یہ مضمون، چې په اردو کې د «مسلمانانو پر قرآن مجید کې حقوق» په سرلیک خپور شوی، د ډاکټر اسرار احمد د هغو دوو خطابونو پر بنسټ دی چې هغه د ۱۹۶۸ کال د جنوري په میاشت کې د جامعه خیرا، سمن آباد (لاهور) په دوو پر پرله‌پسې جمعو کې جماعتونو ته ورکړي، په داسې وخت کې چې د پاکستان مسلمانانو د ﷺ پیغمبر محمد باندې د قرآن کریم د نزول د پیل ۱۴۰۰مې کلیزه لمانځله۔ په راتلونکې میاشت کې ډاکټر اسرار احمد د ورته موضوعاتو پر اړه خبرې په اجمل باغ کالج، صادق آباد، تعمیر ملت های سکول، سکر او دولتي کالج، جهنګ کې وکړې۔ د دې خطابونو او تقریرونو متن د همدې کال د مې او جون په میاشتنۍ «میثاق» کې ترمیم او خپور شو۔ د ۱۹۶۹ کال د نومبر په میاشت کې دا متن په پورتني سرلیک کتابچې بڼه کې خپور شو، او د ۱۹۷۲ کال د جولای په میاشت کې د هغې دوهمه چاپ، لس زره ټوکې، د مرکزي انجمن خدام القرآن لاهور له خوا خپور شو۔

This article, which appeared in Urdu under the title Musalmanon per Qur'an-e-Majeed kay Huqooq, is based on two addresses delivered by Dr. lsrar Ahmad to the Congregations in Jami'ah Khazra, Samanabad (Lahore) on two consecutive Fridays in January 1968, at a time when the Muslims of Pakistan were celebrating the 1400th anniversary of the commencement of the Revelation of the Holy Qur'an to Prophet Muhammad (SAW). During the following month, speeches on similar topics were delivered by Dr. lsrar Ahmad at the Ajmal Bagh College, Sadiqabad, Ta'meer-e- Millat High School, Sukkur, and Government College, Jhang. The text of these addresses and speeches was edited and published in the monthly Meesaq in its May and June issues of the same year. In November 1969, it appeared in the form of a booklet under the title mentioned above, and in July 1972 its second edition of ten thousand copies was published by the Markazi Anjuman Khuddamul- Qur'an Lahore.

د مسلمانانو په اړه د قرآن مجید حقوق یو داسې پرجوشه بلنه ده چې مسلمانان "قرآن ته بیرته راستانه شي" ته رابلي، ځانونه د هغه د مطالعې لپاره نوي کړي، او د خپلو ژوند د یوازینۍ لارښود په توګه یې ومني. د هغې کتاب ژور هدف په پام کې نیولو سره ما وخوښه چې دا کتاب د انګلیسي لوستونکو ګټې لپاره او هم د بهرنیو خلکو زړونو ته د رسیدو لپاره انګلیسي ته وژباړل شي.

Musalmanon per Qur'an-e-Majeed kay Huqooq is an impassioned call to the Muslims "to return to the Qur'an," to rededicate themselves to its study, and make it the sole guide for their lives. Considering the profound purpose behind the book, I felt that it should be rendered into English for the benefit of our English-reading public as well as for approaching the minds of the people abroad.

په دې اساس ما فکر کاوه چې د کتاب د ژباړې لپاره د ډاکټر اسرار صاحب اجازه وغواړم، چې یوه ورځ زما د خوشحالۍ لپاره، هغه پخپله وړاندیز وکړ چې زه "حقوق" ژباړم، چې دا د دې کتاب لنډ او مشهور نوم دی. له همدې امله دا ژباړه اوس د "هغه حقونه چې مسلمانانو په قرآن مجید باندې لري" په نوم خپره شوې ده.

Accordingly, I was thinking of seeking Dr. . lsrar Sahib's permission for the translation of the book when, one day, to my delightful surprise he himself suggested that I should translate the Huquq - that being the brief and popular sobriquet of this book. Hence the translation now appears under the title The Obligations Muslims Owe to the Qur'an.

دا ژباړه د پاکستان د ټولو اسلامي تعلیمي کنفرنس له خوا د دوی د "اسلامي تعلیم" مجلې په یوه وروستي گڼه کې د "قرآن د خپلو پیروانو څخه څه غواړي؟" په سرلیک مقاله په توګه خپره شوې وه، او اوس د دوی د مهربانۍ او همکارۍ په واسطه د نوي سرلیک لاندې د عادي کتابچې په بڼه بیا خپریږي. زه دعا کوم چې دا به د هغه لوی هدف په پوره کولو کې ګټور وي چې د اصلي کتاب لیکوال ډاکټر اسرار احمد یې په ځان ټاکلی دی او په یوه زړه سواندي مینه یې تعقیبوي، آمین.

This translation has already been published in the form of an article by the All Pakistan Islamic Education Congress in a recent issue of their journal Islamic Education under the title: "What Does the Qur'an Demand from its Followers?" and now, through their courtesy and cooperation, it is reappearing under a new title in the form of a regular booklet. I pray that it may prove helpful in the fulfillment of the great purpose which Dr. lsrar Ahmad, the author of the original book, has set before himself and which he is pursuing with a single-minded devotion, Ameen.

محمد ابراهیم

Muhammad lbrahim.

په تېره لسیزه (یعنې د شپیتو کلونو کې) په اسلامي نړۍ کې د قرآت نړیوال سیالۍ منظم پېښه شوې ده. دغه سیالۍ، چې په هغو کې د بېلابېلو هېوادونو مشهور قاريان د قرآن د تلاوت له پاره خپل بې‌ساري استعداد ښکاره کوي، ډېر موخې پوره کړې دي.

During the last decade (i.e., the sixties), international qir'aat competitions have become a regular feature in the Muslim World. These competitions, in which well-known qura' from different countries have been participating to display their remarkable talents for the recitation of the Qur'an, have served a number of purposes.

دنیا کے مشہور قاریانِ قرآن کی تلاوت کو مسحور ہو کر سننے والے بڑے بڑے سامعین کو قرآنی بیان کی منفرد مٹھاس، فصاحت اور عظمت نے ہمیشہ متاثر کیا ہے۔ اس سے وقتی طور پر ان کے اس عقیدے کو تقویت ملی ہو گی کہ قرآن کی اصل الہٰی ہے۔ مزید برآں، ان مقابلوں نے ملائیشیا، انڈونیشیا اور پاکستان میں تجوید (یعنی قرآن کو درست تلفظ کے ساتھ پڑھنے کا فن) کو مقبول بنایا ہے۔ ان ممالک کے مسلمان بچے آج قرآنِ مجید کی تلاوت اتنے بہتر لہجے اور اتار چڑھاؤ کے ساتھ کر سکتے ہیں جتنا چند سال پہلے ممکن ہی نہ تھا۔

The large audiences who have been listening spell-bound to the recitations of the world-famous qura' have always been moved by the unique melody, eloquence, and grandeur of the Qur'anic diction. This may have temporarily strengthened their belief in the Divine origin of the Qur'an. Moreover, these competitions have popularized tajweed (i.e., the art of reciting the Qur'an with correct pronunciation) in Malaysia, Indonesia, and Pakistan. The Muslim children in these countries today can recite the Holy Book with much better accent and intonation than they could possibly do a few years ago.

قرآن کریم صحیح تلاوت کرنے کی اہمیت کو کم کرنے کا ارادہ کیے بغیر، ایک سوال یہ پیدا ہو سکتا ہے:

Without intending to minimize the importance of reciting the Qur'an correctly, one might ask the question:

آیا دې ناسته‌ګانو او سیمینارونو زموږ او د قرآن ترمنځ هغه واټن کم کړی دی چې نن ورځ ښکاره دی؟ یا دوی زموږ او د الله (سبحانه‌وتعالی) د کتاب ترمنځ یو حقیقي اړیکه رامنځ ته کړې ده؟ د دې پوښتنو ځواب "نه" دی. افسوس چې دا لوی هدف، یعنې د قرآن او زموږ ترمنځ حقیقي اړیکه ټینګول، د دې کلونو په اوږدو کې هم، چې زموږ په هیواد او نورو ځایونو کې مختلف دینی سیمینارونه او کنفرانسونه جوړ شوي، لاس ته نه دی راوړل شوی. هغه عالمان او پوهان چې د دې ناستو او بحثونو په اوږدو کې ګډون کړی، عموماً د قرآن د لوی‌توب، د هغه د ښکلاوو او معجزو په څېر موضوعاتو باندې خبرې کړي دي، خو د دې بنسټیزو پوښتنو د څېړلو هڅه نه ده شوې: زموږ مکلفیتونه د قرآن په مقابل کې څه دي؟ او موږ دا مکلفیتونه څنګه پوره کولای شو؟ د قرآن د ستاینې او لوی‌توب په اړه، موږ باور لرو چې دا شیان نه شي بیانېدلی، او د انساني عقل لاس ته د هغه بشپړ پوهیدل نه رسېږي. دا په غوره توګه د اسمانونو او ځمکې رب ته معلوم دی، چې خپل کلام یې دی، او یا د هغه برکتمن رسول (ﷺ) ته چې په هغه نازل شوی. نو د قرآن د ځانګړو فضیلتونو د بیانولو لپاره د بې‌ځایه هڅې پر ځای، زموږ لپاره تر ټولو مناسب کار دا دی چې زموږ د مکلفیتونو او مسؤولیتونو په اړه په روښانه توګه پوه شو، او بیا وګورو چې ایا موږ دا مکلفیتونه په ریښتیاتیا پوره کوو که نه. که وموندل شوه چې موږ دا کار نه کوو، نو باید په جدي توګه فکر وکړو چې د پوره کولو لپاره کوم لاره غوره کړو، او بیا پرته له کوم ځنډ څخه هغه لاره ونیسو، ځکه زموږ خپله نجات زموږ د دې لوري د هڅو پورې تړلی دی. د قرآن په اړه د بې‌ځایه ستاینو ویل کافي نه دي، او دا د مقدس کتاب په مقابل کې د مکلفیتونو د ریښتیني پوره کولو بدیل نشي کېدلی.

Have these competitions helped bridge the gulf that yawns between us and the Qur'an today? Or, have they established a real contact between us and the Book of Allah (SVVT)? The answer to these questions is: "No." Unfortunately, the great objective of establishing a real contact between the Qur'an and us has not been achieved even by the different religious seminars and symposia which have been held in our country and elsewhere during the recent years. The savants and scholars who participated in the discussions at these conferences and colloquia have generally dwelt at such topics as the greatness of the Qur'an, its beauties and marvels etc., but no attempt has been made to consider the fundamental questions: What are our obligations towards the Qur'an? And how can we discharge these obligations? So far as the glory and greatness of the Qur'an is concerned, we believe it is indescribable and its adequate comprehension is beyond the reach of human mind. It is best known to the Lord of the heavens and the earth Whose Word ~t IS or to His blessed Messenger (SAW) to whom it was revealed.' Therefore, instead of making a presumptuous attempt at describing its unique merits, the most pertinent thing for us to do is that we should clearly understand our duties and responsibilities towards the Qur'an and then see whether or not we are conscientiously fulfilling these duties and responsibilities. If we find that we are not doing so, we should seriously think about the line of act~on we should adopt for their fulfillment; and then adopt the line without any further delay, because our very salvation depends on our efforts in this direction. Paying pompous compliments to the Qur'an will not be enough and it cannot be a substitute for actually discharging our obligations towards the Holy Book.

دا واجبات څه دي؟ یا په بل عبارت، قرآن کریم له موږ څه غواړي؟

Now what are these obligations? Or, in other words, what does the Qur'an demand of us?

قرآن هر مسلمان څخه پنځه غوښتنې کوي. په ساده ژبه، دغه غوښتنې داسې دي:

The Qur'an makes five demands of every Muslim. Put in a simple language, these demands are as follows:

د یو مسلمان څخه دا غوښتل کیږي:

A Muslim is required:

1) قرآن کریم ته ایمان لرل۔ 2) دا لوستل۔ 3) دا سمجھل۔ 4) د هغې د تعلیماتو پر بنسټ عمل کول او 5) د هغې پیغام او تعلیمات نورو ته رسول۔

1) to believe in the Qur'an. 2) to read it. 3) to understand it. 4) to act upon its teachings and. 5) to convey its message and teachings to others.

د قرآن کریم د لوړ مقام حقیقي ارزښت پوهیدل د انسان د عقل او تصور له حده ډېر لرې دي، تر دې حده چې قرآن پخپله د خپل لوړ مقام د نږدې اندازې د ورکولو لپاره یوه مثال کاروي. الله سبحانه وتعالیٰ فرمایي: ﴿که مونږ دا قرآن په یوه غر نازل کړی وای، نو ته به یقیناً هغه ولیدی چې عاجز کیږي او د الله د ویرې له امله ټوټه ټوټه کیږي. او دا مثالونه دي چې مونږ د خلکو لپاره بیانوو، څو دوی فکر وکړي.﴾ (الحشر ۵۹:۲۱)

1 The actual appreciation of the exalted status of Holy Qur'an is beyond the reach of human intellect and imagination, so much so that the Qur'an itself uses a similitude to'give us an approximate idea of its own greatness. Almighty Allah (SWT) says: "Had We sent down this Qur'an on a mountain, you would surely have seen it humbling itself and rent asunder by the fear of Allah. Such are the parables wh~ch We put forward to mankind that they may reflect." (Al-Hashr 59.21)

اب ہم ان مطالبات یا فرائض پر کچھ تفصیل سے غور کریں گے، نیز ان اصطلاحات کا مختصر بیان بھی کریں گے جن میں یہ خود قرآن مجید میں بیان ہوئے ہیں، تاکہ قاری کو جہاں قرآن کے بارے میں اپنے فرائض کا واضح تصور حاصل ہو، وہاں وہ قرآنی اصطلاحات سے بھی آشنا ہو جائے۔

We will now ponder over these demands or obligations in some depth, along with a brief explanation of the terms in which they have been expressed in the Qur'an itself, so that besides getting a clear idea of his duties towards the Qur'an, the reader may also become familiar with basic Qur'anic terminology.