Sonuç
Conclusion
Bu kitapta Tanrı'nın varlığına dair başlıca argümanlardan bazılarını ele aldık; özellikle de bağlılık (kontenjans) argümanlarına odaklandık. Bu argümanların tarihini dikkatle izledik ve tarihin en büyük zihinlerinin bu tür akıl yürütmelerin etkinliği konusunda şaşırtıcı derecede bir uzlaşı içinde olduğunu gördük. İbn Sînâ'nın formüle ettiği Burhān argümanına özel bir önem verdik; bu argüman, apologetik ve pastoral ortamlarda kullanıma uygun, teolojik ve felsefi açıdan sağlam argümanlar sunmaktadır. Kitap boyunca (ve özellikle beşinci bölümde) argümana karşı öne sürülen başlıca itirazlardan bazılarını ele aldık. Bu itirazların neredeyse hepsinin, argümanın ilk formüle edicileri tarafından bir şekilde öngörüldüğünü gösterdik. Buna ek olarak kitap, bu söylemdeki sözde "Yeni Ateist" katkılarını da inceledi. Bu çağdaş isimlerin çoğunun değerli bir katkı sunmak yerine, konuya yönelik yanlış yönlendirilmiş ya da özensiz yaklaşımlar sergilediğini tespit etti. Burhān argümanı ya da onun türevleri hakkında Yeni Ateistlerin ne söylediğinin –internette, en ünlü yayınlarında ya da başka yerlerde– bulunamaması, bu isimlerin bu tür bir sorgulamayla bir teistten hiç karşılaşmamış olabileceklerini düşündürmektedir. Değişen demografi ve agnostisizmin yükselişiyle birlikte, bu tür argümanları apologetik ve polemik alanlarına dahil etmemenin bedeli çok yüksektir. Güncel demografik eğilimler göz önüne alındığında, teoloji disiplininin kendisi de (özellikle Birleşik Krallık'ta) önemini yitirebilir; bunun en önemli nedeni, disiplinin ilk öncülü olan Tanrı'nın varlığının uygun bir biçimde savunulamamasıdır. Bununla birlikte, her bölümdeki varsayımsal senaryolar üzerinden gördük ki, yalnızca soğuk ve rasyonel bir yaklaşım hiçbir zaman yeterli olamaz. Atéist eleştirmenin sunulan argümanları gerçekten rahat bir şekilde değerlendirebilmesi için, genellikle bu argümanları ortaya koyan kişiyle de rahat hissetmesi gerekir. Bu konuda belirli tanımlanmış parametrelere sahip resmi psikolojik çalışmalardan haberdar olmadığımı söylemem gerekir; ancak insanların teolojik tutumlarında geçmiş travmaların ve ilişki zorluklarının zaman zaman önemli bir gösterge olabildiği doğru olabilir. İronik olarak, birini Tanrı'ya inandırmanın en iyi yolu bazen Tanrı'nın varlığını savunmaktan kaçınmaktır. Eleştirmenlerin argümanlarına bazen karşı çıkmak gerekir, ama bazı durumlarda karşı çıkmamak cesaret ister. Pastoral açıdan bakıldığında, hakim ruh halini okumak ve mevcut seçenekleri değerlendirmek gerekir. Duygusal ve sosyal açıdan zeki olmak, uygarlığın sunabileceği en iyi argümanlara sahip olmaktan bazen daha değerli olabilir.