Segala puji bagi Allah. Adapun selepas itu:

All praise is for Allah. As to what follows:

Pada pertengahan abad ke-20, ahli astrofizik Inggeris James Jeans (m. 1946) menjadi sangat terkenal di England. Jeans biasa berulang-alik antara Oxford dan Princeton untuk menjalankan tugas akademiknya. Di Princeton, beliau ialah Profesor Matematik Gunaan. Beliau mempunyai sejumlah sumbangan penting dalam bidang fizik dan astronomi, terutamanya berkaitan radiasi dan evolusi bintang. Beliau mengkritik teori Laplace tentang pembentukan sistem suria dan mengemukakan teori alternatif.

In the mid-20th century, the English astrophysicist James Jeans (d. 1946) became extremely famous in England. Jeans used to travel between Oxford and Princeton for his academic duties. At Princeton, he was Professor of Applied Mathematics. He has a number of key contributions in the fields of physics and astronomy, especially in relation to radiation and stellar evolution. He critiqued Laplace’s theory on the formulation of the solar system and proposed an alternate theory.

Beberapa penemuan saintifik telah dinamakan sempena Jeans, seperti hukum Rayleigh-Jeans, yang beliau perhalusi. Hukum Rayleigh-Jeans ialah suatu penghampiran bagi keradiansan spektrum sinaran elektromagnet. Penemuan lain yang dinamakan sempena beliau ialah jisim Jeans, yang berkaitan dengan kelahiran bintang. Ia meneliti proses keruntuhan graviti dalam awan gas, yang membawa kepada pembentukan sebuah bintang. Sebuah kawah di Bulan juga dinamakan sempena beliau. Begitu juga, sebuah kawah di Marikh dinamakan sempena beliau.

A number of scientific discoveries have been named after Jeans, such as the Rayleigh-Jeans law, which he refined. The Rayleigh-Jeans law is an approximation of the spectral radiance of electromagnetic radiation. Another discovery named after him is the Jeans mass, which relates to the birth of stars. It considers the process of gravitational collapse within a gaseous cloud, which leads to the formation of a star. A lunar crater was also named after him. Likewise, a Martian crater was named after him.

Sesiapa yang membaca kehidupan intelektual James Jeans akan segera menyedari bahawa beliau berada di barisan hadapan kosmologi dan fizik, kerana kedua-dua disiplin ini telah banyak bercantum dalam tempoh masa kebelakangan ini. Ramai ahli kosmologi ialah ahli fizik, dan sebaliknya. Inilah sebabnya ahli astronomi Amerika Lloyd Motz (meninggal dunia 2004) menyatakan dalam bukunya The Story of Physics, ‘Kami tidak meminta maaf kerana memasukkan astronomi Yunani dalam kisah fizik kami, kerana astronomi hari ini, lebih daripada sebelumnya, diterima sebagai cabang fizik. Kita hanya perlu mempertimbangkan hubungan timbal balik antara fizik tenaga tinggi dan kosmologi, evolusi bintang, dan fizik nuklear, atau antara struktur galaksi dan hidrodinamik, untuk melihat betapa rapatnya dua cabang ilmu ini berkaitan. Dalam erti kata tertentu, kisah fizik bermula dengan astronomi Yunani, kerana orang Yunani adalah yang pertama cuba memahami dan menjelaskan pergerakan bintang dan planet di langit petang.’364

Any person reading the intellectual life of James Jeans would immediately notice that he was at the frontier of cosmology and physics, as the two disciplines have merged to a great extent in recent time. Many cosmologists are physicists and vice versa. This is why the American astronomer Lloyd Motz (d. 2004) stated in his book The Story of Physics, ‘We make no apology for including Greek astronomy in our story of physics because astronomy today, more than ever in the past, is accepted as a branch of physics. We need only consider the interrelationships between high-energy physics and cosmology, stellar evolution, and nuclear physics or those between the structure of galaxies and hydro dynamics to see how closely these two branches of knowledge are related. In a sense, the story of physics properly begins with Greek astronomy, because the Greeks were the first to try to understand and explain the movements of the stars and planets in the evening sky.’364

Tidak sukar untuk memahami atau menerangkan sebab bagi pertindihan antara astronomi dan fizik ini, yang diisyaratkan oleh Motz dan rakannya dalam petikan ini. Astronomi berurusan dengan jasad-jasad cakerawala; fizik mengkaji gerakan, jirim dan tenaga dalam masa dan ruang. Adalah wajar bahawa fizik akan mengkaji gerakan dan kelakuan jasad-jasad ini. Begitulah ahli fizik akan mendapati diri mereka menjadi ahli astronomi, dan ahli astronomi menjadi ahli fizik.

It is not difficult to grasp or explain the cause for this overlap between astronomy and physics, which Motz and his colleague allude to in this passage. Astronomy deals with celestial bodies; physics studies movement, matter, and energy in time and space. It is natural that physics would study the movement and behaviour of these bodies. This is how physicists would find themselves becoming astronomers, and astronomers becoming physicists.

James Jeans tidak berpuas hati dengan menulis kertas kerja pakar semata-mata. Sebaliknya, beliau menyertai sekumpulan pakar yang percaya akan pentingnya memudahkan sains tabii untuk khalayak awam. Begitu juga, ahli fizik British Stephen Hawking menulis bukunya A Brief History of Time, yang di dalamnya beliau menggariskan asas kosmologi sejagat – lebih 10 juta salinan buku ini terjual dan ia diterjemahkan ke dalam pelbagai bahasa dunia. Tulisan-tulisan seperti ini yang ditujukan kepada pembaca awam memberikan penulis kemasyhuran yang besar dalam media kerana menjadi pengulas revolusi sains pada zaman masing-masing. James Jeans memainkan peranan yang sama, terutamanya dalam bidang kosmologi, yang kebetulannya merupakan subjek yang amat menarik dan mencetuskan pemikiran bagi pembaca khalayak ramai.

James Jeans did not suffice with writing specialist proposals. Rather, he ascribed himself to a group of specialists who believed in the importance of simplifying the natural sciences for public audiences. Likewise, the British physicist Stephen Hawking wrote his book A Brief History of Time, in which he laid out the foundations of universal cosmology – over 10 million copies of this book were sold and it was translated to multiple global languages. These sorts of writings that address the public reader afford authors a great deal of fame in the media for becoming commentators of the scientific revolution in their respective eras. James Jeans played the same role, especially in the field of cosmology, which happens to be an extremely interesting and thought-provoking subject to the readership of the wider public.

James Jeans dikaitkan dengan aliran yang merendahkan kedudukan falsafah dari segi keutamaan, berbanding sains tabii. Beliau berpendapat bahawa falsafah mengikuti jejak sains tabii, yang berada di barisan hadapan penemuan dan inovasi, dalam erti kata bahawa falsafah hanya menyusuli apa yang telah ditemukan oleh sains. Menurut aliran ini, falsafah hanyalah satu penjelasan yang datang selepas perkembangan sains. Jeans berkata, ‘Falsafah bagi mana-mana zaman sentiasa sebahagian besarnya terjalin dengan sains zaman tersebut, sehingga apa-apa perubahan asas dalam sains pasti menimbulkan reaksi dalam falsafah.’365

James Jeans is ascribed to the movement that downgrades philosophy in terms of priority, compared to the natural sciences. He believes that philosophy follows the lead of the natural sciences, which are at the forefront of discovery and innovation, in the sense that philosophy only follows up on what has been already discovered by science. According to this movement, philosophy is merely an explanation that comes after the development of science. Jeans says, ‘The philosophy of any period is always largely interwoven with the science of the period, so that any fundamental change in science must produce reactions in philosophy.’365

Penilaian yang agak merendahkan terhadap falsafah, berbanding dengan meletakkan sains tabii di tempat yang tinggi, bukanlah ciptaan James Jeans. Ia sebenarnya pandangan yang popular dalam pemikiran Barat dan meluas dalam kalangan mereka yang berada dalam bidang empirikal. Pengakuan bahawa falsafah memainkan peranan kedua selepas sains boleh didapati dalam cara ahli falsafah Jerman yang terkemuka, Hegel (m. 1831), menerangkan falsafah. Pada akhir pengenalan kepada Elements of the Philosophy of Right, beliau berkata, ‘Burung hantu Minerva hanya memulakan penerbangannya apabila senja tiba.’366 Minerva ialah dewi kebijaksanaan dan falsafah dalam mitologi Rom. Dia mempunyai seekor burung hantu; dalam konsep mereka, burung hantu ialah simbol kebijaksanaan kerana kesabaran dan kesunyiannya sepanjang siang, serta kerana ia memilih tempat yang tidak didiami. Apa yang dimaksudkan Hegel dengan metafora ini ialah falsafah tidak mula beroperasi sehingga peristiwa hari itu berakhir – ia hanya dapat mengikuti peristiwa tersebut, dan ia hanya berfungsi untuk menjelaskannya. Maka makna metafora ini ialah falsafah semata-mata alat hermeneutik, bukan pencipta peristiwa. Terdapat banyak lagi kesaksian dalam pemikiran Barat yang merendahkan kepentingan falsafah dan membesarkan sains tabii serta kesimpulannya dalam bidang perubatan, teknologi dan bidang-bidang lain. Ini bukan tempat untuk menghuraikannya. Inilah sebabnya anda melihat Amerika, sebagai contoh, yang merupakan barisan hadapan dalam sains dan teknologi, ketinggalan dari segi bilangan ahli falsafah yang dilahirkannya. Sebaliknya, Eropah, yang telah ketinggalan di belakang Amerika, mempunyai bilangan ahli falsafah yang secara perkadaran lebih besar. Granville Stanley Hall, seorang ahli psikologi Amerika, menilai keadaan falsafah di Amerika dengan kata-kata berikut: ‘Ahli falsafah di Amerika sama jarang seperti ular di Norway.’367 Hall menjelaskan fenomena ini dengan mengaitkannya dengan usia negara itu, serta sifat pekerjaan dan pelaburan perniagaan yang dibuat di dalamnya.

This somewhat degrading assessment of philosophy, compared to placing the natural sciences on a pedestal, is not the invention of James Jeans. It is in fact a popular viewpoint in Western thought and is widespread among those in the empirical field. It is possible to find an acknowledgement of philosophy playing second fiddle to the sciences in how the leading German philosopher, Hegel (d. 1831), described philosophy. In the end of his introduction to Elements of the Philosophy of Right, he said, ‘The owl of Minerva begins its flight only with the onset of dusk.’366 Minerva is the goddess of wisdom and philosophy in Roman mythology. She had an owl; in their concept, the owl was a symbol of wisdom for its patience and silence throughout the day, and because it chooses uninhabited places. What Hegel meant by this metaphor was that philosophy does not start to operate until the events of the day conclude – it can only follow those events, and it only serves to explain them. What this metaphor therefore means is that philosophy is merely a hermeneutical tool, not the creator of events. There are many other testimonies in Western thought that relegate the importance of philosophy and magnify the natural sciences and their conclusions in medicine, technology, and other areas. This is not the place to expound on that. This is why you see America, for example, which is the vanguard of the sciences and technology, lagging behind in terms of the number of philosophers it produces. On the other hand, Europe, which has fallen behind America, has proportionately a larger number of philosophers. Granville Stanley Hall, an American psychologist, assessed the state of philosophy in America with the following words: ‘Philosophers in America are as rare as snakes in Norway.’367 Hall explained this phenomenon by linking it to the age of the nation, and the nature of jobs and business investments made therein.

Salah satu buku paling penting yang ditulis oleh James Jeans ialah Physics and Philosophy. Ia merupakan kajian perbandingan antara kaedah ahli fizik serta hasil saintifik mereka, dengan kaedah ahli falsafah serta hasil mereka. Dalam bukunya, Jeans berusaha membuktikan pandangannya secara terperinci, iaitu bahawa hasil ahli falsafah adalah sedikit jika dibandingkan dengan hasil ahli fizik. Terdapat beberapa perincian yang menarik di dalamnya. Sebagai contoh, beliau mengulas teori Kant dan menganalisis sejauh mana ia berguna, lalu membuat kesimpulan bahawa ia tidak menawarkan sesuatu yang bermakna. Kemudian beliau cuba menukar falsafah kepada kaedah pemikiran yang baharu berdasarkan kesimpulan fizik, seperti konsep sebab-akibat, kehendak bebas, dan lain-lain.

One of the most important books written by James Jeans is Physics and Philosophy. It is a comparative study between the method of physicists and their scientific output, and the method of philosophers and their output. In his book, Jeans attempts to prove his viewpoint in detail, which is that the output of philosophers is meagre compared to that of physicists. There are a number of striking details in it. For example, he commented on Kant’s theory and analysed how useful it is, concluding that it did not offer anything significant. He then attempted to switch philosophy to a new thought method in light of the conclusions of physics, such as the concepts of causality, free will, and others.

Apabila seorang penyelidik menempatkan Jeans dalam konteks sejarahnya, dia akan dapat memahami dengan tepat dimensi cadangan ini. Physics and Philosophy karya Jeans lahir pada zaman revolusi saintifik, ketika kehidupan sosial telah berubah berdasarkan teknologi, penemuan dan inovasi baharu yang telah sebati dengan kehidupan manusia. Ini ialah tempoh paling sukar yang pernah dilalui oleh falsafah, yang dikenali sebagai 'masalah asas falsafah'. Ramai sarjana, terutamanya golongan empiris, mula mempersoalkan adakah falsafah masih ada gunanya, dan meragui sama ada ia pernah menyumbang sesuatu yang bermakna.

When a researcher places Jeans in his historical context, he will be able to comprehend precisely the dimensions of this proposal. Jeans’s Physics and Philosophy was born during the era of the scientific revolution, when social life had shifted based on new technologies, discoveries, and innovations that were woven into the fabric of people’s lives. This was the toughest period that philosophy ever endured, known as ‘the fundamental problem of philosophy’. Many scholars – especially empiricists – started asking whether there was any point to philosophy, and questioned whether it had contributed anything meaningful.

Salah satu usaha yang paling penting untuk mengkaji fenomena ini dan membantah para penentangnya ialah artikel ahli falsafah Inggeris, Bernard Williams (m. 2003), yang bertajuk ‘On Hating and Despising Philosophy’. Beliau memulakan tulisan itu dengan berkata, ‘Selagi wujudnya suatu bidang yang dinamakan falsafah, selagi itu wujud orang yang membencinya dan memandang rendah terhadapnya.’ Pemerhatian utama yang dikemukakan oleh Williams ialah berikut: ‘Pada masa kini, kebanyakan mereka yang mengambil sikap sebegini terhadap falsafah bukanlah golongan beragama, sebaliknya saintis, atau – lebih lazimnya – para pengikut sains, dan mereka melakukannya bukan atas nama agama tetapi demi kepentingan pandangan anti-falsafah dan puritan yang yakin terhadap sains.’368 Sudah tentu Williams tidak berpuas hati dengan keadaan ini. Beliau menulis artikel tersebut untuk menyangkal pandangan yang merendahkan falsafah selepas revolusi saintifik. Fenomena mencemuh falsafah dan membesar-besarkan kepentingan sains amat meluas dalam kalangan masyarakat saintifik Barat. Hal ini membawa kita kepada persoalan berikut: Mengapakah generasi belia Arab yang dipengaruhi dan dididik secara Barat lazimnya membaca ahli falsafah Barat abad ke-17, ke-18 dan ke-19, tetapi tidak sekukuh dalam membina ilmu sains? Perkara ini memerlukan analisis dan muhasabah. Saya akan cuba mengemukakan penjelasan terhadapnya. Pada pendapat saya, generasi belia Arab ini membaca karya ahli falsafah Arab yang pernah belajar falsafah di Barat, tetapi mereka tidak membaca saintis Arab. Akibatnya, ahli falsafah Arab itu membawa mereka kepada tradisi falsafah Barat, sehingga mereka menyangka kemajuan Barat berpunca daripada falsafah Barat. Hasil ini adalah semula jadi dan tidak dapat dielakkan, memandangkan para pemikir Arab menawarkan apa yang mereka miliki. Inilah sebabnya kita menyaksikan satu generasi pemuda Arab yang secara rasmi belajar kedoktoran, kejuruteraan dan sains, tetapi menghabiskan masa lapang mereka membaca ahli-ahli falsafah abad ke-17, ke-18 dan ke-19, bukannya menyebarkan sains moden di negara mereka. Ini sesungguhnya pemandangan yang pelik dan menyedihkan. Mereka yang berkelayakan dalam bidang sains, yang sangat diperlukan oleh masyarakat kita, juga merupakan pembaca tegar yang enggan membantu masyarakat kita maju, sebaliknya menyelami sejarah Barat zaman pra-moden. Pembaca boleh mengikuti artikel kami tentang falsafah dalam jurnal-jurnal serantau, atau dalam kalangan falsafah di kumpulan-kumpulan persendirian kami. Yang dapat diperhatikan ialah kebanyakan simbol falsafah Barat yang berleluasa dalam wacana Arab kita tergolong dalam "pengawal lama" falsafah, bukan para pembawa obor falsafah kontemporari atau gubahan terkini dan semasa bagi bidang ini. Seorang pemerhati yang teliti terhadap keadaan falsafah Arab dan serantau akan mendapati bahawa simbol-simbol falsafah yang mendominasi wacana mereka berasal daripada abad ke-16 (Luther), abad ke-17 (Bacon, Descartes, Hobbes), abad ke-18 (John Locke, Hume, Rousseau, Kant), abad ke-19 (Bentham, Hegel, Schopenhauer, Kierkegaard, Spencer, Nietzsche), dan lain-lain. Seorang pembaca akan tahu bahawa ilmu kontemporari telah maju dengan pesat — ia jauh melangkaui konsep-konsep ahli falsafah yang hidup sebelum era teknologi besar-besaran.

Oleh itu, adalah munasabah untuk mencadangkan bahawa generasi belia ini, yang telah meninggalkan pengajian agama dan sebaliknya mengambil alih untuk membaca falsafah Barat zaman pra-moden – tertipu dengan anggapan bahawa mereka telah beralih daripada masa silam purba kepada moden – sebenarnya hanya beralih daripada satu tradisi kepada tradisi yang lain. Apabila belia ini melabelkan teks-teks agama sebagai 'kitab kuning', kami menegaskan bahawa mereka sebenarnya hanya beralih daripada 'kitab kuning Timur' kepada 'kitab kuning Barat'. Menggunakan ungkapan mereka sendiri, mereka masih berada dalam dunia kekuningan.

This is why it is feasible to suggest that this generation of youth, which has abandoned the study of the religion and instead taken it upon itself to read premodern Western philosophy – duped into believing that it has switched from the ancient past to modernity – has merely switched from one tradition to another. As these youth label religious texts as ‘yellow books’, we point out that they merely switched from ‘Eastern yellow books’ to ‘Western yellow books’. To use their own expression, they are still in a world of yellowness.

Namun, apakah yang menyebabkan para pemuda Arab yang berbudaya beralih kepada buku-buku falsafah Barat dan meninggalkan buku-buku sains Arab? Mungkin ia dapat dijelaskan oleh gabungan dua faktor: penyebaran falsafah Arab yang gigih, dan pendekatan acuh tak acuh para saintis Arab dalam memudahkan ilmu sains untuk pembaca awam. Ia juga mungkin dapat dijelaskan oleh hakikat bahawa sains memerlukan wang, makmal, peralatan, dan pembiayaan bagi penyelidikan saintifik, sedangkan seorang yang menulis tentang falsafah – yang semata-mata merupakan usaha minda – boleh melakukannya di dalam biliknya sendiri. Oleh kerana rejim-rejim politik Arab telah mengabaikan pembiayaan sains, minda-minda beralih kepada falsafah sebagai pampasan. Apa pun keadaannya, perbincangan sampingan ini tercetus daripada celaan James Jeans terhadap falsafah dan pengagungannya terhadap sains dalam bukunya Physics and Philosophy. Tujuan perbincangan ini ialah untuk memperkenalkan secara ringkas kepada pembaca tentang James Jeans, ahli astrofizik itu. Ia merupakan pendahuluan kepada satu perbualan penting antara beliau dan seorang lagi tokoh, ahli matematik Pakistan, ʿInāyatullāh Mashriqī.

However, what made the cultured Arab youth turn to the books of Western philosophy and abandon the books of Arab science? Perhaps it can be explained by the duet of the propagation of the Arab philosophers and the lackadaisical approach of Arab scientists vis-à-vis simplifying the sciences to the public readership. It can perhaps also be explained by the fact that science requires money, labs, equipment, and financing for scientific research, whereas a man writing on philosophy – which is solely a mental endeavour – can do so in his own room. Because the Arab political regimes have neglected funding for science, minds have turned to philosophy to compensate. Whatever the case may be, we were led into this tangential discussion on the state of Western thought by James Jeans’s denigration of philosophy and magnification of science in his book Physics and Philosophy. The point of this discussion is to briefly introduce readers to James Jeans, the astrophysicist. It is a prelude to an important conversation between him and another person – the Pakistani mathematician, ʿInāyatullāh Mashriqī.

ʿInāyatullāh Mashriqī (w. 1963) terkenal dengan minatnya yang mendalam terhadap matematik. Beliau menamatkan Ijazah Sarjananya dalam bidang tersebut ketika berusia 19 tahun, dengan memecahkan semua rekod yang pernah dicatatkan sebelum ini. Pada tahun yang sama beliau tamat pengajian (1907), beliau pergi ke Britain supaya dapat meneruskan pengajian dalam matematik di Cambridge. Semasa di sana, beliau menyelesaikan beberapa kajian khusus, serentak dengan mempelajari bahasa-bahasa Timur dan sains. Beliau tinggal di Cambridge selama lima tahun sehingga 1912, apabila beliau kembali ke India.

ʿInāyatullāh Mashriqī (d. 1963) was famed for his passion for mathematics. He completed his Masters in the subject when he was 19 years old, breaking all records set before him. In the same year of his graduation (1907), he travelled to Britain so he could continue his studies in mathematics at Cambridge. During his time there, he concluded a number of specialist studies, in conjunction with studying Oriental languages and the sciences. He stayed in Cambridge for five years until 1912, when he travelled back to India.

Apabila ʿInāyatullāh Mashriqī mencapai usia tiga puluhan, beliau mempunyai hasrat untuk menulis tafsir al-Qur'an dengan berpandukan penemuan saintifik moden – satu tugas yang beliau mulakan dan selesaikan. Beliau menamatkan jilid pertama pada usia 36 tahun, pada tahun 1924, dan menamakannya Tazkirah. Perhatian tertumpu kepadanya dan beliau dicalonkan secara sementara untuk Hadiah Keamanan Nobel, namun Jawatankuasa Nobel mensyaratkan supaya karya itu diterjemahkan ke dalam bahasa Eropah, lalu beliau enggan menerima anugerah tersebut. Beliau berkata, ‘Saya tidak ingin menerima anugerah yang tidak mengiktiraf bahasa Urdu saya.’ Walaupun beliau mengkhusus dalam beberapa bidang di Cambridge dan sebarang projek terjemahan sedemikian boleh diuruskan dengan mudah, harga diri beliau sebagai seorang cendekiawan India lebih diutamakan. ʿInāyatullāh Mashriqī memasuki politik, dan di sana beliau memegang beberapa jawatan kerajaan. Kemudian beliau bertindak secara bebas dan mengasaskan sebuah parti politik bernama Gerakan Khaksar. Beliau juga mengasaskan sebuah akhbar mingguan, bernama Iṣlāḥ. Selain itu, beliau dipenjarakan beberapa kali. Malangnya, gambarannya tidak seindah yang kelihatan. Mashriqī mempunyai beberapa salah faham mengenai tradisi kenabian (Sunnah), kesan pelbagai kenabian terhadap perundangan, teori tafsir Islam (hermeneutik), dan bidang-bidang lain. Untuk maklumat lanjut tentang peribadi dan peranan ʿInāyatullāh Mashriqī, rujuklah buku Allama Inayatullah Mashraqi karya Muhammad Mālik, yang diterbitkan di Oxford. Perlu diingat bahawa buku tersebut lebih menumpukan kepada kerjaya politik beliau.

When ʿInāyatullāh Mashriqī reached his thirties, he had an idea of writing an explanation of the Qur’an in light of modern scientific discoveries – a task that he embarked on and completed. He finished the first volume when he was 36 years old, in 1924, naming it Tazkirah. Attention drew towards him and he was provisionally nominated for the Nobel Peace Prize, though the Nobel Committee stipulated for it to be translated into a European language, causing him to refuse to accept the award. He said, ‘I do not wish to receive an award that does not acknowledge my Urdu language.’ Even though he specialised in a number of fields in Cambridge and any such translation project could have been easily commissioned, his self-worth as an Indian scholar took precedence. ʿInāyatullāh Mashriqī entered politics, where he assumed a number of governmental roles. Then he went independent and founded a political party called the Khaksar Movement. He also founded a weekly newspaper, called Iṣlāḥ. In addition, he was jailed numerous times. Unfortunately, the picture is not as rosy as it seems. Mashriqī had a number of misconceptions regarding the prophetic tradition (Sunnah), the impact of different prophethoods on legislation, the Islamic theory of hermeneutics, and other areas. For more on the personality of ʿInāyatullāh Mashriqī and his role, refer to the book Allama Inayatullah Mashraqi by Muhammad Mālik, published in Oxford. Note that the book focuses more on his political career.

Sekarang kepada isu utama, iaitu membandingkan dua tokoh: ahli astrofizik Inggeris James Jeans, dan ahli matematik India-Pakistan ʿInāyatullāh Mashriqī. Pada masa yang sama ʿInāyatullāh Mashriqī berada di Cambridge untuk meneruskan pengajian dalam bidang matematik, beliau bertemu James Jeans, yang sedang mengajar di universiti itu. Mereka saling mengenali. ʿInāyatullāh Mashriqī menceritakan satu kisah yang berlaku antara mereka. Kisah ini diterbitkan oleh majalah Nuqoosh di Pakistan, dalam satu edisi khas yang didedikasikan kepada kehidupan ʿInāyatullāh Mashriqī. Dari situ, ia disalin oleh sarjana India Waḥīduddīn Khān dalam bukunya God Arises: Evidence of God in Nature and in Science. Dalam pengenalan, beliau menyebut bahawa frasa ‘God Arises’ diambil daripada satu ayat dalam Bible.

Now to the core issue, which is to compare the two personalities: the English astrophysicist James Jeans, and the Indian-Pakistani mathematician ʿInāyatullāh Mashriqī. At the same time that ʿInāyatullāh Mashriqī was at Cambridge to further his studies in maths, he met James Jeans, who was teaching at the university. They came to know each other. ʿInāyatullāh Mashriqī relates a story that transpired between them. This story was published by the Nuqoosh magazine in Pakistan, in a special edition dedicated to ʿInāyatullāh Mashriqī’s life. From there, it was copied by the Indian scholar Waḥīduddīn Khān in his book God Arises: Evidence of God in Nature and in Science. In the introduction, he mentioned that the phrase ‘God Arises’ is taken from a verse in the Bible.

Baiklah, mari kita beralih kepada perbincangan panjang ini. Waḥīduddīn Khān berkata, Sebagai rumusan, berikut ialah satu kejadian yang berlaku di England, sebagaimana diriwayatkan oleh Inayat-ullah Mashriqi: "Hari itu hari Ahad", tulisnya, "tahun 1909. Hujan turun dengan lebat. Saya keluar untuk suatu urusan apabila saya ternampak ahli astronomi Universiti Cambridge yang terkenal, Sir James Jeans, dengan sebuah Bible terkepit di bawah ketiaknya, dalam perjalanan ke gereja. Setelah saya menghampirinya, saya memberi salam kepadanya, tetapi dia tidak menjawab. Apabila saya memberi salam sekali lagi, dia memandang saya dan bertanya, 'Apa yang kamu mahu?' 'Dua perkara', jawab saya. 'Pertama, hujan sedang turun dengan lebat, tetapi kamu belum membuka payung kamu.' Sir James tersenyum mengenang kealpaannya sendiri lalu membuka payungnya. 'Kedua', saya meneruskan, 'saya ingin tahu, seorang yang termasyhur di seluruh dunia seperti tuan sedang melakukan apa – pergi untuk berdoa di gereja?' Sir James berdiam seketika, kemudian, sambil memandang saya, dia berkata, 'Marilah minum teh bersama saya petang ini.' Maka saya pergi ke rumahnya petang itu. Tepat pukul 4 petang, Lady James muncul. 'Sir James sedang menunggu tuan', katanya. Saya masuk ke dalam, di mana teh sudah tersedia di atas meja. Sir James leka dalam fikirannya. 'Apa soalan tuan tadi?' tanyanya, dan tanpa menunggu jawapan, dia terus memberikan huraian yang memberangsangkan tentang penciptaan jasad-jasad samawi dan susunan yang menakjubkan yang mereka patuhi, jarak yang luar biasa jauh yang mereka tempuhi serta keteraturan yang tidak pernah goyah yang mereka pertahankan, perjalanan rumit mereka melalui angkasa dalam orbit mereka, tarikan bersama mereka, dan bahawa mereka tidak pernah menyimpang daripada laluan yang telah ditetapkan untuk mereka, betapapun rumitnya laluan itu. Huraiannya yang jelas tentang Kuasa dan Keagungan God membuat hati saya mula bergetar. Adapun dirinya, rambut di kepalanya tegak berdiri. Matanya bersinar dengan kekaguman dan takjub. Rasa gentar memikirkan sifat God yang Maha Mengetahui dan Maha Berkuasa membuatkan tangannya menggeletar dan suaranya tersekat-sekat." “Anda tahu, Inayat-ullah Khan,” katanya, “apabila saya menyaksikan keajaiban ciptaan Tuhan, seluruh diri saya bergetar kagum akan keagungan-Nya. Apabila saya pergi ke gereja, saya menundukkan kepala dan berkata, ‘Tuhan, betapa agungnya Engkau’, dan bukan hanya bibir saya, tetapi setiap zarah tubuh saya turut mengucapkan kata-kata ini. Saya memperoleh ketenangan dan kegembiraan yang luar biasa daripada doa saya. Berbanding orang lain, saya menerima kepuasan seribu kali lebih banyak daripada doa saya. Jadi beritahu saya, Inayatullah Khan, adakah kamu kini memahami mengapa saya pergi ke gereja?” Kata-kata Sir James Jeans membuatkan fikiran Inayat-ullah Mashriqi berputar. “Tuan,” katanya, “kata-kata inspirasi tuan telah meninggalkan kesan yang mendalam ke atas saya. Ia mengingatkan saya kepada satu ayat Al-Quran yang, jika dibenarkan, ingin saya petik.” “Sudah tentu.” Sir James menjawab. Inayat-ullah Khan kemudian membacakan ayat ini: “Dan di gunung-ganang terdapat jalur-jalur putih dan merah yang pelbagai warnanya, serta yang hitam pekat; begitu juga manusia, makhluk bernyawa dan binatang ternakan, pelbagai warnanya. Dalam kalangan hamba-hamba Allah, hanya orang-orang yang berilmu sahajalah yang benar-benar takut kepada-Nya.”369 “Apa itu?” seru Sir James. “Hanya mereka yang berilmu sahajalah yang takut kepada Tuhan. Hebat! Luar biasa! Saya mengambil masa lima puluh tahun kajian dan pemerhatian berterusan untuk menyedari fakta ini. Siapakah yang mengajarnya kepada Muhammad ﷺ? Adakah ini benar-benar terdapat dalam Al-Quran? Jika ya, anda boleh merakamkan kesaksian saya bahawa Al-Quran ialah sebuah Kitab yang diilhamkan. Muhammad ﷺ adalah seorang yang ummi. Beliau tidak mungkin mempelajari fakta yang amat penting ini dengan sendirinya. Tuhan pasti telah mengajarnya. Luar biasa! Luar biasa!”

Perbincangan menarik antara Jeans dan Mashriqī ini mengandungi banyak perkara yang akan mengejutkan mana-mana pembaca. Bahawa Jeans – sebagai seorang pelajar astronomi – sangat dipengaruhi oleh ayat al-Qur'an dan dapat menyampaikan pandangan spontannya dengan linangan air mata, adalah satu peristiwa yang akan menggerakkan mana-mana hati manusia yang beriman. Oleh kerana Mashriqī lebih muda daripada Jeans, dan memandangkan Jeans jelas dipengaruhi oleh iman kepada Allah yang dimiliki Mashriqī, ini seterusnya memberi kesan mendalam dalam mengukuhkan keimanan anak muda itu kepada Allah, seolah-olah Jeans merupakan satu anugerah yang datang kepadanya.

This interesting discussion between Jeans and Mashriqī contains many points that would surprise any reader. That Jeans – being the student of astronomy that he was – was deeply influenced by the Qur’anic verse and was able to tearfully offer his improvised perspective was a scene that would animate any human heart with faith. Because Mashriqī was younger than Jeans, and given that the latter was visibly influenced by the faith in Allah that Mashriqī had, this in turn had a deep influence in shoring up the youngster’s faith in Allah, as if Jeans was a godsend for him.

Alam semesta yang menakjubkan ini, dengan segala galaksi, bintang, planet, bulan, pergerakan orbit, dan sistem planetnya, mendorong Profesor Jeans untuk mencari agama yang paling dekat dengannya, yang kebetulan ialah Kristian. Bayangkanlah apa yang akan terjadi sekiranya beliau mengetahui Kitab Terpelihara milik Allah dan melihat keajaiban yang tiada tandingan dari segi ilmiah, perundangan, retorik, dan kerohanian yang terkandung di dalamnya. Perlu juga diingat bahawa Jeans terkejut apabila mengetahui firman Allah ‘Hanya orang-orang yang berilmu sahaja yang takut kepada Allah’, yang menjadi bukti bahawa al-Qur’an itu adalah kebenaran. Sungguh menakjubkan bagaimana al-Qur’an menyentuh perasaan hati manusia. Salah satu aspek utama perbincangan ini ialah bagaimana kita dapat melihat Profesor Jeans selari dengan fitrah semula jadi manusia, kerana beliau mengagungkan Allah dan berkata, ‘Tuhan, betapa agungnya Engkau.’ Bayangkanlah apa yang akan terjadi sekiranya beliau mengetahui petunjuk Rasulullah ﷺ, dan bagaimana baginda bermunajat kepada Allah dengan lafaz zikir yang terbaik dan pada waktu-waktu yang terbaik, sehingga bengkak kedua kaki baginda ketika berdiri solat. Selain itu, lihatlah bagaimana Profesor Jeans dipenuhi ketenangan dan kepuasan hati ketika beliau bermunajat kepada Allah serta mengagungkan-Nya. Bayangkanlah apakah hasilnya sekiranya beliau merasai ketenangan yang ditawarkan oleh al-Qur’an, kepuasan hati yang diberikan oleh solat malam (tahajjud), dan kemanisan rendah diri serta penyerahan diri di hadapan Allah.

This wonderful universe with all its galaxies, stars, planets, moons, orbital movements, and planetary systems led Professor Jeans to seek out the religion closest to him, which happened to be Christianity. Imagine what would have been the case had he known the Preserved Book of Allah and saw the wondrous scientific, legislative, rhetorical, and spiritual inimitability therein. Also consider that Jeans was shocked to learn the statement of Allah ‘It is those alone who have knowledge who fear God’, testifying that the Qur’an is the truth. It is indeed wondrous how the Qur’an makes human hearts feel. One key aspect of this discussion was how you can see Professor Jeans was in agreement with his innate human fiṭrah, as he glorified Allah and said, ‘Lord, how great You are.’ Imagine what would have been the case had he known the guidance of the Messenger of Allah , and how he conversed with Allah with the best of remembrance phrases and at the best of occasions, so much so that his feet became swollen as he stood in prayer. In addition, look at how Professor Jeans was overcome by peace and contentment as he conversed with Allah as he glorified Him. Imagine what would have been the result had he tasted the peace offered by the Qur’an, the contentment offered by the vigil (tahajjud) prayer, and the sweet taste of humility and submission in front of Allah.

Semua unsur ini dalam mengagungkan Allah itu telah nyata bagi Profesor Jeans, ketika beliau merenungkan keajaiban langit dan bumi, sehingga akhirnya beliau bersaksi bahawa Al-Qur’an dan kenabian Muhammad ﷺ itu benar. Sesungguhnya Allah telah berkata benar: {Kami akan perlihatkan kepada mereka tanda-tanda Kami di segenap ufuk dan pada diri mereka sendiri, sehingga jelas bagi mereka bahawa al-Qur’an itu adalah benar. Apakah tidak cukup bahawa Tuhanmu menjadi Saksi atas segala sesuatu?}371

All these elements in the glorification of Allah manifested for Professor Jeans, as he contemplated the wonders of the heavens and the Earth, so much so that he ended up testifying that the Qur’an and the prophethood of Muhammad  are true. Indeed, Allah spoke the truth: ‘We will show them Our signs in the universe and within themselves until it becomes clear to them that this Quran is the truth. Is it not enough that your Lord is a Witness over all things?’371

Perasaan-perasaan yang dirasai oleh Profesor Jeans ketika merenungkan keajaiban besar langit dan bumi serta keindahan ilmu astronomi, turut dikemukakan kepada ramai orang selain daripadanya. Immanuel Kant (m. 1804) ialah tokoh terkemuka dalam falsafah Jerman. Dalam trilogi beliau mengenai falsafah moral, beliau memulakan kesimpulan bagi buku kedua dengan ungkapan yang menarik: ‘Dua perkara sentiasa memenuhi minda dengan kekaguman dan ketakjuban yang baharu dan semakin meningkat, semakin kerap dan semakin tekun kita merenungkannya: langit berbintang di atas dan hukum moral di dalam diri.’372

These feelings that Professor Jeans felt, as he contemplated the great wonders of the heavens and the Earth and the beauty of astronomy, was presented to many people other than him as well. Immanuel Kant (d. 1804) was a leading figure in German philosophy. In his trilogy on moral philosophy, he started the conclusion to the second book with an interesting expression: ‘Two things fill the mind with ever new and increasing admiration and awe, the oftener and the more steadily we reflect on them: the starry heavens above and the moral law within.’372

Apabila seseorang merenungkan apa yang dikatakan Kant ketika beliau menceritakan perasaan-perasaan ini dalam dirinya, dan kemudian melihat kedudukan utama yang Kant pegang dalam falsafah secara umum dan dalam falsafah Jerman khususnya, pasti akan sampai kepada kesimpulan yang menakjubkan, bahawa walaupun seseorang yang begitu mendalam dalam disiplin-disiplin yang rumit ini, dia tetap tidak dapat kecuali terharu oleh tanda-tanda astronomi di langit.

When you ponder over what Kant said as he related these feelings in himself, and then you look at the central position that Kant holds within philosophy in general and German philosophy in particular, you will inevitably reach the spectacular conclusion that even a person who was deeply entrenched in these complex disciplines could not but be animated by the astronomical signs in the heaven.

Mari kita lihat melampaui kelompok saintis dan ahli falsafah ini. Mari kita lihat satu golongan yang lebih mulia, lebih suci, dan lebih berilmu daripada mereka – iaitu para pemimpin ilmu dan iman Islam. Jika kita menganalisis golongan ulama ini, saya sendiri tidak dapat mengabaikan kisah yang diriwayatkan oleh Abū Ḥafṣ al-Bazzār (w. 749 H), yang beliau catatkan dalam kitabnya al-Aʿlām al-ʿAliyyah fī Manāqib Ibn Taymiyyah. Pada pandangan saya, kitab Bazzār ialah kitab terbaik yang pernah ditulis yang merekodkan kelebihan Ibn Taymiyyah. Benar, biografi yang ditulis oleh Ibn ʿAbd al-Hādī dan Ibn Kathīr mempunyai butiran yang lebih lengkap dalam beberapa bidang; namun, Bazzār meriwayatkan tingkah laku halus bagaimana Ibn Taymiyyah menangani perkara sepanjang siang dan malam. Huraian sebegini tidak dapat kita temui di tempat lain. Malah cara Ibn Taymiyyah membaca takbir dan memulakan solatnya turut direkodkan. Mungkin sebabnya ialah Bazzār sangat berminat untuk merekodkan kehidupan dan zaman peribadi Ibn Taymiyyah. Ibn Taymiyyah biasa mendekatkan Bazzār kepada dirinya. Bazzār berkata, ‘Ketika saya tinggal di Damsyik, saya bersama beliau hampir sepanjang hari dan kebanyakan malam. Beliau akan menyuruh saya duduk di sebelahnya.’373 Saya cemburu kepada sesiapa yang belum membaca al-Aʿlām al-ʿAliyyah, kerana ia sememangnya bacaan yang paling menggembirakan.

Let us look beyond this class of scientists and philosophers. Let us look at a class that is more honourable, pure, and knowledgeable than them – the leaders of Islamic knowledge and faith. If we analyse this class of scholars, I for one cannot look past the story that Abū Ḥafṣ al-Bazzār (d. 749 AH) relates, which he records in his book al-Aʿlām al-ʿAliyyah fī Manāqib Ibn Taymiyyah. Bazzār’s book, in my view, is the best that has ever been written that records the virtues of Ibn Taymiyyah. Yes, the biographies written by Ibn ʿAbd al-Hādī and Ibn Kathīr have more details in some areas; however, Bazzār relates the subtle mannerisms of how Ibn Taymiyyah dealt with issues throughout the day and night. We cannot find this exposition elsewhere. Even the manner in which Ibn Taymiyyah recited takbīr and opened his prayer is recorded. Maybe the reason for this was that Bazzār was extremely interested in recording the personal life and times of Ibn Taymiyyah. Ibn Taymiyyah used to keep Bazzār close to him. Bazzār says, ‘When I was residing in Damascus, I was with him for almost all of the day and most of the night. He would make me sit next to him.’373 I am envious of anyone who has not yet read al-Aʿlām al-ʿAliyyah, for it is indeed the most joyous read.

Kisah tentang Ibn Taymiyyah ini, yang diriwayatkan oleh Bazzār, berkaitan dengan topik kita tentang astronomi. Sejurus selepas solat Subuh, Ibn Taymiyyah mempunyai rutin tertentu. Bazzār berkata, 'Kemudian beliau akan memulakan dengan mengingati Allah. Semua orang tahu bahawa selepas solat Subuh, kebiasaan beliau ialah tidak diajak bercakap kecuali dalam keadaan yang sangat mendesak. Beliau akan terus mengingati Allah dengan suara yang dapat beliau dengar sendiri; kadangkala dengan suara yang dapat didengar oleh orang yang duduk berdekatan. Sepanjang waktu ini, beliau kerap mengangkat pandangannya ke langit. Inilah rutin beliau sehingga matahari terbit dan waktu terlarang untuk solat berlalu.'374

This story about Ibn Taymiyyah, which Bazzār relates, is connected to our topic on astronomy. Immediately after the Fajr prayer, Ibn Taymiyyah had a routine. Bazzār says, ‘Then he would start off by remembering Allah. Everyone knew that after the Fajr prayer, his habit was to not be spoken to without a dire need. He would continue to remember Allah in a voice he would be able to hear; sometimes it would be in a voice that someone sitting nearby would be able to hear. During this time, he would frequently raise his gaze to the sky. This was his routine until the Sun would rise and the unlawful time for prayer would pass.’374

Lihatlah betapa banyaknya Abū al-ʿAbbās Ibn Taymiyyah memandang kerajaan langit dan bumi selepas solat Subuh, ketika beliau mengingati Allah. Beliau menghalakan pandangannya ke langit kerana itu membantunya memberi tumpuan kepada keagungan Tuhan. Satu-satunya sebab mengangkat pandangan ke langit tidak dibenarkan dalam solat ialah kerana ia merupakan tempat untuk merendah diri dan menghormati; selain itu, tiada larangan untuk mengangkat pandangan ke langit. Nabi ﷺ biasa menghalakan wajahnya ke langit kerana beliau merindukan pertukaran kiblat: {Sesungguhnya Kami melihat engkau (wahai Muhammad) sering menengadah mukamu ke langit. Maka sesungguhnya Kami akan memalingkanmu ke kiblat yang engkau sukai.}375

Look at how much Abū al-ʿAbbās Ibn Taymiyyah used to look at the kingdom of the heavens and the Earth after the Fajr prayer, as he remembered Allah. He turned his gaze to the heaven as that helped him focus on the magnificence of the Divine. The only reason why raising the gaze to the heaven is not allowed in prayer is because it is a place to be humble and respectful; apart from that, there is no prohibition on raising the gaze to the heaven. The Prophet  used to turn his face to the sky as he yearned for the switching of the qiblah: ‘Indeed, We see you O Prophet turning your face towards heaven. Now We will make you turn towards a direction of prayer that will please you.’375

Salah satu cara terbaik untuk menjadikan astronomi sebagai pintu gerbang menuju iman, yang jauh melebihi apa yang biasanya disebutkan orang awam, ialah apa yang terjadi kepada Ibrahim (alaihissalam) berkaitan dengan jasad-jasad langit. Allah menyebutkan dalam Kitab-Nya bahawa Dia telah memperlihatkan kepada Ibrahim 'keajaiban langit dan bumi' untuk mencapai satu hasil yang jelas: 'supaya dia menjadi yakin dalam iman'. Bukti manakah yang mungkin lebih besar daripada ini? Ia menunjukkan bahawa astronomi ialah jalan untuk naik ke tahap iman. Apakah yang lebih agung daripada jasad-jasad langit dan perlakuannya, sebagai tangga bagi hati untuk naik melepasi keraguan demi mencapai keyakinan? {Dan demikianlah Kami perlihatkan kepada Ibrahim keajaiban langit dan bumi, agar dia termasuk orang-orang yang yakin.}376

One of the best ways to leverage astronomy as a gateway to faith, which far exceeds that which is mentioned by ordinary people, is what happened to Ibrāhīm  vis-à-vis the celestial bodies. Allah mentions in his Book that He showed Ibrāhīm  ‘the wonders of the heavens and the Earth’ to achieve a clear result: ‘so he would be sure in faith’. Which proof can possibly be greater than this? It shows that astronomy is a way of ascent to faith. What can be greater than the celestial bodies and their behaviours in being a staircase for the heart to rise above doubts to reach certainty? ‘We also showed Abraham the wonders of the heavens and the Earth, so he would be sure in faith.’376

Lihatlah keajaiban langit dan bumi. Sesiapa yang melakukan ini akan berakhir di syurga keyakinan. Allah menjemput kita untuk melihat keajaiban langit dan bumi: 'Tidakkah mereka pernah memikirkan keajaiban langit dan bumi…?'377 Bagaimanapun, sesiapa yang membaca kisah ahli astrofizik James Jeans, dan ulasan beliau tentang keagungan ciptaan Allah dan keunikan dalam sistem-Nya yang membawa beliau sehingga menitiskan air mata… Sesiapa yang merenungi kenyataan Kant ketika beliau membincangkan betapa dirinya tersentuh dan kagum setiap kali memandang langit berbintang di atas kita… Sesiapa yang memikirkan bagaimana Ibn Taymiyyah akan mengarahkan pandangannya ke langit selepas solat Subuh sehingga matahari terbit… Dan selepas semua ini, dia membaca firman Allah: 'Dan Kami perlihatkan kepada Ibrahim keajaiban langit dan bumi, supaya dia benar-benar yakin dalam imannya…'378 Dia akan telah mempelajari salah satu rahsia besar al-Qur'an yang menanamkan keyakinan dalam hati dan minda manusia.

Look at the wonders of the heavens and the Earth. Anyone who does this would end up in the paradise of certainty. Allah invites us to look at the wonders of the heavens and the Earth: ‘Have they ever reflected on the wonders of the heavens and the Earth…?’377 In any case, whoever reads the story of astrophysicist James Jeans, and his animation over the magnificence of Allah’s making and the innovation in His system that led him to tears…Whoever looks at Kant’s statement when he discussed how he was impacted and awed whenever he looked at the starry heaven above us…Whoever ponders how Ibn Taymiyyah would turn his gaze to the sky after the Fajr prayer until the Sun would rise… And after all of this, he reads the statement of Allah: ‘We also showed Abraham the wonders of the heavens and the Earth, so he would be sure in faith…’378 He would have learned one of the great secrets of the Qur’an that implants certainty in the hearts and minds of humans.

Apabila seseorang merenungi dengan teliti bahagian terakhir itu – ‘supaya dia benar-benar yakin dalam iman’ – pintu-pintu besar menuju ihsan akan terbuka baginya. Ihsan ialah kedudukan tertinggi dalam agama, berada di atas iman dan islam. Ia bermaksud beribadah kepada Allah seolah-olah kamu melihat-Nya, yang menunjukkan keyakinan yang sangat kuat. Apabila kamu melihat bintang-bintang bersinar di hadapan mata, gunakanlah peluang itu untuk naik ke puncak keyakinan. Allah lebih mengetahui. Semoga Allah mencurahkan selawat dan salam ke atas Nabi kita Muhammad ﷺ, keluarganya dan para sahabatnya.

Whenever a person thinks carefully of the last passage – ‘so he would be sure in faith’ – the great doors to iḥsān would open up for him. It is the highest station of the religion, sitting above īmān and islām. It means to worship Allah as if you are seeing Him, denoting a very strong sense of belief. When you see the stars shining in front of your eyes, use that opportunity to ascend to the summit of conviction. Allah knows best. May Allah send benedictions and salutations on our Prophet Muhammad, his Family, and his Companions.

15 Syawal, 1433 H.

15 Shawwāl, 1433 AH.