Pew Research Center'ın en son yayımlanan verilerine göre, Amerikalıların %90'ı bir üst güce inanmaktadır.1 Birleşik Krallık ve ABD'deki birçok insan artık belirli bir dine inanmasa da, yalnızca %5'i Yeni Ateistlerin argümanlarını kabul ettiğini gösteren bir biçimde katı ateisttir.2 Yüzdelik olarak bu çok fazla görünmeyebilir, ancak %5 genel nüfusun önemli bir oranıdır. Bazı insanların Tanrı'ya olan inancı reddetmesi, ya Tanrı'nın varlığına dair kanıtlara ikna olmadıklarını ya da Tanrı'nın varlığına yönelik argümanların çürütüldüğünü düşündürmektedir. Bunu göz önünde bulundurursak, Batı'nın muhtemelen en popüler akademik ateisti olan Richard Dawkins'in The God Delusion adlı eserinde Tanrı'nın varlığına yönelik tasarım argümanını çürütmeye yalnızca iki sayfa, Aquinas'ın kozmolojik argümanına ise beş sayfa ayırmış olması sürpriz olabilir. Yeni Ateistlerin teistlerin analitik kanıtlarıyla hiç ilgilenmemiş gibi görünmeleri, analitik felsefenin Batı'daki üniversite ortamlarının çoğuna hâkim olmasıyla birleştiğinde,3

According to the most recent data published by Pew Research Center, 90% of Americans believe in a higher power.1 Although many other people in the UK and US no longer believe in a particular religion, only 5% are strident atheists in a manner which indicates acceptance of the arguments of the New Atheists.2 Percentage-wise, this may not seem like much, but 5% is a significant proportion of the overall population. The fact that some people are rejecting faith in God would suggest that either they are unconvinced with the evidence for God’s existence, or that arguments for God’s existence have been demolished. Considering this, it may come as a surprise that Richard Dawkins – probably the West’s most popular academic atheist – dedicates only two pages to refuting the design argument for God’s existence and five to Aquinas’s cosmological argument in the God Delusion. The fact that New Atheists seem to have not engaged with the analytic evidence of theists, combined with the fact that analytic philosophy dominates most western university settings,3

Tanrıcılara, doğal teolojinin tarih boyunca öne sürülmüş en kalıcı argümanlarından bazılarını yeniden gündeme getirmeleri için geniş bir kuramsal alan açar. Bu kitapta sunacağım argümanların birçoğunu on yılı aşkın süredir uygulamalı ortamlarda kullandım. Bu süre içinde özellikle Birleşik Krallık'ta yüzlerce ateist ve agnostikle derin ve anlamlı konuşmalar yaptım. Amacım, okuyucuya toplumun farklı kesimlerinden insanlarla kurduğum etkileşimlerin bir tadını vermektir. Kitap boyunca atıfta bulunacağım iki karakterle olan deneyimlerime değineceğim. Bu iki karakter gerçek kişiler değil, hayali kişiler ya da karşılaştığım insanların kurgusal bileşimleridir. Subject A, ki ona Richard diyeceğim, ultra-şüpheci bir arkadaştır. 21 yaşındadır ve eski bir Hristiyandır. Fizik ve felsefe okumak için üniversiteye girmiştir. "Benlik kuramları" dersini aldıktan sonra varoluşsal bir bunalım yaşamış ve ateist olmuştur. Richard uyumsuz, dışadönük ve başkalarını umursamayan biridir. Subject B, ki ona Betty diyeceğim, sessiz bir kişidir. Richard'ın aksine, Betty içe dönüktür. Betty agnostiktir. Zamanının çoğunu ya odasında ya da kütüphanede tek başına geçirir. Onunla konuştuğumda, bana yanıt vermeden önce söylediklerimi dinlemek için zaman ayırır. Richard'dan farklı olarak Betty, insanlardan tepki almaktan çok fikir paylaşmakla ilgilenir. Betty, özellikle sosyal kaygının yoğun olduğu kamusal ortamlarda oldukça uysal ve sakin görünür. Betty'nin gelişim çağlarında cinsel ve fiziksel istismarın yer aldığı zorlu bir çocukluğu olmuştur. Bu kitapta uygun olduğu yerlerde, Betty ve Richard ile olan deneyimlerimi, savunma (apologetik) etkileşimlerde karşılaşılabilecek gerçek hayat karmaşıklıklarından bazılarını açıklamak için örnek vaka incelemeleri olarak kullanacağım.

gives theists a wide theoretical opening. They can reintroduce some of the most enduring natural theological arguments posited throughout history. Many of the arguments I will present in this book, I have used in applied settings for over a decade. In this time, I have had deep and meaningful conversations with hundreds of atheists and agnostics particularly in the UK. I aim to give the reader a flavour of the type of interactions I have had with people from different cross-sections of society. I will reference my experience with two characters who I will make reference to throughout this book. These two characters are not actual subjects but are hypothetical people or fictitious amalgams of people I have met. Subject A, who I shall call Richard, is the ultra-sceptic friend. He is 21 years of age and an ex-Christian. He entered university to study physics and philosophy. After taking a course on ‘theories of the self’, Richard had an existential crisis and became an atheist. Richard is 1 Pew Forum (2019). In U.S., Decline of Christianity Continues at a Rapid Pace [online] Pew Research Centre Available at: https://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of Christianity-continues-at-rapid-pace/. disagreeable, extraverted, and non-caring. Subject B, who I shall call Betty, is a quiet person. Unlike Richard, Betty is an introvert. Betty is agnostic. Spends most of her time by herself either in her room or in the library. When I speak to Betty, Betty takes time to listen to what I say before replying to me. Unlike Richard, Betty is less interested in provoking a reaction from people but more in sharing ideas. Betty comes across as highly docile and placid especially in public settings in which she has much social anxiety. Betty has had a troubled upbringing with sexual and physical abuse in her formative years. Throughout this book where relevant, I will use my experiences with Betty and Richard as case study examples to outline some of the real-life complexities one may face in apologetic interactions.

Bu delillerin sunumunda çok şey söz konusudur. Pek çok kişi için teizmin entelektüel geçerliliği, bu delillerin sağlamlığına ve bunların ne ölçüde açık biçimde ifade edilebildiğine dayanır. Teistlerin gerçekten etkili olabilmeleri için inançlarını ilk ilkelerden hareketle gerekçelendirebilmeleri gerekir. Çok eski zamanlardan beri Tanrı'nın varlığı için akli deliller öne sürülmüştür. Örneğin Aristoteles, hareket ettirilmeyen bir hareket ettiricinin varlığını kanıtlarken, Tanrı'nın varlığına dair argümanlara benzer bir yol izler. Hristiyan geleneğinde Augustinus, Anselmus ve Aquinas'lı Thomas, Tanrı'nın varlığı için ciddi ve akılcı argümanlar geliştirmişlerdir. Yahudi tarihinin belki de en ünlü âlimi olan Maimonides, *Dalâletü'l-Hâirîn* (Guide for the Perplexed) adlı eserinde tümdengelimsel akıl yürütmeyi kullanarak Tanrı'nın varlığı lehine sistemli bir savunu yapmıştır. İslam dünyasında ise İbn Sînâ (Avicenna), Gazâlî (Algazel), İbn Rüşd (Averroes) ve daha birçokları, Tanrı'nın varlığına dair kendi ispat setlerini sunarak bu tartışmaya katkıda bulunmuşlardır. Benzer şekilde, Aydınlanma ve sonrası filozofları, Gottfried Leibniz ve Kurt Gödel gibi çok yönlü düşünürler de yeni argümanlar ortaya koymuşlardır. Bu ve benzeri argümanlar, "Din Felsefesi" olarak bilinen felsefenin bir alt dalına ait akademik tartışmalara girmiştir. Bu alanda, Tanrı'nın varlığına dair hem ontolojik hem de kozmolojik argümanlara özel bir ilgi gösterilmiştir. Açık olmak gerekirse, ontolojik argümanlardan kastettiğim, "Tanrı'nın varlığını tamamen önsel öncüllerden hareketle savunan ve dünyanın gözlemine dayanan hiçbir öncülden yararlanmayan bir ispat"tır.4 Kozmolojik argümanlar ise öncüllerinde doğrudan kozmosa atıfta bulunan argümanlardır.

Much is at stake in the presentation of these arguments for God’s existence. For many, the intellectual validity of theism is predicated on the soundness of these arguments, and the degree to which they can be clearly articulated. For theists to be truly effective they must be able to justify their beliefs from first principles. Since ancient times, rational arguments have been posited for God’s existence. For instance, Aristotle employs proof for an unmoved mover in a way which is analogous to arguments for God’s existence. In the Christian tradition, Augustine, Anselm, and Aquinas formulated serious and rational arguments for God’s existence. Maimonides – perhaps the most celebrated scholar in Jewish history – wrote the Guide for the Perplexed, in which he made a systematic case for God’s existence using discursive reasoning. In the Islamic world, Ibn Sīnā (Avicenna), al-Ghazālī (Algazel), Ibn Rushd (Averroes), and many others contributed to this discourse by offering their own sets of proofs for God’s existence. In a similar fashion, enlightenment and post enlightenment philosophers including polymaths such as Gottfried Leibniz and Kurt Gödel presented new arguments as well. These and similar arguments have entered the academic debates that concern a sub-branch of philosophy known as ‘Philosophy of Religion’. In this field, particular focus has been placed on both ontological arguments and cosmological arguments for God’s existence. To be clear, when referring to ontologicalarguments I mean “a proof which argues for the existence of God entirely from a priori premises and makes no use of any premises that derive from our observation of the world”.4 On the other hand cosmological arguments are those which make direct reference to the cosmos in the premises.

Bu kitapta, İbn Sînâ'nın Burhan delilini, herhangi bir karşı saldırıya en az açık olduğunu düşündüğüm için, özellikle incelemeyi amaçlıyorum. Burhan delili, yalnızca mümkin varlıklardan oluşan bir dünyanın tasavvur edilemez olduğunu öne sürer; çünkü mümkin bir varlık kendi kendini var edemez. Sonsuz sayıda mümkin varlıktan oluşan bir küme, tüm mümkin varlıkların varlığını açıklayamaz; aksi takdirde kendisi vâcibü'l-vücûd kümesine, yani zorunlu varlık kümesine ait olurdu. Zorunlu bir varlık olarak ise illetsiz bir illet olurdu ve başka türlü olamazdı. Kısacası İbn Sînâ, herhangi bir şeyin varlığını açıklamanın tek yolunun, illetsiz bir illet, yani vâcibü'l-vücûd (“zorunlu varlık”) bulunduğunu kabul etmek olduğunu savunur. Ancak etkisine rağmen Burhan, modern bir okur kitlesine yönelik savunmacı (apolojetik) kullanım için düzenlenmemiştir. Buna göre, Tanrı'nın varlığı tartışmasına özgün katkım, dinin inançsız okurlara savunulmasını amaçlayan teistler için bu argümanı yeniden ifade etme niyetinde yatmaktadır. Bu amaçla, kitaba İbn Sînâ'nın analitik açıdan önemli metinlerinden çeviriler (bunların bazıları daha önce Arapçadan İngilizceye çevrilmemiştir) ile başlayacağım. Ardından Burhan argümanının ortaçağda hem Hristiyan hem de Müslüman dünyasındaki karşılanışını değerlendireceğim. Sonrasında kozmolojik ve ontolojik argümanların modern kullanımlarını sunup bunları Burhan ile karşılaştıracağım. Daha sonra Burhan'ı rehber alarak Tanrı'nın zorunlu varlığına dair kendi ispatlarımı ortaya koyacağım. Bunda, nedensel olmayan mümkinlik ve bağımlılık ilkelerinden yararlanan, illiyet ve terkip konusundaki bazı alışılmış itirazları aşmayı hedefleyen argümanlar geliştireceğim. Ayrıca, bu argümana yöneltilen en belirgin itirazlardan bazılarını yanıtlayacağım; amacım, Burhān argümanının teistler ile ateistler arasındaki tartışmalarda ne kadar faydalı olabileceğini göstermek. Bu amaca ulaşmak için, mümkün olduğunda Richard ve Betty ile yapılan konuşmalara yer vereceğim.

In this book, I aim to specifically analyse Ibn Sīnā’s Burhān argument for the existence of God, as I regard it as being most invulnerable to any type of counterattack. The Burhān argument postulates that a world with only contingent existences is inconceivable, as a contingent existence cannot cause itself. A set of an infinite number of contingent existences cannot explain the existence of all contingent existences, or else it would belong in another set, namely the set of necessary existence(s). As a necessary existence it would be an uncaused cause, and it could not be any other way. In short, Ibn Sīnā argues that the only way to explain the existence of anything is to postulate the existence of an uncaused cause, or a wājib al-wujūd (‘necessary existence’). However, despite its impact, the Burhān has not been packaged for apologetic use for a modern audience. Accordingly, my novel contribution to the discourse surrounding God’s existence is found in the intention of re-articulating this argument for theists attempting to make the case for religion to atheist audiences. To this end, I will start this book with some translations of analytically important extracts from the work of Ibn Sīnā (some of which have hitherto not been translated from Arabic to English). I will then assess the reception of Ibn Sīnā’s Burhān argument in the medieval world of both Christians and Muslims. Thereafter, I will present some modern usages of the cosmological and ontological arguments, while comparing them with the Burhān. I will then articulate my own proofs for the necessary existence of God, using the Burhān as my guide. In this, I will compose arguments informed by non-causal contingency and dependency which aim to circumnavigate some of the stock objections on causation and composition. In addition, I will answer some of the most prominent objections towards this argument, with the goal being to demonstrate how useful the Burhān argument can be in discussions between theists and atheists. To achieve this goal, I will bring in conversations with Richard and Betty, wherever possible.