ها تغییر می‌کند، شیوه‌های زندگی است که بر دیدگاه آنان نسبت به زندگی اثر نمی‌گذارد. اما خواسته‌های نو و فراوانی که پیوسته برای انسان‌ها پدید می‌آید، در نتیجه تلاش انسان برای برآوردن غرایز و نیازهای زیستی‌اش به وجود می‌آید. شریعت برای حل چنین خواسته‌های نو و فراوانی نازل شد، صرف‌نظر از شمار آنها یا تغییر شیوه‌هایشان. این یکی از عواملی بود که به رشد فقه کمک کرد. با این حال، این گستردگی ظرفیت شریعت به این معنا نیست که شریعت انعطاف‌پذیر است و با هر چیز یا هر مسئله‌ای، حتی اگر با آن در تضاد باشد، سازگار می‌شود. همچنین به این معنا نیست که شریعت تکامل می‌یابد و بنابراین با گذشت زمان تغییر می‌کند. بلکه به این معناست که متون ظرفیت استنباط احکام متعدد از خود را دارند. و همچنین به این معناست که احکام توانایی انطباق بر مسائل بسیاری را دارند. برای نمونه، خداوند متعال می‌فرماید: {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} «پس اگر برای شما شیر دادند، پاداش آنان را بدهید.» [TMQ At-Talaq: 6]

As for the suitability of the Islamic Shari’ah for every time and place, it results from the fact that the Islamic Shari’ah addresses man’s problems by its rules through all times and places and is capable of solving all problems of human beings irrespective of how diverse and numerous they are. This is because when it addresses their problems, it treats them in their capacity as a human being and not in any other capacity. Whatever the time and place, human beings remain the same with respect to their instincts and biological needs without changing at all. Hence the rules which solve their problems do not change. What does change for human beings, are the patterns of life, which do not affect their viewpoint about life. As for the constant new and numerous demands of human beings, they emerge as a result of the humans endeavour to satisfy their instincts and biological needs. The Shari’ah was revealed to solve such new and numerous demands, regardless of their number or how their patterns change. This was one of the factors which contributed towards the growth of fiqh. However this vast capacity of the Sharee’ah does not mean that it is flexible and adapts to everything or to every issue even if it contradicts it. Nor does it mean that it evolves thereby it changes with time. It rather means that the texts have the capacity to derive numerous rules from them. It also means that the rules have the ability to apply on many issues. So for example, Allah (swt) says; “Then if they give suckle for you (your children) give them their due payment.” [TMQ At-Talaq: 6]

از این آیه یک حکم شرعی استنباط می‌شود که زن طلاق‌داده شایسته پاداشی برای شیردادن به کودک است. حکم شرعی دیگری نیز از آن استنباط می‌شود: کسی که به اجاره گرفته شده است، اگر کار خود را انجام داده باشد، مستحق مزد است، خواه کارمند خصوصی باشد یا کارمند عمومی. این قاعده در حوزه‌های بسیاری کاربرد دارد، مانند کارمند دولتی، کارگر کارخانه، کشاورز در مزرعه و مانند آن. بنابراین هرکدام از آنان اگر کار خود را به پایان رسانده باشند، مستحق مزد خویش‌اند، زیرا کارمندان خصوصی‌اند. همین حکم درباره نجاری که کمد می‌سازد، خیاطی که لباس می‌دوزد، کفاشی که کفش می‌سازد و مانند آنان نیز صادق است. همه آنان اگر کار خود را انجام داده باشند مستحق مزدند، زیرا کارمندان عمومی‌اند. از آنجا که استخدام قراردادی میان کارفرما و کارمند است، حاکم (حاکم) در این حکم داخل نیست، زیرا او از سوی امت استخدام نشده، بلکه احکام شرعی را اجرا می‌کند، یعنی اسلام را پیاده می‌سازد. خلیفه برای انجام وظیفه‌اش مستحق مزد نیست، زیرا با بیعت گرفتن برای اجرای شرع و ابلاغ دعوت اسلامی، از سوی امت استخدام نشده است. به همین ترتیب، معاونان او، یعنی اعضای قوه اجرائیه و والیان، برای انجام کارشان مستحق مزد نیستند، زیرا کار آنان حکومت است و ایشان کارمند به شمار نمی‌آیند. آنان حقوق نمی‌گیرند، بلکه مبلغی برای تأمین نیازهایشان برای ایشان تعیین می‌شود، زیرا از پرداختن به امور و حرفه‌های شخصی خود بازداشته شده‌اند.

From this verse a Hukm Shar’ai is derived, that the divorced woman deserves a compensation for suckling the baby. Another Hukm Shar’ai is derived from it, that the hired person is entitled to a wage if he or she has carried out their work, whether they are a private or common employee. This rule applies to numerous areas, such as the government employee, the labourer in the factory, the farmer on the farm and the like. So every one of them is entitled to their wage if they have completed their work, this is because they are private employees. The same applies to the carpenter who makes the cupboard, the tailor who sews the dress, the shoemaker who makes the shoe and the like. All of them are entitled to their wage if they have carried out their work because they are common employees. Since the employment is a contract between an employer and an employee the ruler (Haakim) is not included, because he is not hired by the Ummah, but rather he executes the AHkam Shar’aiah i.e. implements Islam. The Khaleefah is not entitled to a wage for carrying out his work, since he was given the pledge to implement the Shar’a and to convey the Islamic Da’wah, so he is not employed by the Ummah. Similarly, his assistants (deputies), i.e. the members of the executive and the Walis (governors) are not entitled to a wage for carrying out their work since their work is ruling, thus they are not employees. They do not take a salary but an amount is assigned to them to meet their needs due to being kept preoccupied from practising their own affairs and occupations.

این توانایی متون در استنباط احکام فراوان، و توانایی احکام در تطبیق بر مسائل بسیار، همان چیزی است که شریعت اسلامی را شایستهٔ پاسخ‌گویی به همهٔ مسائل زندگی، در هر مکان و زمان، و برای همهٔ مردم و نسل‌ها می‌سازد. این را نمی‌توان انعطاف‌پذیری و تحوّل نامید.

This capacity of the texts to derive many rules and the capacity of the rules to be applied to many problems is what makes the Islamic Sharee’ah suitable to address all problems in life at all places and times as well as to all peoples and generations. This cannot be described as flexibility and evolution.

دلیلِ حکمِ شرعی که از متن، یعنی قرآن یا سنت، گرفته می‌شود، برای رفعِ مشکلاتِ موجود است؛ زیرا شارع خواسته است که ما به معانیِ نصوص پایبند باشیم، نه اینکه در ظاهرِ لفظیِ متن توقف کنیم. از این رو، هنگامِ استنباطِ احکامِ شرعیه باید به معنای علت توجه شود، یعنی در استنباطِ حکم، جنبه‌ی تشریعی در متن مورد ملاحظه قرار گیرد.

The Daleel of the Hukm Shar’ai taken from the text, either Qur’an or Sunnah, is to address existing problems, because the Legislator intended that we follow the meanings of the texts rather than halting at the literal meaning of the text. Therefore, when deriving the AHkam Shar’aiah, attention has to be paid to the meaning of the ‘illah i.e. to observe the legislative aspect in the text when deducing the rule.