Hadis tenkidinde nesnellik, bir hadisi tarihsel olarak incelemek ve her hadisi çevresindeki kanıtlara göre, eleştirmenin kişisel önyargı ve görüşlerinden bağımsız olarak değerlendirmek anlamına gelir. Hadis Metodunu savunmak için hadis tenkitçilerinin nesnelliğini ve tarafsızlığını ortaya koymak çok önemlidir. Eğer nesnel olmasalardı, hükümleri keyfi olur ve dolayısıyla bir değeri kalmazdı. Hadis Metodu, nesnel biçimde uygulanmadığı takdirde, rivayetleri nasıl ayıklayabilirdi? Sünniler olarak, hadis tenkitçilerinin nesnelliği kabul edilmiş bir gerçek sayılır; daha fazla araştırmaya ihtiyaç duymayan bir husustur. Bu nedenle bu tutumun gerekçesi sorulduğunda bazıları tereddüt edebilir, oysa buna inanmak için bol miktarda neden vardır. Bu konumun kabul görmesinin sebebi yalnızca Sünni dogmasının bir sonucu değildir; bilgileri tarafsız bir biçimde inceleyen herkes için oldukça açıktır. Hadis tenkitçilerinin Hadis Metodunu nesnel biçimde uygulamaları pek çok örnek ve uygulamayla gösterilmektedir. Tarafsızlıklarının en belirgin olduğu üç senaryoyu vurgulamayı seçtim. Birinci senaryoda (A Bölümü), hadis tenkitçilerinin teolojik rakipleriyle nasıl ilgilendiklerine bakıyoruz. İkinci senaryoda (B Bölümü), hadis tenkitçilerinin kendi teolojik görüşlerini paylaşanlara nasıl davrandıklarını inceliyoruz.

Objectivity in analyzing hadith and determining its authenticity means to study the hadith historically and judge according to the evidence surrounding each hadith; irrespective of the Critic’s personal biases and opinions. Establishing the objectivity and impartiality of the Hadith Critics is crucial in defending the Hadith Method. If they were not objective, their rulings would be arbitrary and thus, without value. How could Hadith Method be suitable to sift through transmission if it is not practiced objectively? As Sunnis, the objectivity of the Hadith Critics is taken for granted; a fact that needs no further research, hence if questioned about the justification for this position, some may falter even though there is ample reason to believe so. For this, the reason why it is taken for granted is not simply the result of Sunni dogma, but because it is quite apparent to whoever looks at the information impartially. The objective application of Hadith Method by Hadith Critics is exhibited through many examples and practices. I have chosen to only highlight three scenarios where their impartiality is most obvious. In the first scenario (Section A), we look at how Hadith Critics dealt with their theological opponents. In the second scenario (Section B), we look at how Hadith Critics dealt with some of those who shared their theological stances.

Üçüncü senaryoda (C Bölümü), Hadis tenkitçilerinin kendi teolojik önyargılarını açıkça destekleyen hadis rivayetlerine nasıl yaklaştıklarını inceliyoruz.

In the third scenario (Section C), we look at how Hadith Critics dealt with hadith reports that expressly support their theological biases.

Bu üç senaryo, nesnelliğin test edildiği tartışmalı senaryolar olduğu için seçilmiştir. Kendisinin hiçbir çıkarı olmayan bir kişinin nesnel olması zor değildir; gerçek nesnellik ise kişi kişisel önyargı ile ilke arasında bir tutum almak zorunda kaldığında ortaya çıkar. Bir eleştirmen, rakip bir kelami ekolden gelen güvenilir bir ravîyi itibarsızlaştırır mı? Bir eleştirmen, kendi itikadi mezhebinden olan zayıf bir ravînin zayıflığını gözardı eder mi? Bir eleştirmen, yalnızca kendi itikadi görüşünü desteklediği için bir hadisteki ciddi illeti gözardı eder mi?

These three scenarios where chosen, because they are contentious scenarios where true objectivity is tested. It is not hard for a person who has nothing at stake in an issue to be objective, but true objectivity is noted when a person must take a stand between personal bias and principle. Will a Critic undermine a reliable transmitter from a competing theological school? Will a Critic overlook the weakness of a transmitter who happens to be from his own theological persuasion? Will a Critic overlook impairing defects in hadith simply because it supports his own theological persuasion?

Yahya b. Ma'in (ö. 233), hadis tenkidinin en ünlü ve en etkili isimlerinden biridir; ravilerin güvenilirliği hakkında geniş ölçüde konuşmuş, onları hem eleştirmiş hem de övmüştür. Bu nedenle, hadis yöntemini bir eleştirmenin teolojik rakiplerine uygulamada hadis eleştirmenlerinin nesnelliğini gözlemlemek için onun hükümlerini bir mercek olarak kullanmayı tercih ettim. Ancak Yahya'nın burada sergilediği nesnellik yalnızca ona özgü değildir; hadis rivayeti ve tenkidinin oluşum döneminde yazılmış pek çok başka hadis eleştirmeninin eserlerinde de görülebilir. Asıl çalışmamda Ahmed b. Hanbel, iki Razi (Ebû Zur'a ve Ebû Hatim) ve el-Cevzeccânî'den de onlarca benzer örnek veriyorum.

Yahya b. Ma’in (d. 233) is one of the most famous and influential Hadith Critics who spoke extensively on hadith transmitters, criticizing and endorsing them. Due to this, I have chose to use his rulings as lense by which the objectivity of hadith critics may be observed in applying the hadith method to a critic’s theological opponents. Yet, the objectivity exhibited by Yahya here is not exclusive to him, but can also be observed in the writings of many other Hadith Critics in the formative era of hadith transmission and Criticism. In my original work, I give dozens of similar examples from Ahmed b. Hanbal, the two Razis (Abu Zur’ah and Abu Hatim) and Al-Jawzajani.

Sahabilerin üstünlüğü ve bunların almaları gereken doğru sıra konusunda Yahya, görüşünü çok açık biçimde ortaya koymuştur. Yahya şöyle demiştir: “Ben de derim ki: Ebu Bekir, Ömer, Osman ve Ali. Bizim görüşümüz ve kanaatimiz budur.15” Ayrıca Yahya, Osman'ı Ali'ye tercih eden herkesi Şii sayıyordu16. Bundan anlaşılıyor ki Şia, Yahya ile açıkça ters düşmektedir. Akla gelen soru şudur: O halde Yahya, Şia'nın râvilerine nasıl davranmaktadır? Teolojik önyargılarının kendisini ele vermesine izin mi veriyor? Yoksa aralarındaki görüş farklılıklarından bağımsız olarak onları nesnel biçimde mi değerlendiriyor?

When it comes to the superiority of the companions and the proper order they fall into, Yahya was very clear about his opinion. Yahya said, “And I say: Abu Bakr, „Umar, „Uthman and „Ali. This is our opinion and view.15” Furthermore, Yahya considered anyone who preferred „Ali over „Uthman to be a Shi’i16. From this, it is clear that the Shi’a are clearly in opposition to Yahya. The question that asks itself: How then does Yahya deal with their transmitters? Does he let his theological biases get the best of him? Or does he objectively rate them, irrespective of the differences?

Yahya b. Ma'in'in teoride Şii ravilerin güvenilir olabileceğini kabul ettiği görülmektedir. O, "Bir Şii güvenilir olabilir." demiştir.17 Bu görüş, Yahya'nın uygulamasıyla da desteklenmektedir. Şimdi Yahya b. Ma'in'den nakledilen şu sözleri ele alalım.

In theory Yahya b. Ma’in admits that Shi’i transmitters can be reliable. He said, “A Shi’i can be reliable.17” This theory is further supported by Yahya’s practice. Let us consider the following quotes from Yahya b. Ma’in.

1. Yahya dedi: “Fatr b. Halife güvenilirdir (sikah) ve Şiî'dir.18” 2. Yahya dedi: “Muhammed b. Kesir el-Kûfî, Leys'ten rivayet eder. O Şiî idi, fakat onda bir sakınca yoktu (lam yekun bihi ba's).19” 3. İbnü'l-Cüneyd dedi: Yahya b. Maîn'e Sa'îd b. Hüseym el-Hilalî hakkında sordum, o şöyle dedi: “O Kûfeli bir şeyhtir, onda bir sakınca yoktur (leysa bihi ba's), güvenilirdir (sikah).” Bunun üzerine bir adam Yahya'ya, “O Şiî mi20?” dedi. Yahya şöyle dedi: “Şiî de güvenilir olabilir, Kaderî de güvenilir olabilir.21” Yahya b. Maîn ve Kaderî Ravileri Yahya'nın tamamen karşı olduğu bir diğer grup Kaderiyye idi. Yahya şöyle dedi: “Eğer Kaderî kendi görüşünü yaymaya çalışıyorsa, onun arkasında namaz kılmam.

Bu konuya bakmanın bir başka önemli açısı da hadis tenkitçilerinin kendi görüş ve mezhep yakınlığı taşıdıkları kişilerle nasıl davrandıklarını incelemektir: Aynı kelami eğilim ve yönelimi paylaştıkları ravilere karşı kendilerine tanınan bir ayrıcalık var mıydı? Bir sahtecilik yapmalarına göz yumuluyor muydu? Tenkitçi ile ravi arasındaki ortak itikadi çizgi uğruna zayıflıkları görmezden mi geliniyordu?

Another important angle to look at this issue from is to see how Hadith Critics dealt with their own kind; those who were of the same theological leanings and orientation as them. Were they allowed to get away with forgery? Was their weakness ignored for the sake of the shared theology between the Critic and the transmitter?

El-Cevzeccânî (ö. 259), rivayet tenkidine dair katı bir üslubu olduğu ve aynı zamanda bir tür teolojik taassup sahibi olduğu bilinen bir hadis tenkitçisidir. "Ahvâlü'r-Ricâl" adlı eserinde bu konuda birkaç önemli tespitte bulunur. Bidat ehlinin hepsinin yalancı olmadığını, bazılarının aslında dürüst olduğunu göstermenin yanında, kendisinin bidat sahibi olduğunu bilmediği bazı uydurmacıların bulunduğunu da belirtir; ancak şunu not eder: "Yalan söylemek, bidat için yeterlidir." Bu sözü önemlidir, çünkü teolojik yönelimi kendisininkiyle aynı olabilecek kişilere bile, teorik olarak, hiçbir ayrıcalık tanımadığını gösterir. Bu teori, pratikte de hadis tenkitçileri tarafından desteklenmiştir; onlar gerektiğinde kendi teolojik mensupları arasındaki kişileri de tenkit etmişlerdir.

Al-Jawzjani (d. 259) was a hadith critic who has a reputation of being strict, as well as being a theological bigot of sorts. In his book “Ahwal Al-Rijal” he makes several points on the subject. Besides showing that not all heretics are liars, but some are actually honest, he points out that there are some forgers who were not known to him for heresy, though he notes “lying is a sufficient heresy28.” This is an important quote, as it shows that in theory even someone who has a reputation for being a theological bigot and very strict was not willing to give those who may have the same theological orientation as him a free pass. This theory is backed up in practice by Hadith Critics, who did criticize their theological brethren as needed.

Kharijah b. Mus'ab b. Kharijah'a bakalım. Kendisi, Buhârî'nin "Khalq Af'al Al-'Ibad" adlı eserinde Cehmiyye'yi tekfir ederken ve onların hangi yollarla küfre düştüklerini anlatırken nakledilecek kadar önemli bir şahsiyettir.29 Yine de Buhârî'nin kendisi onun hakkında şunu yazmıştır:

Let’s take a look at Kharijah b. Mus’ab b. Kharijah. He was important enough of a figure to be quoted by Al-Bukhari in his “Khalq Af’al Al-’Ibad” excommunicating the Jahmiyyah, and detailing the ways in which they disbelieved29. Yet Al-Bukhari himself wrote about him:

Bu konuyu ele almanın son açısı, hadis tenkitçilerinin hadis rivayetlerine, kendi önyargılarını desteklemek için nasıl yaklaştıklarıdır. Aşağıdaki dört örneğin tamamı kelami önyargılarla ilgilidir. Ed-Duri'nin naklettiğine göre Yahya b. Ma'în belli bir ravisi anmış ve onun hakkında şunu söylemiştir:

The last angle through which we will consider this issue is how hadith critics treated hadith reports in support of their biases. The following four examples all relate to theological biases. Al-Duri relates that Yahya b. Ma’in mentioned a specific transmitter and said about him:

O, munkar bir hadisi rivayet etmiştir: „Ali b. Thabit, İsrail'den, İbn Ebi Leyla'dan, Nafi'den, İbn Ömer'den naklen, o şöyle demiştir: Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: “İslam'da hiçbir payı olmayan iki grup vardır: Murcie ve Kaderiyye.”36 İlk örneğimizde Yahya b. Ma'in, teolojik muhalifleri olan Murcie ve Kaderiyye'yi şiddetle eleştirip azarlayan bu hadisi reddetmektedir. Yahya'nın Kaderiyye'ye karşı tutumu B bölümünde zaten ele alınmıştır. Murcie'ye gelince, Yahya onlara karşı çıkmakta, bunu açıkça “İman sözdür ve ameldir; artar ve eksilir.”37 diyerek ifade etmektedir. Ayrıca onlara oldukça olumsuz baktığı anlaşılmaktadır, zira Şerik'in Murcie hakkında “Murcie Allah'ın düşmanlarıdır.”38 dediğini nakletmektedir. Yahya, Şerik'in bu sözü hakkında herhangi bir yorumda bulunmamaktadır. Kusurlu hadisler üzerine derlemesinde İbn Ebi Hatim, babası Ebu Hatim er-Razi'ye şu soruyu yöneltmiştir:

He transmitted an objectionable (munkar) hadith from „Ali b. Thabit from Isra’il from Ibn Abi Layla from Nafi’ from Ibn „Umar who said: The Prophet said, “Two groups who have no claim to Islam: The Murji’ah and the Qadariyyah.36” In our first example, Yahya b. Ma’in rejects this hadith that strongly criticizes and rebukes his theological opponents: the murji’ah and qadariyyah. Yahya’s opposition to the Qadariyyah has preceded in Section B. With regards to the Murji’ah, Yahya is opposed to them as he explicitly states, in opposition to them, “Belief is speech and actions; it increases and decreases.37” Furthermore, he seems to have a quite unfavorable view of them, as he quotes Shareek saying about the Murji’ah, “The Murji’ah are the enemies of Allah.38” Yahya doesn’t comment on Shareek’s statement. In his compilation on defective hadith, Ibn Abi Hatim posed the following question to his father Abu Hatim Al-Razi:

Babam'a, Baqiyyah'ın Habib b. 'Umar'dan, onun babasından, onun da İbn 'Umar'dan, onun da 'Umar'dan, Allah'ın Elçisi'nden naklettiği şu hadisi sordum: "Kıyamet Günü bir münadi, 'Allah'ın düşmanları ayağa kalksın' diye seslenecek ve bunlar Kaderiyye'dir." Babam şöyle cevap verdi: "Bu hadis münkerdir; Habib b. 'Umar hadiste zayıftır; meçhuldür; Baqiyyah'tan başkası rivayet etmemiştir.