فصل دوم: روشهای داوری درباره راویان
Chapter Two: Methods In Judging Transmitters
روشهای داوری دربارهی راویان و تعیین میزان اعتمادپذیری ایشان متنوع است، و داوری نهایی دربارهی یک راوی معمولاً حاصل بهکارگیری چند روش از این روشها دربارهی او است، و تنها به یک روش بسنده نمیشود. این تنوع در بهکارگیری، به نتایج اعتبار بسیاری میبخشد. هنگامی که چند روش ما را به این باور میرساند که راوی معتمد است، احتمالاً به نکتهای دست یافتهایم. برای حالت مخالف نیز همین حکم جاری است؛ هنگامی که چند روش ما را به این باور برساند که راوی نادرست یا غیرقابل اعتماد است، باید به این نتایج اطمینان داشته باشیم. برای هدف این کتاب، تنها دو مورد از این روشها را بررسی خواهیم کرد. پیش از آن، خواننده باید توجه داشته باشد که دلالتهای این روشها با یکدیگر متفاوت است. برای برخی روشها، نتایج تنها بر صداقت راوی دلالت دارد و بس. برای برخی دیگر، نتایج افزون بر صداقت، که بهطور ضمنی دلالت بر ضبط درست و دقت نیز دارد، نشاندهندهی این صفات است. نخستین روشی که منتقدان حدیث برای تعیین اعتمادپذیری به کار میبرند، سنجش نقل راوی با نقل دیگران است. مجموعهی همه یا بیشتر نقلهای یک راوی معین را میتوان «مجموعهی نقل» نامید. منتقد حدیث راویای مشخص را برمیگزیند و مجموعهی نقل او را با آنچه دیگران نقل میکنند، به دقت میسنجد. آنچه منتقد میجوید، در واقع این است که مجموعهی نقل این راوی با مجموعههای نقل دیگر چگونه در تعامل است. آیا این مجموعه با دیگر مجموعهها سازگار است؟ آیا این مجموعه نقلهای یگانه و منحصربهفردی دارد که دیگران آنها را نقل نکردهاند؟ یا بدتر از آن، آیا این مجموعهی خاص با دیگر مجموعهها در تضاد است؟ منتقدان حدیث حتی یک مجموعهی نقل مشخص را بررسی میکنند و میبینند که نقلهای درون آن با یکدیگر چگونه تعامل دارند. آیا روایات موجود در این مجموعه طرق با یکدیگر سازگارند؟ یا ناسازگاریهایی در آنها وجود دارد؟ اگر بتوان نشان داد که سطحی از تأیید و پشتیبانی وجود دارد، به این معنا که مجموعه طرق روایی با مجموعههای خواهر خود در روایات مشترک میان آنها هماهنگ است و خود مجموعه از ناسازگاریها پاک و سالم است، این نشانه روشنی است که راوی مسئول این مجموعه طرق هم در حفظ خود دقیق بوده و هم در نقل خود امین. آنچه گذشت، توضیحی موردی برای احکام منتقدان اولیه حدیث نیست که در آن معیارهای جدید اعتبار بر رفتارها یا عبارات مبهم و نامشخص عالمان نخستین تحمیل شده باشد. برعکس، این معیارها به صراحت در سخنان و همچنین در رویههای عملی منتقدان اولیه حدیث یافت میشوند.