5.2. Zakot taalluqli boyliklarning turlari
5.2. The Kinds of Wealth Subject to Zakat
Ular zakot farz bo‘ladigan ba’zi turkumlar haqida kelishib olishgan, boshqalari haqida esa ixtilof qilishgan. Kelishib olingan turkumlarga quyidagilar kiradi: zebu‘ shaklga keltirilmagan ikki turdagi ma’dan, ya’ni oltin va kumush; uch turdagi hayvon, ya’ni tuya, sigir va qo‘y; ikki turdagi don, ya’ni bug‘doy va arpa; hamda ikki turdagi meva, ya’ni xurmo va kishmish. Zaytun borasida esa ba’zi bahs-munozaralar mavjud.
They agreed about some of the categories in which zakat is obligatory and disagreed about others. The categories which they agreed upon include two kinds of minerals, namely, gold and silver that are not moulded into jewelry, three categories of animals, namely, camels, cows and sheep, two categories of grains namely wheat and barley, and two categories of fruit, namely dates and raisins. There is some dispute about olives.
Ular faqat zeb-ziynat shaklidagi oltin haqida ixtilof qilganlar. Chunki Hijoz faqihlari — Molik, al-Lays va ash-Shofe'iy — agar u bezak va taqish uchun niyat qilingan bo'lsa, unga zakot yo'q, deb ta'kidlaganlar. Abu Hanifa va uning shogirdlari esa unga zakot solinishini aytganlar. Ixtilofning sababi shundaki, zeb-ziynat bir tomondan mol-mulk, ikkinchi tomondan esa boshqa barcha narsalar uchun asosan almashinuv vositasi bo'lib xizmat qiladigan oltin va kumushga o'xshashligidadir. Asosiy maqsadi foydalanish bo'lgan mol-mulkka o'xshatganlar, zeb-ziynatda zakot yo'q, dedilar. Asosiy maqsadi almashinuvni osonlashtirish bo'lgan oltin va kumushga o'xshatganlar esa unga zakot solinadi, dedilar. Ularning ixtilofining yana bir sababi bu masala bo'yicha rivoyatlarning ziddiyatidir. Jobirdan Payg'ambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: "Zeb-ziynatda zakot yo'q". Amr ibn Shu'ayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: bir ayol qizi bilan Allohning Elchisi ﷺ huzuriga keldi, qizining qo'lida ikkita oltin bilaguzuk bor edi. U ayolga ﷺ dedi: "Bularning zakotini berasizmi?" U: "Yo'q", dedi. U ﷺ dedi: "Qiyomat kuni Alloh sizning qo'llaringizga ikkita olov bilaguzuk taqsa, sizga yoqadimi?" Ayol ularni yechib, Payg'ambar ﷺ oldiga qo'yib dedi: "Ular Alloh va Uning Elchisi uchundir". Ikkala rivoyat ham zaif, ayniqsa Jobir rivoyati.