Bu bölümde, Felsefe Dini alanında ontolojik olarak ileri sürülen zorunluluk (imkân-vücub) argümanı üzerine mevcut literatürün bazılarını eleştirel biçimde inceleyeceğim. Bu argümanın özür, polemik ve pastoral amaçlar için uygun olup olmadığını değerlendireceğim. Ayrıca kozmolojik argümanın bazı ifadelerini ve bunların, kendisi de bir kozmolojik argüman olarak sunulabilecek olan Burhān ile ilişkisini değerlendireceğim. Belirli argümanlara bakarak, hangisinin en kolay ifade edilebilir ve zamanüstü olduğunu, aynı zamanda en geniş açıklama kapsamına sahip olduğunu ve çürütmeye en az açık olduğunu eleştirel biçimde değerlendireceğim. Bu dört koşul, argümanlar için, özellikle de pastoral ve özür ortamlarındaki kullanımları bakımından hayati öneme sahiptir.

In this chapter, I will critically examine some of the pre-existing literature available on the contingency argument made ‘ontologically’ in the field of Philosophy of Religion. I will assess whether it is fit for use in apologetic, polemic, and pastoral purposes. In addition, I will further evaluate some articulations of the cosmological argument and their relevance to the Burhān, which can itself be presented as a cosmological argument. Looking through certain arguments, I will critically assess which of the arguments is most easily stated and timeless, while also having the most explanatory scope and being least susceptible to refutation. These four conditions are of vital importance to the arguments, especially in regard to their use in pastoral and apologetic settings.

Bu bölümün devamında, bu argümanlara kendi yorumumu getireceğim ve bunu yaparken Burhān'ı rehber alacağım. Bu bölümde ele alınan argümanların bazıları yine de böyle bir bağlamda etkili olabilir; ancak bu argümanların zayıf yönlerinin, yukarıda belirtilen koşullar göz önüne alındığında Burhān'ı neden daha iyi bir tercih haline getirdiğini göstermek istiyorum.

In the subsequent chapter, I will present my own rendition of these arguments, while using the Burhān as my guide. Although some of the arguments mentioned in this chapter can still be effective in such settings, I intend to demonstrate how the vulnerabilities of these arguments make the Burhān a better choice considering the conditions mentioned above.

Kozmolojik argümanlar – özellikle William Lane Craig'in sunduğu Kelâm argümanı – teizmin geçerliliği üzerine çağdaş tartışmaların büyük bölümünün merkezinde yer almaktadır. Önceki bölümde ele alındığı gibi Craig, el-Gazzâlî'nin şu argümanını yeniden dile getirmektedir: "Var olmaya başlayan her şeyin bir nedeni vardır; evren var olmaya başlamıştır, dolayısıyla evrenin bir nedeni vardır."65 Argümanın hem akademik çevrelerde hem de kamusal tartışma ortamlarında geniş bir ihtilafa yol açmış olması, hem popülerliğine hem de etkililiğine işaret etmektedir. Argümanın ikinci önermesinin ayakta kalabilmesi için Craig, nedensellik savunusunda bir dizi argüman geliştirmiştir. Bunlar arasında statik bir zaman teorisi, gerçek sonsuzluğun imkânsızlığı ve kuantum kuramlarının "gevşetilmiş" (ya da var olmayan) nedensellik fikirlerine karşı ileri sürdüğü argümanlar yer almaktadır.66 Örneğin *Time and Eternity* adlı kitabında Craig, özel görelilik kuramıyla ilgili olarak şu argümanı öne sürmektedir: 1. ÖGK'nin (özel görelilik kuramının) ya Einsteinci görelilik yorumu ya da Minkowskici uzay-zaman yorumu doğrudur. 2. Eğer ÖGK'nin Minkowskici uzay-zaman yorumu doğruysa, o zaman 3. statik bir zaman teorisi doğrudur ve ÖGK'nin Einsteinci görelilik yorumu doğru değildir. 4. Dolayısıyla statik bir zaman teorisi doğrudur.67

Cosmological arguments – most notably the Kalām argument presented by William Lane Craig – have been at the centre of much of the contemporary discourse around the validity of theism. As discussed in the previous chapter, Craig reiterates al Ghazālī’s argument that ‘whatever begins to exist has a cause; the universe began to exist, and therefore the universe has a cause’.65 The fact that the argument has generated much controversy – both within academia and public debate circles – indicates both its popularity and effectiveness. In order for the second premise of the argument to be sustained, Craig has made a series of arguments defending causality, which includes a static theory of time, the impossibility of an actual infinite, as well as posited arguments against quantum notions of a ‘loosened’ (or non-existent) causality.66 For example, in his book Time and Eternity, Craig makes the following argument relating to the special theory of relativity: 1. Either the Einsteinian relativity interpretation or the Minkowskian space-time interpretation of STR is correct. 2. If the Minkowskian space-time interpretation of STR is correct, then 3. a static theory of time is correct and the Einsteinian relativity interpretation of STR is not correct. 4. Therefore, a static theory of time is correct.67

Teistik argümanların savunucuları için bu tür argümanları kullanmak gereksiz bir yük olabilir. Çünkü argüman, evrenin bir başlangıcı olduğunu kanıtlamak için gerçek dünyada gerçek sonsuzlukların olmadığını ortaya koymaya dayanır. Bunu başarmak için Craig'in, sonsuz kümelerin meşru bir matematiksel yorumuna (yani Cantorcu yorumlara) karşı argüman öne sürmesi ya da bunların gerçek dünyaya uygulanamadığını göstermesi gerekir.

Kalām kozmolojik argümanıyla ilgili olarak ileri sürülen sorunların birçoğu, Leibniz'in kontenjans argümanıyla aşılmaktadır. Bu argüman hem kozmolojik hem de ontolojik olarak ileri sürülebilmektedir. Leibniz'in argümanı yalnızca Burhān ile tutarlı olmakla kalmaz, aynı zamanda ona katkıda bulunur; bunu, yetersiz neden ilkesi (principle of sufficient reason) olarak da bilinen ve kısaca PSR diye anılan genel bir 'açıklayıcı ilke' ortaya koyarak yapar.70 Pruss argümanı şu adımlarla özetler: '(1) Her kontenjan olgunun bir açıklaması vardır. (2) Diğer bütün olguları kapsayan kontenjan bir olgu vardır. (3) O hâlde bu olgunun bir açıklaması vardır'.71 Pruss ayrıca PSR'nin 'öz-evident' olduğunu savunur;72

Many of the issues that one may have with the Kalām cosmological argument are overcome with Leibniz’s contingency argument, an argument that can be made both cosmologically and ontologically. Leibniz’s argument is not only consistent with the Burhān but contributes to it by introducing a general ‘explanatory principle’ referred to as the principle of sufficient reason, abbreviated as PSR.70 Pruss summarises the argument in the following steps: ‘(1) Every contingent fact has an explanation. (2) There is a contingent fact that includes all other facts. (3) Therefore, there is an explanation of this fact’.71 Pruss goes on to argue that the PSR is ‘self-evident’,72

Aksiyomatik mantıktaki dışlanmış üçüncü ilkesi (law of the excluded middle) ile karşılaştırarak: Burhān'da olduğu gibi, argüman her şeyi açıklayan ama kendisi bir açıklamaya ihtiyaç duymayan bir sonuçla sona erer. Bu argümanın sadeliği, onu savunu (apologetik) ve pastoral ortamlarda kullanıma uygun kılar. Bununla birlikte, "açıklama" terimi, özellikle kozmolojik örneklerde uygunsuz görünebilir. Ayrıca, (S5 Modal mantık sisteminde olduğu gibi) "olası dünyalar" teriminin kullanılması argümanı savunmasız kılar; çünkü bu, W. V. Quine'ın The Web of Belief adlı eserinde ayrıntılı biçimde işlediği türden bir "modal hiççilik" (modal nihilism) kapısını aralar. Modal hiççilik ve diğer benzeri modal şüphecilik biçimleri, büyük bir kolaylıkla çürütülebilir ve çürütülmüştür. Modal kategorilerin (ya da gerçekten mantığın, matematiğin veya herhangi bir a priori doğrunun) reddedilmesi, Quine'ı bu araçları kullanarak onları reddetme yeteneğinden yoksun bırakır.73 Yine de bu itirazdan kaçınmak amacıyla, nedensellik veya modaliteye hiçbir atıfta bulunmadan en az bir argüman versiyonu üretmeyi amaçlıyorum.

comparing it to the law of the excluded middle in axiomatic logic. As with the Burhān, the argument terminates with something that explains everything else in existence without requiring an explanation itself. The simplicity of this argument makes it fit for use in apologetic and pastoral settings. However, the term ‘explanation’ may seem inappropriate, especially in cosmological examples. Moreover, the use of the term ‘possible worlds’ (as given in the system of S5 Modal logic) confers vulnerability upon the argument, as it opens the doors to ‘modal nihilism,’ the like of which was famously elaborated upon by W. V. Quine in his work The Web of Belief. Modal nihilism (and other such forms of modal scepticisms) can and have been refuted with considerable ease. A rejection of the modal categories (or indeed logic, mathematics, or any a priori truth) disarms Quine of the ability to use such tools in order to repudiate them.73 Nevertheless, in order to sidestep this objection, I intend to produce at least one version of the argument without making reference to either causality or modality.

Tanrı'nın varlığına dair ontolojik argümanların kamuoyu tartışmaları üzerinde nispeten daha az etkili olduğu söylenebilir. Kendisi de "galip gelen" bir modal ontolojik argüman kullanan Alvin Plantinga şöyle der:

Ontological arguments for the existence of God could be said to have had a relatively less impact on public discourse. Alvin Plantinga, who himself employs a ‘victorious’ modal ontological argument, states:

Reformüle edilmiş bu Anselm argümanı versiyonlarına ilişkin hükmümüz şu olmalıdır: Bu versiyonlar, sonuçlarını kanıtladıkları ya da kesinleştirdikleri söylenemez belki. Ancak merkezi öncülünü kabul etmek rasyonel olduğu için, o sonucu kabul etmenin de rasyonel olduğunu gösterirler.74

Our verdict on these reformulated versions of St. Anselm’s argument must be as follows. They cannot, perhaps, be said to prove or establish their conclusion. But since it is rational to accept their central premise, they do show that it is rational to accept that conclusion.74

Plantinga, modal mantık kullanarak, ilk kez Canterbury'li Anselm tarafından ayrıntılı biçimde ortaya konan "en mükemmel varlık" (maximally perfect being) ontolojik argümanını yeniden formüle etmeye çalışır. Anselm'in argümanı şöyle işler:

Using modal logic, Plantinga attempts to reformulate the ontological argument of a ‘maximally perfect being’, which was first famously elaborated by Anselm of Canterbury. Anselm’s argument runs as follows:

(1) Tanrı, anlama alanında vardır ama gerçeklikte yoktur.

(1) God exists in the realm of understanding but not in reality.

(2) Gerçekte var olmak, yalnızca zihinde var olmaktan daha büyüktür.

(2) Existence in reality is greater than existence in the mind alone.

(3) Tanrı'nın gerçekte var olması tasavvur edilebilir.

(3) God’s existence in reality is conceivable.

(4) Eğer Tanrı gerçekte var olsaydı, (1) ve (2)'de olduğundan daha büyük olurdu.

(4) If God did exist in reality, then he would be greater than he is in (1) and (2).

(5) Tanrının (3) ve (4)'te olduğu şeyden daha büyük bir varlığın bulunması düşünülebilir.

(5) It is conceivable that there be a being greater than God is in (3) and (4).

Dessa söylenenlere rağmen, Kurt Gödel'in ontolojik kanıtı burada ortaya konan sorunların birçoğunu çözmektedir. Gödel'in argümanı iki aksiyoma dayanır: birincisi, bir özelliğin olumlu olması durumunda, onun olumsuzunun (∼ A) olumlu olmadığını öngörür. İkincisi ise, A olumlu ise ve A, B'yi gerektiriyorsa, B'nin de olumlu olduğunu belirtir.83 Gödel'in "olumlu" ile ne kastettiği bilim insanları arasında tartışma konusu olmuştur; bazıları, bunun yalnızca "atfedilebilirlik" anlamına gelebileceğini kabul etmekle birlikte, olumluluğu "ahlaki/estetik" anlamda yorumlayarak argümanı eleştirmeyi tercih etmiştir.84 Böyle bir yorum, Gustafsson'u (ki yukarıda belirtilen iki aksiyomu S5 içinde referans almaktadır) "Tanrısal olmanın olumlu, Şeytani olmanın ise olumsuz göründüğü" sonucuna götürmüştür.85 Ancak Rasmussen ve Pruss'un savunduğu gibi, "zorunlu olarak var olmanın" olumlu olduğunu ve bir şeye neden olmanın mümkün olduğunu kabul edersek, ontolojik argüman kesinlikle sürdürülebilir hale gelir. Rasmussen ve Pruss argümanı şu şekilde bir indirgeme (reductio) biçiminde ortaya koymaktadır:

Having said this, Kurt Gödel’s ontological proof resolves many of the issues here. Gödel’s argument depends on two axioms: the first, stipulating that if a property is positive, then not a (∼ A) is not positive. The second is that if A is positive, and A entails B, then B is positive.83 What Godel means by ‘positive’ has been a subject of scholarly contention, with some84 preferring to critique the argument by interpreting positivity in the ‘moral/aesthetic’ sense, despite admitting that it may simply mean ‘attribution’. Such an interpretation leads Gustafsson (who references the two axioms stated above in S5) to state that ‘being God-like seems positive and being Devil-like seems negative’.85 But if one assumes – as Rasmussen and Pruss contend – that ‘existing necessarily’ is positive and possibly causing something is possible, then the ontological argument is certainly sustainable. Rasmussen and Pruss make the argument in a reductio format in the following way:

Bunu görmek için, bir indirgeme (reductio) amacıyla A & B'nin imkânsız olduğunu varsayalım. O zaman hiçbir şey hem A'ya hem de B'ye sahip olamaz; dolayısıyla zorunlu olarak A'ya sahip olan her şey B'den yoksundur. Böylece A, ∼B'yi gerektirir. Buradan, A'nın olumlu olması nedeniyle (2) gereğince ∼B'nin de olumlu olduğu sonucu çıkar. (1) gereğince ise B olumlu olamaz – ve bir çelişkiye ulaşmış oluruz. (3), (4) ve (5)'ten, N & C'nin olası şekilde örneklenmiş olduğu sonucu çıkar.86.

To see this, for a reductio suppose A & B is impossible. Then nothing can have both A and B, and so necessarily anything that has A lacks B. Thus, A entails ∼ B. Hence ∼ B is positive by (2) since A is positive. By (1), B cannot be positive – and we have a contradiction. It follows from (3), (4), and (5) that N & C is possibly instantiated.86.

Richard'ı tanıdığımız için, evrenin herhangi bir açıklamaya ihtiyaç duyduğu fikrini reddedebileceğini düşünüyoruz. "Evrenin açıklaması nedir?" sorusunun gereksiz bir soru olduğunu öne sürebilir. Ancak bildiğimiz şu ki, Richard bu tür bir mantığı varlıkta bulunan başka hiçbir şeye uygulamaz. Hayatında kendisini etkileyen bir şey olduğunda, bunun bir tür açıklamasını talep eder. Richard'a bunu açıkça anlatmak önemlidir; çünkü Richard günlük yaşamda bir ölçüt setine, hayatın nihai sorularıyla uğraşırken ise başka bir ölçüt setine sahiptir.

Knowing Richard, he may reject the idea that the universe requires any sort of explanation at all. He may suggest that asking ‘what is the explanation for the universe?’ is an unnecessary question. We know however, that Richard doesn’t apply this kind of logic to anything else in existence. If anything happens to Richard in his life which impacts it, he will demand some kind of an explanation. It is important to outline this to Richard, as Richard has one set of criteria in day-to-day living, but another set when dealing with the ultimate questions of life.