Ibn Sīnā presenteert zijn argumenten voor het bestaan van God in een aantal van zijn geschriften, vooral in de Metafysica van de Genezing (Al-Ilāhiyāt al-Shifā‘), De Verlossing (Al-Najāh) en De Aanwijzingen en Herinneringen (Al-Ishārāt wa al-tanbīhāt). Deze werken behandelen ook vele andere onderwerpen, zoals logica, wiskunde en natuurfilosofie. Ibn Sīnā gebruikt in deze geschriften een reeks verschillende argumenten: sommige betogen voor het bestaan van God vanuit beweging (geïnspireerd door Aristoteles), andere vanuit oorzakelijkheid, en weer andere vanuit samenstelling (wat een belangrijk uitvloeisel is van argumenten die op oorzakelijkheid steunen). In dit hoofdstuk zal ik zijn argumenten uit deze bronnen kort uiteenzetten, en daarbij ingaan op zowel de relevantie als de functie van zijn argumenten in verhouding tot de hedendaagse debatten tussen atheïsten en theïsten. Het doel van de hoofdstukken 1 en 2 is aan te tonen waarom juist deze versie van het argument bijzonder waardevol is in deze debatten. De bedoeling is theïsten intellectuele wapens te bieden die momenteel óf onderontwikkeld zijn óf volledig ontbreken, zowel in de academische literatuur uit de filosofie van de godsdienst als in de meest bekende publieke confrontaties tussen theïsten en atheïsten in de afgelopen eeuw. Wanneer men Ibn Sīnā leest, moet men voor ogen houden dat hij vaak overgaat van informatief naar overtuigend schrijven. Daarom moet men er zorgvuldig op letten dat Ibn Sīnā's logische en metafysische taxonomieën (die bedoeld zijn als zakelijke verduidelijkingen) niet worden verward met zijn formele argumenten. Zo is het zesde hoofdstuk van Ibn Sīnā's Metafysica van de Genezing verkeerd opgevat als een argument, terwijl Ibn Sīnā's bedoeling hoogstwaarschijnlijk louter taxonomisch was. Over dit punt stelt Daniel De Haan:

Ibn Sīnā presents his arguments for God’s existence in a number of his writings, mainly in Metaphysics of the Cure (Al-Ilāhiyāt al-Shifā‘), The Deliverance (Al-Najāh), and The Pointers and Reminders (Al-Ishārāt wa al-tanbīhāt). These works address many other topics as well, like logic, mathematics, and natural philosophy. Ibn Sīnā employs a range of different arguments in these writings: some of which argue for God’s existence from motion (inspired by Aristotle), others from causation, and even others from composition (which is an important corollary to arguments appealing to causation). In this chapter, I will briefly outline Ibn Sīnā’s arguments from these sources, referring to both the relevance and function of his arguments in relation to contemporary debates between atheists and theists. The aim of Chapters 1 and 2 is to demonstrate why this particular rendition of the argument is particularly valuable in these debates. The intention is to provide theists intellectual ammunition that is currently either under-developed or completely lacking in both academic literature found in Philosophy of Religion publications and the most famous public engagements between theists and atheists in the last century. When reading Ibn Sīnā, one must keep in mind that he often switches from informative to persuasive writing. Accordingly, one must be careful not to conflate Ibn Sīnā’s logical and metaphysical taxonomies (which are intended as matter-of-fact clarifications) and his formal arguments. As an example, the 6th chapter of Ibn Sīnā’s Metaphysics of the Cure has been misunderstood to be an argument, where Ibn Sīnā’s intention was most probably simply taxonomical. On this point, Daniel De Haan states:

Avicenna’s analyse van noodzakelijk en mogelijk bestaan in Ilāhiyyāt I.6–7 zou geen formeel bewijs voor het bestaan van God kunnen zijn, aangezien deze hoofdstukken erop gericht zijn ons inzicht te geven in de juiste eerste beginselen van de metafysica.5

…Avicenna’s analysis of necessary and possible existence in Ilāhiyyāt I.6– 7 could not be a formal demonstration for God’s existence since these chapters are oriented towards providing us with insights into the proper first principles of metaphysics.5

Andere geleerden van Ibn Sīnā, zoals Fazlur Rahman6

Other scholars of Ibn Sīnā, such as Fazlur Rahman6

en Parvis Morewedge7

and Parvis Morewedge7

Beschouw dit soort indeling als een argument op zichzelf.8

regard this kind of classification as an argument in and of itself.8

In wat misschien de meest uitgebreide en tegelijk beknopte passage is die de Perzische filosoof heeft geschreven ter demonstratie van het bestaan van God, vinden we Ibn Sīnā in The Deliverance: Er bestaat geen twijfel dat er bestaan is. Alles wat bestaat is óf contingent, óf noodzakelijk. Als het noodzakelijk is, dan is het zoeken naar het noodzakelijke bestaan voltooid. Als het contingent is, zal ik duidelijk maken dat dit contingente bestaan uiteindelijk terugkeert naar een noodzakelijk bestaan. Voordat ik dit doe, zal ik premissen presenteren (om deze stelling te bewijzen). Tot die premissen behoort [de bewering] dat het onmogelijk is dat een oneindige regressie van oorzaken een contingent bestaan verklaart. Dat komt doordat alle contingente bestaansvormen óf allemaal tegelijk bestaan, óf niet tegelijk bestaan. Als ze niet allemaal tegelijk bestaan en ze oneindig zijn, de ene de andere voorafgaand, zullen we deze kwestie behandelen in een ander hoofdstuk van dit boek. Als ze allemaal tegelijk zijn en er geen noodzakelijk bestaan in de verzameling is, [vinden we dat] na grondige analyse [en ongeacht of het eindig of oneindig is] de verzameling [van contingente dingen] ofwel kan bestaan uit contingente dingen, ofwel uit noodzakelijke dingen. Als er in de verzameling een noodzakelijk bestaan is en alle andere dingen in de verzameling contingent zijn, dan zal het zo zijn dat het noodzakelijke bestaan alle contingente bestaansvormen overtreft. Als de verzameling uitsluitend uit contingente bestaansvormen bestaat, dan vereist dit datgene wat het bestaan verschaft. Dit kan zich ofwel binnen de verzameling van contingente bestaansvormen bevinden, ofwel erbuiten. Als het zich binnen de verzameling bevindt, dan is dit reeds uitgewerkt. Of [het zou kunnen zijn] dat het een contingent bestaan is dat de oorzaak van de verzameling is, en de oorzaak van de verzameling is bij uitbreiding de oorzaak van al haar samenstellende delen. Als het zich binnen de verzameling bevindt [of de verzameling zelf is] – hoewel dit onmogelijk is – dan zou deze redeneerlijn toch geldig kunnen zijn, zodat men vanuit één perspectief het doel in het trekken van deze conclusie zal hebben bereikt (d.w.z. omdat dit het bestaan van het noodzakelijk bestaande zou hebben bewezen). Dit komt doordat alles wat zelfvoorzienend is (d.w.z. de betreffende verzameling) een noodzakelijk bestaan is. En het noodzakelijk bestaan kan niet dit zijn; het is ook onmogelijk dat een contingent bestaan buiten de verzameling kan bestaan, aangezien de verzameling per definitie een verzameling van alle contingente bestaansvormen is. Daarom moet het (de verstrekker van het bestaan) ook er buiten liggen, evenals noodzakelijk in wezen. Zo is de verzameling van contingente bestaansvormen uitgekomen op de noodzaak van een noodzakelijk bestaan buiten de verzameling om het te verklaren. Het is niet zo dat elk contingent gevolg een contingente oorzaak heeft als een kwestie van oneindige regressie.9

In what is perhaps the most comprehensive, yet concise passage written by the Persian philosopher demonstrating God’s existence, we find Ibn Sīnā state in The Deliverance: There is no doubt that there is existence. Everything that exists is either contingent or necessary. If it is necessary, then the pursuit of the necessary existence is complete. If it is contingent, I will make clear that this contingent existence will ultimately return back to a necessary existence. Before this, I will present premises (to prove this thesis). Among these premises is [the assertion] that it is impossible for an infinite regress of causes to account for a contingent existence. That is because all contingent existences either all exist at once or do not exist at once. If they do not all exist at once and they are infinite, one preceding another, we will deal with this matter in another section of this book. If they are all together and there is no necessary existence in the set, [we find that] upon exhaustive analysis [and whether or not it is finite or infinite] the set [of contingent things] can either be composed of contingent things or necessary things. If, in the set, there is a necessary existence and all other things in the set are contingent it will be such that the necessary existence overrides all of the contingent existences. If the set is composed of only contingent existences, then it requires that which supplies existence. This can either be in the set of contingent existences or outside of the set. If it is inside the set, then this has already been elaborated upon. Or, [it could be] that it is a contingent existence such that it is the cause of the set, and the cause of the set is by extension the cause of all of its constituent parts. If it is inside the set [or is the set itself] – even though this is impossible – this line of argumentation could still be valid, so from one perspective then one will have fulfilled the object in making this conclusion (i.e. because this would have proven the existence of the necessary existence). This is because anything that is self-sufficient (i.e. the set in question) is a necessary existence. And the necessary existence cannot be this; it is also impossible that a contingent existence can exist outside the set, as the set is by definition a collation of all contingent existences. Therefore, it (the supplier of existence) must be outside of it as well as necessary in essence. Thus, the set of contingent existences has culminated in the need for a necessary existence outside of the set in order to explain it. It is not the case that every contingent effect has a contingent cause as a matter of infinite regress.9

De eerste fase van het betoog van Ibn Sīnā is het vaststellen van 'bestaan' als de meest fundamentele, transcendentale en universele categorie van analyse. De eerste belangrijke stelling die Ibn Sīnā naar voren brengt, is dat het niet mogelijk is dat er een oneindige reeks van oorzaken bestaat voor een contingent bestaan.10 Ibn Sīnā gebruikt hiervoor een redeneerwijze die lijkt op de verzamelingenleer: hij brengt alle leden van een bepaalde beschrijving samen in één verzameling en analyseert die verzameling vervolgens. Over dit punt betreffende 'mogelijke' of 'contingente' bestaanswijzen stelt Ibn Sīnā:

The first stage of Ibn Sīnā’s discourse is to establish ‘existence’ as the most foundational, transcendental, and universal category of analysis. The first major postulation which Ibn Sīnā makes is to state that ‘it is not possible for there to be an infinite regress of causes for a contingent existence’.10 Ibn Sīnā employs a set theory type of reasoning for this, gathering together all members of a specific description in one set and analysing that set thereafter. On this point regarding ‘possible’ or ‘contingent’ existences, Ibn Sīnā states:

Als zij allemaal samen zijn en er in de verzameling geen noodzakelijk bestaan is, dan vinden we, bij een uitputtende analyse [en ongeacht of de verzameling eindig of oneindig is], dat de verzameling [van contingente dingen] ofwel uit contingente dingen ofwel uit noodzakelijke dingen kan bestaan.11

If they are all together and there is no necessary existence in the set, [we find that] upon exhaustive analysis [and whether or not it is finite or infinite], the set [of contingent things] can either be composed of contingent things or necessary things.11

Simpel gezegd sluit een verzameling van één soort dingen andere soorten uit. Een verzameling stoelen sluit bijvoorbeeld tafels uit. Evenzo sluit een verzameling pennen potloden uit. Uiteindelijk betekent dit dat een verzameling van contingente bestaanden noodzakelijke bestaanden uitsluit, en andersom. Ibn Sīnā stelt dat, als een noodzakelijk bestaan op de een or andere manier binnen de verzameling van het onmogelijke bestaan zou kunnen bestaan (wat logisch onmogelijk is), dit een contra-intuïtieve stelling zou zijn voor iedereen die zo'n noodzakelijk bestaan wil ontkennen. Ibn Sīnā gaat verder en suggereert dat, net zoals het onmogelijk is dat een noodzakelijk bestaan vertegenwoordigd wordt in een verzameling die uitsluitend uit contingente bestaanden bestaat, het ook onmogelijk is dat een contingent bestaan niet vertegenwoordigd wordt door de verzameling van alle contingente bestaanden. Met deze grondslag op zijn plaats concludeert Ibn Sīnā dat 'de verzameling van contingente bestaanden is uitgemond in de noodzaak van een noodzakelijk bestaan buiten de verzameling om deze te verklaren'.12 Om het argument verder samen te vatten, vermeldt Herbert Davidson Ibn Sīnā's argument als wijzend op het volgende: 'mogelijk bestaande wezens zijn terug te voeren op een noodzakelijk bestaan (op grond van zichzelf)… er bestaat iets dat op grond van zichzelf een mogelijk bestaan is; daarom bestaat er iets dat op grond van zichzelf terug te voeren is op een noodzakelijk wezen'.13

Simply put, a set of one type of things excludes other types. For example, a set of chairs excludes tables. Likewise, a set of pens excludes pencils. Ultimately, this means that a set of contingent existences excludes necessary existences and vice versa. Ibn Sīnā states that if somehow a necessary existence can exist in the set of impossible existence (though this is logically impossible), this would be a counterintuitive proposition to make for anyone who aims to deny such a necessary existence. Ibn Sīnā goes on to suggest that just as it is as impossible for a necessary existence to be represented in a set of only contingent existences, it is also impossible for a contingent existence not to be represented by the set of all contingent existences. With this groundwork put in place, Ibn Sīnā concludes that ‘the set of contingent existences has culminated in the need for a necessary existence outside of the set in order to explain it’.12 Summarising the argument further, Herbert Davidson mentions Ibn Sīnā’s argument as pointing that ‘possibly existent beings are traceable to a necessary existence (by virtue of itself)…something exists which is a possible existence by virtue of itself; therefore something exists which is traceable to a necessary being by virtue of itself’.13

Desondanks is het misschien een goed startpunt om de metafysische indelingen en de manier waarop Ibn Sīnā het bestaan categoriseert te begrijpen, aangezien dit de basis legt voor zijn argument. Met betrekking tot deze kwestie begint Ibn Sīnā het zesde hoofdstuk van de Metaphysics of the Cure met de definitie van wat 'noodzakelijk bestaan' inhoudt, door te stellen:

Notwithstanding this, it is perhaps a good place to start understanding the metaphysical compartmentalisations and how Ibn Sīnā categorises existence, as this effectively lays the groundwork for his argument. Regarding this matter, Ibn Sīnā starts the 6th chapter of Metaphysics of the Cure by defining what constitutes ‘necessary existence’ by stating:

Zo zeggen we dat het noodzakelijk bestaan onveroorzaakt is, terwijl een ‘contingent bestaan’ veroorzaakt is, en dat het noodzakelijk bestaan in alle denkbare mogelijke opzichten en perspectieven noodzakelijk is. Zijn bestaan kan geen gevolg zijn van het bestaan van iets anders. Als dat zo zou zijn, zou het zijn alsof die twee dingen (namelijk het veronderstelde noodzakelijk bestaan in kwestie en het ding waarvan het het gevolg is) gelijk zijn wat betreft bestaan en van elkaar afhankelijk zijn. En het is niet op een overtuigende manier mogelijk dat het bestaan van het noodzakelijk bestaan het gevolg is van vele dingen. Het noodzakelijk bestaan kan op overtuigende wijze niet ‘de werkelijkheid’ zijn die enig gemeenschappelijk aspect heeft met datgene wat niet noodzakelijk is. Dus om als ‘noodzakelijk’ te worden geclassificeerd, kan het noodzakelijk bestaan niet worden aangevuld, geconstrueerd, veranderlijk, deelbaar zijn, of één van meerdere bijdragers zijn aan zijn eigen bestaan die specifiek voor het noodzakelijk bestaan is.14

So we say that the necessary existence is uncaused, whereas a ‘contingent existence’ is caused, and that the necessary existence is necessary in all possible ways and perspectives conceivable. Its existence cannot be a result of the existence of anything else. If that were so, it would be as if each of those two things (i.e. the supposed necessary existence in question and the thing which it results from) are equal in terms of existence and interdependent of each other. And it is not cogently possible for the necessary existence’s existence to be as a result of many things. The necessary existence cannot cogently be ‘the reality’ that has any common aspect of it (with that which is not necessary). Thus, in order to be classified as ‘necessary’, the necessary existence cannot be added upon, constructed, mutable, divisible, or one of multiple contributors to its own existence which is specific to it.14

In *The Pointers and Reminders* begint Ibn Sīnā met een indeling van wat mogelijk of ‘contingent’ is, van muḥāl of ‘onmogelijk’ (zoals een vierkante cirkel), en van noodzakelijk.15 In dezelfde lijn gaat Ibn Sīnā in zijn *Metafysica* rechtstreeks in op de modale kenmerken van het noodzakelijk bestaan: Wat het noodzakelijk bestaan betreft, dit heeft geen oorzaak. Want als het een oorzaak had, dan zou zijn bestaan door die oorzaak zijn. Alles wat uit zichzelf wezenlijk wordt beschouwd en waarvan het bestaan niet op zichzelf noodzakelijk is, kan geen ‘noodzakelijk bestaan’ zijn… Zo is duidelijk geworden dat een noodzakelijk bestaan onveroorzaakt is. Als gevolg hiervan is het niet mogelijk dat een ding tegelijk uit zichzelf een noodzakelijk bestaan is en ook door een ander ding… Bovendien: van alles wat wezenlijk een contingent bestaan is, zouden zowel het bestaan als het niet-bestaan door een oorzaak tot stand komen. Want als het [contingente] ding aangewezen kan worden, dan kan zijn bestaan onderscheiden worden van het niets (of het ontbreken van zijn bestaan), en als het niet bestaat, dan zou zijn niet-bestaan onderscheidbaar zijn van zijn bestaan. Een volledige uiteenzetting van de mogelijkheden zou dus suggereren dat zijn bestaan of ontbreken van bestaan ofwel door iets anders veroorzaakt wordt, ofwel niet. Als het van iets anders komt, dan is dat andere ding de oorzaak ervan. En als het niet van iets anders komt, dan is het zelf het noodzakelijk bestaan.16

In The Pointers and Reminders, Ibn Sīnā starts off with a classification of that which is possible or ‘contingent’, muḥāl or ‘impossible’ (like a square circle), and necessary.15 On a similar note, in his Metaphysics Ibn Sīnā moves on to speaking directly of the modal specialities of the necessary existence: As for the necessary existence, it has no cause. This is because, if it had a cause, its existence would be because of it. Anything which is considered essentially by itself and its existence is not necessary in itself cannot be a ‘necessary existence’…so it has been made clear that a necessary existence is uncaused. As a corollary to this, it is not possible that a thing is a necessary existence in and of itself and also because of another thing…Moreover, [regarding] anything that is a contingent existence in essence, both its existence or non-existence would come about because of a cause. This is because if the [contingent] thing can be located, then its existence can be discerned from nothingness (or lack of its existence), and if it is not in existence, then its non-existence would be discernible from its existence. So, an exhaustive rendering of the options would suggest that its existence or lack of existence would either be caused because of something else or not. If it is from something else, then that something else is the cause of it. And if it is not from something else, then it is itself the necessary existence.16

In The Pointers and Reminders, Ibn Sīnā spreekt over een jumlah (ruweg te vertalen als een reeks of zelfs een verzameling) die bestaat uit een oneindig aantal contingente dingen, en hij betoogt ad absurdum dat zo'n verzameling niet het noodzakelijke bestaan kan zijn. Toegepast op argumenten van de New Atheists is dit onderdeel van het betoog een van de krachtigste en bruikbaarste bewijzen tegen de these van een oneindig multiversum. Deze these wordt vaak gebruikt als vervanging van een noodzakelijk bestaan of ‘God’, een punt dat in de volgende hoofdstukken verder wordt uitgewerkt. In de Metaphysics is Ibn Sīnā het meest expliciet in het opstellen van een formeel argument in maqālah (sectie) 8, hoofdstukken 1-3. Het verdient aandacht dat Ibn Sīnā zijn boek in feite met dit argument afsluit, en in veel opzichten lijken de eerdere hoofdstukken naar dit punt toe te werken. In deze sectie betoogt Ibn Sīnā ad absurdum voor de onmogelijkheid van een oneindige regressie, en doet hij dat op twee nieuwe manieren die hieronder worden belicht: ten eerste door aan te voeren dat het onmogelijk is dat alle ‘middelste oorzaken’ dezelfde modale status hebben, en ten tweede door een argument uit samenstelling te gebruiken. Zoals zal worden uiteengezet, zijn dit soort argumenten misschien het best geschikt om atheïstische vragen aan te pakken die een oneindig multiversum veronderstellen. Nadat hij een verzameling van alle bestaande dingen (de eerdergenoemde jumlah) heeft geconceptualiseerd, stelt Ibn Sīnā dat: [De] ‘uiteindelijke oorzaak’ kan niet de laatste in de reeks van oorzaken zijn, noch kan zij in het midden liggen. Dat komt doordat de middelste oorzaak in de reeks slechts één gevolg kan veroorzaken. Bovendien veroorzaakt het gevolg zelf niets. En elk ding van de drie soorten aan elk uiterste van de reeks [van bestaande dingen] heeft een gespecialiseerde modale status. Zo is de gespecialiseerde modale status van het ding aan het einde van de reeks dat het [per definitie] voor niets een oorzaak is.17

In The Pointers and Reminders, Ibn Sīnā talks about a jumlah (roughly translated to a sequence or even a set) consisting of an infinite number of contingent things, arguing ad absurdum that such a set cannot be the necessary existence. Applying this to arguments posited by New Atheists, this part of the argument is one of the most potent and useful proofs in arguing against an infinite multiverse thesis. This thesis is often employed as a substitute for a necessary existence or ‘God’, a point that will be expanded on in following chapters. In the Metaphysics, Ibn Sīnā is most explicit in making a formal argument in maqālah (section) 8, chapters 1-3. It merits consideration that Ibn Sīnā effectively ends his book with this argument, and in many ways earlier chapters seem to build up to this point. In this section, Ibn Sīnā argues ad absurdum for the impossibility of an infinite regress, doing so in two novel ways highlighted below: first, arguing for the impossibility of all ‘middle causes’ having the same modal status, and second, employing an argument from composition. As will be explained, these types of arguments are perhaps best placed to deal with atheistic interrogations which stipulate an infinite multiverse. After conceptualising a set of all existent things (the aforementioned jumlah), Ibn Sīnā posits that: [The] ‘ultimate cause’ cannot be the last in the set of causes, nor can it be in the middle. That is because the middle cause in the set can only cause one effect. In addition, the effect does not cause anything. And each thing of the three types at each extremity in the set [of existent things] has a specialised modal status. Thus, the specialised modal status of the thing at the end of the set is that it is not a cause for anything [by definition].17

Om dit argument te illustreren, stel je een lineaire reeks voor van P tot P10. Ibn Sīnā stelt eenvoudigweg dat P5 door logische noodzaak alleen een oorzaak kan zijn voor P6 in de reeks, en niet voor die dingen die eraan voorafgaan. P10 is de oorzaak van niets in deze reeks. Hij zet deze redenering voort door te stellen: Aan het andere uiterste van de reeks (d.w.z. aan het begin ervan) is de oorzaak (per definitie) de oorzaak van alle andere dingen in die reeks. De gespecialiseerde modale status van het ding dat in het midden van de reeks bestaat, is dat het door één ding veroorzaakt moet worden en de oorzaak van één ding moet zijn.18

To illustrate this argument, conceptualise a linear set from P to P10. Ibn Sīnā is simply stating that by logical necessity P5 can only be a cause for P6 in the set, and not for those things which come before it. P10 is not the cause for anything in this set. He continues this line of reasoning by stating: At the other extremity of the set (i.e. at the beginning of it) the cause (by definition) is the cause for all other things in that set. The specialised modal status of the thing which exists at the middle of the set is that it must be caused by one thing and be the cause for one thing.18

Als de reeks eindig en lineair is, moet P5 veroorzaakt worden door P4 en moet P5 de oorzaak zijn van P6; dit geldt zelfs wanneer de elementen tussen P1-10 meervoudig zijn, want zoals Ibn Sīnā suggereert: Dat is [het geval] ongeacht of het ding (of de dingen) in het midden één ding is of meer dan één ding. Als het meer dan één ding is, dan is het ofwel eindig ofwel oneindig: als het eindig is, dan ligt de reeks tussen twee uitersten (d.w.z. de eerste oorzaak en het laatste gevolg). Daarom zal elk van de dingen tussen deze twee uitersten een specifieke status hebben (die overeenkomt met de eindigheid van de reeks).19

If the set is finite and linear, P5 must be caused by P4 and must be the cause of P6; this is the case even if the elements between P1-10 are multiple, for as Ibn Sīnā suggests: That is [the case] regardless of whether the thing(s) at the middle is one thing or more than one thing. If it is more than one thing(s), then it is either finite or infinite: if it is finite, then the set is between two extremities (i.e. the first cause and the final effect). Therefore, each of the things in between these two extremities will have a specialised status (which corresponds to the finitude of the set).19

Ibn Sīnā breidt dit argument over een oneindige reeks uit in zowel The Pointers als The Deliverance door een cirkelvormige eindige reeks te beschouwen. Herbert Davidson gaat op dit punt in op zijn werk over middeleeuwse Kalām (scholastieke theologie), getiteld Proofs for Eternity: „…een zelfstandige cirkelvormige regressie wordt aangetoond als absurd door een argument dat alleen erop van toepassing is. In de cirkelvormige regressie x y z zou x een verre oorzaak van z zijn, en z zou de directe oorzaak van x zijn. x zou dus een verre oorzaak van zichzelf zijn, wat Avicenna als absurd beschouwt. Op dezelfde manier zou x een verre gevolg van zichzelf zijn, wat even absurd is. En het punt kan op een iets andere manier opnieuw worden gemaakt, als volgt: x zou voor zijn bestaan afhankelijk zijn van iets – z – waarvan het bestaan later is dan dat van x. Maar „wanneer het bestaan van iets afhangt van het bestaan van iets anders dat essentieel later is dan het eerste, is het bestaan van het eerste onmogelijk.” Een zelfstandige cirkelvormige regressie van oorzaken kan daarom niet bestaan.”

Ibn Sīnā expands this argument of an infinite set in both The Pointers and The Deliverance by considering a circular finite set. Herbert Davidson addresses this point in his work on medieval Kalām (scholastic theology) entitled as Proofs for Eternity: …a self-contained circular regress is shown to be absurd by an argument applying only to it. In the circular regress x y z, x would be a distant cause of z, and z would be the immediate cause of x. x would consequently be a distant cause of itself, which Avicenna regards as absurd. By the same token, x would be a distant effect of itself, which is equally absurd. And the point can be made again in a slightly different way, as follows: x would be dependent for its existence upon something-z-whose existence is posterior to it. But “when the existence of something depends upon the existence of something else that is essentially posterior to the first, the existence of the first is impossible.” A self contained circular regress of causes cannot, therefore, exist.

Nadat hij een eindige reeks heeft behandeld, gaat Ibn Sīnā verder met de bezwaar van de oneindige regressie, en stelt hij: Als de reeks daarentegen oneindig is, dan zullen zulke uiteinden (de eerste oorzaak en het laatste gevolg) niet verwezenlijkt zijn, en zullen alle dingen in de reeks de status hebben van de dingen die zich tussen de twee reeksen bevinden (d.w.z. zij zullen geen eerste oorzaken of laatste gevolgen zijn).21

Having dealt with a finite set, Ibn Sīnā moves on to address the infinite regress objection, stating: If the set, on the other hand, is infinite, then such extremities (the first cause and final effect) will not have been realised, and all things in the set will have the [equivalent] status of the things between the two sets (i.e. they will not be first causes or final effects).21

Op deze weergave – en terugkerend naar ons voorbeeld van P1-P10 – zijn P1, P5 en P10 betekenisloos in een oneindige reeks. Alle P's hebben dezelfde modale specificatie, en zij kunnen onmogelijk worden beschouwd als 'initiërende', 'middelste' of 'eindige effecten'. Ibn Sīnā werkt dit punt verder uit door te stellen: [Met betrekking tot] deze oneindige reeks: als je er iets aan toevoegt of ervan aftrekt, blijft de status 'oneindig' hetzelfde. In dit geval [van de oneindige reeks] is het niet mogelijk dat de reeks van oorzaken bestaat zonder dat er een oorzaak is die zelf onveroorzaakt en oorspronkelijk is. Dienovereenkomstig zullen alle dingen in de reeks de status hebben van de middelste dingen in de reeks (d.w.z. noch het eindige effect noch de eerste oorzaak zijn), en dit is logisch onmogelijk.22

On this rendering – and returning back to our P1-P10 example – P1, P5, and P10 are meaningless in an infinite set. All Ps have the same modal specification, and they cannot possibly be considered ‘initiators’, ‘middle points’, or ‘final effects’. Ibn Sīnā elaborates on this point by stating: [Regarding] this infinite set, if you add or subtract from it, its status as ‘infinite’ will remain the same. In this case [of the infinite set], it is not possible for the set of causes to exist without having a cause that is itself uncaused and originating. Accordingly, all of the things in the set will have the status of the middle things in the set (i.e. being neither final effect or first cause), and this is logically impossible.22

Ibn Sīnā, net als Aristoteles, was een eeuwigheidsleer-aanhanger. Met andere woorden, hij geloofde werkelijk dat het universum voor-eeuwig was. Dit verbazingwekkende feit plaatst hem in tegenstelling tot veel islamitische denkers die zulke opvattingen bestreden (vooral al-Ghazālī). Ondanks zijn geloof in een eeuwig universum betoogde Ibn Sīnā, net als Aristoteles, heel duidelijk dat een oneindige regressie van oorzaken onmogelijk is.23 Naast het argument van de tussenliggende oorzaken voert Ibn Sīnā een argument uit samenstelling op de volgende manier aan: Dus zeggen wij dat het noodzakelijk bestaan niet kan worden beschouwd als een 'samengestelde constructie', zodat er een bepaald 'wat-zijn'-kenmerk [aan toegeschreven] is, en dat zo'n 'wat-zijn' zelf de eigenschap van noodzakelijkheid is… Het zou logisch onmogelijk zijn dat in zo'n 'wat-zijn' een werkelijke realiteit aanwezig is, want als het een realiteit had en die zich onderscheidde van het noodzakelijk bestaan, dan zou dat erop wijzen dat iets onnodigs iets noodzakelijks had teweeggebracht. En dit zou erop wijzen dat het betreffende ding in feite niet noodzakelijk is.24

Ibn Sīnā, like Aristotle, was an eternalist. In other words, he actually believed that the universe was pre-eternal. This startling fact puts him at odds with many Islamic thinkers who opposed such notions (most notably al-Ghazālī). Despite believing in an eternal universe, Ibn Sīnā, like Aristotle, argued quite clearly for the impossibility of an infinite regress of causes.23 In addition to the argument from middle causes, Ibn Sīnā makes an argument from composition in the following manner: So we say [that] the necessary existence cannot be considered a ‘composite construction’ such that there is a certain ‘whatness’ attribute [attributed to it], and that such ‘whatness’ is itself the quality of necessity…it would be logically impossible that in such a ‘whatness’ there is an actual reality, for if it had a reality and that it was differentiated from the necessary existence then it would indicate that something unnecessary had brought about something necessary. And this would indicate that the thing in question is not, in fact, necessary.24

Het argument uit samenstelling stelt dat alles wat samengesteld is, voortgebracht is en daarom afhankelijk is. Als er in iets een kwaliteit aanwezig is die het 'noodzakelijk' maakt en die eruit kan worden onttrokken, terwijl het tegelijk door verschil wordt gekenmerkt, dan zou dit suggereren dat de betreffende entiteit ervan afhankelijk is. Daarmee zou dit voldoende bewijs zijn voor de contingentie van die entiteit. Uitgaande van Ibn Sīnā's premisse dat elke samengestelde entiteit die bestaat door haar delen (en niet uit zichzelf), samengesteld is en dat daarom elke samengestelde entiteit afhankelijk is,25 wordt het vooruitzicht van een oneindig aantal contingente dingen in het bestaan een onhoudbaar vooruitzicht. Herbert Davidson vat dit argument als volgt samen: Derhalve heeft deze alternatieve opvatting, "of de groep eindig dan wel oneindig is", een factor nodig die haar voortdurend "van bestaan voorziet". Deze factor, veronderstelt Avicenna, moet ofwel (β1) binnen de groep ofwel (β1) buiten de groep liggen. Aannemen dat de gehele groep (β1) uiteindelijk wordt onderhouden door een van haar eigen leden, zou echter gelijkstaan aan de veronderstelling dat dat lid zijn eigen oorzaak is. Want oorzaak zijn van het bestaan van een groep betekent "in de eerste plaats" oorzaak zijn van de afzonderlijke leden; en voor zover de veronderstelde oorzaak zelf een van de leden is, zou zij noodzakelijkerwijs een oorzaak van zichzelf zijn. Toch is de veronderstelde oorzaak, als een van de leden van de groep, reeds verondersteld mogelijk bestaand te zijn; en het mogelijk bestaande is precies datgene wat niet uit zichzelf bestaat. Daarom kan zij niet de oorzaak zijn van het geheel waarvan zij een lid is.26

The argument from composition suggests that anything which is composed is generated and is therefore dependent. If there is a quality within something that makes it ‘necessary’ and capable of being extracted from while also being characterised with differentiation, then it would suggest that the entity in question is in need of it. As such, this would be enough proof to indicate the contingency of that entity. Taking Ibn Sīnā’s premise that any composed entity that exists by its parts (and not by virtue of itself) is composite and therefore any composite is dependent,25 the prospect of an infinite number of contingent things in existence becomes an impossible prospect to maintain. Hebert Davidson summarises this argument in the following way: Hence, on this alternative, “whether the group is finite or infinite,” it stands in need of a factor that will continually “provide it with existence.” The factor, Avicenna assumes, must be either (β1) within the group or (β1) outside it. Assuming that the whole group is (β1) ultimately maintained by one of its own members would, however, be tantamount to assuming that the member in question is a cause of itself. For to be a cause of the existence of a group is “primarily” to be the cause of the individual members; and inasmuch as the supposed cause is itself one of the members, it would perforce be a cause of itself. Yet the supposed cause has already been assumed, as one of the members of the group, to be possibly existent; and the possibly existent is precisely what does not exist by reason of itself. Therefore, it could not be the cause of the collection of which it is one member.26

Dit punt is bijzonder relevant voor de discussie over de New Atheism-beweging en haar kritiek op theïsme. In zijn driedelige gespecialiseerde podcast over Ibn Sīnā vermeldt Peter Adamson de relevantie van dit argument voor hedendaagse discussies tussen theïsten en atheïsten. Wanneer hij het deel van Ibn Sīnā's argument bespreekt waarin wordt onderzocht hoe onwaarschijnlijk het is dat de gehele verzameling van het bestaande noodzakelijk is als de delen ervan contingent zijn, verwijst Adamson naar Bertrand Russells beroemde bezwaar van de compositiefout. Dat laatste wordt in een latere mate van detail opnieuw behandeld in het hoofdstuk over bezwaren. Adamson geeft het voorbeeld van een grote klok die uit kleine onderdelen is opgebouwd, en merkt op dat het feit dat er oorzaken binnen het universum bestaan, niet noodzakelijk betekent dat het universum zelf een oorzaak heeft. Adamson legt uit dat dit: …klinkt als het soort dat een hedendaagse atheïst zou kunnen zeggen. Avicenna is op dit punt ontspannen. Hij ziet dat een tegenstander dit bezwaar zou kunnen inbrengen en zegt, alsof hij met zijn schouders haalt, dat de tegenstander hem in dat geval gewoon zou geven wat hij wil… hij is immers erop uit om te bewijzen dat er een noodzakelijk bestaan is. De tegenstander heeft dat eigenlijk al erkend – alleen denkt de tegenstander dat het noodzakelijke bestaan het universum zelf is. Het bezwaar is dan geen bezwaar, maar een capitulatie.27

This point is particularly relevant to the discussion on the New Atheism movement and its interrogations of theism. In his three-part specialised podcast on Ibn Sīnā, Peter Adamson mentions the relevance of this argument to modern day discussions between theists and atheists. When discussing the part of Ibn Sīnā’s argument in which he examines the implausibility of the entire set of existence being necessary if its parts are contingent, Adamson refers to Bertrand Russell’s famous fallacy of composition objection. The latter will be revisited in greater detail in the chapter on objections. Adamson provides the example of a big clock made up of small parts and mentions that just because there are causes within the universe, it does not necessarily mean that the universe itself has a cause. Adamson explains that this: …sounds like the sort of thing a modern-day atheist may say. Avicenna is relaxed on this point. He sees that an opponent might raise this objection and, as if shrugging his shoulders, says that in that case, the opponent would just be giving him what he wants…after all, he is out to prove that there is a necessary existence. The opponent has actually admitted that – it’s just that the opponent thinks that the necessary existence is the universe itself – the objection is no objection at all, but a capitulation.27

Daarnaast legt Adamson uit dat volgens Ibn Sīnā het universum (of de verzameling van eenheden) niet het noodzakelijk bestaande kan zijn, omdat: Als een enkel noodzakelijk bestaand wezen delen zou hebben, dan zou iets die delen van elkaar moeten onderscheiden. Maar dan zouden de delen, volgens dezelfde redenering als zojuist gebruikt, van elkaar verschillen, en dan zouden ze niet noodzakelijk zijn – maar hoe kan een noodzakelijk bestaand wezen contingente delen hebben?28

Having said this, Adamson explains that according to Ibn Sīnā, the universe (or the set of units) cannot be the necessary existence because: If a single necessary existent had parts, then something would need to distinguish those parts from one another. But then, by the same reasoning, we just used, the parts would wind up being different from one another, and then they would not be necessary – but how can a necessary existent have contingent parts?28

Bij het pastoraal gebruiken van de argumenten van Ibn Sīnā is het belangrijk op te merken bij welk punt een gesprekspartner is afgestapt van atheïstische verklaringen en is overgegaan naar verklaringen die enigszins verenigbaar zijn met deïsme of klassiek theïsme. Het doel van deze logische argumenten is niet om de gesprekspartner te overtuigen van alle eigenschappen van God zoals die in de schrift worden genoemd, door (zoals Ibn Sīnā hierboven doet) vanuit eerste beginselen te redeneren. Het voornaamste doel is veeleer aan te tonen dat een wereldbeeld dat de status van een oorsprong van het bestaan niet erkent, tekortschiet en gemakkelijk kan worden weerlegd tegenover een atheïstische tegenstander. Samengevat kan Ibn Sīnā's Burhān-argument worden gekarakteriseerd als een oorzakelijk argument uit contingentie. De kern van het argument is dat het bestaan niet uitsluitend contingente werkelijkheden kan bevatten, omdat contingent bestaan zichzelf niet kan voortbrengen. Een verzameling contingente bestaansvormen, of die nu eindig of oneindig is, is niet zelfvoorzienend of noodzakelijk, omdat zo'n verzameling uit vele onderdelen bestaat. Als er iets is dat Deel A van Deel B onderscheidt, zou zo'n onderscheid wijzen op de niet-noodzakelijkheid van Deel A of Deel B, evenals van het 'geheel' dat wordt beschreven. Om deze reden kan het noodzakelijk bestaande niet uit onderdelen zijn samengesteld. Om diezelfde reden kan een verzameling contingente bestaansvormen, of die nu eindig of oneindig is, geen noodzakelijk bestaan zijn. Er is daarom de vereiste dat een noodzakelijk bestaan buiten de verzameling van contingente bestaansvormen bestaat, en uiteindelijk deze verzameling en al haar leden veroorzaakt. Zo'n noodzakelijk bestaan dat buiten de verzameling van contingente bestaansvormen ligt, moet zelfvoorzienend zijn; het heeft niets nodig om het voort te brengen of te veroorzaken, want het niet zo zijn zou noodzakelijk wijzen op zijn contingentie.

When using Ibn Sīnā’s arguments pastorally, it is important to note the threshold at which an interlocutor has shifted away from atheistic explanations and moved towards explanations which are somewhat more commensurate with deism or classical theism. The purpose of these logical arguments is not to convince the interlocutor of all of the attributes of God in accordance with scripture by arguing (as Ibn Sīnā does above) from first principles. Rather, the prime objective is to demonstrate to an atheistic detractor that a worldview which does not acknowledge the status of an originator of existence is deficient and can be easily repudiated. To summarise, Ibn Sīnā’s Burhān argument can be categorised as a cause-based argument from contingency. The thrust of the argument is that existence cannot contain only contingent actualities, as contingent existence cannot bring rise to itself. A collection of contingent existences –whether finite or infinite – is not self-sufficient or necessary, as such a collection is made up of many component parts. If there is anything to differentiate Part A from Part B, such a thing would indicate the non necessity of Part A or Part B, as well as the ‘whole’ which is being described. For this reason, the necessary existent cannot be composed of component parts. In addition, because of this reason, a set of contingent existences – whether finite or infinite – cannot be a necessary existence. Therefore, there is the requirement for a necessary existence to subsist outside of the set of contingent existence, which ultimately causes this set, as well as all of its members. Such a necessary existence which is outside the set of contingent existences must be self-sufficient; it requires nothing to generate or cause it, as the failure to be such would necessarily indicate its contingency.

Richard, die ik in de inleiding heb beschreven, kan het voorstel van een noodzakelijk bestaan verwerpen ten gunste van een oneindig multiversum. De vraag die aan Richard gesteld kan worden, is of zo'n multiversum zelfvoorzienend is of afhankelijk. Als Richard antwoordt dat het afhankelijk is, dan is de vraag: is het afhankelijk van iets dat zelf afhankelijk is, of van iets dat onafhankelijk (zelfvoorzienend) is? Als het onafhankelijk is, dan is er op zijn minst overeenstemming over het punt dat er een 'onafhankelijk wezen' bestaat. Als het afhankelijk is, is er dan een oneindige regressie van afhankelijke dingen? Zo ja, waarvan hangt zo'n oneindige regressie dan af? Richard zou kunnen zeggen dat het van niets afhangt. Als dat zo is, geeft Richard toe dat het oneindige multiversum onafhankelijk is, wat opnieuw een punt van overeenstemming is, omdat Richard dan instemt met het bestaan van iets zelfvoorzienends. Het belangrijkste punt van onenigheid betreft wat het onafhankelijke wezen is. Men kan betogen dat alles wat is samengesteld uit losneembare/aanhechtbare delen afhankelijk is, en aangezien het universum op deze manier is samengesteld, is het universum dus afhankelijk. Hetzelfde kan gezegd worden over een oneindig multiversum. Dit zal in de komende hoofdstukken verder worden uitgewerkt.

Richard, who I have described in the introduction, may reject the proposition of a necessary existence in exchange for an infinite multiverse. The question that may be posed to Richard is whether such a multi-verse is self-sufficient or dependent. If Richard replies that it is dependent, then the question is: is it dependent on something which is dependent or something which is independent (self-sufficient). If independent, then there is agreement at least on the point that there exists an ‘independent entity’. If dependent, then is there an infinite regress of dependent things? If so, what does such infinite regress depend on? Richard may say that it depends upon nothing. If this is so, Richard is admitting the infinite multiverse is independent, again a point of agreement as Richard would be agreeing to the existence of something self-sufficient. The major point of disagreement relates to what the independent being is. One can argue that anything composed of detachable/attachable parts is dependent, and since the universe is composed in this way, therefore the universe is dependent. The same thing can be said about an infinite multiverse. This will be fleshed out in the chapters to come.