بر اساس آخرین داده‌های منتشرشده از سوی مرکز تحقیقات پیو، ۹۰٪ آمریکایی‌ها به یک قدرت برتر باور دارند.۱ با وجود اینکه بسیاری دیگر از مردم در بریتانیا و آمریکا دیگر به یک دین خاص باور ندارند، تنها ۵٪ آنان به شیوه‌ای سرسختانه بی‌خدا هستند که نشان‌دهندهٔ پذیرش استدلال‌های آتئیست‌های نوین است.۲ از نظر درصد، این شاید چندان زیاد به نظر نرسد، اما ۵٪ بخش قابل توجهی از کل جمعیت است. اینکه برخی مردم ایمان به خدا را رد می‌کنند، نشان می‌دهد که یا آنان به شواهد وجود خدا قانع نشده‌اند، یا استدلال‌ها برای وجود خدا فرو ریخته‌اند. با در نظر گرفتن این موضوع، ممکن است شگفت‌آور باشد که ریچارد داوکینز، که احتمالاً محبوب‌ترین آتئیست دانشگاهی در غرب است، تنها دو صفحه را به رد استدلال طراحی برای وجود خدا و پنج صفحه را به استدلال کیهان‌شناختی توماس آکوئیناس در کتاب «توهم خدا» اختصاص می‌دهد. این واقعیت که آتئیست‌های نوین به نظر نمی‌رسد با شواهد تحلیلی متألهان درگیر شده باشند، همراه با این واقعیت که فلسفهٔ تحلیلی بر بیشتر محیط‌های دانشگاهی غرب سلطه دارد،3

According to the most recent data published by Pew Research Center, 90% of Americans believe in a higher power.1 Although many other people in the UK and US no longer believe in a particular religion, only 5% are strident atheists in a manner which indicates acceptance of the arguments of the New Atheists.2 Percentage-wise, this may not seem like much, but 5% is a significant proportion of the overall population. The fact that some people are rejecting faith in God would suggest that either they are unconvinced with the evidence for God’s existence, or that arguments for God’s existence have been demolished. Considering this, it may come as a surprise that Richard Dawkins – probably the West’s most popular academic atheist – dedicates only two pages to refuting the design argument for God’s existence and five to Aquinas’s cosmological argument in the God Delusion. The fact that New Atheists seem to have not engaged with the analytic evidence of theists, combined with the fact that analytic philosophy dominates most western university settings,3

این کتاب به خداباوران گشایشی نظری می‌دهد. آنان می‌توانند برخی از ماندگارترین استدلال‌های کلامی طبیعی را که در طول تاریخ مطرح شده‌اند، دوباره احیا کنند. بسیاری از استدلال‌هایی را که در این کتاب ارائه خواهم کرد، بیش از یک دهه است که در موقعیت‌های کاربردی به کار برده‌ام. در این مدت، با صدها ملحد و نا‌ادری‌گرا، به‌ویژه در بریتانیا، گفت‌وگوهای عمیق و معنادار داشته‌ام. هدفم این است که به خواننده طعم نوع تعاملاتی را بچشانم که با مردم از قشرهای گوناگون جامعه داشته‌ام. در سراسر این کتاب به تجربه‌ام با دو شخصیت اشاره خواهم کرد. این دو شخصیت افراد واقعی نیستند، بلکه افراد فرضی یا ترکیبی تخیلی از کسانی هستند که دیده‌ام. سوژه A که او را ریچارد می‌نامم، دوست فوق‌العاده شکاک من است. او ۲۱ ساله و پیش‌تر مسیحی بوده است. وارد دانشگاه شد تا فیزیک و فلسفه بخواند. پس از گذراندن درسی با عنوان «نظریه‌های خود»، ریچارد دچار بحران وجودی شد و ملحد گشت. ریچارد ستیزه‌جو، برون‌گرا و بی‌اعتنا به دیگران است. سوژه B که او را بتی می‌نامم، فردی آرام است. برخلاف ریچارد، بتی درون‌گراست. بتی نا‌ادری‌گراست. بیشتر وقتش را تنها سپری می‌کند، یا در اتاقش یا در کتابخانه. وقتی با بتی صحبت می‌کنم، او پیش از پاسخ دادن، وقت می‌گذارد و به حرف‌هایم گوش می‌دهد. برخلاف ریچارد، بتی کمتر به دنبال برانگیختن واکنش مردم است و بیشتر به دنبال به اشتراک گذاشتن ایده‌هاست. بتی به‌ویژه در محیط‌های عمومی که اضطراب اجتماعی شدیدی دارد، بسیار مطیع و آرام به نظر می‌رسد. بتی در دوران کودکی‌اش تجربه‌ای آزاردهنده داشته و در سال‌های شکل‌گیری‌اش، آزار جنسی و جسمی دیده است. در سراسر این کتاب، هرجا مناسب باشد، از تجربیات خودم با بتی و ریچارد به عنوان نمونه‌های موردی استفاده خواهم کرد تا برخی از پیچیدگی‌های واقعی را که ممکن است در مواجهه‌های دفاعی و استدلالی با آن روبه‌رو شد، تشریح کنم.

gives theists a wide theoretical opening. They can reintroduce some of the most enduring natural theological arguments posited throughout history. Many of the arguments I will present in this book, I have used in applied settings for over a decade. In this time, I have had deep and meaningful conversations with hundreds of atheists and agnostics particularly in the UK. I aim to give the reader a flavour of the type of interactions I have had with people from different cross-sections of society. I will reference my experience with two characters who I will make reference to throughout this book. These two characters are not actual subjects but are hypothetical people or fictitious amalgams of people I have met. Subject A, who I shall call Richard, is the ultra-sceptic friend. He is 21 years of age and an ex-Christian. He entered university to study physics and philosophy. After taking a course on ‘theories of the self’, Richard had an existential crisis and became an atheist. Richard is 1 Pew Forum (2019). In U.S., Decline of Christianity Continues at a Rapid Pace [online] Pew Research Centre Available at: https://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of Christianity-continues-at-rapid-pace/. disagreeable, extraverted, and non-caring. Subject B, who I shall call Betty, is a quiet person. Unlike Richard, Betty is an introvert. Betty is agnostic. Spends most of her time by herself either in her room or in the library. When I speak to Betty, Betty takes time to listen to what I say before replying to me. Unlike Richard, Betty is less interested in provoking a reaction from people but more in sharing ideas. Betty comes across as highly docile and placid especially in public settings in which she has much social anxiety. Betty has had a troubled upbringing with sexual and physical abuse in her formative years. Throughout this book where relevant, I will use my experiences with Betty and Richard as case study examples to outline some of the real-life complexities one may face in apologetic interactions.

در ارائهٔ این استدلال‌ها بر وجود خدا، آنچه در میان است بسیار مهم است. برای بسیاری، اعتبار عقلی خداباوری به درستیِ این استدلال‌ها و میزان روشنیِ بیان آن‌ها وابسته است. اگر خداباوران بخواهند واقعاً مؤثر باشند، باید بتوانند باورهای خود را از اصول نخستین توجیه کنند. از دیرباز، استدلال‌های عقلی برای وجود خدا مطرح بوده است. برای نمونه، ارسطو برای محرکِ نامتحرک برهانی اقامه می‌کند که از جهاتی شبیه استدلال‌های وجود خداست. در سنت مسیحی، آگوستین، آنسلم و توماس آکویناس استدلال‌های جدی و عقلانی برای وجود خدا صورت‌بندی کردند. موسی بن میمون، شاید برجسته‌ترین دانشمند تاریخ یهود، کتاب دلالة الحائرین را نوشت که در آن با استدلال گفتاری، بنایی نظام‌مند برای وجود خدا ارائه کرد. در جهان اسلام، ابن سینا، غزالی، ابن رشد و بسیاری دیگر با طرح مجموعه‌های برهانی خود به این گفتمان یاری رساندند. به همین ترتیب، فیلسوفان عصر روشنگری و پس از آن، از جمله چنددانش‌ورانی چون گوتفرید لایبنیتس و کورت گودل، نیز استدلال‌های تازه‌ای ارائه کردند. این استدلال‌ها و مانند آن‌ها به مباحث دانشگاهی شاخه‌ای از فلسفه به نام «فلسفهٔ دین» راه یافته‌اند. در این حوزه، توجه ویژه‌ای به استدلال‌های هستی‌شناختی و استدلال‌های کیهان‌شناختی برای وجود خدا معطوف شده است. برای روشن شدن، وقتی از استدلال هستی‌شناختی سخن می‌گویم، مرادم «برهانی است که وجود خدا را کاملاً از مقدمات پیشین اقامه می‌کند و از هیچ مقدمه‌ای که از مشاهدهٔ جهان به دست آمده باشد بهره نمی‌گیرد».۴ در مقابل، استدلال‌های کیهان‌شناختی آن‌هایی هستند که در مقدمات خود مستقیماً به کیهان اشاره می‌کنند.

Much is at stake in the presentation of these arguments for God’s existence. For many, the intellectual validity of theism is predicated on the soundness of these arguments, and the degree to which they can be clearly articulated. For theists to be truly effective they must be able to justify their beliefs from first principles. Since ancient times, rational arguments have been posited for God’s existence. For instance, Aristotle employs proof for an unmoved mover in a way which is analogous to arguments for God’s existence. In the Christian tradition, Augustine, Anselm, and Aquinas formulated serious and rational arguments for God’s existence. Maimonides – perhaps the most celebrated scholar in Jewish history – wrote the Guide for the Perplexed, in which he made a systematic case for God’s existence using discursive reasoning. In the Islamic world, Ibn Sīnā (Avicenna), al-Ghazālī (Algazel), Ibn Rushd (Averroes), and many others contributed to this discourse by offering their own sets of proofs for God’s existence. In a similar fashion, enlightenment and post enlightenment philosophers including polymaths such as Gottfried Leibniz and Kurt Gödel presented new arguments as well. These and similar arguments have entered the academic debates that concern a sub-branch of philosophy known as ‘Philosophy of Religion’. In this field, particular focus has been placed on both ontological arguments and cosmological arguments for God’s existence. To be clear, when referring to ontologicalarguments I mean “a proof which argues for the existence of God entirely from a priori premises and makes no use of any premises that derive from our observation of the world”.4 On the other hand cosmological arguments are those which make direct reference to the cosmos in the premises.

در این کتاب، قصد دارم به‌طور مشخص برهان ابن‌سینا بر وجود خدا را تحلیل کنم، زیرا آن را در برابر هر نوع نقدی آسیب‌ناپذیرترین می‌دانم. برهان ابن‌سینا مدعی است که جهانی که تنها موجودات ممکن‌الوجود داشته باشد، تصورناپذیر است، زیرا موجود ممکن‌الوجود نمی‌تواند علت وجود خودش باشد. مجموعه‌ای با تعداد نامتناهی از موجودات ممکن‌الوجود نمی‌تواند وجود همه‌ی موجودات ممکن‌الوجود را تبیین کند، وگرنه خود آن مجموعه در مجموعه‌ای دیگر، یعنی مجموعه‌ی موجود(ات) واجب‌الوجود قرار می‌گرفت. موجود واجب‌الوجود، به‌عنوان علت نامعلول، نمی‌توانست به گونه‌ای دیگر باشد. به‌طور خلاصه، ابن‌سینا استدلال می‌کند که تنها راه تبیین وجود هر چیزی، فرض وجود یک علت نامعلول یا واجب‌الوجود است. با این حال، با وجود تأثیر این برهان، برای استفاده‌ی الهیاتی در میان مخاطبان امروزی بازآرایی نشده است. بنابراین، سهم تازه‌ی من در گفتمان پیرامون وجود خدا در قصد بازبیان این استدلال برای خداباورانی است که می‌کوشند دین را برای مخاطبان خداناباور توجیه کنند. بدین منظور، این کتاب را با ترجمه‌هایی از بخش‌های تحلیلاً مهم آثار ابن‌سینا آغاز می‌کنم (که برخی از آن‌ها تاکنون از عربی به انگلیسی ترجمه نشده‌اند). سپس پذیرش برهان ابن‌سینا را در جهان قرون وسطا، هم در میان مسیحیان و هم در میان مسلمانان، ارزیابی خواهم کرد. پس از آن، برخی کاربردهای نوین استدلال‌های کیهان‌شناختی و هستی‌شناختی را ارائه خواهم داد و آن‌ها را با برهان مقایسه خواهم کرد. آنگاه، با راهنمایی برهان، اثبات‌های خودم را برای وجود واجب‌الوجود تدوین خواهم کرد. در این بخش، استدلال‌هایی را خواهم ساخت که بر وابستگی و امکان غیرعلّی استوارند و می‌کوشند از برخی اشکالات رایج درباره‌ی علیت و ترکیب بگذرند. علاوه بر این، من به برخی از مهم‌ترین اعتراضاتی که به این استدلال وارد شده پاسخ خواهم داد، با این هدف که نشان دهم استدلال برهان چقدر می‌تواند در گفتگوهای میان خداباوران و خداناباوران مفید باشد. برای رسیدن به این هدف، تا جایی که ممکن باشد، گفتگوهایی میان ریچارد و بتی را مطرح خواهم کرد.

In this book, I aim to specifically analyse Ibn Sīnā’s Burhān argument for the existence of God, as I regard it as being most invulnerable to any type of counterattack. The Burhān argument postulates that a world with only contingent existences is inconceivable, as a contingent existence cannot cause itself. A set of an infinite number of contingent existences cannot explain the existence of all contingent existences, or else it would belong in another set, namely the set of necessary existence(s). As a necessary existence it would be an uncaused cause, and it could not be any other way. In short, Ibn Sīnā argues that the only way to explain the existence of anything is to postulate the existence of an uncaused cause, or a wājib al-wujūd (‘necessary existence’). However, despite its impact, the Burhān has not been packaged for apologetic use for a modern audience. Accordingly, my novel contribution to the discourse surrounding God’s existence is found in the intention of re-articulating this argument for theists attempting to make the case for religion to atheist audiences. To this end, I will start this book with some translations of analytically important extracts from the work of Ibn Sīnā (some of which have hitherto not been translated from Arabic to English). I will then assess the reception of Ibn Sīnā’s Burhān argument in the medieval world of both Christians and Muslims. Thereafter, I will present some modern usages of the cosmological and ontological arguments, while comparing them with the Burhān. I will then articulate my own proofs for the necessary existence of God, using the Burhān as my guide. In this, I will compose arguments informed by non-causal contingency and dependency which aim to circumnavigate some of the stock objections on causation and composition. In addition, I will answer some of the most prominent objections towards this argument, with the goal being to demonstrate how useful the Burhān argument can be in discussions between theists and atheists. To achieve this goal, I will bring in conversations with Richard and Betty, wherever possible.