ما سه مورد از وظایفی را که نسبت به قرآن داریم بررسی کردیم، و اکنون به بررسی چهارمین وظیفه می‌پردازیم. آن این است که باید به آن عمل کنیم. 35

We have already considered three of the duties we owe to the Qur'an and now we proceed to consider the fourth. It is that we should act upon its 35

تعلیمات. بدیهی است که ما موظفیم به قرآن ایمان بیاوریم، آن را مطالعه کنیم و در معانی‌اش تأمل نماییم تا بتوانیم در زندگی واقعی خود بر طبق تعلیماتش عمل کنیم. قرآن کتاب فرمول‌ها یا ورد‌های جادویی نیست که برای دفع شر خوانده شوند. ابزاری صرف برای کسب برکات نیز نیست. آیات آن نباید تنها به قصد دریافت پاداش از جانب الله (سبحانه و تعالی) یا برای کاستن از سختی مرگ تلاوت شوند. همچنین موضوعی برای تحقیق و پژوهش به این معنا نیست که تنها ورزشی برای توانایی‌های فکری و تخیلی ما باشد تا در انواع اندیشه‌های پیچیده و موشکافی‌های بیهوده در تفسیر معانی‌اش غرق شویم.

teachings. Obviously, we are required to believe in the Qur'an, study it, and ponder over its meanings in order that we may act upon its teachings in our actual life. The Qur'an is not a book of magical formulas or mantras which are chanted to ward off evil. It is not a mere instrument for the attaining of blessings. Its ayaat are not to be recited only for the sake of getting a reward from Allah (SVVT) or for reducing the agony of death. Nor is it a subject of investigation and research in the sense that it should provide a good exercise to our intellectual and imaginative faculties so that we could indulge in all sorts of abstruse thinking and useless hair-splitting in the interpretation of its meanings.

قرآن، همان‌گونه که همگان می‌دانیم، «هُدًى لِلنَّاسِ» یعنی راهنمایی برای بشریت است۔ هدفی که این کتاب برای آن نازل شده است تنها زمانی تحقق می‌یابد که مردم به تعالیم آن عمل کنند و آن را در هر عرصه‌ی زندگی خود راهنمای خویش قرار دهند۔ پیامبر گرامی ﷺ به روشنی بیان فرموده‌اند که خواندن قرآن و تدبّر در معنای آن هیچ فایده‌ای نخواهد داشت، اگر نکوشیم زندگی خود را بر پایه‌ی احکام آن شکل دهیم۔ اگر به دستورات آن بی‌اعتنا باشیم، خواندن قرآن نه‌تنها سودی برای ما نخواهد داشت، بلکه ایمان ما را سست خواهد کرد۔ در این زمینه، کتاب مقدس با صراحتی بی‌چون و چرا سخن می‌گوید:

The Qur'an, as we all know, is huda lil-naas, guidance for mankind. The purpose for which this Book has been revealed will be realized only if people act upon its teachings and make it a guide for them in every sphere of their life. The Holy Prophet (SAW) has made it crystal clear that no useful purpose will be served by reading the Qur'an and pondering over its meaning if we do not try to mold our lives according to its injunctions. If we disregard its injunctions, the reading of the Qur'an, instead of doing us any good, will undermine our faith. In this context, the Holy Book speaks in unequivocal terms:

...و هر کس که بر اساس آنچه خداوند نازل کرده حکم نکند، آنان کافرانند. (المائدہ ۴۴)

... and whosoever does not judge by what Allah has revealed, such are the disbelievers. (Al- Ma'idah 544)

ما در روایات زیر از پیامبر مقدس (ﷺ) توضیح بیشتر و تأکید بر این نکته را داریم:

We have further clarification of, and emphasis over this point in the following traditions of the Holy Prophet (SAW):

هیچ یک از شما ایمان نمی‌آورد تا زمانی که تمامی خواسته‌های نفسانی‌اش تابع آنچه من آورده‌ام (یعنی هدایت وحیانی) باشد. ﷺ (روایت‌شده در شرح السنّة)

None of you can become a believer until all his desires are subordinated to what I have brought (i.e., the Revealed Guidance). (Narrated in Sharah Al-Sunnah)

هر کس آنچه را که قرآن حرام دانسته، حلال بشمارد، به قرآن ایمان نیاورده است (یعنی در حقیقت، او آن را وحیِ الهی نمی‌داند). (روایت شده توسط ترمذی)

One who deems lawful what the Qur'an declares unlawful is not a believer in the Qur'an (i.e., in reality, he does not hold it to be a Divine Revelation). (Narrated by Timidhi)

آن کس که هنوز در جستجوی حقیقت سرگردان است و پس از مطالعهٔ دقیق قرآن هنوز تصمیم نگرفته که آیا این کتاب حقیقت مطلق است یا نه، وضعش متفاوت است. اما کسی که قرآن را کتاب خدا (سبحانه و تعالی) می‌داند، تا زمانی که با عزمی راسخ مطالعه نکند که هر قدر دشواری‌ها سنگین و قربانی‌ها بزرگ باشند، به دستورهای آن عمل خواهد کرد و منش خود را بر اساس تعالیم آن تغییر خواهد داد، هیچ بهره‌ای از آن نخواهد برد. همان‌گونه که هنگام توضیح معنای لغوی واژهٔ تلاوت گفتیم، قرآن هدایت کامل خود را تنها به کسانی می‌بخشد که خود را کاملاً به آن بسپارند و مدت‌ها و با کوشش فراوان در آن تأمل کنند. تسلیم شدن کامل همراه با تمرکز طولانی که از خودانضباطی عمیق و پرورش‌یافته زاده می‌شود، همان حالت فروتنی و از خودگذشتگی را پدید می‌آورد که در حدیث یادشده آمده است: «هیچ‌یک از شما مؤمن نخواهد شد تا آنگاه که هوس‌های او تابع آنچه من آورده‌ام نشود.» کسی که می‌خواهد از قرآن هدایت کامل بگیرد، نخست باید خود را در این حالت ذهنی قرار دهد و سپس، هرچه ارتباطش با قرآن نزدیک‌تر شود، روشنایی بیشتر و بیشتری از آن خواهد گرفت. قرآن کریم چنین تأکید می‌کند:

The case of a person who is still exploring and wandering in quest of truth, and has yet to decide after a careful study of the Qur'an whether it is the absolute truth or not, is different. However, the person who believes the Qur'an to be the Book of Allah (SW) cannot benefit from it at all unless he studies it with a firm resolve that, however heavy the odds and however great the sacrifices, he would abide by its injunctions and modify his character according to its teachings. As we have already stated while explaining the literal meaning of the term tilawat, the Qur'an yields its perfect guidance only to those who abandon themselves to it and pore over it long and assiduously. Self-abandonment combined with a prolonged concentration born of a deep cultivated self-discipline generates that state of submissiveness and self-effacement which has been referred to in the above-quoted tradition viz., "None of you can become a believer until all his desires are subordinated to what I have brought." A person who desires to get full guidance from the Qur'an has, first of all, to put himself into this state of mind and afterwards as his contact with the Qur'an becomes closer and closer he will continue to get greater and greater enlightenment from it. The Holy Qur'an affirms:

و کسانی که هدایت را پذیرفتند، [خداوند] بر هدایتشان می‌افزاید و پرهیزگاریشان را به آنان عطا می‌کند. (محمد: ۱۷)

While as for those who accept guidance, He increases their guidance and bestows on them their piety. (Muhammad 47:17)

معنای این سخن آن است که اگر انسان واقعاً گام نخست را بردارد و زیر رهنمود قرآن حرکت کند، به زودی خود را در حال پیمودن گام‌به‌گام راه مستقیم خواهد یافت و پیوسته به مراتب بالاتر و بالاتر رشد معنوی خواهد رسید. از سوی دیگر، اگر انسان تصمیم نگرفته باشد که خود را مطابق با تعلیمات قرآنی دگرگون کند، وقتی که صرف تلاوت کتاب مقدس می‌کند، بیهوده خواهد بود. تلاوت قرآن نه تنها هیچ سود معنوی‌ای برای او نخواهد داشت، بلکه ممکن است حتی مایه لعنت او شود.

It means that if a person actually makes a start, moving under the guidance of the Qur'an, he will soon find himself marching steadily along the straight path, and he will go on gradually rising to the higher and higher planes of spiritual development. On the other hand, if a person has not made up his mind to transform himself in accordance'with the Qur'anic teachings, the time he spends on reciting the Holy Book will be just wasted. Recitation of the Qur'an, instead of doing him any spiritual good, may actually prove to be curse on him.

امام غزالی (رحمه الله) از یکی از عارفان نقل کرده‌اند که گفته است: «برخی از قاریان قرآن از آن چیزی جز نفرینی که بر ایشان فرو می‌فرستد، بهره‌ای نمی‌برند.»

Imam Ghaiali (RA) has quoted some mystic as saying that "Some readers of the Qur'an do not get anything from it except the imprecation which 'it pronounces upon them.

هنگامی که کسی «لعنت خدا بر دروغگویان» را تلاوت می‌کند در حالی که خودش دروغگو است، او خود هدف این لعنت قرار می‌گیرد. به همین ترتیب، هنگامی که خواننده‌ای [آیه را] می‌خواند،

When he recites "Allah's curse is on the liars" while he himself is a liar, he becomes the target of this curse." Similarly, when a reader reads:

«پس اگر (از خوردن ربا) دست برنداشتند، پس آنان را به جنگی از جانب خدا و پیامبرش اعلام کنید…» (سورۀ البقره، ۲:۲۷۹)

So, if they do not desist (from devouring interest), give them an ultimatum of a war on behalf of Allah and His Messenger.. . . (Al-Baqarah 2:279)

و اگر خود او این حکم الهی را نقض کند، مخاطب این هشدار قرار می‌گیرد. به همین ترتیب، آن کسانی که در پیمانه و وزن کم می‌گذارند و آنان که به غیبت و عیب‌جویی می‌پردازند، هنگامی که این آیه را می‌خوانند: {وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ} [المطففین ۸۳:۱] و {وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ} [الهمزة ۱۰۴:۱]، خودشان مخاطب این هشدارهای هولناک می‌شوند.

and if he himself violates this injunction of Almighty Allah (SWT), he becomes the addressee of this ultimatum. In the same way, when those persons who give short measure or short weight and those who indulge in backbiting and carping, read "Woe to those who give less in measure and weight" (Al-Mutamfin 83:l) and "Woe to every slanderer and backbiter" (Al-Humazah 104:1), then they themselves become the addressees of these dreadful warnings.

با اندکی تأمل در این مطلب می‌توان به‌آسانی دریافت که انسان از تلاوت قرآن چه بهره‌ای خواهد برد، اگر کردارش با آموزه‌های آن هم‌خوان نباشد.

Reasoning on this line, we can easily understand what a man will gain from the recitation of the Qur'an if his actions are not in accordance with its teachings.

اما کسانی که قرآن را برای پژوهش و تحقیق مطالعه می‌کنند، برای تدبر در معانی آن و برای نوشتن یا گردآوری کتاب‌هایی درباره‌ی آن، اگر دستورهای قرآن را به کار نبندند، می‌توان گفت که آنان بدترین گناهکاران‌اند. مطالعه و پژوهش ایشان همچون سرگرم شدن به یک تمرین فکری جذاب است، که جز بازی کردن با کتاب مقدس، یا حتی مسخره کردن آن، به شمار نمی‌آید.

As for those who study the Qur'an for investigation and research, for reflection over its meanings and for writing or compiling books on it, if they do not put the injunctions of the Qur'an into practice, we can say that they are the worst sinners. Their study and research is like indulging in a fascinating intellectual exercise which is tantamount to mere toying with the Holy Book, or even making fun of it.

در نتیجه، به جای آنکه آنان را به راه راست هدایت کند، موجب انحراف و گمراهی‌شان می‌شود:

Consequently, instead of guiding them to the right path, it causes them to deviate and go astray:

... به وسیله‌ی آن بسیاری را گمراه می‌کند و بسیاری را به راه راست هدایت می‌نماید.. . . (البقرہ ۲:۲۶)

... by it He causes many to stray, and many He leads to the right path.. . . (Al-Baqarah 2:26)

این به اصطلاح عالمان قرآن، تفسیرهای فتنه‌انگیز گوناگونی را رواج می‌دهند و به شیوه‌های مختلف در گمراه ساختن و منحرف کردن مردم دست‌یار می‌شوند. تمام تفکر ایشان دربارهٔ کتاب مقدس، از انگیزه‌ای خبیثانه برمی‌خیزد که در پی امور پیچیده و دشوارفهم می‌دوند. قرآن انگیزه‌های ایشان را در این کار به نیکی توصیف کرده است، با این عبارات:

These so-called scholars of the Qur'an disseminate all sorts of mischievous interpretations and become instrumental in misleading and misguiding the people in different ways. Their whole thinking on the Holy Book is motivated by a vicious attempt to run after the abstruse and the recondite. The Qur'an has aptly described their motives in doing so in the following words:

پس کسانی که در دلهایشان کجی است، از آن بخش که متشابه است پیروی میکنند، به دنبال فتنهانگیزی و جستجوی معانی پنهان آن... (آل عمران ۳:۷)

... So they follow the part thereof that is figurative, seeking discord and searching for its hidden meanings ... (Aal lmran 3:7)

صحابه (رضی الله عنهم) به اهمیت بالای گنجاندن تعلیمات قرآن در زندگی خود آگاه بودند. به همین دلیل کسانی که استعداد ویژه‌ای برای تأمل در کتاب مقدس داشتند و سال‌ها به تدبر در یک سوره می‌پرداختند، در مطالعه خود وقفه‌های طولانی می‌انداختند. این کار بیشتر برای جذب ثمره پژوهش‌شان یا تثبیت دانش نظری‌شان نبود، بلکه برای پرورش توانایی عمل به تعلیمات قرآنی بود. آنان پیش نمی‌رفتند مگر آنکه مطمئن می‌شدند می‌توانند آنچه از قرآن آموخته‌اند را در عمل پیاده کنند. شاید خواننده کمی شگفت‌زده شود اگر بداند که صحابه (رضی الله عنهم) از حفظ کردن یک سوره، تنها نگه داشتن آن در حافظه را اراده نمی‌کردند، بلکه معانی آن را روشن درک می‌کردند و شخصیت خود را در پرتو هدایتی که از آن می‌گرفتند شکل می‌دادند. به طور مثبت، آنچه صحابه (رضی الله عنهم)

The Companions (RAA) understood the supreme importance of incorporating teachings of the Qur'an into their lives. That is the reason why those, who had a special aptitude for reflecting over the Holy Book and would spend years together pondering over a single Surah, made such long pauses in their study. It was not so much for the assimilation of the fruit of their research or the consolidation of their theoretical knowledge as for developing a capacity for acting upon the Qur'anic teachings. They would not go ahead until they were satisfied that they were able to put into practice what they had learned from the Qur'an. Perhaps the reader will be a little surprised to know that by learning a Surah by heart, the Companions (RAA) did not mean only preserving it in memory but also comprehending its meanings clearly and molding their character in the light of the guidance they received from it. Positively, what the Companions (RAA)

منظور واقعی از حفظ القرآن (ازبر کردن تمام قرآن) این بود که الفاظ آن در حافظهٔ شخص نگهداری شود، دانش آن در ذهن او گنجینه گردد، و تعالیم آن در رفتارش نمودار شود، به گونه‌ای که تمام شخصیت او به روح قرآن آغشته شود و ژرفای وجودش به نور آن روشن گردد.

actually meant by hit2 a/-Qur'an (memorizing the whole Qur'an) was that its words should be preserved in a person's memory, its knowledge should be treasured up in his mind, and its teachings should be reflected in his conduct so that his whole personality was imbued with thee spirit of the Qur'an and the deepest recesses of his being were illumined by its light.

نوعِ رابطه‌ای که میان رفتار انسان و قرآن در زندگی صحابه (رضی الله عنهم) دیده می‌شود، در کامل‌ترین و بی‌نقص‌ترین شکل خود در زندگی پیامبر گرامی ﷺ یافت می‌شد. ام‌المؤمنین عایشه (رضی الله عنها) - همسر پیامبر ﷺ که از نزدیک‌ترین آگاهی را از زندگی ایشان داشت و به همین سبب قرار بود نقش معلّم امت را ایفا کند - روزی درباره‌ی شیوه‌ی زندگی پیامبر ﷺ پرسیده شد. او پاسخ داد: «اخلاق او تجسّمِ تعالیمِ قرآن بود.» این پاسخ بسیار حکیمانه و سنجیده، ژرفای تأثیری را که قرآن باید بر زندگی یک مسلمان راستین بگذارد، آشکار می‌سازد.

The type of relationship between human conduct and the Qur'an visible in the lives of the Companions (RAA) was to be found in its most consummate and perfect form in the life of the Holy Prophet (SAW). Ummul Momineen Ayesha (RAA) - wife of the Holy Prophet (SAW), who had the most intimate knowledge of his life and who as such was destined to play the role of a teacher for the Ummah - was once questioned about the Prophet's (SAW) mode of life. She answered "His character was an embodiment of the teachings of the Qur'an." This extreyly wise and judicious answer brings into relief the deep impact which the Qur'an must have on the life of a true Muslim.

به‌طور خلاصه، بهترین راه بهره‌مند شدن از مطالعهٔ قرآن این است که همواره رفتار و اخلاق خود را بر پایهٔ آموزه‌های آن اصلاح کنیم، و در همان حال فهم عمیق‌تری از معانی آن پیدا کنیم، تا قرآن در بافت شخصیت ما نفوذ کند. در غیر این صورت، همان‌گونه که پیامبر ﷺ فرموده‌اند، خطری وجود دارد که

In short, the best way to benefit from the study of the Qur'an is that we should go on mending our ways and modifying our conduct in the light of its teachings as we go on developing a deeper and deeper understanding of its meanings, so that the Qur'an permeates into the composition of our character. Otherwise there is a danger that - according to the pronouncement of the Holy Prophet (SAW)

«القرآن حجةٌ لك أو عليك»؛ فإنّ العلمَ بالقرآن وفهمَه قد يصيرُ حجةً دامغةً علينا تُوجِبُ هلاكَنا، وقد يكونُ سببًا في عذابٍ أشدَّ من اللهِ سبحانه وتعالى بسبب تفريطِنا وإعراضِنا.

that "the Qur'an is a plea either for you or against you" - the knowledge and understanding of the Qur'an may become an irrefutable argument against us for our damnation, and may become instrumental in bringing us a greater punishment from the Almighty (SW) for our negligence and indifference.

لازم است در اینجا توضیح داده شود که «عمل به قرآن» دو مرحله دارد: فردی و جمعی. برخی از احکام قرآن به زندگی فردی و شخصی انسان مربوط است و او می‌تواند فوراً آن‌ها را انجام دهد. این احکام به محض آنکه فرد از آن‌ها آگاه شود، بر او لازم می‌گردد. هیچ توجیهی برای تأخیر یا به تعویق انداختن در گنجاندن این احکام در رفتار او وجود ندارد. کیفر کوتاهی در این امر به صورت سلب توفیق الهی و در نتیجه ناتوانی او از زیستن بر اساس اصولی که در کتاب مقدس آمده، ظاهر می‌شود. این شکاف آشکار میان گفتار و کردار، و میان ایمان و عمل، که نزد خداوند متعال (سبحانه و تعالی) بسیار ناپسند است، به نفاق می‌انجامد. همین نکته را پیامبر مکرم ﷺ در این عبارات بیان فرموده‌اند:

Here it is necessary to explain that Amal bil-Qur'an (acting upon the Qur'anic injunctions) has two phases - individual and collective. There are injunctions which pertain to a person's individual or private life and which he can carry out immediately. These become binding on him as soon as he comes to know of them. There is absolutely no justification on his part for any postponement or delay in the matter of incorporating these injunctions into his conduct. The punishment for negligence shown in this matter appears in the form of the withdrawal of Divine Grace and his consequent failure to live up to the principles embodied in the Holy Book. This gaping disparity between his word and deed, and between his belief and action, which is so hateful to Almighty Allah (SWT) amounts to hypocrisy. This very fact has been referred to by the Holy Prophet (SAW) in these words:

بیشتر منافقان در میان امتم، قاریان قرآن خواهند بود. (روایت احمد)

Most of the hypocrites among my followers will be the readers of the Qur'an. (Narrated by Ahmad)

بنابراین، تنها راه امن برای انسان این است که فوراً بر اساس آنچه توانسته از قرآن بیاموزد، عمل کند.

Therefore, the only safe course for a person would be that he should immediately begin to act upon what he has been able to learn from the Qur'an.

در مورد احکامی که به آن دسته از امور زندگی جمعی ما مربوط می‌شوند که خارج از کنترل یک فرد هستند، روشن است که او ملزم نیست فوراً به آن‌ها عمل کند. با این حال، وظیفه اوست که تا جایی که ممکن است بکوشد شرایط موجود را تغییر دهد و به برپایی جامعه‌ای بر پایه اصول قرآنی کمک کند تا عمل به تمامی تعالیم قرآن امکان‌پذیر شود. در این شرایط، تلاش‌هایی که او در این راستا انجام می‌دهد «عذری نزد پروردگارش» خواهد بود و جایگزین عمل واقعی به احکام مربوط به زندگی جمعی خواهد شد. ۱۲ این اشاره به واقعه‌ای است که قرآن نقل می‌کند: «و چون گروهی از ایشان گفتند: چرا قومی را پند می‌دهید که خداوند هلاکشان می‌کند یا به عذابی سخت گرفتارشان می‌سازد؟ (واعظان) پاسخ دادند: (ما این کار را می‌کنیم) تا نزد پروردگارتان عذری باشد و شاید که پرهیزگار شوند.»

As regards the injunctions that pertain to such affairs of our collective life as are beyond the control of an individual person, it is clear that he will not be bound to act upon them immediately. Nevertheless, it is his duty to try as far as possible to change the existing conditions and help in the establishment of a society based on the Qur'anic principles so that it may become possible to act upon the entire teaching of the Qur'an. Under these circumstances, the efforts made by him in this direction will be "an excuse from him with his Lord"'2 and will become a substitute for actual 12 This refers to an incident narrated by the Qur'an, as follows: 'When some of them said: 'Why do you preach to a people whom Allah will destroy or visit with a terrible punishment?' (The preachers) replied: '(We are doing this so) that it may be accepted as an excuse by our Lord, and perchance they may fear Nm.' " compliance with the injunctions that pertain to collective life.

اما اگر او در این راه هیچ تلاشی نکند و به خود و به عبادات شخصی‌اش، به بقای شخصی و به رفاه خانواده‌اش بسنده کند، آنگاه این خطر وجود دارد که حتی عمل او به دستورهای قرآنی مربوط به امور فردی و خصوصی، شبیه به آن رفتار نکوهیده‌ای شود که قرآن کسانی را به خاطر آن سرزنش می‌کند، در این کلمات:

However, if he does not make any effort in this direction and remains content with himself and with his personal devotions, with his personal survival and the well-being of his family, then there is a danger that even his enactment of Qur'anic injunctions relating to personal and private matters will resemble the reprehensible practice of those whom the Qur'an censures in the following words:

... آیا پس شما به بخشی از کتاب ایمان می‌آورید و به بخش دیگر کفر می‌ورزید؟...» (البقرة ۲:۸۵)

... then do you believe in a part of the Scripture and reject the rest?....') (Al-Baqarah 2:85)

همان‌گونه که تذکّر، عنوانی عام برای فهم قرآن است، همچنین عام‌ترین و پرکاربردترین عنوان برای عمل به تعالیم آن، «حُکم بما اَنزَلَ اللّه» (داوری کردن بر پایهٔ آنچه خداوند نازل کرده) است». برای درک معنای واقعی واژهٔ «حُکم»، که هستهٔ این عنوان است، باید کاربرد آن را در آیات زیر بررسی کنیم.

Just as tazakkur is a general term for the understanding of the Qur'an, similarly the most general and widely used term for acting upon its teachings is hukm bima anzalallah (to judge in the light of what Allah has revealed)." For grasping the real significance of the word hukm, which is the core of this term, we should consider its use in the following ayaat:

... فرمانروایی جز برای الله نیست... . (یوسف ۱۲:۴۰)

... the authority is for none but Allah ... . (Yusuf 12:40)

در اینجا این واژه به معنای «فرمان» یا «اختیار» به کار رفته است. و این‌گونه آن را به‌عنوان معیاری برای داوری نازل کردیم، به زبان عربی... (الرعد ۱۳:۳۷)

Here this word has been used in the sense of "command" or "authority." And thus have we revealed it to be a criterion for judgment, in Arabic.. . . (Al-Ra'd 13:37)

در اینجا قرآن به‌عنوان «حُکم» توصیف شده است، که در این‌جا به «معیاری برای داوری» ترجمه شده است. بی‌گمان، ما این (کتاب) را بر تو (ای محمد ﷺ!) نازل کرده‌ایم

Here the Qur'an has been styled as Hukm, which has been translated here as "a criterion of judgment." Surely, We have sent down to you (0 Muhammad!)

همانا ما این کتاب را به حق بر تو نازل کردیم، تا میان مردم بر اساس آنچه خداوند به تو نشان داده داوری کنی ... (النساء ۴: ۱۰۵)

the Book in truth, that you may judge between men by that which Allah has shown you .... (At-Nisa 4: 105)

در اینجا از مشتقی از واژه «حکم» برای اشاره به رسالت پیامبر ﷺ استفاده شده است.

Here a derivative of the word hukm has been used to indicate the mission of the Holy Prophet (SAW).

آیات ۴۴ تا ۴۷ سورهٔ المائدة به صراحت بیان می‌کنند که کسانی که بر اساس آنچه خداوند نازل کرده حکم نمی‌کنند، جز کافران، ستمکاران و فاسقان نیستند.

Ayaat 44 to 47 of Surah Al-Ma'idah categorically state that those who do not judge by the light of the Qur'an are none other than the unbelievers, the wrongdoers and the rebels.

اگر بخواهیم معنای کلمه «حکم» را در یک واژه بیان کنیم، نزدیکترین معادل انگلیسی که به ذهن میرسد «judgment» یا «decision» است. با این حال، برای درک کامل مفهوم آن باید به دو رکن اساسی رفتار انسان، یعنی اندیشه و عمل، توجه کنیم.

If we try to express the sense of the word hukm in one word, the nearest English equivalent that strikes our mind would be "judgment" or "decision." However, in order to understand its full significance we must think of the two basic constituents of a person's conduct i.e., thought and action.

هنگامی که دیدگاه یا اندیشهای چنان ذهن انسان را به طور کامل فرا میگیرد که داوری یا تصمیم او را تعیین میکند، کنش او نیز به طور خودکار تابع آن خواهد شد.

When a viewpoint or a thought so completely dominates a person's mind that it comes to determine his judgment or decision, his action will be automatically subordinated to it.

از این رو، قرآن برای بیان اندیشهٔ عمل کردن به احکام آن، اصطلاح بسیار پرمعنای «حکم بما أنزل الله» (داوری کردن در هر مسئله بر پایهٔ آنچه خداوند نازل کرده است) را به کار برده است. کاربرد این اصطلاح نشان می‌دهد که انسان تنها هنگامی به آموزه‌های قرآن عمل خواهد کرد که اندیشهٔ او بر کتاب مقدس چیره باشد و شناختی از حقیقت که این کتاب به او می‌بخشد، در ژرفای دل و ذهنش نفوذ کرده باشد.

Therefore, for expressing the idea of putting its injunctions into practice, the Qur'an has employed the highly significant term hukm bima anzalallah (deciding every issue in the light of what is revealed by Allah). The use of this term indicates that a person will act upon the teachings of the Qur'an only when his thinking is dominated by the Holy Book and the knowledge of Reality imparted by' it has gone deep down into both his heart and his mind.

یکی دیگر از اصطلاحاتی که قرآن برای بیان مفهوم عمل کردن به تعالیم کتاب مقدس به کار می‌برد، «اقامه» (پایداری ورزیدن بر، یا برپا داشتن) است. این واژه در آیه‌ی ۶۹ به کار رفته است.

Another term that is used by the Qur'an to denote the idea of acting upon the teaching of the Holy Book is lqamah (standing fast by, or establish). It has been used in a ayah 69

از سورۃ المائدہ، که درباره یهودیان و مسیحیان می‌فرماید که:

of Surah Al-Ma'idah, which says about the Jews and the Christians that:

و اگر آنان به تورات و انجیل و آنچه از جانب پروردگارشان بر ایشان نازل شده بود، پایبند می‌ماندند، قطعاً از بالای سرشان و از زیر پاهایشان روزی می‌خوردند… [المائدة: ۶۶]

And if only they had stood fast by the Torah and the Gospel and all the revelation that were sent to them from their Lord, they would surely have gotten provision from above them and from underneath their feet.. . . (Al-Ma'idah 366)

آیهٔ ۷۱ همین سوره نیز همین واژه را به کار برده و این اعلام را بیان می‌کند:

Again it is used in ayah 71 of the same Surah, which makes the announcement:

بگو: «ای اهل کتاب! شما بر هیچ پایه‌ای نیستید مگر آن‌که به تورات و انجیل و آنچه از جانب پروردگارتان بر شما نازل شده، پایبند باشید». . . . (المائدة ۵:۶۸)

Say: "0 people of the Book! You have no ground to stand upon unless you stand fast by the Torah, the Gospel, and what has been sent down to you from your Lord". . . . (Al-Ma'idah 5:68)

مفهوم «حكم بما أنزل الله» به این معناست که رفتار فردی انسان با تعلیمات قرآن مطابقت داده شود، اما «إقامة ما أنزل من الله» به رفتار جمعی جامعه مربوط می‌شود. این عبارت به برپایی نظام زندگی‌ای اشاره دارد که بر پایه عدالت اجتماعی بنا شده و تعادل و هماهنگی کامل میان اعضای جامعه و طبقات گوناگون آن را تضمین می‌کند. هنگامی که مردم به چنین نظام اجتماعی کاملی گردن می‌نهند، امکان ستم و تجاوز، بی‌رحمی و بی‌عدالتی کاملاً از میان می‌رود و همه درهای استبداد سیاسی و بهره‌کشی اقتصادی بسته می‌شود. به همین دلیل، آیه ۶۹ سوره مائده که در بالا نقل شد، به رفاه عمومی اجتماعی و شکوفایی اقتصادی به‌عنوان نتیجه لازم چنین نظامی به‌طور ویژه اشاره می‌کند.

The term hakm bima anzalallah pertains to making the conduct of the individual conform to the teaching of Qur'an, but lqamah ma unzila minallah pertains to the collective conduct of the community. It signifies the establishment of a system of life based on social justice that ensures perfect balance and harmony between the individual members of the society and its different classes. When people come to owe allegiance to such a perfect social order, the possibility of tyranny and transgression, cruelty and injustice is absolutely ruled out and all the doors of political oppression and economic exploitation are closed. This is why the ayah 69 of Surah Al-Mai'dah quoted above specifically refers to the general social well-being and economic prosperity as an inevitable concomitant of such a system.

این برپایی یک نظم اجتماعی کاملاً عادلانه و منصفانه، همان هدفی است که خداوند (سبحانه و تعالی) به خاطر آن پیامبرانش را فرستاد و کتاب‌هایش را نازل کرد:

This establishment of a perfectly just and equitable social order is the very purpose for which Allah (SVVT) sent His messengers and revealed His Books:

ما یقیناً رسولان خود را با نشانه‌های روشن (یعنی معجزات و دلایل) فرستادیم، و همراه ایشان کتاب (یعنی هدایت وحیانی) و میزان (یعنی شریعت) را نازل کردیم، تا مردم به عدالت برخیزند... (الحدید ۵۷:۲۵)

, We have surely sent our messengers with clear signs (i.e., miracles and proofs), and sent with them the Book (i.e., revealed guidance) and the Balance (i.e., the Shan'ah), so that mankind may stand by justice.. . . (Al-Hadeed 57:25)

در رکوع دوم سورۃ الشوریٰ، این موضوع به تفصیل بحث شده است۔ در اینجا تصویری روشن از هماهنگی و پیوندی که میان مفاهیم بنیادین اسلامی برقرار است دیده می‌شود، که با توالی‌ای بسیار پرمعنا و سنجیده بیان شده‌اند۔ از جمله این‌ها: اختیار یا فرمان الله، برپاداشتن دین، ایمان به کتاب نازل‌شده، و برپاداشتن نظم اجتماعیِ عادلانه۔

In the second ruku' of Surah Al-Shura we have a detailed discussion of this topic. Here we have a clear picture of the coordination subsisting between the fundamental Islamic concepts, mentioned in a highly meaningful and judicious sequence. These include Allah's authority or decision, establishment of Deen,'s belief in the Revealed Book, and the establishment of the just social order.

ابتدا، اصل بنیادینی وجود دارد که اقتدار حکم و تصمیم الهی برتر است، و بر این اساس، در آیه ۱۰ به شناختن و پاسداشت آن در همه احوال دستور داده شده‌ایم.

To begin with, we have the fundamental principle that Allah's authority of decision is supreme, and in ayah 10 we have, accordingly, been directed to recognize and uphold it under all eventualities:

۱۵ معمولاً «دین» ترجمه می‌شود، اما این واژه به اصول بنیادین هدایت الهی و به شیوه‌ی کاملِ زندگی اشاره دارد که از به‌کار بستنِ این اصول شکل می‌گیرد.

15 Generally translated as 'religion," the term Deen signifies the fundamental principles of Divine Guidance and the complete way of life that comes into shape from putting these'principles into practice.

و آنچه در آن اختلاف کنید، حکم آن با خداست ... . (الشوریٰ ۴۲:۱۰)

And whatever it be wherein you differ, the decision thereof is with Allah ... . (Al-Shura 42:10)

آیهٔ ۱۳ همین سوره به تجلی اقتدار یا فرمان الهی در قالب دین و شریعت اشاره دارد: «از دین، همان را برای شما مقرر کرد که به نوح سفارش کرده بود و آنچه را به تو وحی کردیم [ای محمد ﷺ!] و آنچه را به ابراهیم و موسی و عیسی سفارش کردیم؛ اینکه دین را برپا دارید و در آن تفرقه نیندازید...» (الشوری ۴۲:۱۳)

Ayah 13 of the same Surah refers to the manifestation of Allah's authority or decision in the form of Deen and Shari'ah, The same Deen has He established for you as that which He enjoined on Noah, which We have revealed to you (0 Muhammad!) and that which We enjoined on Abraham, Moses and Jesus; namely, that you should establish Deen and make no divisions therein.. . . (Al-Shura 42:13)

سپس در آیه ۱۵، به پیامبر مکرم ﷺ دستور داده شده که به کتابی که نازل شده ایمان خود را اعلام کند و برای ایجاد جامعه‌ای عادلانه تلاش نماید، با آن‌که عملاً میان مردم به عدالت حکم کند: ﴿فَلِذَٰلِكَ فَادْعُ ۖ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ ۖ وَقُلْ آمَنتُ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِن كِتَابٍ ۖ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ۖ ...﴾ (الشورى: ۱۵)

Then in ayah 15, the Holy Prophet (SAW) has been instructed to declare his belief in the Book and to strive for the creation of a just society by practically dispensing justice to the people: Now then, for that (reason) call (them to the same Deen) and stand steadfast as you are commanded, and follow not their desires but say: "I believe in the Book which Allah has sent down; and I am commanded to do justice among you ...." (Al-Shura 42:15)

این کل بحث در آیهٔ ۱۷ خلاصه می‌شود: {اللهُ الَّذِي أَنزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ}، «خدایی که کتاب را به حق و میزان نازل کرد، و تو چه می‌دانی، شاید قیامت نزدیک باشد». (الشوریٰ ۴۲: ۱۷)

This whole discussion is summed up in ayah 17: It is Allah Who has sent down the Book in truth and the Balance (i.e., Shari'ah, by which to weigh conduct). And what will make you know that perhaps the Hour is close at hand? (Al-Shura 42: 17)

در اینجا نیز، همان‌گونه که در آیه‌ای از سورهٔ الحدید که پیش‌تر نقل شد، با واژهٔ «میزان» (یا ترازو) روبه‌رو هستیم؛ اصطلاحی بسیار مهم که در مواضع گوناگون قرآن به کار رفته است. مولانا شبیر احمد عثمانی (رحمه‌الله) شرحی جامع دربارهٔ این واژه در این عبارات ارائه کرده‌اند:

Here again, as in the ayah from Surah Al-Hadeed quoted above, we have the word meezan (or balance) which is a very significant term used at different places in the Qur'an. Maulana Sahbbir Ahmad Usmani (RA) has offered a comprehensive explanation of the term in the following words:

الله (سبحانه و تعالی) انسان را به ابداع ترازوی مادی هدایت کرده است که با آن اشیای مادی وزن می‌شوند. او همچنین ترازوی عقلی را به انسان عطا کرده است که نام دیگر حس عدالت و انصاف است. اما مهم‌تر از همه، ترازویی که به ما داده شده، دین حق است که مسئلهٔ اساسی حقوق متقابل خالق و مخلوقاتش را روشن می‌کند و هر موضوعی با آن به عدالت می‌تواند داوری شود.

Allah (SVVT) has guided man to devise the material balance by which material objects are weighed. He has also granted man the intellectual balance, which is another name for sense of justice and fair play. But most important, the balance granted to us is the Religion of Truth which settles the basic issue of the respective right of the Creator and His creatures and by which all issues can be justly decided.

بر اساس قرآن، علت واقعی انحراف مردم از دین حق و آشوب و هرج‌ومرج در جهان، گرایش شرورانه آنان به سلطه‌جویی بر دیگران و نگه‌داشتن ایشان در زیر یوغ بندگی است. در آیه ۱۴ همین سوره، که در آن مسلمانان به مهار کردن گرایش‌های تفرقه‌افکنانه ترغیب شده‌اند، علت جدا شدن مردم از دین الله (سبحانه و تعالی) و تشکیل فرقه‌ها بیان شده است: {و آنان جز پس از آنکه دانش به ایشان رسید، پراکنده نشدند، آن هم به سبب ستم و تعدی‌ای که میان خودشان بود.} (الشوری ۴۲: ۱۴)

According to the Qur'an, the real cause of people's deviation from the true religion, and of the chaos and anarchy in the world, is their wicked tendency to dominate over others and keep them under subjugation. In ayah 14 of this very Surah where the Muslims are exhorted to curb schismatic trends, the cauge of people's breaking away from the Re!igion of Allah'(SWT) and forming sects has been pointed out: And they became divided only after knowledge had reached them, through inequity and oppression among themselves.. . . (Al-Shura 42: 14)

اکنون به میوهٔ نهایی شکل دادن به اندیشه و عمل خود بر پایهٔ تعالیم قرآن می‌پردازیم.

We are now led to consider the final fruit of molding our thought and action according to the teachings of Qur'an.

باید، همان‌گونه که پیش‌تر بحث کردیم، برپایی حاکمیت الله و استقرار حکم عدل در جهان باشد.

It should be, as we have discussed above, the establishment of Allah's Sovereignty and the rule of justice in the world.

هنگامی که چنین نظامی برقرار شود، جهان از هر گونه بی‌عدالتی و ستم رها می‌گردد. آنگاه کاهنان و علما نمی‌توانند خود را به جایگاه خدایی بنشانند؛ ثروتمندان دیگر نمی‌توانند گردش ثروت را در میان خود محدود نگه دارند، و هیچ نوع اجبار و بهره‌کشی امکان‌پذیر نخواهد بود. همه بندگان خدا (سبحانه و تعالی) می‌شوند و با یکدیگر همچون برادران رفتار می‌کنند. فرمانروایان ایشان، پاسداری از حقوق ضعیفان را به هر قیمتی، نخستین وظیفه خود می‌دانند و اجازه نمی‌دهند که زورمندان به هیچ شکلی بر آنان ستم روا دارند.

When such an order is set up, the world becomes free from all sorts of inequity and oppression. Then the priests and divines cannot install themselves as godheads; the wealthy can no longer keep the circulation of wealth confined among themselves, and there is no possibility of any kind of coercion and exploitation. All become servants of Allah (SW) and begin to behave towards one another like brothers. Their rulers consider it their foremost duty to safeguard the rights of the weak at all cost, and not to allow the powerful to tyrannize over them in any way.

برپا کرنا اِس قدر عادلانہ اور منصفانہ نظام کو قرآن کی تعلیمات کے مطابق، اُس کے پیروکاروں کا لازمی فریضہ ہے۔ اِس فریضے کی ادائیگی مومنوں کی اجتماعی ذمہ داری ہے، جس کے بارے میں وہ اللہ تعالیٰ کے حضور جواب دہ ہوں گے۔ لہٰذا اب وقت آ گیا ہے کہ وہ اِس ذمہ داری کو واضح طور پر سمجھیں اور اسے ادا کرنے کے لیے بھرپور کوشش کریں۔

The establishment of such a just and equitable order in accordance with the teachings of the Qur'an is the bounden duty of its followers. Its fulfillment is the believers' collective responsibility for which they will be answerable to the Almighty (SVVT). It is, therefore, time they should clearly understand this responsibility and strive hard to discharge it.

شاید به همین دلیل است که در پایان بحث سورۀ الشوریٰ، که بخشی از آن را در بالا آوردیم، از روز قیامت با این عبارت یاد شده است: «شاید که قیامت نزدیک باشد». این عبارت هشداری است بر این که نباید در این امر مهم دچار غفلت و تأخیر شویم، مبادا ناگهان با رستاخیز نهایی روبه‌رو شویم. این وظیفه‌ای که در برابر کتاب خدا (سبحانه و تعالی) بر عهدۀ ماست، زمانی ادا می‌شود که واقعاً نظامی از عدالت اجتماعی برپا کنیم تا «مردم به عدل قیام کنند» و زمامداران ایشان «میان آنان به عدالت داوری کنند». روشن خواهد شد که پایه و ساختار این نظام را در اصول بنیادین دین ما و در قانون زندگی‌ای که قرآن بیان کرده است، داریم.

Perhaps that is why at the end of the discussion in Surah Al- Shura which we have reproduced briefly above, there is a mention of the Day of Judgment in the words: 'perhaps the Hour is close at hand." It implies the warning that we should not be guilty of any negligence and delay in this important matter lest we should be suddenly overtaken by the final Doom. This duty that we owe to the Book of Allah (SWT) will be fulfilled if we actually set up a system of social equity so that "mankind may stand by justice" and their rulers "may do justice among them." It will be seen that we have the foundation and structure of this system in the fundamental principles of our Deen and its code of life that have been enunciated by the Qur'an.

ممکن است این پرسش مطرح شود که برای انجام این وظیفه چه اقدامات عملی باید صورت گیرد. هرچند پاسخ کامل به این پرسش از حوصله این رساله خارج است، با این حال چند نکته درباره این موضوع در اینجا بی‌مناسبت نخواهد بود. نخست آنکه باید دانست که استقرار اصول بنیادین دین در جامعه و برپایی نظمی عادلانه و منصفانه، چنان‌که قرآن ترسیم کرده است، نباید بر الگوی هیچ جنبش اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی سکولار تصور شود، و نیز نباید برای دستیابی به این آرمان والا همان‌گونه تلاش کنیم که برای موفقیت آن جنبش‌ها تلاش می‌کنیم.

It may well be asked as to what practical measures should be adopted for the fulfillment of this duty. Although a complete answer to this question is beyond the scope of this booklet, still a few remarks on this topic will not be out of place here. In the first place, let it be understood that the enforcement of the fundamental principles of Deen in the society and the establishment of a just and equitable order as envisaged by the Qur'an should not be conceived on the pattern of any secularized social, economic, or political movement, nor should we strive for the achievement of this splendid ideal as we do for the success of these movements.

انجام چنین کاری با خطرات بزرگی همراه است و شاید حتی خودکشی باشد. باید بدانیم که همان‌گونه که تنها یک روش برای دگرگون ساختن فرد، آن‌چنان که اسلام می‌خواهد، وجود دارد، برای ایجاد انقلاب اسلامی در جامعه نیز تنها یک روش وجود دارد. تا آنجا که به فرد مربوط می‌شود، ابتدا باید قرآن را بر دل و ذهن او چیره کنیم تا احساس، اندیشه و استدلال او در هماهنگی با روح قرآن کار کند و در نتیجه کردارش با آموزه‌های قرآنی سازگار شود. همچنین برای دگرگونی جامعه‌ای که اسلام آن را می‌طلبد، ابتدا باید ذهن‌ها و دل‌های روشنفکران آن را با نور قرآن روشن کنیم تا از نظر فکری و معنوی دگرگون شوند. پس از آنکه روشنفکران، که مغز جامعه‌اند، روشن شدند، نور قرآن می‌تواند به آسانی به دیگر مردم، که به تعبیری اعضای جامعه‌اند و عموماً از مغز آن پیروی می‌کنند، گسترش یابد. بدین‌ترتیب دل تمام جامعه با آموزه‌های قرآن هم‌نوا خواهد شد و اصول بنیادین دین خداوند به کار خواهد افتاد و در قالب نظامی کامل از عدالت اجتماعی حاکم خواهد شد.

To do so would be fraught with grave danger and may even be suicidal. We must know that just as there is only one method of bringing about the transformation of an individual as required by Islam, similarly there is only one method of effecting an Islamic Revolution in the society. So far as the individual is concerned, we should first make the Qur'an dominate his heart and mind so that his feeling, thinking, and reasoning may function in consonance with the Qur'anic spirit and his actions may, consequently, accord with Qur'anic teachings; and likewise for the change in society demanded by Islam, we have first to illumine the minds and hearts of its intelligentsia with the light of the Qur'an so that they are intellectually and spiritually transformed. After the edification of the intelligentsia who are the brain of the community, the light of the Qur'an could easily spread to other people who are, so to speak, the limbs of the community and generally follow its brain. Thus the heart of the whole community will beat in unison with the teachings of the Qur'an and the fundamental principles of Allah's Deen will come to operate and prevail in the form of a perfect system of collective justice.

هیچ راه دیگری برای به ثمر رساندن این انقلاب وجود ندارد، و این ادعا که می‌توان این هدف را با راه‌اندازی یک جنبش سیاسی و با بهره‌برداری از دلبستگی عاطفی یک ملت مسلمان به دین موروثی‌اش به دست آورد، کاملاً بیهوده است، و تلاش برای چنین کاری همچون ساختن قلعه‌هایی از شن خواهد بود.

There is no other way of bringing about this revolution, and the plea that this goal could be achieved by launching a political movement by exploiting the emotional attachment of a Muslim people to their hereditary religion is absolutely vain, and making such an attempt would be like building sand castles.

معذرت می‌خواهم از این انحراف از موضوع، اما باید تکرار کنم که وظیفه‌ی عمل به تعالیم قرآن — که به دو شکل حکم بما انزل الله و اقامۀ ما انزل من الله تحقق می‌یابد — یک الزام مطلق برای مسلمانان است، هم به‌صورت فردی و هم جمعی. بنابراین هر یک از ما به‌اندازه‌ی توان و امکانات خود، و کل امت به‌اندازه‌ی قدرت و منابعش، باید با جدیت بکوشند تا این مسئولیت بزرگ را ادا کنند.

Hoping to be excused for this digression, I must repeat that the duty of acting upon the teachings of the Qur'an - which assumes two forms, hukm bima an~alalla and lqamah ma unzila minallahM - is an absolute imperative upon the Muslims, both individually and collectively; and, therefore, each one of us according to his means and capacity and the whole Ummah according to its strength and resources should earnestly endeavor to discharge this great responsibility.