Derin ve aydınlanmış insan görüşü, bizim iki alan içinde yaşadığımızı ortaya koyar: bunlardan biri bizi egemenliği altına alır, diğerini ise biz kontrol ederiz. Bizi egemenliği altına alan alan, evrenin yasalarının üzerimizde geçerli olduğu alandır. Dolayısıyla insan, hayat ve evren belli bir sistem içinde ilerler ve bu sistem gevşemez. Bu alandaki eylemler istencimiz dışında bize isabet eder; bu nedenle bu alanda kontrol edilmiş durumdayız ve özgür değiliz. Bu dünyaya istencimiz dışında geldik, istencimiz dışında da ayrılacağız ve evrenin sisteminden sapamayız. Bu yüzden insanlar, bu alanda kendilerinden ya da kendileri üzerinde meydana gelen eylemlerden sorguya çekilmezler. Kontrol ettiğimiz alana gelince, bu, Allah'ın Şeriatına uymak ya da başka herhangi bir sisteme bağlanmak yoluyla, seçtiğimiz sistem içinde özgürce ilerlediğimiz alandır. Bu alanda meydana gelen eylemler insanlardan çıkar ya da onların başına gelir, bu da onların istencine göredir. Böylece istediğimiz zaman yürür, yer, içer ve yolculuk yaparız, istediğimiz zaman da bunlardan kaçınırız. İnsanlar bu alanda özgürce hareket eder ve kaçınır; dolayısıyla bu alandaki eylemlerinden sorguya çekileceklerdir.

The deep enlightened view of human beings reveal that we live within two spheres; one of them dominates us, and the other we control. With regards to that which dominates us, it is the sphere in which the laws of the universe apply upon us. So man, life and the universe proceeds according to a certain system, which does not slacken. Actions in this sphere fall upon us against our will; so we are controlled in this sphere and not free. We came to this world against our will, we shall leave it against our will, and we cannot stray from the system of the universe. Therefore human beings are not questioned about actions which occur from them or upon them in this sphere. As for the sphere which we control, it is the sphere in which we proceed freely within the system we choose, whether it is by adhering to the Shari’ah of Allah or any other. In this sphere the actions that occur are from human beings, or happen to them, according to their will. Thus we walk, eat, drink and travel any time we like and abstain from these any time we like. Human beings act and abstains freely and will therefore be questioned about their actions within this sphere.

İnsanoğlu, kendi kontrol alanında ve kendisini egemenliği altına alan alanda kendisinden ya da üzerinde meydana gelen bazı şeyleri sever, iki alanda da bazı şeyleri ise sevmez; bu sevgi ve nefreti hayır ve şer olarak yorumlamaya çalışır. Sevdiğimiz şeye hayır, sevmediğimiz şeye şer demeye meyilliyiz. Ayrıca, bize sağladığı fayda ve bize verdiği zarar ölçüsünde bazı eylemlere de hayır, bazılarına da şer deriz.

Human beings like some things which occur from them or upon them in the sphere which they control and the sphere which dominates them, and dislikes some things in the two spheres, so they try to interpret this liking and disliking as khair (good) and sharr (bad). We incline to call what we like as khair, and what we dislike as sharr. Also we call some actions as khair and some actions as sharr according to the benefit we get from them and the harm they inflict upon us.

Gerçek şu ki, insanlardan bu alemde sadır olan fiiller, kendi zatları itibarıyla hayır veya şer diye nitelendirilmezler; çünkü onlar yalnızca fiillerdir ve hayır ya da şer olma gibi bir zatî niteliğe sahip değillerdir. Onların hayır ya da şer olarak tavsif edilmeleri, fiilin tabiatından farklı olan etkenlerden kaynaklanır. Dolayısıyla bir insanı öldürmek hayır ya da şer diye adlandırılmaz; sadece öldürme olarak adlandırılır, ancak onun hayır ya da şer diye tavsif edilmesi, ona dışarıdan gelen bir nitelikten kaynaklanır. Örneğin savaşta bir düşman savaşçısını öldürmek hayırdır, bir vatandaşı, antlaşmalı bir kişiyi ya da sığınma talep eden birini öldürmek ise şerdir. Bu yüzden ilk kişi, öldürmeyi gerçekleştirdiği için sevap kazanır; ikincisi ise her ikisi de aynı fiili işlemiş olsa da cezalandırılır. Hayır ve şer, insanı fiile yönelten etkenlerden ve fiillerinde güttüğü gayeden ortaya çıkar. Dolayısıyla insanı harekete geçiren etkenler ve güttüğü gaye, fiilin hayır ya da şer niteliğini belirleyen şeylerdir; insan o fiili beğensin ya da beğenmesin, ondan fayda ya da zarar görsün ya da görmesin.

The truth is that the actions which occur from human beings in this sphere are not described as khair or sharr for their sake, because they are actions only, having no innate quality of being khair or sharr. Their depiction of being khair or sharr occurs due to factors different from the nature of the actions. Thus killing a human being is not called khair or sharr, it is only called killing, but it being describes as khair or sharr comes from a qualification external to it. For example, killing an enemy fighter at war is khair and killing a citizen, an individual under covenant or an asylum seeker is sharr. So the first person performing the killing is rewarded and the second is punished though they have both performed the same action. Khair and sharr result from those factors that drive humans to undertake actions and from the goal they pursue in their actions. So the factors which drive human beings to act and the goal which they pursue, are those which assign the quality of the action as khair and sharr, whether man likes the action or dislikes it, and whether they get benefit or harm from it.

Buna göre, insanı bir eyleme yönelten etkenleri incelemek ve eylemin hayır veya şer olarak nitelendirildiğini doğru anlayabilmek için gütmekte olduğu amacı tartışmak gerekir. Yönelten etkenlerin ve güdülen amacın bilgisi, insanın inandığı akîdenin türüne bağlıdır. Allah'a iman eden ve Allah'ın (swt) emir ve yasaklarını açıklayan, Rabbiyle, kendisiyle ve başkalarıyla ilişkisini düzenleyen İslâm şeriatıyla Seyyidina Muhammed'i (ﷺ) gönderdiğine inanan bir Müslüman, eylemlerinde Allah'ın emir ve yasaklarınca yönlendirilmelidir; ve bunun ardından güttüğü amaç Allah'ın rızasını kazanmaktır. Dolayısıyla bir eylem, ya Allah'ı öfkelendiren ya da O'nu hoşnut eden biri olarak nitelendirilir. Eğer Allah'ın emirlerine aykırı olduğu veya yasaklarını çiğnediği için Allah'ı öfkelendiren şeylerdense, şer olur; Allah'ın emirlerine uyup yasaklarından kaçınarak O'nu hoşnut eden şeylerdense, hayır olur.

Accordingly it is necessary to scrutinise those factors that drive human beings to perform an action, and to discuss the goal they pursue in order to correctly understand when the action is described as khair or sharr. The knowledge of the driving factors and the goal sought depends on the type of ‘aqeedah in which man believes. A Muslim who believes in Allah and believes that He (swt) sent Sayyidina Muhammad (saw) with the law (Shari’ah) of Islam which explains the commands and prohibitions of Allah, and organises his relationship with his Creator, with himself and with others; this Muslim must be directed in his actions by the commands and prohibitions of Allah, and the goal which he seeks from this is attaining the pleasure of Allah. Therefore an action is described as either angering Allah or pleasing Him. If it is of that which angers Allah, because it disagrees with His commands or it violates His prohibitions, it would be sharr; and if it was of that which pleases Allah, by obeying His commands and avoiding His prohibitions, it would be khair.

Buradan şu sonuca varabiliriz: Müslüman açısından hayır, Allah'ın razı olduğu şeydir; şerr ise Allah'ı öfkelendiren şeydir.

Hence we can say; khair from the viewpoint of a Muslim, is that which pleases Allah, and sharr is that which angers Him.

Bu, insanın eliyle veya üzerinde gerçekleşen, onun hâkim olduğu alandaki eylemler için geçerlidir.

This applies to the actions which occur by man or upon him in the sphere which he dominates.

Ancak insanın kendisinden ya da kendisi üzerinde, kendisini kuşatan alanda meydana gelen fiiller konusunda insan, hoşlanmasına ya da hoşlanmamasına, yararına ya da zararına göre bunlara hayır ya da şerr der.

But in regard to the actions which occur from man or upon him in the sphere which dominates him, man describes them as khair or sharr according to his like or dislike, benefit or harm.

Gerçekten insan, çok sabırsız yaratılmıştır; başına bir kötülük geldiğinde endişeye kapılır, kendisine bir iyilik ulaştığında ise cimrileşir. [TMQ Al-Ma’arij: 19-21]

“Truly man was created very impatient; fretful when evil befalls him and niggardly when good reaches.” [TMQ Al-Ma’arij: 19-21]

Ve şüphesiz ki o, mala olan sevgisinde şiddetlidir. [TMQ Al-Adiyat:8]

“And lo! in the love of good (wealth) he is enthusiastic.” [TMQ Al-Adiyat:8]

Ancak bu tanım, şeyin gerçeğinin tanımı anlamına gelmez; çünkü kişi bir şeyi hayır olduğu halde şer, şer olduğu halde hayır olarak görebilir.

However this description does not mean a description of its reality, because he may see something as khair while it is sharr, and he may see it as sharr while it is khair.

“Ama bazen hoşlanmadığınız bir şey sizin için hayırlı olabilir, sevdiğiniz bir şey de sizin için kötü olabilir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.” [TMQ Al-Bakara: 216]

“But it may happen that you hate a thing which is good for you, and it may happen that you love a thing which is bad for you. Allah knows and you know not.” [TMQ Al-Bakara: 216]

Derin ve aydınlanmış bir bakışla insan eylemlerine bakıldığında, bu eylemlerin, kendilerine bağlı olan koşullardan ve düşüncelerden soyutlandıklarında yalnızca maddi olduklarını görürüz. Maddi oldukları için kendi başlarına husn (güzellik) ya da kubh (çirkinlik) ile nitelenmezler; ancak kendilerine bağlı dış koşullar ve düşünceler yüzünden öyle nitelendirilirler. Bir eylemin hasen (güzel) ya da kabîh (çirkin) olduğunu belirleyen dış etkenler ya yalnızca akıl, ya yalnızca İslam hukuku, ya akıl olup hukukun onun delili olması, ya da hukuk olup aklın onun delili olmasıdır. Eylemlerin yalnızca akılla belirlenmesi yanlıştır, çünkü akıl ayrılığa, farklılığa ve çelişkiye açıktır. Bunun nedeni, aklın husn ya da kubh hakkındaki değerlendirmesinin, insanın yaşadığı çevreden etkilenebilmesi ve hatta zamanın akışıyla birbirinden ayrılıp farklılaşabilmesidir. Dolayısıyla husn ve kubh'un değerlendirilmesi akla bırakılsaydı, bir şey bir topluluk için çirkin, bir başkaları için güzel olurdu. Aynı şey bir çağda güzel, başka bir çağda çirkin de olabilirdi. Ebedî ve evrensel bir ideoloji olan İslam, eylemlerin çirkin ve güzel olarak nitelendirilmesinin bütün insanlar için ve bütün çağlarda aynı olmasını belirler. Bu nedenle bir eylemin hasen ya da kabîh olarak tasvir edilmesi, akıl ötesi bir güçten gelmelidir; yani şeriattan gelmelidir. Böylece insan eyleminin kabîh ve hasen olarak nitelenmesi şeriattan kaynaklanır. Biz, hıyanetin kabîh, sadakatin hasen; günahkârlığın kabîh, takvanın hasen olduğunu söyleriz. İslam Devleti'ne karşı isyanın kabîh, sapma varsa onu düzeltmenin ise hasen bir eylem olduğunu da söyleriz; çünkü şeriat bunu ortaya koymuştur. Hasen ve kabîh konusunda hakem olarak aklı kullanmaya gelince, bunun yanlış olduğunu zaten ispat ettik. Akıl ile Şer'i delil olarak kullanmak, Şer'i Hükmü (Hukm Shar'ai) delil olarak kullanmak anlamına gelir; ancak Hukm Shar'ai'nin delili nasstır, akıl değildir. Aklın rolü Hukm Shar'ai'yi anlamaktır, onun delili olmak değildir. Bu tartışmadan çıkan sonuç şudur: hasen ve kabîh, yalnızca Şeriat tarafından belirlenir, akıl tarafından değil.

The deep enlightened view of man’s actions reveals that they are only material when detached from their associated circumstances and considerations. Being material they are not characterised with husn (prettiness) or qubh (ugliness) in themselves but they are described as such because of external circumstances and considerations associated with them. The external (factors) which determines that an action is hasan (pretty) or qabeeh (ugly) is either just the mind, or the Islamic law only, or it is the mind but the Shari’ah is its proof, or it is the Shari’ah but the mind is its proof. Determining the actions by the mind alone is false because the mind is subject to disparity, difference and contradiction. That is because the mind’s evaluation of husn or qubh can be affected by the environment in which man lives, and even it becomes disparate and differs with the succession of ages. So if the evaluation of husn and qubh were left to the mind, the thing would be qabeeh for one group of people and hasan for others. Even the same thing could be hasan in one age and qabeeh in another. Islam as the everlasting and universal ideology determines that the description of actions as qabeeh and hasan should be the same for all human beings in all ages. Therefore the depiction of an action being hasan or qabeeh should come from a power beyond the mind; so it must come from the Shari’ah. Thus the characterisation of the human action as qabeeh and hasan comes from Shari’ah. We say treachery is qabeeh and loyalty is hasan, and sinfulness is qabeeh and piety is hasan, and the rebellion against the Islamic State is qabeeh and correcting its deviation, if it deviated, is a hasan action, because Shari’ah has demonstrated that. As for using the mind as an arbitrator for hasan and qabeeh, we have proved this to be false. In regards to using the mind as an evidence for what the Shari’ah has denoted, this amounts to using the mind as an evidence for the divine rule (Hukm Shar’ai), though the evidence for the Hukm Shar’ai is the divine text and not the mind. The role of the mind is to understand the Hukm Shar’ai and not as an evidence for it. From this discussion, hasan and qabeeh are only determined as such by the Shari’ah and not by the mind.

Hayır ve şer kavramlarıyla fiillerin nitelendirilmesi, insanın bakış açısı ve bu fiillerin yapılması ya da terk edilmesi açısındandır. Dolayısıyla insanlar, kendilerine zarar veren ya da hoşlanmadıkları fiillere şer, kendilerine fayda sağlayan ya da hoşlandıkları fiillere ise hayır derler; bunu fiillerin kendilerine olan etkisine göre yaparlar ve bu değerlendirmede hüsün ve kubhun dikkate alınmamasına bakmazlar. Bu görüşe dayanarak fiili yaparlar ya da ondan kaçınırlar. Bu görüş, bir fiilin hayır ya da şer olarak adlandırılmasının hoşlanma ve hoşlanmamaya ya da fayda ve zarara dayanmadığı belirtilerek düzeltilmiştir. Aksine, bir fiilin hayır ya da şer olduğuna hükmetmenin ölçüsü Allah'ın (SWT) rızası ve gazabıdır. Dolayısıyla burada söz konusu olan, fiilin kendisi değil, insanların tanıdığı hayır ve şer ölçütüdür.

Describing actions with khair or shar is in terms of their effect on the human’s viewpoint and in terms of practising or abstaining from them. So human beings call the actions which harm them or which they dislike as sharr, and they call the actions which benefit them or which they like as khair, according to their effect on them, regardless of the husn and qubh which is not considered by them in this case. Based on this view, they undertake the action or refrain from them. This view was corrected by stating that the action is not called khair or sharr based upon likes and dislikes or benefit and harm. Rather the evaluation of it being khair or sharr is the pleasure and displeasure of Allah (swt). So the discussion here is in regard to the criterion of khair and sharr which people became acquainted with, not in regard of the action itself.

Fiillerin husn ve kubh olarak nitelendirilmesi, insanların onlara yönelik hükmü ve onlara bağlanan ceza ile ödül bakımından söz konusudur. İnsanlar, bir fiili şeylerle karşılaştırarak hasen ya da kabih olarak hükmetme yetkisini kendilerine vermişlerdir. Acı olan şeyi kabih, tatlı olanı hasen; çirkin şekli kabih, güzel şekli hasen olarak hükmedebildiklerini görünce, doğruluğu (sıdk) hasen, yalanı kabih; sözünde durmayı hasen, hainliği kabih olarak hükmedebileceklerini de gördüler. Böylece, hayır ya da şer konusuna bakmaksızın, fiilleri hasen veya kabih olarak yargılama yetkisini kendilerine verdiler; bu durumda bu konu onlarca dikkate alınmamaktadır. Bu yargıya dayanarak insanlar kabih fiile ceza, hasen fiile ise ödül koydular. Bu yargı, fiilin şeyle kıyaslanmadığı şeklinde düzeltilmiştir. Duyular bir şeyin acılığını ve tatlılığını takdir edebilir ve bundan dolayı akıl da bu konuda hüküm verebilir. Oysa insanların hasen ya da kubh olarak hüküm verebilecekleri bir özellik taşımayan fiil ise bunun tersidir. Buna göre, insanların bir fiili kendisinden hareketle hasen ya da kubh olarak yargılamaları kesinlikle yanlıştır. Dolayısıyla bu hükmü başka bir kaynaktan, yani Allah (swt)'tan almaları gerekir. Buradaki konu, fiilin değerlendirilmesi açısından değil, fiillere verilecek ceza ve ödül açısından fiillere yönelik hükümle ilgilidir; bunları yapma ve yapmaktan kaçınma açısından değildir. Dolayısıyla, birbirinden tamamen farklı iki konu olan hayır ile şer ve hasen ile kubh arasında bir fark vardır.

Characterising actions as husn and qubh is in terms of the judgement upon them by humans and in terms of the punishment and reward on them. Human beings gave themselves the authority to judge upon the action as hasan or qabeeh in comparison with things. When they found themselves able to judge upon the bitter thing as qabeeh and upon the sweet thing as hasan and on the disgusting shape as qabeeh and on the beautiful shape as hasan, they saw that they could judge on the truthfulness (sidq) as hasan and the lie as qabeeh, and upon keeping one’s word as hasan and on treachery as qabeeh. So they gave themselves the authority of judging upon actions as hasan or qabeeh regardless of the subject of khair or sharr, which in this case is not considered by them. Based on this judgement, human beings imposed punishments on the qabeeh action and placed rewards on the hasan action. This judgement is corrected to state that the action is not compared to the thing. The senses can appreciate the bitterness and the sweetness of something and hence the mind can judge upon it. This is contrary to the action which does not possess a matter that human beings can sense so as to judge upon it as qubh or husn. Accordingly, it is absolutely wrong for them to judge upon such an action as husn or qubh from the action itself. Thus they must take this judgement from another source, that is from Allah (swt). The subject here concerns judgement upon the action not in regard to evaluating it, and it is also in regard to punishment and reward on the actions, not in regard of undertaking them and refraining from them. Therefore there is a difference between khair and sharr and between the husn and qubh, which are two completely different subjects.

Bu, eylemlerin tanımlanması ile ilgilidir. Eylemin amacına gelince, her insanın bir amacı olmalıdır; eylemi, bu amaç uğrunda gerçekleştirir. Bu amaç, eylemin değeridir. Dolayısıyla her eylemin, insanın o eylemi üstlendiğinde ulaşmayı arzuladığı bir değeri olmalıdır; aksi takdirde eylem boşa olurdu. İnsanlar boşuna ve amaçsız eylemlerde bulunmamalı, bunun yerine üstlendikleri eylemlerin hedeflenen değerlerine ulaşılmasını gözetmelidirler.

This is in regard of the description of actions. Concerning the aim of the action, every person must have an aim, for the sake of which they performed the action. This aim is the value of the action. Therefore every action must have a value that human beings seek to achieve when they undertake that action, otherwise it would be in vain. Human beings shouldn’t undertake actions in vain and without purpose, but rather they must observe achieving the intended values of the actions undertaken.

Bir eylemin değeri, ya maddiyye (maddi) olabilir; örneğin ticari, tarımsal ve endüstriyel eylemler ve benzerleri gibi. Bu eylemleri yapmanın amacı onlardan maddi fayda, yani kâr elde etmektir; bu da hayatta önemi olan bir değerdir. Bir eylemin değeri insâniyye (insani) olabilir; örneğin boğulmakta olan birini kurtarmak ya da muhtaç veya sıkıntı içindeki bir kişiye yardım etmek gibi. Bu durumda amaç, rengi, ırkı, dini veya insani olandan başka hiçbir ölçüt gözetmeksizin insanı kurtarmaktır. Bir eylemin değeri ahlâkiyye (ahlaki) de olabilir; örneğin doğruluk, emanet ve merhamet gibi. Bu durumda amaç, maddi faydalar veya insani kaygılardan bağımsız olarak ahlaki yönüdür. Çünkü ahlak yalnızca insanlara karşı değil, hayvanlara ve kuşlara karşı nezaket gibi diğer canlılara karşı da olabilir. Ahlaki bir eylemden maddi bir kayıp doğabilir; ancak onun değerinin, yani ahlaki yönünün gerçekleşmesi zorunludur. Bir eylemin değeri rûhiyye (manevi) olabilir; örneğin ibadetler. Buna göre bunların bütün amacı maddi faydalar ya da insani yönler değil, ne de ahlaki meseleler değildir; asıl amaçları ibadettir. Dolayısıyla, diğer bütün değerlerden bağımsız olarak yalnızca manevi değerinin gerçekleşmesi gerekir.

The value of the action is either maddiyyah (materialistic), such as commercial, agricultural and industrial actions and the like; since the aim of undertaking these actions is to achieve materialistic benefits from them, which is profit; a value which has importance in life. The value of the action could be insaniyyah (humanitarian), such as saving a drowning person and helping a person who is needy or disturbed, with the aim being to save the human being, regardless of his colour, race, religion or any consideration except humanitarian. The value of the action could also be khuluqiyyah (moralistic), such as truthfulness, trust, and mercy, with the aim being the moral aspect, regardless of the benefits or humanitarian considerations. This is because morals could also be towards creatures other than humans, like kindness to animals and birds. A materialistic loss could occur from the moral action, but the achievement of its value is necessary, which is the moral aspect. The value of the action could be roohiyyah (spiritual) such as ‘ibadat, accordingly the whole objective of it is not materialistic benefits or humanitarian aspects, nor moral matters, rather its aim is worship. Therefore, only its spiritual value should be achieved irrespective of all other values.

Bunlar, insanların tüm eylemlerini gerçekleştirirken ulaşmaya çalıştıkları tüm eylemlerin değerleridir.

These are the values of all actions which human beings strive to achieve when they undertake all of their actions.

İnsan toplumlarının dünya hayatındaki değerlendirilmesi bu değerlere göre yapılır; bu değerlendirme, söz konusu değerlerin toplumda ne ölçüde gerçekleştiğine ve bu gerçekleşmenin ne kadar huzur ve rahatlık sağladığına göre olur. Müslümanlar, topluma refah ve yücelik kazandırmaya katkıda bulunmak ve aynı zamanda kendi refahlarını ve huzurlarını sağlamak için, yaptıkları her eylemde o eylemin amaçladığı değeri gerçekleştirmek adına çaba göstermelidir.

Evaluating the human societies in their worldly life is undertaken according to these values, and the evaluation would be in accordance of the level of achievement of these values in society and what their achievement secures of comfort and tranquillity. Muslims have to exert their efforts to achieve the value sought for every action they undertake when they perform actions, so as to contribute to the prosperity and elevation of the society, and to secure - at the same time - their own prosperity and tranquillity.

Bu değerler, kendi başlarına, birbirlerine üstün ya da eşit değildir; çünkü aralarında birbiriyle eşitlenebilecek ya da bazılarını diğerine tercih ettirecek ortak bir nitelik yoktur. Bunlar, insanların eylemlerini yaparken elde etmeyi amaçladıkları sonuçlardır. Dolayısıyla tek bir terazide tartılamazlar ve tek bir ölçüyle değerlendirilemezler, çünkü birbirleriyle uyuşmazlık hâlinde, hatta çelişki hâlindedirler. Yine de insanlar değerler arasında ayrım yapmaya, en iyisini seçmeye alışkındır; oysa bunlar ne birbirinden farklı ne de eşittir. Ancak insanlar bunu kabul etmez; bu yüzden değerler arasında hem ayrım yapar hem de eşitlik kurarlar. Bu ayrım ve eşitlik, değerin kendisine göre değil, o değerin insan üzerindeki etkisine göre yapılır. Bunun üzerine insanlar, değerler arasındaki ayrım ve eşitliği kendileri üzerine ve bu değerin kendilerine sağladığı fayda ya da zarar üzerine kurarlar. Kendilerini ölçü (standart) kabul ederler ya da bu değerlerden kendilerine isabet eden etkiyi ölçü hâline getirirler. Dolayısıyla bu ayrım, aslında değerlerin kendileri arasında değil, bu değerlerin insanlar üzerindeki etkileri arasındadır. İnsanların eğilimleri değerlerin etkileri konusunda farklılık gösterdiğinden, aralarındaki ayrım da buna göre farklılaşır.

These values are not preferential over each other or equal, by themselves, because no common qualities exist among them in order to be equated with each other or to prefer some of them over the other. They are but results human beings sought when they undertook their actions. As a result, they cannot be put in one balance, nor evaluated by one criterion, because they are in disagreement if not contradictory. Human beings however are used to differentiating between the values, to choose the best of them, though they are neither dissimilar nor equal. Yet human beings do not accept that, so they differentiate and equalise between them. This differentiation and equalisation is not according to the value itself but according to its effect on them. Thereupon, human beings built the differentiation and equalisation between values upon themselves and upon what this value produces of benefit or harm for them. They establish themselves as the measure (standard) or make the effect, which befalls them from these values as a measure. Thus this differentiation is actually between the effects of these values upon them, not between the values themselves. Since the inclinations of human beings vary in regard to the effects of the values, their differentiation between them differs accordingly.

Manevi duygulardan büyük ölçüde etkilenen ve bu duygulara yönelen, maddi değeri göz ardı eden kimseler, maddi değere kıyasla manevi değeri tercih ederler. Buna uygun olarak namaz gibi bireysel ibadetlere yönelir, maddi dünyayı ve onun her türlü yönünü terk ederler. Maddi olduğu için hayatı ihmal ederler; maddi geri kalmışlığın sorumlusu da onlardır. Onların yüzünden, yaşadıkları toplumda hâkim olan tembellik ve kayıtsızlık nedeniyle yaşam standardı düşer.

People who are highly influenced by and inclined to spiritual emotions and ignore the materialistic value, prefer the spiritual value over the materialistic one. So they accordingly turn to prayer (individual ‘ibadat) and renounce the material world and its aspects. They neglect the life because it is material, and they account for materialistic backwardness; and because of them, the standard of living in the society they live in declines due to what prevails in it of laziness and lethargy.

Maddi eğilimlerden derinden etkilenen, nefsinin arzularına teslim olan ve manevi değeri ihmal eden kimseler, maddi değeri tercih eder ve onu elde etmeye çalışırlar. Bu yüzden onların hedefleri çoğalır ve bu nedenle yaşadıkları toplum huzursuzluğa sürüklenir, içinde fesat ve bozgunculuk yayılır.

People who are highly influenced by materialistic inclinations, are taken over by their whims and neglect the spiritual value, prefer the materialistic value and seek to achieve it. Therefore, the ideals to them become numerous, and because of them, the society they live in becomes disturbed and wickedness and corruption spread in it.

Buna göre, bu değerlerin insanların değerlendirmesine bırakılması yanlıştır; aksine, onları yaratan Yaratıcı, yani Allah (c.c.) tarafından değerlendirilmeleri gerekir. Dolayısıyla şeriatın (Şerʿ'in) kendisinin bu değerleri belirlemesi ve bunların yerine getirileceği zamanı tayin etmesi, insanın da şeriata göre bunları seçmesi zorunludur.

Accordingly it is wrong to leave human beings to evaluate these values; instead they must be evaluated by the Creator of them, who is Allah (swt). Therefore it is necessary that the divine law (Shar’a) itself determines for them these values and assigns to them the time of their performance and according to Shari’ah man selects them.

Şeriat, hayatın problemlerinin çözümlerini Allah'ın emir ve yasakları aracılığıyla göstermiş ve insanı bu hayatta bu emir ve yasaklara göre hareket etmekle yükümlü kılmıştır. Ayrıca manevi değeri sağlayan eylemleri, yani farz ve müstehap ibadetleri de göstermiştir. Ahlaki değeri sağlayan nitelikleri açıklamış ve insanları, ihtiyaçlarını ve temel gereksinimlerini karşılamak, hatta bunların da ötesinde olanları, belirli bir sisteme (Şeriat'a) uygun olarak elde etmeleri için bırakmış ve bu sistemden sapmamalarını emretmiştir. İnsanın yapması gereken tek şey, bu değerleri Allah'ın emir ve yasaklarına uygun olarak elde etmek için hareket etmek ve Şeriat'ın gösterdiği şekilde onları değerlendirmektir.

The Shar’a has shown the solutions of life’s problems through the commands and prohibitions of Allah, and has obliged man to proceed in this life according to these commands and prohibitions. It has also shown the actions that achieve the spiritual value which are the Fard (obligatory) and mandub (recommended) worships. It has also clarified those qualities that achieve the moral value, and left human beings to achieve the materialistic value necessary for them so as to satisfy with it their necessities and basic needs and what is even beyond their necessities and basic needs, in accordance with a certain system (Shari’ah) and commanded not to deviate from it. Human beings has but to act to achieve these values in accordance with the commands and prohibitions of Allah, and to evaluate them as the Shar’a has demonstrated.

Değerler, belirli bir toplum olarak ihtiyaç duyduğu düzeyde toplumda gerçekleştirilir ve bu toplum, bu değerlerin ölçüleri kullanılarak değerlendirilir. Bu temele dayanarak, İslami bakış açısına göre hayat işlerinin yönlendirildiği bir İslam toplumunu kurmak amacıyla, bu değerlerin gerçekleşmesi için eylemler gerçekleştirilmelidir.

Values are achieved in the society at the level it needs as a specific society and this society is evaluated using the standards of these values. Upon this basis, actions must be performed to achieve these values, to establish the Islamic society in accordance with the Islamic viewpoint of life’s affairs.

Özetle, insan eylemi, maddi bir biçimde gerçekleştirdikleri maddidir. Eylemler gerçekleştirildiğinde, bu eylemin caiz (helal) mi yoksa yasak (haram) mı olduğu bakımından Allah ile olan ilişki gerçekleşir. Eylemler bu temele göre yapılır ya da yapılmaktan kaçınılır. Allah ile olan bu ilişkinin farkına varılması ruhtur; bu ruh, insanları eylemlerini ayırt edebilmek için Allah'ın Şeriatını bilmeye yükümlü kılar. İnsanlar, Allah'ı hoşnut eden eylemleri ve O'nu öfkelendiren eylemleri bildiklerinde hayrı şerden ayırt ederler. Şeriat onlara hasen (güzel) eylemi ve kabih (çirkin) eylemi belirlediğinde, kubhu hüsünden de ayırt ederler. İslami toplumda İslami hayat için zorunlu olan değerleri, Şeriatın belirlediği doğrultuda ararlar. İnsanlar eylemlerde bulunup Allah ile olan ilişkilerini fark ettiklerinde, bu farkındalığa uygun olarak bir eylemi yapabilir ya da ondan kaçınabilirler; çünkü eylemin türünü, niteliğini ve değerini bilirler. Dolayısıyla İslam felsefesi, maddi olanın ruhla harmanlanmasıdır; yani eylemlerin Allah'ın emir ve yasaklarıyla yönlendirilmesidir. Bu felsefe, küçük ya da büyük, önemsiz ya da mühim her eylem için sabit ve zorunludur. Hayat böyle resmedilir. İslami akide hayatın temeli, İslam felsefesinin temeli ve hayat sistemlerinin temeli olduğu için, İslami Hadaraha (medeniyet), İslam'ın bakış açısından hayata dair bütüncül kavramlardır. Bu, tek bir manevi temel üzerine inşa edilmiştir; bu temel akidedir. Hayatı resmediş biçimi maddi ile ruhun harmanlanmasıdır ve onun görüşünde mutluluğun anlamı Allah'ın rızasına ermektir.

In summary, human action is material which they perform materialistically. When actions are undertaken the relationship with Allah is realised, from the perspective that this action is permissible (halal) or prohibited (haram). Actions are undertaken or abstained from according to this basis. The realisation of this relationship with Allah is the spirit, which obliges human beings to know the Shar’a (law) of Allah to distinguish their actions. Human beings distinguish the khair from the sharr when they know those actions that please Allah and those which anger Him. They also distinguish the qubh from the husn when Shar’a assigns for them the hasan action and the qabeeh action. They seek those values that are imperative for the Islamic life in the Islamic society according to what the Shar’a has assigned. When human beings undertake actions and realise their relationship with Allah, they will be able to engage in or abstain from an action in accordance with this realisation, because they have awareness of the type of action, its description and its value. Hence, the philosophy of Islam is the mixing of the material with the spirit, that is making the actions directed by the commands and prohibitions of Allah. This philosophy is constant and necessary for each action whether it is small or large, minute or great. This is how life is depicted. Since the Islamic ‘aqeedah (creed) is the basis of life, the basis of Islam’s philosophy, the basis of the systems of life. Thus the Islamic HaDarah (civilisation) is the total concepts about life from the viewpoint of Islam. This is built upon one spiritual basis, which is the ‘aqeedah (creed); and its depiction of life is the mixing of the material with the spirit; and the meaning of happiness in its view is to attain the pleasure of Allah.

Akide, insanın en büyük sorununu çözen ve eylemlerin temeli ile hayata bakış açısının dayandığı esas olduğu gibi, İslam'ın felsefesi de eylemleri yönlendirir; bu akideden doğan sistemler ise insanların sorunlarını ele alır ve eylemlerini doğru biçimde düzenler. Dolayısıyla sistemlerin uygulanması, bir ülkenin küfür diyarı (dârü'l-küfr) mı yoksa İslam diyarı (dârü'l-İslâm) mı olduğunu belirlemede ölçüttür.

While the ‘aqeedah, which resolves the greatest problem of human beings, is the basis of actions and upon which the viewpoint in life is based, and Islam’s philosophy controls the actions, then the systems which emanate from this ‘aqeedah address the problems of human beings and organise their actions accurately. Hence, the application of the systems is the criterion in determining whether a land is the land of kufr (daar ul-kufr) or the land of Islam (daar ul-Islam).

İslam'ın sistemlerinin uygulandığı, Allah'ın indirdiği ile hükmedilen ve güvenliği İslam'ın güvenliğiyle sağlanan toprak, nüfusunun çoğunluğu gayrimüslim olsa bile Darü'l-İslam sayılır. Bu iki hususun yerine getirilmediği toprak ise nüfusunun çoğunluğu Müslüman olsa bile Darü'l-küfr sayılır. Buna göre akide öncelikli olmak üzere, ardından İslam'ın sistemlerine ve bunların hayatın her alanında uygulanmasına öncelik verilir. Çünkü bu sistemlerin akideyle birlikte uygulanması, Ümmet içinde doğal olarak İslami zihniyeti (akliyye) ve İslami ruh halini (nefsiyye) oluşturur ve Müslümanı seçkin ve yüce bir kişilik hâline getirir.

The land in which Islam’s systems are applied, governed by that which Allah has revealed and its security is by the security of Islam, is considered a land of Islam (daar ul-Islam), even if the majority of its population are non-Muslim. While the land in which these two matters are not fulfilled is considered a land of Kufr (daar ul-kufr), even if the majority of its population are Muslim. Accordingly, after the doctrine, the priority is given to the systems of Islam and their application in the walks of life. This is because application of these systems along with the doctrine naturally produces the Islamic mentality (‘aqliyyah) and Islamic disposition (nafsiyyah) within the Ummah and makes the Muslim a distinguished and exalted personality.