همه ستایش برای الله، پروردگار جهانیان است. درود و سلام بر گرامی‌ترین پیامبران و فرستادگان، پیامبر ما محمد ﷺ، و بر خاندان و همه یارانش باد. یکی از زیباترین لحظه‌های زندگی من، زمانی بود که نخستین پیش‌نویس کتابم را به عنوان هدیه‌ای به پدر و مادر عزیزم تقدیم کردم. با این کتاز تازه، در سخنان و مشاهدات آنان شادی و لذت یافتم. در حقیقت، تلاش من تلاش ایشان است، زیرا فرزند چیزی جز امتداد والدینش نیست. این را می‌گویم تا به لطف الهی بر خودم اشاره کنم. بسیاری از دستاوردهای فکری من اگر نبود حمایت، تشویق و راهنمایی ایشان، پدید نمی‌آمد. از الله می‌خواهم که مرا با خشنودی ایشان گرامی دارد و عمرشان را در کارهای نیک افزون گرداند. درگیر کردن ایشان در هر کتابی که نوشته‌ام، عادت من بوده است. البته یک استثنا وجود داشت. موضوع و عنوان آن کتاب، واکنشی از سوی پدر و مادرم برانگیخت. واکنشی که رنگ شگفتی و نوعی خشم را داشت. شگفتی ایشان از آتش ایمانی بود که در وجودشان می‌سوخت و از محکوم کردن الگویی خطرناک از انحراف کلامی برمی‌خاست. گویی می‌گفتند: «چه چیزی پسر ما را به این پیچ‌وخم انداخته است؟» آن کتاب، لشکر ملحدان بود. این وضعیت مرا به یاد حکایتی انداخت. یکی از برجسته‌ترین عالمان علم کلام در راهی می‌رفت و ده‌ها شاگرد از پی او بودند. زنی سالخورده پرسید: «این کیست؟» به او گفته شد: «آیا واقعاً نمی‌دانی؟ این مردی است که هزار دلیل بر وجود الله اقامه کرده است!» آن زن گفت: «پسرم، اگر او دچار هزار شک نبود، به هزار دلیل نیازمند نمی‌شد!» وقتی سخن آن زن به عالم رسید، گفت: «خدایا، من از تو ایمانی همچون ایمان زنان سالخورده می‌خواهم.»1

All praise is for Allah, Lord of the Worlds. May benediction and peace be upon the most honoured of the Prophets and Messengers, our Prophet Muhammad, his family, and all his Companions. One of the loveliest moments in my life was when I presented the first draft of my book as a gift to my beloved parents. With this new book, I found happiness and pleasure in their words and observations. In reality, my efforts are their efforts, as a child is but an extension of its parents. I say this to point out Allah’s favour upon me. Much of my intellectual output would not have happened were it not for their support, encouragement, and supervision. I ask Allah to honour me with their pleasure, and that He increases their age in good deeds. Involving them with every book I have written has been a habit of mine. There was an exception though. Its topic and title evoked a pushback from my parents. It was a pushback that was coloured with surprise and an indignation of sorts. Their surprise was spurred by the fire of faith that burned in them, and the denunciation of a dangerous pattern of theological deviance. It was as if they were saying, ‘What is it that landed our son in this maze?’ That book was The Atheist Militia. This situation reminded me of a story. A leading scholar of dialectic theology (kalām) was walking along a path, followed by dozens of students. An elderly woman asked, ‘Who is this?’ It was put to her, ‘Do you really not know? This is the man who has put forth a thousand proofs for the existence of Allah!’ She said, ‘My son, if he was not afflicted by a thousand doubts, he would not have been in need for a thousand proofs!’ When her words were related back to the scholar, he said, ‘O Allah, I ask for faith in You like that of elderly women.’1

بر اساس دلایلی که پیش‌تر گفته شد، از همان ابتدا با اشتیاق می‌خواهم به خواننده بگویم که من با تمام وجود بر این باورم که شناخت خداوند، اقرار به یگانگی او و درک نیاز ما به او، از گرایش‌های عمیقاً فطری و طبیعی انسان هستند. این حالت، همسوترین وضعیت با سرشت انسان است و به آرامش درونی و خشنودی می‌انجامد. بدون آن، زندگی بی‌معنا می‌شد و بسیاری از پرسش‌های وجودی بشر بی‌پاسخ می‌ماند، بلکه اصلاً پاسخی نمی‌داشت. به نظر می‌رسد که استواری این شناخت و تأثیری که بر جان دارد، گسترده‌تر از آن است که در ابتدا می‌پنداشتم. سال‌ها پیش، به سخنی از ابن تیمیه برخوردم که آن زمان آن را شگفت‌انگیز می‌دانستم؛ او در آن، وجود این گرایش فطری جان به شناخت خداوند را در کنار گزاره‌های بدیهی و عقلی بررسی کرده است. او می‌گوید: «معرفت اصلی به خداوند، هم طبیعی است و هم ضروری. این معرفت در جان‌ها استوارتر است از اصول ریاضیات، مانند "یک نصف دو است"، یا از اصول دانش طبیعی، مانند "جسم نمی‌تواند در آن واحد در دو جا باشد". زیرا این گونه دانسته‌ها عباراتی هستند که گرایش‌های فطری بیشتر مردم می‌توانند آن‌ها را نادیده بگیرند. اما شناخت خداوند، تصورناپذیر است که هیچ گرایش فطری بتواند آن را نادیده بگیرد.»2

For the aforementioned reasons, right from the outset I am enthused to reveal to the reader that I fervently believe that recognising Allah , acknowledging His oneness, and recognising our need for Him are deeply innate and natural human dispositions. It is this state that is most aligned with the nature of man, leading to inner peace and contentment. Without it, life would be without meaning, and many existential questions on humanity would remain unanswered. In fact, they would have no answer at all. It seems that the firmness of this recognition and the influence it had on the soul is more sweeping than I first thought. Many years ago, I came across what I considered back then to be a surprising statement by Ibn Taymiyyah, where he discussed the existence of this natural predisposition of the soul in recognising the Divine, in conjunction with self-evident and rational positions. He states, ‘The core knowledge of the Divine is both natural and necessary. It is more firmly established in the souls than the fundamentals of mathematics such as “One is half of two”, or the fundamentals of natural knowledge such as “A body cannot simultaneously exist in two places”. This is because such items of knowledge are expressions that the innate predispositions of most people can disregard. As for the knowledge of the Divine, it is unimaginable that any natural predisposition is able to disregard it.’2

وقتی برای نخستین بار این بخش را دیدم، از خودم پرسیدم: آیا ریشه‌دار بودن باور به خداوند از این نمونه‌ها قوی‌تر است؟ من واقعاً نمی‌توانستم این‌گونه ببینم! هرچند می‌پذیرم که شناخت خدا فطری ماست، اما چرا احساس نمی‌کنم که این شناخت به‌اندازهٔ آن نمونه‌های بدیهی قوی است؟ چند سال بعد، برخی پیچیدگی‌های این مسئله برایم روشن شد. این پس از انتشار کامل کتاب دایرةالمعارف‌گونهٔ ابن تیمیه، «بيان تلبيس الجهمية»، بود که در آن به بخشی عالی برخوردم که در آن درباره‌ی باور به علوّ مطلق خداوند بر مخلوقاتش، که به‌صورت فطری درک می‌شود، بحث کرده بود: «این دانش به جان‌های آنان چسبیده است. این دانش از آنان جدا نمی‌شود، همان‌گونه که دانش غریزی به محسوسات و امور طبیعی، مانند "یک، یک‌سوم سه است" و "جسم نمی‌تواند در آنِ واحد در دو جا باشد"، جدا نمی‌شود. زیرا دانستن آن‌ها چیزی است که مردم به آن نیازی ندارند؛ در واقع، ممکن است هرگز به ذهن انسان خطور هم نکند. اما دانش به علوّ خداوند، به باور من، افزون بر اینکه مردم به آن نیاز دارند، به آنچه این دانش لازمه و معنایش است نیز نیازمندند، یعنی دعا، درخواست، فروتنی در برابر خداوند، و خاکساری در برابر آن Ùˆ Ú©Ù‡ در بالاست و Ú©Ù‡ او را می‌خوانند.»3

When I first saw this passage, I asked myself, ‘Is the entrenchment of belief in the Divine stronger than these examples? I just cannot see it this way! Though I acknowledge that recognising Allah is innate to us, why is it that I do not feel that it is as strong as those self-evident examples?’ Some complexities of this issue were resolved for me a few years later. This was after the full publication of Ibn Taymiyyah’s encyclopaedic book Bayān Talbīs al-Jahmiyyah, in which I came across an excellent passage where he discussed the belief of the innately understood highness of Allah  over His creation: ‘This knowledge clings onto their souls. It cannot be separated from it any more than the instinctive knowledge of tangibles and natural matters, such as “One is a third of three”, and “A body cannot simultaneously exist in two places”. This is because the latter is knowledge that they simply do not need; in fact, it may never even occur to a person. As for the knowledge of the highness of Allah, I would say that – in addition to people needing it – people are also in need of what it necessitates and means, which is supplication, asking, self-effacement, and humility unto the Divine – the One Above Who is being invoked.’3

علمی و عملی ہم آہنگی کا وہ رشتہ جو خالق کی معرفت کے بارے میں پایا جاتا ہے، اس فہم کی قوت کو ظاہر کرتا ہے، ان دیگر غیر عملی معلومات کے مقابلے میں جنہیں انسان روزمرہ کی مصروفیات میں اکثر یاد نہیں رکھ پاتا۔ ابن تیمیہ اگلے صفحے پر اسی بات کو واضح کرتے ہیں: "جہاں تک اللہ کی معرفت کا تعلق ہے، وہ اس سے کہیں عظیم اور باعزت ہے، کیونکہ بنی آدم کے لیے علم اور ارادے دونوں اعتبار سے اسی کی طرف رجوع کرنا ضروری ہے۔ وہ اسی کے لیے فطری طور پر تیار کیے گئے ہیں۔ اس فطری علم و ارادے کا وجود دیگر معلومات کے وجود کے مقابلے میں کہیں زیادہ راسخ ہے۔"4

The knowledge-action duet vis-à-vis recognising the Divine is one aspect that represents the strength of this understanding, compared to those other non actionable pieces of information that man may not always recollect as he grinds on with daily life. This is underscored by Ibn Taymiyyah on the next page: ‘As for knowing the Divine, it is far greater and more honourable, as it is necessary for the children of Adam in terms of both knowledge and intent to turn to Him. They were predisposed for this. The innate existence of this instinctive knowledge and intent is far more entrenched than the existence of other information.’4

در تعبیری صریح‌تر، او چند صفحه بعد گفت: «الله، جلّ جلاله، بندگانش را به دو چیز مستعد ساخته است: اینکه دل‌هایشان از جهت علم به او اقرار کنند، و اینکه از جهت عمل، عبادت و طلب یاری، او را دوست بدارند و در برابرش فروتن باشند. پس آنان برای شناخت او و عمل برای او مستعد شده‌اند.» با این حال، هنوز در این پرسش سرگردان بودم که شناخت خداوند تا چه اندازه در جان ریشه دارد. تا اینکه به این عبارت از پاسخ ابن تیمیه برخوردم: «معلوم است که شدت گرایش به دانشی که مورد اختلاف است، با گرایش به دانشی که مخالفی ندارد یکسان نیست. گرایش به دانش مفاهیمی همچون حساب دیفرانسیل یا طبیعیات – مانند "یک، نصف دو است" و "جسم نمی‌تواند در آن واحد در دو مکان باشد" و نظایر آن – در دل‌ها چندان ریشه‌دار نیست و مخالفت قوی‌ای نیز با آن وجود ندارد.» و واقعیت نیز چنین است. شبهاتی که علیه الله مطرح می‌شود – و می‌تواند انسان را از فطرت خدادادی‌اش دور یا در آن سست کند – بسیار بیش‌تر از اعتراضات علیه سایر علوم است. از این رو ممکن است کسی احساس کند که علوم، بدیهی‌تر از الله هستند. با این همه، اگر جان‌های مردم پاک بود و آن عوامل بیرونی پراکنده‌کننده از میان برداشته می‌شد، بی‌گمان شناخت الله بسیار قوی‌تر و ریشه‌دارتر از علوم می‌بود.

In more explicit terms, he went on to say just a few pages later, ‘Allah, Glory to Him, predisposed His servants to two things: that their hearts affirm Him in terms of knowledge, and that they love Him and are humble in front of Him in terms of practice, worship, and seeking assistance. They are thus predisposed to having knowledge of Him and acting for His sake.5 However, I was still puzzled as to what extent recognition of the Divine was entrenched in the soul. This was until I came across the following passage from Ibn Taymiyyah’s response: ‘It is known that the strength of attraction to disputed knowledge is unlike that attraction to unopposed knowledge. The attraction to knowledge of concepts like calculus or nature – such as “One is half of two”, “A body cannot simultaneously be in two places”, and so on – is not as entrenched in the hearts, nor is there any strong opposition to it.’6 And this is how it is. The various doubts that are raised against Allah – which can potentially cause man to turn away from or weaken his innate predisposition – are far more than objections against other sciences. One therefore might feel that the sciences are more self-evident than Allah. However, if people’s souls were pure and those external distractions were taken out of the equation, it would have most certainly been the case that knowing Allah would be far stronger and entrenched than the sciences.

از منظر تحلیل توالی و ساختار شناختی، شناخت خداوند باید بدیهیترین همه مفاهیم عقلی باشد. بدون پذیرش او، هیچ جایی برای تأیید هر دانش فطری، داوری درباره فطری بودن آن، یا اینکه آن دانش فراتر از طبیعت جهان، ماده و انسان است باقی نمیماند. دروازه تأیید هر حقیقت بدیهی، نخست ایمان به الله است. بدون این، ساختن یک نگرش فلسفی منسجم که مفاهیم فطری و ذاتی را تأیید کند ناممکن است. بر این اساس، میتوان آنچه ابن قیم از استادش نقل کرده را درک کرد، خداوند از هر دو رحمت فرماید. او گفت: «چگونه برای کسی که خود دلیل بر همه چیز است، دلیل طلب میکنی؟» (یعنی ابن تیمیه) اغلب این بیت را تکرار میکرد:

From the viewpoint of the sequence analysis and cognitive construct, recognition of the Divine must be the most self-evident of all rational concepts. Without acknowledging Him, there would be no scope left to affirm any innate knowledge, to pass judgement on its instinctiveness, or to suggest that it is above and beyond the nature of the universe, matter, and man. The gateway to affirming any self-evident truth is to first believe in Allah . Without this, it is impossible to construct a coherent philosophical outlook that affirms instinctive and innate concepts. Based on this, one can understand what Ibn al-Qayyim reported from his teacher, may Allah have mercy on both of them. He said, ‘“How can you demand proof for someone who Himself is proof for everything?” He (i.e., Ibn Taymiyyah) used to frequently mention this couplet:

یقیناً، وقتی ما برای اثبات وجود خداوند دلیل می‌خواهیم، گویی در روشنایی روز شمع روشن می‌کنیم. آیا چنین صحنه‌ای مایه خنده نمی‌شد؟ با این حال، وقتی ناچار شده‌ایم در این باره توضیح دهیم، چه باید بکنیم؟ خواننده ممکن است بپرسد: چرا در مقدمه کتاب این‌قدر شتاب می‌کنید که به این موضوع بپردازید؟ چرا بحث را به جایی موکول نمی‌کنید که بتوان آن را شایسته‌تر مطرح کرد و جزئیات، توضیح و دلایل را به‌درستی ارائه داد؟ انگیزه این کار آن است که تأکید شود هر پژوهشی درباره وجود خداوند و طرح مهم‌ترین دلایل آن، نباید موضوعی تلقی شود که خواننده، حتی ناخودآگاه، آن را محل مناقشه بداند یا گمان کند که برای اثبات درستی‌اش به گفت‌وگوی طولانی نیاز دارد. این امر به‌ویژه از آن رو اهمیت دارد که بر این موضوع اشکالاتی وارد شده است. بسیاری از مردم فریب این پندار را می‌خورند که طرح یک مسئله برای بحث و نقد آن، از قطعیت آن می‌کاهد و این فرایند، آن مسئله را به نقطه‌ای از اختلاف مشروع بدل می‌کند. به وضعیت بسیاری از مردم در برابر امور فطری و بدیهی عقل بنگرید. ببینید وقتی با مکتب‌های فلسفه شناختی آشنا شدند، چه بر سرشان آمد و چگونه هسته اصلی و حقایق بدیهی متزلزل شد، تنها به این دلیل که این موضوع، مانند هر موضوع دیگری، به محل رفت‌وآمد استدلال‌ها بدل شد. پس از آنکه در بسیاری از این مناظره‌های فلسفی شرکت کردم و خود را در آن‌ها غرق نمودم، می‌خواهم نتیجه‌ای را که به آن رسیده‌ام با شما در میان بگذارم. ساختن ادعاهای انحرافی که حقایق بدیهی و فطری را مورد تردید قرار دهند، دشوار نیست. اگر انسان به بداهت موضوعی که مورد اعتراض قرار گرفته پایبند نماند، ناگزیر به نوعی شک‌گرایی می‌افتد که می‌تواند بنیادی را که ساختار دانش منسجم و عقلانی بر آن استوار است، سست کند.

Indeed, when we ask for proof of Allah, it is as if we are lighting candles during an already bright day. Such a scene would provoke laughter, would it not? However, what are we supposed to do when we have been forced into a situation to clarify this? A reader may ask, ‘Why the haste in discussing this issue here, in the introduction of the book? Why not defer the discussion to where it can be more appropriately discussed and where the details, explanation, and proofs can be properly presented?’ The motivation for this is to underscore the notion that any research on the existence of Allah  and offering up its most important evidence cannot be treated as an issue which a reader may even subconsciously deem to be contentious, or presume that it requires some lengthy discourse to prove its veracity. This is especially given that there are objections raised to it. Many people are duped into believing that offering up an issue for debate and subjecting it to critique weakens its conclusiveness, and that this process renders the issue into a point of legitimate debate. Consider the state of many people vis-à-vis instinctive and self-evident matters of rationality. Look at what became of them when they were exposed to schools of cognitive philosophy, and how the very core and self-evident truths were shaken – all just because this issue became one of to-and-fro, like any other. After barging shoulders and engrossing myself with many of those philosophical debates, I want to share the conclusion I have deduced. It is not difficult to construct deviant assertions that cast doubt on self-evident and instinctive truths. If a person does not hold on to the self-evident nature of the issue being objected to, he will invariably fall into the type of scepticism that can undermine the foundation upon which a coherent and rational knowledge structure rests.

با این استدلال، مدتی بی‌پاسخ ماندم؛ و تأملی که از پدیده‌های خواب برمی‌خاست، شکم را ژرف‌تر کرد. با خود اندیشیدم: «آیا نمی‌بینی که وقتی در خوابی، رؤیاهایت را بی‌هیچ تردیدی واقعی می‌پنداری؟ چون بیدار شوی، آن‌ها را همان خیال‌های بی‌پایه می‌شناسی. پس چه کسی به تو اطمینان می‌دهد که آن باورهایی که در بیداری از حواس و از عقل می‌گیری، قابل اعتمادند؟ نسبت به حال کنونی‌ات شاید واقعی باشند؛ اما ممکن است به حالت دیگری از هستی گام نهی که نسبت آن با حال کنونی‌ات همان نسبتی باشد که این با حالت خوابت دارد. در آن عرصه‌ی تازه خواهی دید که نتایج عقل جز خیال نبوده‌اند.» این حالت ممکنِ دیگر، شاید همان چیزی باشد که صوفیان آن را «حال» می‌نامند؛ یعنی، به گفته‌ی ایشان، حالتی که در آن، غرق در خویشتن و در تعطیل ادراکات حسی، رؤیت‌هایی فراتر از دسترس عقل دارند. شاید مرگ نیز همان حالت باشد، بنا بر آن سخن سرور پیامبران ﷺ: «مردم در خوابند؛ چون بمیرند، بیدار می‌شوند.» زندگی کنونی ما در قیاس با آینده، شاید تنها رؤیایی باشد، و انسان پس از مرگ چیزهایی را خواهد دید که مستقیماً در برابر آنچه اکنون می‌بیند قرار دارد؛ آنگاه آن سخن قرآن را خواهد فهمید: {امروز پرده را از چشمانت برداشتیم و دیدِ تو تیز است.} چنین اندیشه‌هایی عقلم را به لرزه می‌انداخت و در پی گریزی از آن بودم. اما چگونه؟ برای گشودن گره‌ی این دشواری، به برهانی نیاز بود. و برهان باید بر مقدمات نخستین استوار باشد، و دقیقاً همان مقدمات بودند که در آن‌ها تردید داشتم. این حالت ناخوشایند حدود دو ماه طول کشید، و در این مدت، گرچه نه به صراحت و نه به عنوان حرفه‌ای، بلکه از نظر اخلاقی و در بنیان، شکاک تمام‌عیار بودم. خدا سرانجام لطف کرد و مرا از این بیماری ذهنی شفا داد؛ ذهنم به عقل سلیم و تعادل بازگشت: مفروضات نخستین عقل نیز با من، تمام سختی و قدرت خود را بازیافتند. رهایی‌ام را نه به زنجیره‌ای از براهین و استدلال‌ها، بلکه به نوری مدیونم که خدا آن را به قلبم تابانید - نوری که آستانه هر معرفتی را روشن می‌کند. گمان بردن به اینکه یقین تنها بر پایه استدلال‌های صوری می‌تواند استوار باشد، رحمت بی‌کران خداوند را محدود کردن است. کسی از پیامبر ﷺ تفسیر این آیه از کتاب الهی را پرسید: «خداوند قلب کسی را که بخواهد هدایت کند، برای اسلام می‌گشاید.» پیامبر ﷺ فرمود: «این درباره‌ی نوری است که خدا در قلب می‌تاباند.» پرسیده شد: «انسان چگونه می‌تواند آن نور را بشناسد؟» فرمود: «با وارستگی از این جهان فریب، و با کشش پنهانی به سوی جهان جاودان.» در موردی دیگر فرمود: «خداوند آفریدگان خود را در تاریکی آفرید، سپس نور خویش را بر ایشان تابانید.» جستجوی حقیقت باید با یاری این نور انجام شود. از آنجا که این نور به رحمت الهی گاه‌گاه بر انسان‌ها فرود می‌آید، باید همواره در انتظار آن باشیم. این امر با سخن دیگری از رسول ﷺ نیز تأیید می‌شود: «خداوند در اوقاتی معین، نسیم‌هایی از لطف خود بر شما می‌فرستد؛ خود را برای آن آماده کنید.» هدف من از این روایت این است که دیگران را به این فهم برسانم که با چه جدیت و شوقی باید دنبال حقیقت بگردیم، زیرا حقیقت ما را به نتایجی می‌رساند که هرگز تصورش را نمی‌کردیم. مفروضات نخستین نیازی به جستجو ندارند، چرا که همواره در ذهن ما حاضرند؛ اگر به جستجوی آنها برخیزیم، درمی‌یابیم که همواره از چنگ ما می‌گریزند. اما کسانی که پژوهش خود را فراتر از حدود معمول پیش می‌برند، از این تهمت که در پی آنچه در دسترس‌شان است کوتاهی کرده‌اند، در امانند. ۱۰ در پایان این بخش می‌توان شماری از درس‌ها و حکمت‌ها را یافت.

of reason, otherwise you would have continued to believe it to this day. Well, perhaps, there is above reason another judge who, if he appeared, would convict reason of falsehood, just as reason has confuted us. And if such a third arbiter is not yet apparent, it does not follow that it does not exist.” ‘To this argument I remained some time without a reply; a reflection drawn from the phenomena of sleep deepened my doubt. “Do you not see”, I reflected, “that while asleep you assume your dreams to be indisputably real? Once awake, you recognise them for what they are: baseless chimeras. Who can assure you, then, of the reliability of notions which, when awake, you derive from the senses and from reason? In relation to your present state they may be real; but it is also possible that you may enter upon another state of being which will bear the same relation to your present state as this does to your condition when asleep. In that new sphere you will recognise that the conclusions of reason are only chimeras.” ‘This possible condition is perhaps that which the Sufis call “ecstasy” (ḥāl), that is to say, according to them, a state in which absorbed in themselves and in the suspension of sense-perceptions, they have visions beyond the reach of intellect. Perhaps Death is also that state, according to that saying of the prince of prophets: “Men are asleep; when they die, they wake up.” Our present life in relation to the future is perhaps only a dream, and man, once dead, will see things in direct opposition to those now before his eyes; he will then understand that word of the Qur’an, “Today we have removed the veil from thine eyes and thy sight is keen.”9 ‘Such thoughts as these threatened to shake my reason, and I sought to find an escape from them. But how? In order to disentangle the knot of this difficulty, a proof was necessary. Now, a proof must be based on primary assumptions, and it was precisely these of which I was in doubt. This unhappy state lasted about two months, during which I was, not, it is true, explicitly or by profession, but morally and essentially, a thorough-going sceptic.’ ‘God at last deigned to heal me of this mental malady; my mind recovered sanity and equilibrium: the primary assumptions of reason recovered with me all their stringency and force. I owed my deliverance not to a concatenation of proofs and arguments, but to the light which God caused to penetrate into my heart – the light which illuminates the threshold of all knowledge. To suppose that certitude can be only based upon formal arguments is to limit the boundless mercy of God. Someone asked the Prophet the explanation of this passage in the Divine Book: “God opens to Islam the heart of him whom He chooses to direct.” “That is spoken”, replied the Prophet, “of the light which God sheds in the heart.” “And how can man recognise that light?” he was asked. “By his detachment from this world of illusion and by a secret drawing toward the eternal world”, the Prophet replied. ‘On another occasion, he said: “God has created His creatures in darkness, and then has shed upon them his light.” It is by the help of this light that the search for truth must be carried on. As by His mercy this light descends from time to time among men, we must ceaselessly be on the watch for it. This is also corroborated by another saying of the Apostle: “God sends upon you, at certain times, breathings of His grace; be prepared for them.” ‘My object in this account is to make others understand with what earnestness we should search for truth, since it leads to results we never dreamed of. Primary assumptions need not be sought for, since they are always present in our minds; if we engage in such a search, we only find them persistently elude our grasp. But those who push their investigation beyond ordinary limits are safe from the suspicion of negligence in pursuing what is within their reach.’10 One may find a number of lessons and wisdoms in the conclusion of this passage.

این محور اصلی کتاب است. امیدوارم که این کتاب به اهدافش برسد، بی‌آنکه به آن نوع جدل‌گویی فرو غلتد که از نحوه‌ی تجلی واقعی الحاد امروز جدا است. هدف، ارائه یا بحث درباره‌ی استدلال‌های کلامی و فلسفی قدیمی که برای اثبات وجود الله به کار رفته‌اند نیست، مانند استدلال از حدوث اجسام، استدلال از ترکیب، استدلال از طراحی ویژه، یا مباحثی که پیرامون این‌ها می‌چرخد. بلکه هدف، گفتگویی است که با گفتمان امروز همسو باشد. این همان نوع گفتگوهایی است که با برخی از جوانان امروز داشته‌ام؛ جوانانی که تحت تأثیر گفتمان الحادی قرار گرفته‌اند. همچنین این کتاب به بررسی بسیاری از شبهات و اعتراضاتی می‌پردازد که الحادگرایان معاصر مطرح کرده‌اند. نباید از خوانندگان پنهان کنم که من شخصاً به دفاع از کلام جدلی اهل سنت علاقه‌ی فراوان دارم و به آنچه در کتاب‌ها و مناظرات علمای اهل سنت درباره‌ی این موضوع ثبت شده، به‌ویژه نوشته‌های شیخ‌الاسلام ابن تیمیه، دلبستگی دارم. با این حال، می‌کوشم دیدگاه‌های تند خود در تأیید سنت را مهار کنم تا مطالب و اندیشه‌هایی ارائه دهم که امیدوارم روشن، آسان‌فهم، تازه و برای جامعه‌ی گسترده‌تر سودمند باشند. در پایان این مقدمه، ادای احترام می‌کنم به همسر عزیزم و دختران دوست‌داشتنی‌ام – مُنا، فاطمه، شیخه و بلسم – به سبب فداکاری‌های بزرگ و شکیبایی‌شان که امکان تکمیل این پژوهش را فراهم کرد. امیدوارم الله از جانب من پاداش نیک به آنان عطا فرماید. از دکتر ابراهیم الرَّمّاح سپاسگزارم که پیش‌نویس پیش از انتشار را بازبینی کرد و بازخورد ارزشمندی داد؛ الله برای او اجر و پاداش مقرر فرماید. از الله می‌خواهم که توان انجام کار نیک را به همه‌ی ما عطا کند و حق را از دل‌ها و زبان‌هایمان جاری سازد. او بهترین درخواست‌شونده است.

So this is the central idea of the book. I hope it will achieve its aims without delving into the type of polemic that is detached from how atheism actually manifests itself today. The purpose is not to present or discuss the old theological or philosophical arguments used to establish Allah’s existence, such as the argument from the temporality of bodies, argument from composition, argument from special design, or the discussions surrounding these. Rather, the aim is to have a discussion that is aligned to the discourse occurring today. They are the types of discussions I have been having with some of today’s youth who have been impacted by atheist discourse. It is also the study of many of the doubts and objections raised by contemporary atheists. I should not hide from the readership that, personally speaking, I am highly enthusiastic about defending Sunni dialectic theology, and by what is recorded in the Sunni books and debates by Sunni scholars on this subject, especially the writings of Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah . However, I will try to curb my strong views in favour of Sunnism to offer material and ideas that I hope will be clear, easy to understand, refreshing, and beneficial to wider society. I end this introduction by paying homage to my beloved wife and my beloved daughters – Munā, Fāṭimah, Shaykah, and Balsam – for their great sacrifices and patience that have allowed me to complete this research. May Allah grant them the best of rewards on my behalf. I thank Dr. Ibrāhīm al-Rammāḥ for reviewing the pre-publication draft, and for his excellent feedback – may Allah decree reward and recompense for him. I ask Allah to grant us all the ability for good, and that He allow the truth to emanate from our hearts and tongues. He  is the best requestee.