تیسرے یہ کہ اسلامی ریاست کے اقتدار کے زوال کی وجہ سے بہت سے اسلامی ممالک سے، اس کا کفر کے اقتدار کے تابع ہو جانا، اور بعد میں اسلامی ریاست کے ٹوٹ جانے اور اس کے خاتمے کی وجہ سے، بہت سے مسلمانوں کے ذہنوں میں اسلامی ریاست کا وجود ناممکن ہو گیا، اور اسی طرح صرف اسلام کے ذریعے حکومت کرنا بھی بعید از امکان ہو گیا۔ اس لیے وہ اس بات پر راضی ہو گئے کہ ان پر وہ کچھ نہیں بلکہ اس کے سوا کسی اور چیز کے ذریعے حکومت کی جائے جو اللہ نے نازل کیا ہے۔ انہوں نے اس میں کوئی نقصان نہ سمجھا جب تک اسلام کا نام باقی رہے، اگرچہ اس کے ذریعے حکومت نہ ہو۔ وہ دوسرے مذاہب فکر (مذہب) اور نظریات کو اختیار کرنے کے واجب ہونے کی دعوت دینے لگے تاکہ زندگی کے معاملات میں اسلام کے نفاذ کو ممکن بنایا جا سکے۔ اس کا نتیجہ یہ نکلا کہ اسلامی ریاست کی بحالی کے لیے اقدامات سے گریز کیا گیا اور مسلمانوں پر اپنے ہی ہاتھوں کفر کے احکام نافذ کیے جانے کے بارے میں خاموشی اختیار کی گئی۔

Thirdly, due to the waning authority of the Islamic State from many of the Islamic countries, its subjugation to the authority of kufr and later due to the collapse of the Islamic State and its termination, the existence of the Islamic State in the minds of many Muslims became an impossibility, as well as the improbability of ruling with Islam alone. Therefore they came to accept being governed by other than what Allah had revealed. They did not see any harm in this as long as the name of Islam was kept, though there was no ruling by it. They started to call for the obligation of utilising other schools of thought (mazhabs) and ideologies to enable the application of Islam in life’s affairs. This resulted in abstaining from actions to restore the Islamic State and the silence about the application of the rules of kufr on Muslims by their own hands.

له همدې امله ټولې هغه اصلاحي غورځنګونه چې د مسلمانانو د بیا ژوندي کولو او د اسلام د شان و شوکت د بیرته راګرځولو لپاره جوړ شوي وو، ناکامه شول. دا ډول ناکامۍ د وړاندوینې وړ وې، ځکه دا غورځنګونه که څه هم اسلامي وو، خو د اسلام په نادرست پوهاوي له امله نور هم پیچلي مسایل یې پیدا کړل، ستونزې یې نورې هم ژورې کړې او ټولنه یې د اسلام څخه لرې کړه، پر ځای دې چې دا ټولنه کې د اسلام د پلي کولو لپاره کار وکړي.

Accordingly all the reformist movements established to revive Muslims and to restore the glory of Islam failed. It was expected that such movements would fail, because though they were Islamic movements, they created even more complex issues, complicated the problems and distanced the society from Islam instead of working to implement Islam in it due to their misunderstanding of Islam.

په دې ترتیب دا ضروري شوه چې داسې یوه اسلامي تحریک وجود ولري چې اسلام د فکرې او طریقې په توګه درک کړي، د دواړو ترمنځ تړاو جوړ کړي، او د اسلامي نړۍ په هر هیواد کې د اسلامي ژوند د بیا راژوندي کولو لپاره کار وکړي. هغه هیواد به بیا د پیل ټکی (نقطة ابتداء) وي، چې له هغه ځایه د اسلامي دعوت سرچینه پیدا کیږي، او بیا د اسلام د دعوت د پیل ټکی (نقطة انطلاق) کیږي.

It thus became necessary to have an Islamic movement that understands Islam as a fikrah and Tareeqah, to make the link between them and work to resume the Islamic way of life in any country of the Islamic world. This country would then become the starting point (nuqTat ibtidaa), from which the Islamic call springs, and then becomes the departure point (nuqTat inTilaq) for the call to Islam.

په دې بنسټ حزب التحریر تاسیس شو، او د عربي هېوادونو کې د اسلامي ژوند د بیا راژوندي کېدو لپاره یې کار پیل کړ. دا به د اسلامي نړۍ په یو یا څو هېوادونو کې د اسلامي دولت د تاسیس په واسطه د اسلام د لږ تر لږه یو ځای ټکي (نقطة ارتکاز) په توګه، د اسلامي ژوند د بیا راژوندي کېدو سبب شي. دا به د یو لوی اسلامي دولت د اساس ګرځي، څوک چې د اسلامي ژوند بیا راژوندی کوي، په ټولو اسلامي سیمو کې اسلام په بشپړه توګه پلي کوي، او د اسلامي دعوت د ټولې نړۍ ته رسولو کار کوي.

On this basis Hizb ut-Tahrir was established, and started to work for the resumption of the Islamic way of life in the Arab lands. This will result in the resumption of the Islamic way of life in the Islamic World by establishing the Islamic State in one or more of its countries as a support point (nuqTat irtikaz) for Islam. It would become a nucleus for the great Islamic State that resumes the Islamic way of life by the application of Islam completely in all Islamic lands and conveys the Islamic Da’wah to the entire world.

د مطالعې، فکر او څیړنې څخه وروسته، حزب التحریر احکام شرعیه وضع کړي دي، چې ځینې یې د هغو ستونزو د درملنې پورې اړه لري چې د افرادو ترمنځ او د دوی د یو بل سره په اړیکو کې رامنځ ته کیږي، لکه د کرنې لپاره د ځمکې په کرایه ورکولو منع کول. ځینې یې د هغو عمومي نظرونو سره اړه لري چې د مسلمانانو او نورو (غیر مسلمانانو) ترمنځ خپریږي، او ځینې د مسلمانانو د نورو (غیر مسلمانانو) سره د اړیکو پورې تړاو لري، لکه د اضطراري معاهدو د ترسره کولو جواز او د جهاد له پیل مخکې د اسلام ته دعوت. ځینې د هغو افکارو پورې اړه لري چې احکام شرعیه دي، لکه هغه عمومي قواعد چې په ټولنیزو اصولو او تعریفونو کې پیژندل شوي، د مثال په توګه هغه قاعده چې وايي: «هغه شی چې د واجب د ادا کولو لپاره ضروري وي، هغه پخپله واجب دی».

After study, thought and investigation, Hizb ut-Tahrir adopted rules (AHkam Shara’iah), some of which relate to the treatment of individual problems that occur among individuals and in their relationship with each other, such as the prohibition of leasing land for farming. Some are relevant to the general opinions that are prevalent among Muslims and others (non Muslims), and others related to the relationship of Muslims with others (non Muslims), such as the permissibility of concluding emergency treaties (Mu’ahudat idtirariyyah) and the Da’wah for Islam before starting the fight etc. Some are related to the thoughts, which are rules (AHkam Sharai’ah) like the generally known rules such as collective principles and definitions, for example, the principle which says; “That which is necessary to accomplish a duty (wajib) is itself a duty (wajib)”.

او د حکمِ شرعی تعریف دا دی چې:

And the definition of Hukm Shara’i as being,

د شریعت‌ګذار خبره چې د انسان د عملونو سره اړه لري

“the speech of the Legislator related to man’s actions” and so on.

حزب د هر ډول قضیو لپاره ځینې احکام غوره کړي او د اسلام د بلنې په بهیر کې یې تبلیغ کوي. دا یوازې اسلامي نظرونه، افکار او احکام دي، چې هیڅ یو یې غیر اسلامي نه دی، او نه د کومې غیر اسلامي شي څخه اغیزمن دي؛ دا خالص اسلامي دي، یوازې د اسلامي سرچینو او نصوصو پر بنسټ ولاړ دي. حزب کله چې دا احکام غوره کوي، نو په فکر تکیه کوي، او د اسلام بلنه یې د فکر پر بنسټ ګڼي او باید د فکري رهبرۍ په توګه وړاندې شي. دا ځکه چې ژوند د روښانه فکر پر بنسټ ولاړ دی، او انسان هم د همدې فکر سره سم پرمخ ځي. روښانه فکر د شیانو او مسلو حقیقت داسې بیانوي چې د هغو سم درک امکان ولري. فکر باید ژور وي تر دې چې روښانه شي. ژور فکر د شیانو ژور کتنه ده، پداسې حال کې چې روښانه فکر د شیانو، د هغوی د حالاتو او هرڅه چې دې ته اړوند وي، ژوره کتنه ده او له دې څخه داسې نتیجې اخیستل دي چې سمې پریکړې ته ورسیږو. په بل عبارت، دا د شیانو (او مسلو) ته د ژورې او روښانه کتنې نوم دی. له همدې امله، د انسان، ژوند، کائنات، انسانانو او د هغوی د کړنو په اړه ژوره او روښانه کتنه اړینه ده، ترڅو د هغوی لپاره ټاکل شوي احکام وپوهیږو.

The Hizb has adopted certain rules in every category and started advocating them in the process of calling to Islam. These are merely Islamic opinions, thoughts and rules, none of which are non-Islamic, nor affected by any non-Islamic thing; they are purely Islamic, depending only on Islamic sources and texts. The Hizb when adopting, depends on the thought, and considers the call for Islam to be based on thought, and that it should be delivered as an intellectual leadership. This is because life is based on the enlightened thought and man then progresses in accordance with it. Enlightened thought also shows the reality of things and issues in a way enabling their correct comprehension. Thought must be deep in order to be enlightened. The deep thought is the profound view of things, whilst the enlightened thought is the profound view of things, their conditions and everything which is related to them and drawing conclusion from this so as to reach sound judgements. In other words, it is a deep enlightened look towards things (and issues). Therefore it is necessary to have a deep enlightened view about man, life and the universe, and about human beings and their actions, so as to understand the rules assigned to them.

په انسان، ژوند او کائنات باندې ژورې روښانه فکر، هغه اجتماعي فکر زېږوي، د انسانانو لوی ستونزه حل کوي، د دوی لپاره عقیده ټاکي او د دوی لپاره د ژوند هدف او هغه موخه بیانوي چې دوی د دنیا په ژوند کې ترسره کوي. دا ځکه چې انسانان په کائنات کې ژوند کوي؛ او که د انسان په اړه لوی ستونزه، هغه ژوند چې په دوی کې شتون لري، او کائنات چې د دوی د ژوند او شتون ځای دی، حل نشي، نو دوی به نه شي پوهېدلی هغه طریقه چې باید ورسره چلند وکړي. له همدې امله، عقیده د ټولو شیانو بنسټ دی.

The deep enlightened thought about man, life and the universe, produces the collective thought about them, resolves the greatest problem of human beings, establishes the ‘aqeedah for them and defines for them the purpose of life and the objective of the actions which they undertake in the life of this world. This is because human beings live in the universe; and unless the greatest problem about man, the life existent in them, and the universe, which is the location of their life and their existence, is solved, they will not be able to know the manner in which they have to behave. Hence, the ‘aqeedah is the basis of everything.

د انسان، ژوند او کائنات په اړه ژورې روښانه فکر د اسلامي عقیدې لوری ته رهبري کوي. دا عقیده روښانه بیانوي چې یو خالق دی چې دوی پیدا کوي، او دا خالق یوازې هغه دی چې دوی اداره کوي، ساتي او د یوې ځانګړې نظام له مخې لارښوونه کوي؛ او دا چې د دې دنیا ژوند نه ازلي دی او نه ابدي. له همدې کبله د دې ژوند څخه مخکې د هغه خالق او حاکم شتون لري، او د دې ژوند څخه وروسته د قیامت ورځ ده. له همدې امله د انسانانو کړنې په دې ژوند کې باید د الله (سبحانه و تعالی) د امرونو او منعونو سره سم وي، ځکه چې په قیامت کې به د هغو په اړه پوښتنه وشي. نو انسانانو باید د الله شریعت ته غاړه کیږدي، چې محمد ﷺ زموږ ته رسولی دی.

The deep enlightened thought of man, life and the universe leads to the Islamic ‘aqeedah. It explains clearly that a Creator creates them, and this Creator is He alone who directs them, preserves them and guides them according to a specific system; and that the life of this world is not eternal (azali) nor everlasting. Hence before this life there is its Creator and Sovereign, and then there is the Day of Judgement after this life. Consequently the actions of human beings in this life must proceed in accordance with the commands and prohibitions of Allah (swt) for we will be questioned about them on the Day of judgement. Therefore it is compulsory on human’s to abide by the Shar’a of Allah, which the Messenger Muhammad (saw) has conveyed to us.

ژرف او روښانه لید چې انسان، ژوند او کائنات یوازې مادي دي، روحي نه دي، او نه له مادې او روح څخه جوړ دي. له مادې څخه موږ هغه شی مراد اخلو چې محسوس وي او ادراک کیدای شي، که دا په دې ډول تعریف شي چې هغه څه چې ځای نیسي او وزن لري، یا په دې ډول تعریف شي چې ښکاره یا پټه چارج شوې انرژي ده، ښکاره وي یا نه وي. دا ځکه چې خبره دلته د مادې د ماهیت په اړه نه ده، بلکې د انسان، ژوند او کائناتو په اړه ده، دا محسوس او ادراک شوي شیان چې خالق یې پیدا کړي دي. له روح څخه موږ دلته د الله سره د اړیکې درک مراد اخلو، نه د «د ژوند راز». دا ځکه چې خبره د روح په دې معنا نه ده چې د ژوند راز دی؛ بلکې د انسان، ژوند او کائناتو د اړیکې په اړه ده له غیب سره، یعنې له خالق سره، او د دې ډول اړیکې درک. په بل عبارت: ایا د انسان، ژوند او کائناتو د خپل خالق سره د اړیکې درک، د دوی یوه برخه ده یا نه؟

The deep enlightened view of man, life and the universe shows that they are only material and not spirit, nor composed of material and spirit. By material we mean the thing that is tangible and can be comprehended, whether defined as that which occupies a space and has a weight, or defined as the overt or covert charged energy, be it visible or not. This is because the discussion here is not about the nature of the material, but rather about man, life and the universe - these tangible comprehended things - which the Creator has created. By spirit we mean here the realisation of the relationship with Allah, and not the ‘secret of life’. This is because the discussion is not about the spirit in the sense of the secret of life; rather it is about the relationship of man, life and the universe with the unseen, i.e. with the Creator, and the realisation of such a relationship. In other words; is the realisation of the relationship between man, life and the universe with their Creator, a part of them or not?

حقیقت دا ده چې د انسان، ژوند او کائنات په اړه ژور او روښانه نظر - د روح په معنا کې چې دا د الله سره د اړیکې د احساس نوم دی، نه دا چې روح د ژوند راز دی - ښیي چې دوی یوازې مادي دي، نه روحي، او نه د مادې او روح څخه جوړ دي. مادي کېدل پدې معنا دي چې دوی ښکاره دي او پټ نه دي، ځکه چې دوی احساسېږي او لمس کېدای شي. روحي نه کېدل پدې دلیل دي چې روح د انسان هغه احساس دی چې د الله (ج) سره خپله اړیکه پېژني. دا د انسان احساس د الله سره د خپلې اړیکې په اړه نه انسان دی، نه ژوند او نه کائنات؛ بلکې له دوی څخه بېل دی. د مادې او روح څخه د مرکب نه کېدل د ژوند او کائناتو د حقیقت له مخې روښانه دي. او په اړه د انسان، د هغه احساس چې د الله (ج) سره خپله اړیکه پېژني د هغه د جوړښت برخه نه ده، بلکې یو بهرنی صفت دی، او دلیل یې دا دی چې کافر چې د الله د شتون منکر دی، د الله سره خپله اړیکه نه پېژني، که څه هم انسان دی.

As a matter of fact the deep enlightened view of man, life and the universe - concerning the meaning of the spirit as being the realisation of the relationship with Allah, not in regard of the spirit as being the secret of life - reveals that they are material only, not spirit, nor composed of material and spirit. As for being material; this means they are visible and not concealed because they are sensed and tangible. As for not being spirit, this is because the spirit is man’s realisation of his relationship with Allah (swt). This realisation of man of his relationship with Allah is neither man, life nor the universe; rather it is different from them. As for not being composed of material and spirit, this is clear in the reality of life and the universe. As for man, his realisation of his relationship with Allah (swt) is not part of his structure, but an extraneous attribute, with the evidence being that the unbeliever denying the existence of Allah does not realise his relationship with Allah even though he is a human being.

بعضې خلک دا دعوه کوي چې انسان له مادې او روح څخه جوړ دی، نو که مادي عنصر یې په روح باندې غالب شي نو بد کېږي، او که روح یې په مادې باندې غالب شي نو ښه کېږي؛ او دا چې ښه کېدو لپاره باید روح په مادې غالب کړي، دا دعوه غلطه ده۔ انسان له مادې او روح څخه جوړ نه دی، ځکه چې دلته بحث شوی روح، د هغو ټولو خلکو په نظر چې د خدای په شتون باور لري، یا د خالق اثر دی، یا د هغه غیب اثرات دي چې دوی یې لیدلي دي، یا هغه احساس دی چې یو شی داسې یوه خبره لري چې د الله پرته نشي شتون لرلی، یعنې د روحانیت احساس یا روحاني اړخ۔ هغه روح چې په انسان کې د روحانیت یا روحاني اړخ په مانا شتون لري، نه د ژوند راز دی، نه له هغه څخه راځي، او نه هغې پورې اړه لري۔ دا ټول له دې څخه بېل دی، ځکه چې یو حیوان د ژوند راز لري، خو روحانیت یا روحاني اړخ نه لري، او هېڅوک نه وایي چې حیوان له مادې او روح څخه جوړ دی۔ دا په یقین سره تاییدوي چې روح، پدې مانا، نه د ژوند راز دی، نه له ژوند د راز څخه راځي، او نه د ژوند د راز سره اړیکه لري۔ لکه څنګه چې حیوان د ژوند راز لري خو له مادې او روح څخه جوړ نه دی، انسان هم همداسې دی۔ ځکه هغه روح چې انسان پرې بېل شوی او دی یې لري، د ژوند د راز سره تړلی نه دی او له هغه څخه نه راځي، بلکې د الله سره د اړیکې احساس دی۔ له دې امله دا ویل سم نه دي چې روح د انسان د جوړښت یوه برخه ده، یوازې ځکه چې انسان په ځان کې د ژوند راز لري۔

What some people claim, that man is composed of material and spirit, so if the material in him dominates over the spirit he would become evil and if the spirit in him dominates over the material he would become good; and that he has to make the spirit dominate over the material in order to become good, is an incorrect claim. Man is not composed of material and spirit, because the spirit discussed in this chapter according to the view of all people who believe in the existence of a God is either the effect of the Creator, the effects of the unseen witnessed by them, or the realisation that the thing contains a matter which cannot exist save by Allah or the like i.e. the sense of spirituality or the spiritual aspect. The spirit, in the sense of spirituality or the spiritual aspect existent in man, is neither the secret of life nor resulting from it or related to it. It is completely different to that, with the evidence that an animal has the secret of life, and yet it has no spirituality or spiritual aspect, and nobody claims that an animal is composed of material and spirit. This confirms definitely that the spirit, in this context, is not the secret of life nor does it result from the secret of life and it has no relationship with the secret of life. As the animal is not composed of material and spirit though it has the secret of life, man is similar. This is because the spirit by which man is distinguished and which he possesses, is not connected with the secret of life and nor results from it, rather it is the realisation of the relationship with Allah. Accordingly it is not true to say that spirit is a part of man’s structure, just because man has in himself the secret of life.

څرنګه چې په دې سیاق کې بحث شوې روح د انسان د الله سره د اړیکې د ادراک څخه عبارت ده، او د ژوند له رازه هیڅ اړیکه نه لري، نو دا د انسان د جوړښت برخه نشي کیدای. د اړیکې ادراک د هغه د جوړښت برخه نه، بلکه یوه بهرنۍ صفت دی، او دلیل یې دا دی چې هغه کافر چې د الله شتون انکار کوي، د انسان له حیثیت سره سره د الله سره خپله اړیکه نه پیژني.

Since spirit discussed in this context is the realisation of man’s relationship with Allah and has no relationship with the secret of life, it cannot be a part of man’s structure. The realisation of the relationship is not a part of his structure but rather an external attribute, with the evidence being that the non-believer who denies the existence of Allah, does not realise his relationship with Allah even though he is a human being.

د انسان، ژوند او کائنات که هر یو مادي دي، روحاني، خو په دوی کې یو روحاني اړخ هم شتون لري؛ هغه دا چې دوی د الله (ج) له خوا پیدا شوي دي، چې دوی ځان ته پیدا کوونکی دی. یعنې کائنات مادي دي، او د یو پیدا کوونکي له خوا پیدا کیدل هغه روحاني اړخ دی چې انسان یې پوهیږي. همداسې انسان هم مادي دی، او د یو پیدا کوونکي له خوا پیدا کیدل هغه روحاني اړخ دی چې انسان یې پوهیږي. ژوند هم مادي دی، او د یو پیدا کوونکي له خوا پیدا کیدل هغه روحاني اړخ دی چې انسان یې پوهیږي. نو روحاني اړخ د انسان، ژوند او کائناتو څخه نه، بلکې د دوی د الله (ج) له خوا د پیدا کیدو څخه رامنځته کیږي. دا اړیکه همدا روحاني اړخ دی.

Although man, life and the universe are material and not spirit, they do have a spiritual aspect in them; which is the fact they are created by Allah (swt), their Creator. That is, the universe is material, and being created by a Creator is the spiritual aspect which man realises. Likewise man is material, and being created by a Creator is the spiritual aspect which man realises. Life is also material, and being created by a creator is the spiritual aspect which man realises. Thus, the spiritual aspect does not result from man, life and the universe, but from their being created by a Creator, by Allah (swt). This relationship is the spiritual aspect.

د روح د معنا اصل دا دی چې هغه خلک چې د یو خدای په شتون باور لري، د روح، روحانیت او روحاني اړخ الفاظ ډیر کاروي، ترڅو د خالق اغیز په یوه ځانګړې ځای کې، یا د ناڅرګندو شیانو هغه اغیز چې ویل کېږي لیدل کېږي، بیان کړي، یا په یو شي کې داسې یو اړخ وپیژني چې له الله پرته نشي شتون کولی. دا معناګانې، چې دوی یې روح، روحانیت او روحاني اړخ او د هغو ورته معنا لرونکي شیان بولي، عمومي، مبهمې او نه روښانه شوې معناګانې دي. دوی په خپل ذهن کې یوه حقیقت لري او د خپل ذهن څخه بهر یو حقیقت لري، کوم چې ناڅرګند دی چې شتون یې احساس کېږي خو هویت یې نه، او د دې ناڅرګند اغیز په شیانو کې. خو دا حقیقت دوی احساسولی شي، مګر په رښتیا سره نشي تعریفولی، او نه دا معنا د دوی لپاره روښانه ده. د دې معناګانو د روښانه نه والي له امله، د دې الفاظو په پوهېدو کې ګډوډي راغله. دې ګډوډۍ دا وه چې روح د ژوند راز وګڼل شي. نو د انسان کې د روح د شتون، هم د ژوند د راز په توګه، او هم د روحانیت او روحاني اړخ د شتون د احساس له امله، دوی ویل چې انسان له روح او مادې څخه جوړ دی. له همدې امله دوی فکر وکړ چې روح یا همغه شی دی یا له هغه څخه راځي، او دوی دې ته پام ونه کړ چې حیوان هم روح لري، یعنې د ژوند راز، خو نه روحانیت لري او نه روحاني اړخ. سربیره پردې، د دې ابهام له امله، انسان هغه هڅونه چې په ځان کې احساسوي روحانیت ګڼلو. نو فرد به د ځان په اړه ویل چې ډیر روحانیت احساسوي، یا به ویل چې فلانی کس لوی روحانیت لري. همدارنګه د دې ابهام له امله، یو سړی به یوې ځای ته ننوځي او خوښي یا لوړتیا به احساسوي، نو هغه ځای ته به ویل کېدل چې روحاني اړخ یا روحانیت لري. د دې ابهام له امله، یو کس به ځان لوږه کاوه، بدن یې عذاب او کمزوری کاوه، او ویل به یې چې غواړي خپل روح پیاوړی کړي۔ دا ټول د روح، روحانیت او روحاني اړخ د معنا په اړه د ګډوډۍ پایله ده. د تیرو زمانو یوه ورته ګډوډي هغه وخت رامنځته شوه کله چې خلکو د "عقل" یا "ذهن" حقیقت د پوهیدو هڅه وکړه. ذهن داسې یو لفظ دی چې د یوه شي د پوهیدو او په اړه د قضاوت کولو معنا ورکوي. مګر لرغونو خلکو پوهه او ورته څیزونه د "ذهن" اغیزې ګڼلې، نه دا چې خپل ذهن. دوی په دې باور وو چې ذهن یوه حقیقت لري چې دوی یې احساسوي، خو دا حقیقت یې نه شو پوهیدلی او دوی ته مبهم و. د همدې ابهام له امله د هغه په اړه د دوی تصور توپیر درلود، د هغه د ځای په اړه تصور یې ګډوډ شو، او د هغه د حقیقت پوهه یې نور هم ګډوډه شوه. ځینو ادعا کوله چې ذهن په زړه کې دی، ځینو په سر کې، ځینو په دماغ کې، او یوه بله ډله بیلې نظریې درلودې. په نږدې وختونو کې ځینو مفکرینو د ذهن معنا پیژندل او تعریفول وغوښتل، خو دوی هم ګډوډ شول، ځکه چې د هغه حقیقت نه شو پوهیدلی. ځینو وویل چې دا د ماده عکس دی چې په دماغ کې ښکاري، پداسې حال کې چې نورو ادعا کوله چې دا د دماغ عکس دی چې په ماده کې ښکاري. په پای کې یوه سمه تعریف ورکړل شوه: ذهن هغه انتقال دی چې د حقیقت له لارې د حواسو په واسطه دماغ ته رسیږي، د پخوانیو معلوماتو سره یو ځای، چې په هغې سره دا حقیقت تفسیریږي (یا پوهیږي). د دې تعریف له مخې ذهن سم پیژندل کیږي. په ورته ډول، اړینه ده چې ځینې مفکرین د روح، روحانیت او روحاني اړخ معنا واضحه کړي، ترڅو ذهن هغه او د هغو حقیقت پوه شي. ځکه د روح، روحانیت او روحاني اړخ یو حقیقت شتون لري. انسان دا لیدلی او احساس کړی چې ماديه (ملموسې) شیان شته چې انسان یې احساسوي او لمس کوي، لکه د ډوډۍ یوه ټوټه، او نور داسې شیان چې انسان ممکن یې احساس کړي خو لمس یې نکړي، لکه د داکتر هغه خدمت چې وړاندې کیږي. د اخلاقو څه داسې شیان دي چې انسان یې احساسوي خو لاسوی نه کوي، لکه غرور او ستاینه؛ یا روحي شیان دي چې انسان یې احساسوي خو لاسوی نه کوي، لکه د الله ویره او د مصیبت په وخت کې د هغه ته تسلیمېدل. دا درې مفهومونه دي، هر یو یې حقیقت لري چې انسان یې احساسولای شي، او هر یو له بل څخه جلا دی. په دې اساس، روح یا روحي اړخ یا روحانیت یو ځانګړی حقیقت لري چې د حواسو په واسطه احساسېږي. نو پکار ده چې دا حقیقت تعریف او خلکو ته واضح شي، لکه څنګه چې عقل تعریف او واضح شوی و.

په روحانیت، روحانی جنبې او روح د حقیقت یوه نږدې کتنه ښيي چې دا څیزونه په هغه ملحد کې نه شته چې د الله وجود انکار کوي، بلکې یوازې په هغو کسانو کې شته چې د یوه خدای په شتون باور لري. دې معنا ده چې دوی د الله په عقیده پورې اړه لري؛ هرکله چې ایمان شته وي دا څیزونه هم شته وي، او هرکله چې ایمان نه وي نو دا څیزونه هم نه وي. د الله په شتون باور دا معنا لري چې داسې یو خالق شته چې یقیني طور پیدا کوي او څیزونه پیدا کوي. نو بحث دا دی چې یو خالق څیزونه پیدا کوي. دا منل چې یو خالق دوی پیدا کوي ایمان دی، او دا انکار چې یو خالق دوی پیدا کوي کفر دی. کله چې منل او یقیني ایمان ثابت شي، روحاني جنبه موندل کیږي، او هغه څه چې دا جنبه پیدا کوي ایمان دی. د منلو او انکار په صورت کې روحاني جنبه شته نه وي، ځکه انکار هغه نا شته کړې. نو روحاني جنبه هغه حقیقت دی چې څیزونه د یوه خالق لخوا پیدا شوي دي، یعنې د څیزونو هغه اړیکه چې د عدم څخه د پیدا کېدو په حیثیت د خپل خالق سره لري. که عقل د څیزونو د خالق د لخوا د پیدا کېدو دا اړیکه پوه شي، نو د خالق د قدرت د درک، د هغه څخه د ویرې احساس او د هغه د پاکۍ د احساس له امله دا پیښیږي. نو د دې اړیکې درک، چې دا ډول احساس پیدا کوي، روحانیت دی. پس روح د الله سره د اړیکې درک دی، او د روحاني جنبې او روح معنا روښانه کیږي. روحاني جنبه او روح یوازې داسې اصطلاحات نه دي چې ژبني مفهوم ولري او ژبپوهنې ته مراجعه وشي، نه هم داسې تخنيکي اصطلاحات دي چې هر قوم د خپل خوښ معنا لپاره وټاکي. بلکې دا څرګندونې دي چې د دوی د ورکړل شوو نومونو په پام کې نه نیولو سره یوه دقیقه حقیقت لري. نو بحث د دې معنا د حقیقت په اړه دی، نه د یو شمېر ژبنیو کلمو د معنا په اړه. دا معنیو حقیقت دا دی چې روح، د انسان د روحاني اړخ له مخې، د الله سره د اړیکې د احساس نوم دی؛ او د انسان، ژوند او کائنات روحاني اړخ دا حقیقت دی چې دا ټول د یوه پیدا کوونکي له خوا پیدا شوي دي. کله چې دغه اصطلاحات ذکر کیږي، دا معناګانې بیانوي، ځکه دغه معناګانې هغه احساس شوې حقیقت لري چې ثابتولای شي. دا احساس شوې حقیقت د هغو خلکو لپاره هم عقلي او بهرنۍ حقیقت دی چې د خدای، یعنې د شیانو د یوه پیدا کوونکي په شتون باور لري.

A close examination of the reality of the spirit, spirituality and the spiritual aspect reveals that they are not existent in the atheist who denies the existence of Allah, but only in those who believe in the existence of a God. This means that they are related to the belief in Allah, whenever faith exists they exist and they are absent whenever faith is absent. Belief in the existence of Allah means the conclusive conviction that a Creator, who definitely created them, creates things. Thus the subject of discussion is that a Creator creates things. The acknowledgement that a Creator creates them is belief, and the denial that a Creator creates them is disbelief. Once acknowledgement and definite belief is established the spiritual aspect is found, and what brought it into existence is the belief. In case of non-acknowledgement and denial, the spiritual aspect does not exist, for denial made it non-existent. Accordingly the spiritual aspect is the fact that things are created by a Creator, i.e. the relationship of things to their Creator in respect of being created out of nothingness. If the mind comprehends that relationship of the things being created by a Creator, it will occur due to this appreciation of the might of the Creator, feeling fear of Him and feeling of His sanctification. So the realisation of this relationship, which yields such a feeling, is the spirituality. Thus the spirit is the realisation of the relationship with Allah, and the meaning of the spiritual aspect and that of the spirit becomes crystallised. Spiritual aspect and spirit are not merely terms that have linguistic connotations for which references are made to linguistics, nor are they technical terms set up by each people to mean what they like. They are rather expressions which have a precise reality regardless of whatever terms they are given. So the discussion is about the reality of these meanings not about the meaning of certain linguistic words. The reality of these meanings is that the spirit, in respect to the spiritual aspect in man, is the realisation of the relationship with Allah; and the spiritual aspect in man, life and the universe is the fact of being created by a Creator. Whenever these terms are mentioned they indicate these meanings because it is these meanings that have a sensed reality which can be proved. This sensed reality is also the rational and external reality to the people believing in God, i.e. in the existence of a Creator of things.

څرنګه چې د ژوند راز (روح) شتون لري او په قطعي قرآني نصونو کې ثابت دی، نو باید په دې باور وکړو. په هرصورت دا د دې بحث موضوع نه ده.

As for the secret of life (rooh), it definitely exists and is proven in the definite Qur’anic texts so we must believe in it. However it is not the subject of this discussion.

د «روح» اصطلاح، د «عین» په عربي اصطلاح په شان، یوه عام اصطلاح ده چې ډېر معنې لري؛ لکه «د اوبو سرچینه»، «سترګه»، «جاسوس»، «سره زر»، «سپین زر» او نورې. «روح» اصطلاح په قرآن کې ډېرو معنو سره راغلې ده، لکه د ژوند رازه؛ ﴿وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ۖ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾ ژباړه: «او له تا نه د روح په اړه پوښتنه کوي. ووایه: روح د زما د رب له امر څخه دی، او تاسو ته له علم څخه پرته لږ شی نه دی ورکړ شوی.» [TMQ Isra’a:85]

The term spirit ‘rooh’ is a common term like the word ‘ein’ in Arabic – that has more than one meaning; such as ‘water source’, ‘eye’, ‘spy’, ‘gold’, ‘silver’ and others. The term rooh came in the Qur’an with numerous meanings, such as the secret of life; “They will ask you concerning the spirit ; say, ‘the spirit is by command of my Lord, of knowledge it is only a little that is communicated to you, (O men!).’” [TMQ Isra’a:85]

یا جبریل،

Or as Gibreel,

«دَ هغه روح چې حق یې راکوز کړی دی۔ ستاسو په زړه باندې، ترڅو تاسو (د) ویرونکو څخه وئ۔» [TMQ Ash-Shura:193-194]

“Which the true spirit have brought down. Upon your heart, that you be (one) of the warners.” [TMQ Ash-Shura:193-194]

یا د الله تعالیٰ د شریعت په توګه

Or as the Shari’ah of Allah,

او په همدې ډول موږ تا (محمد) ته زموږ د امر یوه روح وحی کړی دی. [TMQ Ash- Shura:52]

“And thus have We inspired to you (Mohammed) a spirit of Our command.” [TMQ Ash- Shura:52]

دې ټولو معنیو څخه دا مراد نه دی کله چې ویل کیږي چې په دې کې روحاني اړخ دی، یا دا یوه روحاني شی دی، یا مادي شی له روح څخه جلا کول او داسې نور... د دې بیان کې چې روح یادیږي، دا قول د قرآن کریم میں ذکر شوي روح (رُوح) معنیو سره هیڅ اړیکه نه لري. په پورته ګوتې شوي کارونه کې له روح څخه مراد هغه معنا ده چې د مادي شیانو د پیدا کیدو پورې تړلې ده، یعنې دا چې شیان د یو خالق لخوا پیدا شوي دي چې هغه الله (جل جلاله) دی، او د انسان پوهیدل د شیانو د اړیکې په هغه خالق سره.

All those meanings are not intended when saying there is in it a spiritual aspect or this is a spiritual thing or detachment of the material from the spirit etc... There is no relationship between this statement about the spirit and the meanings of spirit (rooh) mentioned in the Qur’an. What is meant by the spirit in the usage explained earlier is the meaning related to the creation of the material, i.e. in respect of things being created by a Creator who is Allah (swt), and man’s realisation of the relationship of things with their Creator.