ما پیش‌تر به این نکته اشاره کردیم که طالب علم باید کم بخورد و از آنچه حلال است بخورد، و راه تمرین دادن نفس برای چیره شدن بر خواستِ شکم، عادت کردن به قناعت به اندک است. پس باید آهسته و به تدریج از میزان خوراک خود بکاهد تا به حدّ میانه برسد، و بهترین کارها میانه‌ترین آن‌هاست.

We previously touched upon the fact that the student of knowledge should eat little and from what is halal, “and the way to train oneself to overcome the desire of the stomach is to get used to being satisfied with little. So, one should slowly and gradually reduce his food intake so that he arrives at a moderate level, and the best of affairs are the moderate ones.

او خود را تنها به اندازهای محدود میکرد که از عبادت باز نماند و نیروی خود را حفظ کند. او نباید گرسنه باشد و نباید سیر باشد. تنها در این صورت است که بدنش سالم، همتش بلند و وجدانش پاک خواهد شد. اگر بیش از این بخورد، بیشتر به خواب کشیده خواهد شد و خِرد او کاهش خواهد یافت.86

He cut himself down to just enough that he is not prevented from worship, and is able to preserve his strength. He should feel neither hungry nor full. Only then will his body become healthy, his aspirations high, and his conscience clear. If he eats any more than this, he will be driven to sleep more, and will have lower intellect.”86

به‌یقین، حلال بودن خوراک بر هر مسلمانی واجب است، و بر طالب علم این وجوب بیشتر است، زیرا طالب علم پاسبان دانش حلال و حرام است. ما پیش‌تر درباره‌ی احتیاط در خوراک و نوشیدنی سخن گفته‌ایم، و اینکه پیامبر ﷺ از خوردن خرمایی که بر بستر خود یافت خودداری کرد، از این بیم که مبادا از صدقه باشد، زیرا صدقه برای او ﷺ حلال نبود.

As for your food being halal, this is required of every Muslim, and is even more required of the student of knowledge, as the student of knowledge is the bastion of knowledge of what is halal and haram, and we’ve already touched upon the issue of caution when it comes to food and drink, and how the Prophet (peace be upon him) held back from eating a date that he found on his bed out of fear that it was from the charity, since charity was not permissible for him (peace be upon him).

پس طالب علم آنقدر سرگرم است که به خوراک و نوشیدنی نمی‌اندیشد، و کسی که درخشش این زندگی دنیا را می‌بیند فربه نخواهد شد. بلکه شور و شوقش او را وامی‌دارد که بسیار غذا خوردن را فراموش کند. اینک شیخ‌الاسلام ابن تیمیه که «هرگز شنیده نشد که از غذا، چه شام و چه ناهار، درخواست کند، هر قدر هم که با کاری مربوط به علم و عمل سرگرم بود. بلکه گاه غذایی برایش می‌آوردند که مدتی آن را رها می‌کرد پیش از آنکه به سراغش برود، و اگر از آن می‌خورد، تنها لقمه‌های کوچکی برمی‌داشت. هرگز از لذت‌های این دنیا سخن نمی‌گفت و درباره‌اش نه حرف می‌زد و نه پرسش می‌کرد. بلکه تمام دغدغه و گفتگویش در طلب آخرت و آنچه او را به خداوند متعال نزدیک می‌سازد بود.» ﷺ87

So, the student of knowledge is too busy to think of food and drink, and the one who sees through the glitter of this life will not be fat. Rather, his passion makes him forget to eat a lot. Here is Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, who “was never heard asking for food - dinner or supper – no matter how long he remained busy with some matter related to knowledge and action. Rather, he would sometimes be given food that he would leave for a long time before even turning to it, and if he ate from it, would only eat small bits. He would never mention the delights of this world, and would never speak or ask about it. Rather, all of his concern and conversation was in seeking the Hereafter and what could bring him closer to Allah, the Exalted.”87

از نعمان بن بشیر روایت است که عمر بن الخطاب (رضی الله عنهما) از تنگدستی‌ای یاد می‌کرد که مردم بدان دچار شده بودند و می‌گفت: «دیدم که رسول خدا ﷺ تمام روز از گرسنگی ناراحت بود، زیرا حتی خرمای بی‌کیفیت هم نمی‌یافت تا شکمش را با آن پر کند.»88

an-Nu’man bin Bashir narrated that ‘Umar bin al-Khattab (may Allah be pleased with them both) was mentioning the poverty that the people had become stricken with, saying: “I saw the Messenger of Allah (peace be upon him) spend the whole day upset because of hunger, as he could not get even low quality dates with which to fill his stomach.”88

ابو هریره از کنار گروهی گذشت که گوسفند بریان‌شده‌ای می‌خوردند، و از او دعوت کردند که بنشیند و با آنان بخورد. او نپذیرفت و گفت: «رسول خدا ﷺ از این دنیا رفت، بی‌آنکه حتی از نان جو سیر شود.»89

Abu Hurayrah passed by a group of people who were eating a roasted sheep, and they invited him to sit and eat with them. He refused, saying: “The Messenger of Allah (peace be upon him) left this world without even satisfying his hunger with barley bread.”89

و انس بن مالک (رضی اللہ عنہ) گفت: «پیامبر ﷺ هرگز غذای خود را بر سفره‌ای یا در بشقاب جداگانه نمی‌خورد، و تا هنگام وفاتش هرگز نان نازک و خوب‌پخته نخورد.»90

And Anas bin Malik (may Allah be Pleased with him) said: “The Prophet (peace be upon him) never ate his meals at a dining table or in an individual plate, and he never ate thin, well-baked bread until he died.”90

دربارهٔ خواب: «طالب علم باید تا جایی که بدنش و ذهنش آسیب نبینند، آن را کم کند، و نباید بیش از هشت ساعت در شب بخوابد – یعنی یک سوم وقتش – و اگر بتواند کمتر از این بخوابد، باید چنین کند.»91

As for sleeping: “The student of knowledge should reduce it as much as he can without hurting his body and mind, and he should not sleep more then eight hours a night – one third of his time – and if he is able to sleep less than this, he should.”91

الزرنوجی (رحمه الله) گفت:

az-Zarnuji (may Allah have Mercy on him) said:

حسن بن زیاد در هشتاد سالگی شروع به آموختن کرد، و به مدت چهل سال یک شب کامل را بر بستر خود نخوابید. و محمد بن حسن الشیبانی نیز شبها نمی‌خوابید.

“al-Hasan bin Ziyad began studying at the age of 80, and for forty years, he did not sleep an entire night on his bed, and Muhammad bin al-Hasan ash-Shaybani would not sleep at night.

او کتابهای خود را پیش روی خود میگذاشت، و اگر از یک کتاب خسته میشد، به کتاب دیگری روی میآورد. همچنین ظرفی آب پیش روی خود میگذاشت که با آن خود را بیدار نگه میداشت و میگفت: «خواب از گرماست و باید آن را با آب سرد دفع کرد.»92

He would place his books in front of him, and if he became bored of one book, he’d move on to another. He would also place in front of him a container of water that he’d use to keep himself awake, saying: “Sleep comes from heat, and one must repel it with cold water.””92

و از ابوهریره روایت است که پیامبر ﷺ فرمودند: «هرگاه یکی از شما به خواب می‌رود، شیطان سه گره بر پشت گردنش می‌زند و بر هر گره می‌دمد و می‌گوید: "شب تو طولانی است، پس بخواب." پس اگر بیدار شود و خدا را یاد کند، یک گره باز می‌شود. اگر وضو بگیرد، دو گره باز می‌شود. و اگر نماز بخواند، همه گره‌ها باز می‌شود و صبحگاه با نشاط و خوشحال برمی‌خیزد.»

And Abu Hurayrah narrated that the Prophet (peace be upon him) said: “When any one of you goes to sleep, Satan ties three knots at the back of his neck, sealing each knot by saying: ‘You have a long night. So, sleep.’ So, if one wakes up and mentions Allah, a knot is loosened. If he performs ablution, two knots are loosened. And if he prays, all the knots will be loosened, and in the morning he will be active and in a good mood.

وگرنه، او در صبح بدخلق و کسل خواهد بود.»93

Otherwise, he will be in a bad mood and sluggish in the morning.”93

و عبدالله بن مسعود (رضی الله عنه) روایت کرد که از مردی یاد شد که تمام شب را تا صبح خوابید. پس پیامبر ﷺ

And ‘Abdullah bin Mas’ud (may Allah be Pleased with him) narrated that mention was made of a man who slept the whole night till morning. So, the Prophet (peace be upon him)

در مورد کاهش گفتار، پیامبر (صلی الله علیه و سلم) فرمود: «هر کس به خدا و روز آخرت ایمان دارد، یا سخن نیکو بگوید یا خاموش بماند.» ﷺ99

As for reducing your level of speech, the Prophet (peace be upon him) said: “Whoever believes in Allah and the Last Day, let him say what is good or remain silent.”99

امام النووی گفت:

an-Nawawi said:

این یعنی اگر کسی بخواهد چیزی بگوید، باید بیندیشد که آنچه می‌خواهد بگوید قطعاً نیک و پسندیده است، واجب است یا مستحب. اگر چنین بود، باید آن را بگوید. و اگر ندید که نیک و پسندیده است، نباید آن را بگوید، خواه حرام باشد، خواه مکروه یا مباح؛ همه‌ی اینها یکسان‌اند. در این صورت باید از سخنی که معمولاً مجاز است پرهیز کرد، از ترس آنکه به سخن حرام یا مکروه بینجامد، و این امر بسیار پیش می‌آید. بر پایه‌ی این حدیث، الإمام الشافعی (رحمه الله) فرموده است: اگر خواستی چیزی بگویی، بیندیش؛ اگر دیدی که زیانی ندارد، سخن بگو.

“This means that if one wants to say something, he should to whether what he wants to say is definitely good and praiseworthy, obligatory or encouraged. If so, he should say it. If he doesn’t see that it is good and praiseworthy, he should not say it, whether it is forbidden, disliked, or permissible – they are all the same. In this case, speech which is normally allowed should be avoided out of fear that it can lead to forbidden or disliked speech, and this happens a lot. Based on this hadith, al-Imam ash-Shafi’i (may Allah be Pleased with him) said that if you wish to say something, let him think. If you conclude that there is no harm, speak.

«اگر یقین داشتی که سخنت زیان به بار خواهد آورد، پس مگو.»100

If you conclude that your words will bring about harm, do not speak.”100

ابن حجر (رحمه الله) فرمود:

Ibn Hajar (may Allah have Mercy on him) said:

«و این از توانایی او ﷺ است که معانی بسیاری را در کلمات اندک جمع می‌کند، زیرا هر سخنی یا نیک است، یا بد، یا به یکی از این دو گرایش دارد. در سخن نیک، هر آنچه واجب یا مستحب است داخل می‌شود، و او ﷺ این سخن را با همه انواع گوناگونش مجاز دانست، همچنین هر آنچه ممکن است به آن منجر شود. و اما سخن بد، یا آنچه ممکن است به امر بد بینجامد، او ﷺ به ما فرمان داد که اگر خواستیم به آن بپردازیم، خاموش بمانیم.»101

“And this is from his (peace be upon him) ability to combine many meanings on few words, as every statement is good, bad, or leaning to one of the two. Included under good speech is everything obligatory or encouraged, and he allowed this speech despite its various types, as well as anything that could lead to it. As for speech that is bad or could lead to what is bad, he commanded us to be quiet if we ever wanted to indulge in it.”101

ابن قدامہ (رحمہ اللہ) نے فرمایا:

Ibn Qudamah (may Allah have Mercy on him) said:

گناهان زبان بسیارند. آنها طعم خاصی در دل دارند و از سرشت انسان سرچشمه می‌گیرند. راهی برای رهایی از خطر آنها جز سکوت وجود ندارد. ابوالدرداء (رضی‌الله عنه) گفت: «بیش از دهانت از گوش‌هایت استفاده کن، زیرا به تو دو گوش و یک دهان داده شده است تا بیشتر شنوی تا سخن بگویی.» و مخلد بن الحسین گفت: «پنجاه سال است که حتی یک کلمه سخن نگفته‌ام که از آن پشیمان باشم.» اما گناهان زبان عبارتند از:

“The sins of the tongue are many. They have a certain taste in the heart, and they spring forth from a person’s nature. There is no way to be saved from their danger except to remain silent. Abu ad-Darda’ (may Allah be Pleased with him) said: “Use your ears more than your mouth, as you were given two ears and one mouth so that you’d listen more than you talk,” and Makhlad bin al-Husayn said: “For fifty years, I haven’t spoken a single word that I regret.” As for the sins of the tongue, they are:

• سخن گفتن درباره آنچه به تو مربوط نیست:

• Speaking about what does not concern you:

آنکه ارزش وقت خود را بداند، آن را در آنچه به سودش نیست تلف نمی‌کند، و این آگاهی، زندانی کردن زبان از آنچه به او مربوط نیست را واجب می‌گرداند. زیرا کسی که یاد خدا را رها کند و خود را به آنچه به او مربوط نیست مشغول سازد، مانند کسی است که می‌تواند گوهری بخرد، اما به جای آن مقداری گل می‌خرد، و این زیانِ عمر است.

Know that he who values his time will not waste it in what doesn’t benefit him, and this is a realization that mandates the imprisonment of the tongue from what is of no concern to him. This is because the one who leaves off the remembrance of Allah and instead busies himself with what doesn’t concern him is like the one who is able to buy a gem, and instead buys some mud, and this is the loss of a lifetime.

به لقمان گفته شد: «چگونه این‌همه حکیم شدی؟» او پاسخ داد: «از آنچه به آن نیازی ندارم نمی‌پرسم، و از آنچه به من مربوط نیست سخن نمی‌گویم.» و روایت شده است که لقمان (علیه السلام) بر داوود (علیه السلام) وارد شد در حالی که او زره‌اش را می‌ساخت. او از آنچه می‌دید شگفت‌زده شد و می‌خواست بپرسد که او چه می‌کند، اما حکمتش او را از این کار بازداشت.

It was said to Luqman (peace be upon him): “How did you become so wise?” He replied: “I do not ask for what I don’t need, and I don’t speak about what doesn’t concern me.” And it was narrated that Luqman (peace be upon him) entered upon Dawud (peace be upon him) while he was putting together his armor. He was amazed at what he was seeing, and wanted to ask what he was doing. However, his wisdom prevented him from doing so.