Tushen Doka A Cikin Alkur'ani
The Basis Of Legislation In The Qur’aan
Al-Qur'aan da kansa ya sanar da cewa an saukar da shi ne domin gyara yanayin rayuwar ɗan Adam. Musulunci bai share dukkan al'adu da ayyukan zamanin jāhiliyya ba. Maimakon haka, ya cire kowane fanni na ɓarna, kuma ya soke duk al'adun da suke cutar da al'umma. Saboda haka, dokokin Musulunci sun haramta riba, domin tana cin moriyar mabukata a cikin al'umma ba bisa adalci ba. An haramta zina saboda cin zarafin mata da lalata alaƙar iyali. An kuma haramta giya saboda illar da take yi ga jiki, ga hankali da ga ruhi, ga mutum da ga al'umma baki ɗaya. An gyara al'adun ciniki ta hanyar sanya yardar juna a matsayin tushen ciniki, da kuma hana duk wata harkar kasuwanci ta yaudara. An tsara tsarin aure da ya riga ya kasance ta hanyar tabbatar da wasu sigogi da kuma haramta wasu, waɗanda a zahiri zina ce ko wani abu mai kama da ita. An kuma amince da tushen saki, amma an takaita yadda ake furta shi.
The Qur’aan itself announces that it was revealed to reform human conditions. Islaam did not erase all pre-Islamic customs and practices. Instead, it removed every facet of corruption and cancelled all customs which were harmful to the society. Consequently, Islamic legislation forbade interest because it takes unfair advantage of the less fortunate members of society; fornication was forbidden due to its exploitation of women and the destruction of family bonds; and alcohol was prohibited because of the physical, psychological and spiritual damage which it inflicts on both the individual and society as a whole. Trade practices were reformed by making the basis of trade mutual consent, and by disallowing all deceptive business transactions. The existing system of marriage was organized by confirming certain forms and prohibiting others which were, in fact, fornication of something close to it. The basis of divorce was also recognized, but its pronouncements were limited.
Saboda Musulunci bai zo ya rushe wayewar ɗan Adam, da ɗabi'u da al'adunsa ba, domin ya gina a kansu sabuwar wayewa da sababbin ɗabi'u da al'adu, sai ya duba komai daga mahangar jin daɗin ɗan Adam; abin da yake cutarwa aka cire shi, abin da yake amfani kuma aka tabbatar da shi.
Because Islaam did not come to destroy human civilization, morals and customs, in order to build on it a new civilization with new morals and customs, it looked at everything from the perspective of human welfare; what was harmful was removed and what was beneficial was confirmed.
Allah ya ce a cikin Alƙur'ani:
Allaah says in the Qur’aan:
"Yana umurce su da aikata nagarta, kuma yana hana su aikata mugunta, yana halatta musu abubuwa masu kyau, kuma yana haramta musu dukkan abubuwa marasa tsarki." (25)
“It commands them to do righteousness and prohibits them from evil, and it makes allowable to them the good things and makes and makes forbidden to them all filth.” (25)
Islam dai tsari ne na gini, ba na lalatawa ba, domin manufarsa ita ce gyara, ba kawai iko da mulki ba. Duk da haka, ya kamata a lura cewa Islama ta tabbatar da wasu al'adun Larabawa ba yana nufin ta ɗauki dokokinta da ka'idodinta daga wasu tushe ba, haka nan ba yana nufin cewa ayyukan da ta tabbatar ba su cikin shari'ar Allah ba. Duk abin da Islama ta tabbatar ana ɗaukarsa wani muhimmin ɓangare na dokar Allah saboda dalilai masu zuwa: a) Wasu daga cikin ayyukan an gada ne daga al'ummomin da suka gabata waɗanda annabawa suka aika musu. Misali mai kyau shi ne Hajji, wanda Annabi Ibrahim da Isma'il suka kafa.
Islaam is fundamentally system of building and not one of destruction as its goal is reformation and not merely control and government. It should be noted, however, that Islaam’s confirmation of some Arab customs does not mean that it has taken its laws and principles from other sources, nor does it mean that those practices which it confirmed are not a part of divine law. Whatever Islaam confirmed is considered an integral part of the divine code for the following reasons: a) Some of the practices were inherited from earlier generations to which prophets had been sent. A good example of this is Hajj which was instituted by prophet Abraham and Ishmael.
b) Ƙa'idodin Musulunci ba sa karo da hankalin ɗan adam, kuma ba su da wuyar fahimta. Maimakon haka, suna 'yantar da hankalin ɗan adam daga rashin hankali. Saboda haka, suna amincewa da sakamako masu amfani na aikin tunanin ɗan adam.
b) Islamic principles do not contradict human reason nor are they unintelligible. Instead they free the human intellect from irrationality. Consequently, they recognize the useful results of human intellectual activity.
c) Idan sunnonin da aka tabbatar ba su kasance ba, da Musulunci zai shar'anta su saboda bukatar ɗan Adam da ke akwai a gare su.
c) If the confirmed practices were not present, Islaam would have instituted them due to the existing human need for them.
Duk da haka, adadin ayyukan da aka tabbatar sun kasance kaɗan sosai idan aka kwatanta da yawan waɗanda aka soke. Haka kuma, ko da taken da aka tabbatar bai tsaya a yadda yake ba; sai tushensa kawai ya kasance ba tare da canji ba.26 Domin Shari'ar Musulunci ta cimma manufarta ta gyara, ta shimfiɗa jerin umarni da hani na shari'a, waɗanda suka zama dokokin ɗabi'a da ke tafiyar da tsarin zamantakewar Musulunci. Sai dai wajen kafa dokoki, ayoyin Alƙur'ani sun yi la'akari da waɗannan ka'idoji huɗu na asali:
Nevertheless, the number of confirmed practices were, in fact, quite few in proportion to the many which were cancelled. And, further-more, even the title that was confirmed was not kept in its existing form. Only its foundation remained untouched.26 In order for Islamic legislation to achieve its goal of reformation, it has enacted a series of legal commandments and prohibitions, which make up the rules of conduct governing the social system of Islaam. However in the enactment of laws, the Qur’anic revelations have taken into consideration the following four basic principles:
1. Cire Wahala.
1. The Removal Of Difficulty.
Tsarin Musulunci an saukar da shi ne domin amfanin mutum. Yana ba shi shiriya a dukkan fannonin rayuwa domin tabbatar masa da rayuwa mai adalci cikin al'umma mai adalci wacce take sadaukar da kai ga bautar Allah. Dokokin Musulunci ba a nufin su zama nauyi ba, ko su haifar da wahalhalu ga mutum domin ya samu ci gaba a ruhaniya, kamar yadda wasu tsarin rayuwa ke ikirari. An tsara su ne domin biyan bukatun mutane na kashin kansu da na al'umma.
The system of Islaam has been revealed for man’s benefit. It provides him with guidance in all walks of life in order to ensure for him a righteous lifestyle within a just society committed to the service of God. Islamic laws are not meant to be a burden, creating difficulties for man in order for him to grow spiritually, as some systems may claim, They are designed to facilitate mankind’s individual and societal needs.
Saboda haka, daga cikin ginshiƙan da Musulunci ya dogara a kansu akwai kawar da wahalhalun da ba su zama dole ba a duk inda hakan zai yiwu.
As such, among the pillars on which Islaam is based is the removal of unnecessary difficulties wherever possible.
Hujjoji cewa dokar Musulunci ta dogara ne bisa ka'idar kawar da wahala ana samunta ko'ina a cikin Alkur'ani. Ayoyi masu zuwa daga Alkur'ani misalai ne kawai daga cikin da yawa:
Evidence to support the fact that Islamic law is based on the concept of removal of difficulty can be found throughout the Qur’aan. The following verses from the Qur’aan are only a few examples:
"Allah ba ya ɗora wa rai nauyin fiye da abin da zai iya ɗauka." 27
“Allaah does not burden a soul with more than it can bear.” 27
"Allah yana son ya sauƙaƙa muku, kuma ba ya son wahala a gare ku." 28
“Allaah wishes for you ease and He does not wish difficulty for you.” 28
"Bai sanya wata wahala a gare ku ba a cikin addini." 29
“He did not make any difficulty for you in the religion.” 29
"Allah yana so ya sauƙaƙa muku nauyi, domin an halicci mutum da rauni." 30
“Allaah wishes to lighten the burden for you, for man was created weak.” 30
Saboda wannan ka'ida, Allah ya shar'anta tare da dokokin Shari'a wasu saukakawa (rangwame), kamar izinin yin buda baki (karya azumi) da kuma gajarta da hada sallolin lokacin tafiya. Haka kuma, cin abubuwan da aka haramta (misali naman alade da barasa) a lokutan tsananin buƙata an halatta shi.
Because of this principle, Allaah has enacted along with the divine laws a variety of legal concessions, like the permission to break fast, and shorten and join prayers during travel. More over, the consumption of prohibited substances (e.g., pork and alcohol) in cases of dire necessity was also permitted.
Amma duk wanda aka tilasta wa saboda yunwa, ba tare da sha'awar keta doka ba, to lallai Allah Mai yawan gafara ne, Mai yawan rahama.
“But if anyone is forced by hunger, with no inclination to transgression, Allaah is indeed Oft-forgiving, Most Merciful.” 31
Manzon Allah (s.w.), wanda shi ne mafi kyawun misali na yadda ake aiwatar da dokar Musulunci, an bayyana shi da cewa koyaushe yana zaɓar hanya mai sauƙi a duk lokacin da aka ba shi zaɓi tsakanin hanyoyi biyu, matuƙar hanya mai sauƙin ba ta zama zunubi ba.32 An kuma ruwaito cewa ya ce wa wasu daga cikin mabiyansa a lokacin da aka aike su a matsayin gwamnoni zuwa Yemen, "Ku sauƙaƙa (ga mutane) kada ku sa abubuwa su yi musu wahala."33 Malaman shari'ar Musulunci sun yi ittifaqi cewa wannan ka'ida ce babba kuma wacce babu shakka a cikinta, wadda God ya bi wajen kafa dokoki. Saboda haka, a wajen aiwatar da dokokin Allah, sun samo dokoki da yawa na biyu bisa wannan ka'ida.34
The Prophet (s.w.), who was the prime example of how Islamic law was to be implemented, was himself described as always choosing the easier path whenever a choice was given to him between two possible paths, as long as the easier path was not sinful.32 He was also reported to have said to some of his followers on the occasion of their dispatchment/ departure as governors of Yemen, “Make things easy (for the people) and do not make them difficult.”33 Islamic legal scholars unanimously consider this concept an indisputable fundamental principle followed by God in the enactment of laws. Consequently, in their implementation of the divine laws, they have deduced many secondary laws on this basis. 34
2. Rage Wajibai na Addini.
2. The Reduction Of Religious Obligations.
Wani sakamako na ƙa'idar da ta gabata shi ne cewa jimlar wajibai na shari'a ya kamata ya zama kaɗan dangi.
A number consequence of the previous principle is that the total number of legal obligations should be relatively few.
Saboda haka, abubuwan da aka haramta da kuma abubuwan da aka hana a cikin shari'ar Musulunci sun yi kaɗan idan aka kwatanta da waɗanda aka halatta ta hanyar umarni kai tsaye ko kuma ta hanyar rashin wani umarnin hani. Wannan ƙa'ida tana bayyana sosai a hanyar da Alƙur'ani yake bi wajen magana game da haramci da halal. A game da haramci, ana ambata ƙananan rukunansa kuma a lissafa su, yayin da a game da halal ana ba da izini gaba ɗaya saboda yawan rukunan da ya ƙunsa. Misali, game da matan da aure da su haramun ne, Allah ya ce,
Accordingly, the prohibited acts and substances in Islamic legislation are quite few in comparison to those which are allowed by direct command or by the absence of any command of prohibition. This principle can be clearly seen in the method by which the Qur’aan deals with prohibitions and permissions. In the case of prohibitions, the sub-categories are named and listed, while in the case of permissions, a general allowance is given due to the great number of categories included in it. For example, with regard to women with whom marriage is forbidden, Allaah states,
An haramta muku uwayenku, da 'ya'yanku mata, da 'yan'uwanku mata, da kanwar mahaifinku, da kanwar mahaifiyarku…35
“Prohibited to you are your mothers, your daughters, your sisters and your aunts…”35
Bayan kammala nau'o'in abubuwan da aka haramta, Allah ya ce,
After completing the prohibited categories, Allaah says,
"Banda waɗannan, duk sauran an halatta, idan kun nemi su da aure da sadaki, ba don zina ba."
“Except for these, all others are lawful, provided you seek them in marriage with a dowry and not for fornication.” 36
Game ga abinci, nau'o'in abincin da aka haramta su ma an bayyana su dalla-dalla.
As for foods, the forbidden categories are also listed in detail.
Alƙur'ani ya ce,
The Qur’aan states,
An haramta a kanku (a ci): dabbobin da suka mutu da kansu, jini, naman alade, dabbobin da aka yanka da sunan wani banda Allah, dabbobin da aka shaƙe, ko aka buge, ko suka faɗi, ko aka soka musu ƙaho…37
“Forbidden to you (for food) are: animals which die of themselves, blood, pork, animals slaughtered in the name of others besides Allaah, animals killed by strangulation, or a blow, or a fall, or by being gored…”37
A gefe guda kuma, game da abincin da aka halatta, Allah ya ce,
On the other hand, in regard to the permissible foods, Allaah states,
A yau ana halasta muku dukkan abubuwa masu kyau. Abincin mutanen Littafi halal ne a gare ku, kuma abincinku halal ne a garesu…38
“On this day all good things are made lawful for you. The food of the people of the Book is lawful to you and your food is lawful to them…”38
Haka kuma, duk da cewa abubuwan da aka haramta sun yi kadan idan aka kwatanta su da abubuwan da aka halatta, zunubin wanda aka tilasta masa shan abubuwan haram shi ma an ɗage shi, kamar yadda aka ambata a baya. Allah ya bayyana wannan sassaucin a wurare da dama a cikin Alkur'ani. Misali:
Furthermore, in spite of the fact that the things which have been forbidden are quite few in comparison to those which have been permitted, the sin of one who is forced to take forbidden substances has also been lifted, as was mentioned previously. Allaah states this concession in a number of places in the Qur’aan. For example:
Amma duk wanda aka tilasta masa saboda larura, ba tare da son yin rashin biyayya ba, kuma ba tare da ketare iyaka ba, to babu zunubi a kansa. Lalle Allah Mai yawan gafara ne, Mai rahama.39
“But if anyone is forced by necessity, without willful disobedience, nor transgressing due limits, there is no sin on him. For Allaah is oft-forgiving, Most Merciful.”39
Yana kuma da kyau a lura cewa dokokin, gabaɗaya, ba su ƙunshi cikakken bayani ba har ta kai ga haifar da wahala ga waɗanda suke son bin koyarwar Alƙur'ani sosai. Daga cikin ayoyin Alƙur'ani da ke nuna kasancewar wannan ƙa'ida akwai wannan:
It is also worth nothing that the laws, on the whole, do not contain so many details as to create difficulty for those who wish to strictly follow the teachings of the Qur’aan. Among the verses of the Qur’aan which indicate the existence this principle is the following:
Ya ku waɗanda suka yi imani, kada ku tambayi abubuwan da, idan an bayyana muku su, za su same ku da wahala. Amma idan kun tambaye su alhali ana saukar da Alƙur'ani, za a bayyana muku su. Allah ya yafe muku su. Allah Mai yawan gafara ne, Mai haƙuri.40
“Oh you who believe, do not ask about things which, if made plain for you, will cause you trouble. But if you ask about them plain to you. Allaah has exempted them. And Allaah is oft-Forgiving, Most Gentle.”40
Tambayoyin da aka haramta sun shafi al'amuran da Allah ya zaɓi ya haramta saboda tambayoyinsu.
The prohibited questions concern issues about which Allaah has chosen to enact prohibitions due to their questions.
Kuma, idan ba su tambaya game da su ba, da sun kasance a kan zaɓi tsakanin aikata su da rashin aikata su.
And, if they did not ask about them, they would have been left with a choice between doing them and not doing them.
Wannan ya haɗa da amsar da Annabi (s.w.) ya bayar ga tambayoyin da aka maimaita game da ko Hajji wajibi ne kowace shekara.41 Ya ce: "Da ce nake yi, to da an wajabta shi. Ku bar ni game da abubuwan da na bar muku, domin lalle waɗanda suka gabace ku sun halaka saboda yawan tambayoyinsu marasa amfani da jayayyarsu da saɓanin da suka yi da annabawansu."42 A wata riwayar kuma, an ruwaito shi ya ce: "Idan na hana ku wani abu, ku nisance shi gaba ɗaya. Amma idan na umarce ku da wani abu, ku aikata shi gwargwadon iyawarku."43 An kuma ruwaito shi ya ce: "Musulmai waɗanda suka fi aikata babban laifi ga Musulmai su ne waɗanda suka tambayi abubuwan da ba a hana ba, saboda tambayoyinsu."44 Misali mai kyau na takaita bayanan cikakkun bayanai ana iya samunsa a yadda Alƙur'ani ya tunkari harkokin kasuwanci. Dokokin da suka shafi wannan ba a yi musu cikakken bayani ba ko kaɗan. Maimakon haka, an shar'anta ƙa'idodi gabaɗaya da suka dace da dukan yanayi.
Included in this category is the Prophet’s (s.w.) response to repeated question concerning whether Hajj was compulsory every year.41 He said, “If I sad yes, it would have become compulsory. Leave me alone concerning things which I have left up to you, for certainly those before you were destroyed because of their many unnecessary questions and their arguments and disagreements with their prophets.”42 In another narration, he was reported to have said, “If I have prohibited you from doing something, avoid it totally. But, if I command you to do something, do as much of it as you can.”43 He was also reported to have said, “The Muslims who have committed the gravest offense against Muslims are those who asked about things which were not prohibited, because of their questions.”44 A good Example of limitation of details can be found in the Qur’anic treatment of business transactions. The laws in this regard have not at all been detailed. Instead, general precepts suitable for all circumstances have been legislated.
Misali, Allah ya ce:
For example, Allaah states:
"Ya ku waɗanda suka yi imani, ku cika alkawuran ku." 45
“Oh you who believe, fulfil your contracts.” 45
"Allah ya halatta ciniki, kuma ya haramta riba." 46
“Allah has made trade lawful and prohibited interest.” 46
"Ya ku waɗanda suka yi imani, kada ku ci dukiyoyinku a tsakaninku ta hanyar ƙarya. Sai dai ya zama kasuwanci ne da yardar juna." 47
“Oh you who believe, do not eat up you properties amongst yourselves unfairly. But there should be trade by mutual good-will.” 47
3. Tabbatar da Maslahar Jama'a
3. Realization Of Public Welfare
Domin dokokin Musulunci an shar'anta ne da farko domin amfanin dukkan 'yan Adam baki daya, Annabi (SWT) ya zama Annabi mai shiga kowa da kowa da aka aika zuwa ga dukkan mutane har zuwa karshen zamani. Allah ya bayyana hakan a cikin Alkur'ani ba tare da wata shakka ba: Note: the original writes "(s.w.)" after the Prophet, which by the rules is rendered as ﷺ, and the abbreviation "(SWT)" is kept as is. Correcting that, the faithful rendering is: Domin dokokin Musulunci an shar'anta ne da farko domin amfanin dukkan 'yan Adam baki daya, Annabi ﷺ ya zama Annabi mai shiga kowa da kowa da aka aika zuwa ga dukkan mutane har zuwa karshen zamani. Allah ya bayyana hakan a cikin Alkur'ani ba tare da wata shakka ba:
Because the laws of Islaam were primarily enacted for the general good of all mankind, the Prophet (s.w.) was a universal prophet sent to all people till the end of time . Allaah stated that in the Qur’aan in no uncertain terms:
"Ba mu aiko ka ba sai dai a matsayin manzo ga dukkan mutane, kana mai bayar da bushara da gargadi (game da zunubi), amma yawancin mutane ba sa sani."48
“We have not sent you but as a universal messenger to mankind, giving them glad tidings and warning them (against sin), but most people do not realize it.”48
"Ka ce, ‘Ya ku mutane, ni manzon Allah ne zuwa gare ku duka.’"49
“Say, ‘Oh mankind, I an the messenger of Allaah to all of you.’”49
Naskh (Soke)
Naskh (Abrogation)
Kasancewar naskh (soke-wa-maye-gurbi) a cikin shari'ar Musulunci na daga cikin alamomin la'akari da jin dadin mutane da maslahar su a cikin shari'ar Musulunci. Allah na iya shimfida wata doka da ta dace da mutane a lokacin da aka kafa ta, ko kuma ta zama don wata manufa ta musamman kuma iyakantacciya.
The existence of abrogation within Islamic legislation is among the manifestations of human welfare considerations in Islamic legislation. God may prescribe a law suitable to people at the time of its enactment, or it may serve a particular limited purpose.
Duk da haka, dacewarta na iya ƙarewa daga baya ko kuma manufarta ta musamman ta cika. A irin waɗannan yanayi, buƙatar dokar kan ƙare kuma inganci nata yana zama an soke shi. Waɗannan misalai ne kawai daga cikin da yawa irin wannan da ake iya samu a cikin Alƙur'ani da Sunnah.50 Wasiyya (Waseeyah): A al'adun Larabawa kafin Musulunci, 'ya'yan mamaci su ne ke gādon dukiyarsa, kuma iyaye ba sa gādo sai an yi wasiyya.51 Saboda haka, a farkon Musulunci, Allah ya sa rubuta wasiyya ga iyaye da dangi ya zama wajibi, domin koyar da sabuwar al'ummar Musulmi muhimmancin haƙƙin iyali game da dukiyarsu.
However, its suitability may later disappear or its unique purpose may have been achieved. In such circumstances, the need for the law ceases to exist and its validity becomes cancelled. The following are only a few of many such examples which may be found recorded in both the Qur’aan and the Sunnah.50 Bequest (Waseeyah): In pre-Islamic Arab culture, his children inherited the property of the decease, and parents would only inherit if a bequest were made.51 Thus, in the early stages of Islaam, Allaah made the writing of a bequest for parents and relatives compulsory, in order to teach the new community of Muslims the importance of family rights with regard to their wealth.
An wajabta cewa idan mutuwa ta kusanci ɗayanku, idan yana barin dukiya, ya yi wasiyya ga iyaye da dangi na kusa, bisa abin da yake dacewa. Wannan wajibi ne a kan masu takawa. 52
“It is prescribed that when death approaches any of you, if he leaves behind any goods. That he make a bequest to parents and next of kin, according to what is reasonable. This is due from the pious.” 52
Amma bayan da al'umma ta karɓi wannan doka da yardar rai, suka fara aiwatar da ita sosai, sai Allah ya maye gurbinta ta hanyar saukar da wata tsararriyar tsarin dokokin gado a cikin Alƙur'ani. Haka kuma Annabi ﷺ ya ƙara tabbatar da soke tsoffin dokokin da cewa: "Lalle Allah ya ba kowane mai haƙƙi haƙƙinsa, saboda haka babu wasiyya ga magada."53 Lokacin Zaman Makoki: Tun farko lokacin zaman makokin matar mamaci cikakken shekara ɗaya ne, kuma wajibi ne mijinta ya bar a cikin wasiyyarsa abin da zai ciyar da ita da kuma masauki a tsawon wannan lokaci gaba ɗaya. Alƙur'ani ya ce:
However, after the community willingly accepted this law and they began to strictly put it into practice, Allaah replaced it by revealing in the Qur’aan a clearly defined system of inheritance laws. And the Prophet (s.w.) further confirmed the abrogation of the old laws by stating, “Surely Allaah has given everyone with a right (to inheritance) his right, so there should be no bequest for inheritors.”53 Mourning Period: The widow’s mourning period was originally a full year, and it was compulsory for her husband to leave in his will provision for maintenance and housing during that whole period the Qur’aan states:
“Idan wani daga cikinku ya mutu ya bar mata, to a yi wasiyya ga matansu da abincin shekara guda da wurin zama. Amma idan suka fita daga wurin, babu laifi a kanku game da abin da suke yi da kansu, muddin hakan ya dace. Allah Madaukaki ne, Mai hikima.” 54
“If any of you die and leave widows behind, a bequest of a year’s maintenance and residence should be made for their widows. But it they leave the residence, there is no blame on you for what they do with themselves, provided it is reasonable. And Allaah is exalted in power, wise.” 54
Sannan aka rage lokacin jira zuwa watanni huɗu da kwanaki goma.
Then the waiting period was reduced to four months and ten days.
"Idan wani daga cikinku ya mutu ya bar matan aure, to su jira da kansu tsawon watanni huɗu da kwanaki goma. Idan sun cika wa'adinsu, babu laifi a kanku idan sun yi abin da ya dace da su cikin adalci da kyau. Kuma Allah Masani ne ga abin da kuke aikatawa."55
“If any of you die and leave widows behind, they shall wait concerning themselves four months and ten days. When they have fulfilled their term, there is no blame on you if they dispose of themselves in a just and reasonable manner. And Allaah is well acquainted with all that you do.”55
Kuma wasiyyar an soke ta ta hanyar ayoyin gado wadanda suka tanadi takamaiman rabo ga gwauraye: kwata na dukkan gado idan ba ta da 'ya'ya, da kuma kashi daya cikin takwas idan tana da 'ya'ya.
And the bequest was cancelled by the verses on inheritance which stipulated a specific portion for widows: one quarter of all the inheritance if she did not have any children, and one eight if she had children.
Zina: Da farko, hukuncin laifin zina da fasikanci, da sauran laifuffukan jima'i kamar luwadi, shi ne a daure masu laifi a gidajensu, a hukunta su, har sai sun tuba kuma sun nemi gyara kansu.
Fornication: Originally, the punishment for the crime of fornication and adultery, as well as other sex crimes like homosexuality, was the confinement and punishment of offenders in their homes until they became repentant and sought to reform themselves.
"Idan wata daga cikin matanku ta aikata laifin lalata, ku nemi shaidar mutum huɗu daga cikinku a kanta. Idan kuma suka shaida, to ku kulle su a gidaje har sai mutuwa ta ɗauke su, ko kuma Allah ya ƙaddara musu wata hanya. Idan kuma maza biyu daga cikinku suka aikata laifin lalata, to ku hukunta su duka biyun; amma idan suka tuba suka gyara, to ku bar su. Lalle Allah Mai karɓar tuba ne, Mai jin ƙai."
“If any of your women are guilty of sex crimes, take the evidence of four witness from amongst you against them. And if they testify, confine them to houses until death claim them, or Allaah ordain for them another way. If two men among you are guilty of sex crimes, punish them both; but if they repent and make amends, leave them alone. For Allaah is Oft-returning, Most Merciful.” 56
An wannan doka daga baya Alkur'ani ya soke ta ta hanyar kafa wata takamaiman hukunci mai zama izina.
This law was later abrogated in the Qur’aan by the setting of a particular exemplary punishment.
"Ku yi wa mace da namijin da suka yi zina bulala ɗari. Idan kun yi imani da Allah da Ranar Lahira, kada tausayi ya kama ku a kan su, domin wannan lamari ne da Allah ya ƙaddara. Kuma bari wata ƙungiya daga cikin muminai su halarci hukuncin."57
“Flog the woman and man guilty of fornication one hundred lashes. And, if you believe in Allaah and the Last Day, do not let compassion move you in their case for it is a matter decided by Allaah. And let a group of the believers witness the punishment.”57
Bugu da ƙari, Manzon Allah ﷺ ya aiwatar da hukuncin kisa ta hanyar jifa ga waɗanda suka aikata zina,58 kuma ya kafa hukuncin kisa ga masu luwadi ba tare da ya ƙayyade hanyar kisan ba.59 Duba ayoyin da aka soke ya nuna cewa dokar farko na iya maye gurbinta da wata doka mafi tsanani, kamar yadda lamarin dokar zina ya canza daga tsare da hukunci zuwa bulala ko kisa ta hanyar jifa; ko kuma a maye gurbinta da doka mai sauƙi, kamar yadda lamarin iddar mace mai mutuwar miji ya nuna; ko kuma a maye gurbinta da doka makamanciyarta amma mafi dacewa. Ko da yaya ne, a dukkan lamura, dokar da aka soke ta kasance mai dacewa da zamani da yanayin da aka saukar da ita a cikinsu. Idan yanayi ya canza, sai a kafa sabuwar doka domin a cimma manufar Allah a cikin shari'ar farko.
Furthermore, the Prophet (s.w.) applied the punishment of stoning to death for those who committed adultery58 and set the death penalty for homosexuals without specifying the method.59 A review of the abrogated verses indicates that the early law may be replaced by a more severe law, as in the case of the law for fornication which changed from confinement and punishment to lashes or stoning to death; or it may be replaced by a less severe law as in the case of the mourning period for widows; or it may be replaced by a similar but more suitable law. At any rate, in all cases, the abrogated law was suitable for the time and circumstances under which it was revealed. When the situation changed, a new law was enacted in order to realize Allaah’s intent in the earlier legislation.
In da ba don yanayin al'ummar Musulmi a farko ba, da an aiwatar da dokar da ta soke wancan hukunci tun daga farko. Misali, a game da gwauruwar da aka fara bukatar ta zauna a gidan mijinta da ya rasu cikin makoki na tsawon shekara guda, a lokacin da ba za ta iya yin aure ba, al'adar Larabawa ita ce su kulle gwauraye su hana su aure na tsawon lokaci mara iyaka, wanda ya kai daga shekara guda har zuwa karshen rayuwarsu.
Were it not for the situation of the Muslim community earlier, the abrogating law would have been enacted from the beginning. For Example, in the case of the widow who was at first required to wait in her deceased husband’s house in mourning for the period of one year during which she could not get married, it was the custom of the Arabs to confine widows and prevent them from marriage for indefinite periods, lasting from a year to the remainder of their lives.
Kuma, a lokacin zaman ɗaurin-kai, an wajabta musu sanya mafi munin tufafinsu.60 Da an rage lokacin jira zuwa watanni huɗu da kwana goma tare da izinin barin gidajensu idan sun so, da musulmi na farko sun sami wahala sosai wajen karɓar hakan. Saboda haka, aka tsara shekara guda ta makoki tare da soke zaman ɗaurin-kai da wajabcin ciyarwa. Ba da daɗewa ba bayan sun karɓi canjin kuma sun saba da shi, sai aka saukar da sabuwar dokar da ta rage lokacin makoki.
"Ya ku waɗanda suka yi imani, an wajabta muku azumi kamar yadda aka wajabta wa waɗanda suka gabace ku, don ku kasance masu taƙawa."
“Oh you who believe, fasting has been prescribed for you as it was prescribed for those before you in order that you may be conscious of God.” 62
"Ka karɓi sadaka daga dukiyarsu don ka tsarkake su, ka kuma sa su girma (ruhaniyya)…" 63
“Take some charity from their wealth to purify them and make them grow (spiritually)…” 63
"Shirin Shaidan shi ne ya haifar da gaba da ƙiyayya a tsakaninku, ta hanyar shaye-shaye da caca, ya kuma hana ku ambaton Allah da salla. Shin ba za ku daina ba?" 64
“Satan’s plan is to incite enmity and hatred between you, with intoxicants and gambling, and prevent you from the remembrance of Allaah and from prayer. Will you not then give it up?” 64
"Ya ku waɗanda suka yi imani, an wajabta muku azumi kamar yadda aka wajabta wa waɗanda suka gabace ku, don ku kasance masu taƙawa."
“Oh you who believe, fasting has been prescribed for you as it was prescribed for those before you in order that you may be conscious of God.” 62
"Ka karɓi sadaka daga dukiyarsu don ka tsarkake su, ka kuma sa su girma (ruhaniyya)…" 63
“Take some charity from their wealth to purify them and make them grow (spiritually)…” 63
"Shirin Shaidan shi ne ya haifar da gaba da ƙiyayya a tsakaninku, ta hanyar shaye-shaye da caca, ya kuma hana ku ambaton Allah da salla. Shin ba za ku daina ba?" 64
“Satan’s plan is to incite enmity and hatred between you, with intoxicants and gambling, and prevent you from the remembrance of Allaah and from prayer. Will you not then give it up?” 64
Manzon Allah (s.w.) sau da yawa yakan ambaci dalilin da ke bayan hukunce-hukuncensa na shari'a. Misali, a game da soke haramcin ziyartar makabarta, an rawaito cewa ya ce: "Na taba hana ku ziyartar makabarta, sai dai an ba ni izinin ziyartar kabarin mahaifiyata. Don haka, ku ziyarce su, domin suna tuna mutum da lahira."65
The Prophet (s.w.) often made mention of the rationale behind his legal pronouncements. For example, in the case of the abrogation of the prohibition of visiting graveyards, he was reported to have said, “I had forbidden you from visiting the graveyards, however, permission has been given to me to visit the grave of my mother. So, visit them, for they do remind one of the next life.”65
Bayanin dalilan dokoki yana nuna cewa kasancewar doka ko rashinta ya dogara ne da kasancewar ko rashin sanadinta. Idan amfanin da aka shar'anta doka saboda shi yana ci gaba, to dokar tana ci gaba; amma idan ya canza saboda canjin yanayi, dole ne dokar ita ma ta canza; in ba haka ba, ba za a sami wani amfani ba a ci gaba da kasancewarta. Bisa wannan ka'ida, 'Umar ibn al-Khattaab ya soke rabon kason Zakkah da aka ware domin jan hankalin wadanda ba Musulmi ba su karbi Musulunci, wanda Manzon Allah ﷺ yake bayarwa. Kamar yadda ya bayyana, bukatar jan hankalinsu tana wanzuwa ne a lokacin da Musulunci yake tasowa kuma yana bukatar goyon baya, amma a zamaninsa dai dauloli ta Musulunci ta riga ta kafu sosai.
The explanation of the reasons for laws indicates that the presence of absence of laws depends on the existence or nonexistence of their causes. If the benefit for which the law was enacted continuous, then the law is continuous; but if it has changed due to a change in circumstances, the law must also change; otherwise there would not be any benefit in its continued existence. On the basis of this principle, ‘Umar ibn al-Khattaab cancelled the distribution of the portion of Zakaah assigned for the encouragement of non-Muslims to accept Islaam which the Prophet (s.w.) used to give out. As he explained, the need for their encouragement existed during the time when Islaam was on the rise and in need of support, however, in his time the Islamic state was already firmly established.
Tanadin bukatun ɗan Adam a cikin dokoki ana iya samunsa har ma a cikin hanyar yin doka. A game da dokokin da amfanin ɗan Adam ba zai canja ba saboda lokaci ko yanayi, Allah ya bayyana cikakkun bayanansu a fili. Misali, a game da ibadu, da dokokin iyali na aure, saki da gado, da dokokin da suka hana laifuffukan da cutarsu ba za ta canja ba tare da wucewar lokaci, kamar kisan kai, zina, sata, da kazafi. Amma a game da abubuwan da amfaninsu ko cutarsu ke canjawa daga wuri zuwa wuri, Allah ya shar'anta dokoki na gaba ɗaya masu amfani ga kowa, waɗanda masu iko za su iya aiwatarwa bisa ga bukatun ɗan Adam.
Legislative consideration of human needs can also be found in the methodology of legislation. In the case of laws wherein human benefit will not change with time or conditions, Allaah has spelled out the details very clearly. For example, in the case of religious rites, family laws of marriage, divorce and inheritance, laws against crimes whose harm will not change with the passage of time, like murder, fornication and adultery, theft, and slander. As for things whose benefit or harm may vary from place to place, Allaah has legislated general laws of universal benefit, which may be implemented by those in authority according to human needs.
Misalai a cikin wannan rukunin ana iya samun su a cikin dokokin da suka shafi ma'amalar kasuwanci da tsara al'umma. Misali, Allah ya ce: "Ya ku waɗanda suka yi imani, ku bi Allah, ku bi Manzon Allah ﷺ, da waɗanda suke da iko a cikinku."66
Examples of this category can be found in the laws concerning business transactions and the structuring of the society. For example, Allaah said, “Oh you who believe, obey Allaah and obey the Messenger, and those in authority among you.”66
Manzon Allah (s.a.w.) da kansa an ruwaito yana cewa: "Idan aka nada muku wani bawan Habasha mai nakasa a matsayin shugaba, yana tafiyar da al'amuranku bisa ga Littafin Allah, to ku saurare shi kuma ku yi masa biyayya (ga umarninsa)."67 Hukunci na shari'a kuma ana iya samunsa a bai wa muhimmancin jin dadin al'umma fifiko a kan amfanin mutum daya, da kuma hana babbar cuta fiye da makamanciyarta.68 Misali mai kyau na wannan ka'ida shi ne yadda Musulunci ya tabbatar da al'adar auren mata fiye da daya (polygyny) wadda kusan dukkan al'ummomi suke yi. Musulunci ya takaita yawan matan aure zuwa hudu, kuma ya bayyana nauyin da ya rataya a wuyan wadanda abin ya shafa. Duk da cewa zama da mijin da ake rabawa da wasu na iya zama abin takaici ga yawancin mata, bukatar auren mata fiye da daya a yawancin al'ummomi, wanda cin hanci da rashawar da ke biyo bayan haramta shi a hukumance ke tabbatarwa, na bukatar a tsara shi a doka. Saboda haka, domin amfanin al'umma ga maza da mata baki daya, Musulunci ya amince da auren mata fiye da daya cikin iyaka, ta haka ya ba da fifiko ga alherin al'umma a kan na mace daya.
4. Tabbatar da Adalci na Duniya.
4. The Realization Of Universal Justice.
Shari'ar Musulunci tana ɗaukar dukkan mutane daidai dangane da wajibcinsu na miƙa wuya ga dokokin Allah da kuma alhakinsu idan suka karya su. Dokokin da aka ambata a cikin Alƙur'ani duk gama-gari ne, ba sa bambanta tsakanin wata ƙungiya da wata.
Islamic legislation considers all humans the same with regards to their obligation to submit to the divine laws and in their responsibility for breaking them. The laws mentioned in the Qur’aan are all general, making no distinction between one group or another.
"Allah ya umarta da adalci da kyautatawa." 70
“Allaah has enjoined justice and righteousness.” 70
"Allah yana umurtar ku da ku mayar da amanoni ga masu su, kuma idan kun yi hukunci tsakanin mutane, ku yi hukunci da adalci." 71
“Allaah commands you to return your trusts to whom they are due, and when you judge between one man and another, that you judge justly.” 71
“Ya ku waɗanda suka yi imani, ku tsaya da ƙarfi saboda Allah, kuna masu shaida da adalci. Kada ƙiyayyar wani jama'a ta sa ku bar yin adalci. Ku yi adalci, domin shi ya fi kusa da taqawa, kuma ku ji tsoron Allah. Lalle Allah masani ne game da abin da kuke aikatawa.” 72
“Oh you who believe, stand out firmly for Allaah as witnesses to fair dealing. And do not let the hatred of a people cause you not to be just. Be just: for it is closer to piety, and fear Allaah for verily Allaah is well aware of whatever you do.” 72
A lokacin zamanin annabta, wata mace daga kabilar Makhzoom mai ƙarfi ta sace wasu kayan ado, kuma ta amince da laifin lokacin da aka kawo shari'ar gaban Annabi ﷺ. 'Yan uwanta daga kabilarta sun so su guje wa kunyar da hukuncin Alkur'ani zai jawo mata, sai suka roki Usaamah ibn Zayd, wanda yake kusa da Annabi ﷺ, ya yi mata sulhu. Lokacin da Usaamah ya je wurin Annabi ﷺ, sai ya yi fushi sosai da shi, ya ce: "Shin kana ƙarfin halin yin sulhu a cikin ɗaya daga cikin hukuncin Allah da aka tsara?" Sai ya tara mutane, ya yi musu huduba inda ya ce: "Mutanen da suka gabace ku sun halaka ne saboda suna barin manyan mutane idan sun yi sata, amma suna aiwatar da hukuncin Allah a kan talakawa idan sun yi sata. Na rantse da Allah, idan 'yata da kanta, Faatimah, ta yi sata, zan yanke mata hannu."73
During the era of the prophet hood, a woman from the powerful tribe of Makhzoom stole some jewelry and confessed to the crime when the case was brought before the Prophet (s.w.). Her tribesman wanted to avoid the shame of having the Qur’anic punishment applied to her, so they asked Usaamah ibn Zayd who was close to the Prophet (s.w.) to intercede on her behalf. When Usaamah approached the Prophet (s.w.), he became very angry with him and said, “Do you dare to intercede in one of Allaah’s fixed punishment?” He then called the people together and delivered a sermon in which he said, “The people before you were destroyed because they let the nobles go when they stole, but applied Allaah’s fixed punishment on the weak when they stole. By Allaah, if my own daughter, Faatimah, stole I would cut off her hand.”73
Madogaran Shari'a
Sources Of Islamic Law
Dokar Musulunci a lokacin kafuwa ta samo asali ne daga wahayi, ko dai a cikin sigar Alkur'ani ko Sunnah. Kalmar Sunnah tana nufin maganganu da ayyukan Annabi Muhammad ﷺ, da kuma maganganu da ayyukan wasu da aka yi a gabansa wadanda bai yi musu kin amincewa ba. Ana daukar Sunnah a matsayin tushe na biyu na wahayi, bisa ga fadin Allah a cikin Alkur'ani, "Ba ya magana daga son zuciyarsa. Hakika abu ne da ake yi masa wahayi."74
Islamic law during the stage of foundation was derived from revelation, either in the form of the Qur’aan or the Sunnah. The term Sunnah refers to the statements and actions of Prophet Muhammad (s.w.), as well as the statements and actions of others done in his presence which did not meet his disapproval. The Sunnah is considered the second source of revelation based on Allaah’s statement in the Qur’aan, “He does not speak from his desires. Verily it is inspiration which has been revealed.”74.
Annabi ﷺ an ba shi aikin isar da saƙon ƙarshe na Allah ga ɗan Adam.
The Prophet (s.w.) was given the job of conveying the final message of God to mankind.
“Ya Manzo, ka isar da abin da aka saukar maka daga Ubangijinka.”75. Haka kuma an ba shi nauyin bayyana wa mutane nufin Allah... Note: per the rules, "God" must be written as the Hausa word for God, so the correct rendering is: “Ya Manzo, ka isar da abin da aka saukar maka daga Ubangijinka.”75. Haka kuma an ba shi nauyin bayyana wa mutane nufin Ubangiji a cikin saƙon. Hmm, let me restate it cleanly with the rule applied: “Ya Manzo, ka isar da abin da aka saukar maka daga Ubangijinka.”75. Haka kuma an ba shi nauyin bayyana wa mutane nufin Ubangiji a cikin saƙon.
“Oh messenger, convey what has been revealed to you from your Lord.”75. And he was also given the responsibility of clarifying for mankind God’s intent in the message.
ta hanyar aiki, sannan wasu lokuta kuma yakan yi hakan ta hanyoyin biyu. Misali, Alkur'ani ya umurci muminai da kafa Salla (sallah ta yau da kullum) ba tare da bayyana yadda ya kamata a yi ta ba, don haka Manzon Allah ﷺ ya yi sallah a cikin sahabbansa, sannan ya ce musu, "Ku yi sallah kamar yadda kuka ga ni ina sallah."77 A wani lokaci kuma, yayin da yake sallah sai wani mutum ya zo ya gaishe shi, sai ya ɗaga hannunsa na dama don amsa gaisuwar.78 Matarsa 'Aa'eshah ta ruwaito cewa idan ya yi Sujjada (sujada) a cikin Salla, yakan haɗa dugadugansa tare.79 A wani lokacin kuma, ya wuce Ibn Mas'oud yana sallah da hannunsa na hagu a kan na dama, sai ya cire shi ya sanya hannunsa na dama a kan na hagu.
Taƙaitaccen Bayani
Section Summary
1. Dokokin Shari'a a wannan zamani na farko sun kasance dokokin Shari'a da aka saukar da su aka kuma rubuta su a cikin Alkur'ani da Sunna. Suna shafar mafi yawa tushen akida na Musulunci, wato Imani, da dokokin zamantakewa da tattalin arziki da ake bukata wajen tsara sabuwar kasar Musulunci.
1. Islamic law in this early period consisted of the laws of Sharee’ah which were revealed and recorded in the Qur’aan and the Sunnah. They relate mainly to the ideological foundation of Islaam, Eemaan, and the socio-economic laws necessary for the organization of the fledgling Muslim state.
2. Tushen shari'a a cikin Alqur'ani shi ne gyaran dan Adam, saboda haka, al'adu da ayyuka masu amfani ga mutane an amince da su, aka kuma shigar da su cikin jigon shari'ar Ubangiji.
2. The basis of legislation in the Qur’aan was that of human reformation, as such, beneficial human customs and practices were recognized and incorporated into the body of divine legislation.
3. Don'a cimma manufar gyara, shari'ar Alkur'ani ta haɗa ka'idodin: a) Kawar da wahala b) Rage wajibai na addini c) Cimma maslahar al'umma d) Cimma adalci na duniya baki ɗaya.
3. In order to achieve the goal of reformation, Qur’anic legislation incorporated the principles of: a) Removal of difficulty b) Reduction of religious obligations c) Realization of public welfare d) Realization of universal justice.
4. Wannan zamani ya nuna farkon ci gaban ilimin Fiqh, kuma a cikin wannan zamani ne aka aza harsashin ilimin cire hukunce-hukunce daga Alkur'ani da Sunnah wanda Manzon Allah ﷺ ya aza.
4. This period marked the beginning of the evolution of Fiqh and it was during this period that the foundations for the science of deducing laws from the Qur’aan and the Sunnah were laid by the Prophet (s.w.).
5. Ana iya cewa a wannan zamani ne mazhabi na farko ya fara samuwa, yayin da Annabi ﷺ ya ke shiryarwa da horar da Sahabbai a kan ijtihadi.
5. It might be said that in this period the first Madh-hab (school of legal thought) took shape as the Prophet (s.w.) guided and trained the Sahaabah in Ijtihaad.
24 Taareekh at-Tashree' al-Islaamee, shafi 34-5.
24 Taareekh at-Tashree’ al-Islaamee, pp. 34-5.
Suratul A'raf (7): 157.
25 Soorah al-A ‘raaf (7): 157.
27 Suratul Baqara (2): 286. 28 Suratul Baqara (2): 185. 29 Suratul Hajji (22): 78. 30 Suratun Nisaa'i (4): 28. 31 Suratul Ma'ida (5): 4. 32 Ƙaddarar da 'Aa'eshah ta ruwaito, kuma al-Bukhaaree ya tattara (Sahih Al-Bukhari (Arabic-English), vol.4, p.491, no.760), Muslim (Sahih Muslim (English Trans.), vol. 4, p. 1246, no. 5752) da Abu Daawood (Sunan Abu Dawud (English Trans.), vol. 3, p. 1341, no. 4767).
27 Soorah al-Baqarah (2): 286. 28 Soorah al-Baqarah (2): 185. 29 Soorah al-Hajj (22): 78. 30 Soorah an-Nisaa (4): 28. 31 Soorah al-Maa’idah (5): 4. 32 Reported by ‘Aa’eshah ans collected by al-Bukhaaree (Sahih Al-Bukhari (Arabic-English), vol.4, p.491, no.760), Muslim (Sahih Muslim (English Trans.), vol. 4, p. 1246, no. 5752) and Abu Daawood (Sunan Abu Dawud (English Trans.), vol. 3, p. 1341, no. 4767).
33 An ruwaito daga Abu Burdah, al-Bukhaari ya tattara shi (Sahih Muslim (Arabic-English), juz'i 5, shafi 441-3, lamba 630), Muslim kuma ya tattara shi (Sahih Muslim (English Trans.), juz'i 3, shafi 944, lamba 4298). Muslim ya tattara shi kuma daga Abu Musa (lamba 4297) da Anas ibn Malik (lamba 4300).
33 Reported by Abu Burdah and collected by al-Bukhaaree (Sahis Muslim (Arabic-English), vol. 5, pp. 441-3, no. 630), and Muslim (Sahih Muslim (English Trans.), vol. 3, p. 944, no 4298). Muslim also collected it from Abu Moosaa (no.4297) and Anas ibn Maalik (no. 4300).
34 Taareekh at-Tashree' al-Islaamee, shafi 19-20 da al-Madkhal, shafi 85-89. 35 Suratun Nisaa' (4): 23.
34 Taareekh at-Tashree’ al-Islaamee, pp. 19-20 and al-Madkhal, pp. 85-89. 35 Soorah an-Nissaa (4): 23.
36 Suratun Nisā'i (4): 24. 37 Suratul Mā'ida (5): 3. 38 Suratul Mā'ida (5): 5. 39 Suratul Baqara (2): 173.
36 Soorah an-Nissaa (4): 24. 37 Soorah al-Maa’idah (5): 3. 38 Soorah al-Maa’idah (5): 5. 39 Soorah al-Baqarah (2): 173.
40 Suratul Ma'ida (5): 104. 41 Taareekh at-Tashree' al-Islaamee, shafi 20-1. 42 Abu Hurayrah ne ya ruwaito shi, Muslim kuma ya tattara shi (Sahih Muslim (Fassarar Turanci), juzu'i na 2, shafi 675, lamba 3095).