شاید باید میان دو نوع استدلالی که نواتئیست‌ها (ملحدان نوین) ارائه می‌کنند تمایز قائل شد. ما پیش‌تر درباره برخورد نواتئیست‌ها با «فرضیه خدا» به‌عنوان امری ابطال‌شده و «غیرقابل دفاع» در برابر تبیین‌های جدید داروینی گفتگو کرده‌ایم. در مقابل، شاهد رد فلسفی این فرض نیز بوده‌ایم، از سوی کسانی که به‌درستی میان سازوکار تکامل و عاملیت فرضی خدایی که آن را هدایت می‌کند تفاوت قائل می‌شوند.

Perhaps distinction should be drawn between two kinds of arguments presented by New Atheists. We have discussed the New Atheist treatment of the ‘God hypothesis’ as disproved and ‘untenable’ in the face of new Darwinian explanations. Contrastingly, we have also witnessed philosophical rejection of this postulation by those who rightly differentiate between the evolution mechanism and the supposed agency of a deity who is guiding it.

علاوه بر این، ما به تفاوت ظریف اما مهم میان naturalism روش‌شناختی و naturalism مابعدالطبیعی نیز توجه کردیم. به‌طور کلی، این پرسش مطرح می‌شود: آیا این یافته‌ها را می‌توان به دین به‌طور عام تعمیم داد، یا دین خود در پرتو این شواهد علمی جدید ابطال شده است؟

Moreover, we also noted the subtle but important difference between methodological and metaphysical naturalism. Overall this begs the question; can these findings be generalised to religion in general or has religion itself been disproven in light of this new scientific evidence?

کریستوفر هیچنز می‌نویسد:

Christopher Hitchens writes:

ریشه‌های مذهب دیگر دلیلی برای خود نمی‌یابند. به لطف تلسکوپ و میکروسکوپ، دیگر هیچ توضیح مهمی درباره‌ی هیچ چیز ارائه نمی‌دهد. زمانی مذهب با تسلط کامل بر یک جهان‌بینی می‌توانست از پیدایش رقبا جلوگیری کند، اما اکنون تنها می‌تواند پیشرفت‌های قابل اندازه‌گیری‌ای را که ما به دست آورده‌ایم، مانع شود، عقب بیندازد یا بکوشد آن‌ها را به عقب برگرداند ([Hitchens, 2019, p.282]).

Religion has run out of justifications. Thanks to the telescope and the microscope, it no longer offers an explanation of anything important. Where once it used to be able, by its total command of a worldview, to prevent the emergence of rivals, it can now only impede and retard—or try to turn back—the measurable advances that we have made (Hitchens, 2019, p.282).

بر این اساس، داوکینز ادعا می‌کند: «به‌عنوان یک دانشمند، با دین بنیادگرایانه مخالفم، زیرا این دین فعالانه به فعالیت علمی آسیب می‌زند» (داوکینز، ۲۰۰۶، ص ۲۸۴). گریلینگ این موضع را از «دین بنیادگرایانه» به همه ادیان تعمیم می‌دهد و می‌گوید: «…داروینیسم با دین سازگار نیست؛ شواهد علم زیست‌شناسی شواهدی علیه حضور عامل فراطبیعی در جهان است» (گریلینگ، ۲۰۱۴، ص ۱۱۳). گریلینگ همچنین می‌گوید که طراحی هوشمند «آفرینش‌گرایی در لباس مبدل» است (گریلینگ، ۲۰۱۴، ص ۱۰۹). روشن است که در این‌جا دو استدلال جداگانه مطرح شده است. نخست، استدلالی علیه «فرضیه خدا» که پیش‌تر درباره‌اش بحث شد. دوم، استدلالی که به دین مربوط می‌شود. اما تا چه اندازه گفتمان دینی و گفتمان علمی، از نگاه کسانی که این گفتمان‌ها را جدی می‌گیرند، در هم تنیده شده‌اند؟ این البته پرسشی بزرگ است که پاسخ ساده‌ای ندارد. در ادامه، رویکردهای اصلی‌ای را که هم دانشمندان مسلمان و هم دانشمندان مسیحی در پاسخ به این پرسش‌ها اتخاذ کرده‌اند، شرح خواهم داد.

On this point, Dawkins claims ‘as a scientist, I am hostile to fundamentalist religion because it actively debauches the scientific enterprise’ (Dawkins, 2006, p.284). Grayling furthers this from ‘fundamentalist’ religion to all religion by suggesting ‘…Darwinism is not compatible with religion; the evidences of biological science are evidences against the presence of supernatural agency in the universe’ (Grayling, 2014, p.113). Grayling also states that intelligent design is ‘creationism in disguise’ (Grayling, 2014, p.109). Clearly, two separate arguments are defined here. Firstly, an argument against the ‘God hypothesis’, as previously discussed. The second argument concerns religion. To what extent, though, has religious and scientific discourse been entangled according to individuals who take such discourses seriously? This of course is a big question to which there is no simple answer. In what follows I will outline the main approaches that both Muslim and Christian scholars have taken when answering these questions.

در هر دو سنت مسیحی و اسلامی، متون مقدس دینی به شیوه‌های گوناگونی تفسیر شده‌اند. دیوید شاتز در بحث از فلسفه یهودی باستان، میان هم‌سازی متواضعانه و هم‌سازی جسورانه تمایز می‌گذارد. نوع نخست امکان آشتی دادن متن مقدس با علم را می‌پذیرد، در حالی که نوع دوم فرض می‌کند که در متن مقدس «آموزش مثبت» علم وجود دارد. اگرچه نمی‌توان رویکردهای تفسیر کتاب مقدس را به‌طور کلی تعمیم داد، سه رویکرد به کتاب مقدس برجسته‌اند. نخستین آن‌ها رویکرد تمثیل‌گرایانه‌ی هم‌سازیِ متواضعانه است که بر ماهیت تمثیلی روایت پیدایش تأکید می‌کند. با این استدلال که آیات تمثیلی‌اند، می‌توان گفت که الهیات نمی‌تواند درباره‌ی تکامل یا کیهان‌شناسی مهبانگ بسط دهد. هرچند این رویکرد سابقه‌ی تفسیری از دوره‌ی آبای کلیسا دارد (به‌ویژه از مکتب اسکندریه)، اغلب با چالش‌هایی روبه‌رو می‌شود. این چالش‌ها، که خارج از دامنه‌ی این مقاله‌اند، به تعیین این موضوع مربوط می‌شوند که کدام آیات را می‌توان تمثیلی دانست و کدام را نه.

In both Christian and Muslim traditions, religious scriptures have been interpreted in a variety of ways. While discussing ancient Jewish philosophy, David Shatz differentiates between modest and bold concordism. The former allows scriptural reconciliation with science, whereas, the latter assumes ‘positive teaching’ of science in a scripture. Though one cannot generalise approaches to Biblical exegesis, three approaches to the Bible stand out. The first is a modest concordist allegorising approach which emphasises the allegorical nature of the Genesis account. Since the verses are allegorical, it may be argued, theology cannot expand on evolution or Big Bang cosmology. Though this approach has exegetical precedent from the patristic period (most notably from the Alexandrian school), it is often met with challenges. Such challenges, which are beyond the scope of this paper, relate to deciding which verses may or may not be allegorised.

دومین رویکرد، رویکرد لفظ‌گرای ناهم‌سازگار است که وقتی درباره‌ی کتاب مقدس به کار رود، لازم نیست به یک تصور آفرینش‌گرایانه‌ی جوان‌سالاری منجر شود، زیرا حتی برخی از پدران کلیسا مانند آگوستین (که در تمثیل‌سازی کم‌تکرار است) ممکن است روزهای مذکور در روایت پیدایش را تحت‌اللفظی ندانسته باشند (بروک، ۲۰۱۲، ص ۸). با این حال، رویکرد تحت‌اللفظی به سفر پیدایش چالش‌های «علمی» و تاریخی خاص خود را دارد، از جمله تفسیرهایی که سابقه‌ی آن در دوره‌ی آبای کلیسا و قرون وسطا وجود دارد و سن جهان را شش هزار سال نشان می‌دهند. این رویکرد از دیدگاه خودش ناهم‌سازگار نیست، زیرا «علم» و فرایندهای آن را به شیوه‌هایی تعریف می‌کند که با رویکردهای کلاسیک فلسفه‌ی علم تفاوت دارد. کن هَم، آفرینش‌گرای جوان‌سالار، علم را به دو نوع «مشاهده‌ای» و «تاریخی» تقسیم می‌کند؛ نوع دوم به شدت تحت تأثیر تفسیر انسانی است و در جایی که تعارض وجود دارد، خوانش ظاهری متن باید مقدم باشد (هَم، ۲۰۱۳، ص ۴۵–۵۵). طرفداران این دیدگاه به رویکرد شجره‌نامه‌ای به سفر پیدایش، فصل ۵، استناد می‌کنند.

The second approach is the literalist non-concordist approach which, when applied to the Bible, does not need to produce a young-age creationist conception as even some patristic Church Fathers like Augustine (who is infrequent in his allegorisation) may not have considered the days in the Genesis account to be literal (Brooke, 2012, p.8). Nevertheless, a literal approach to Genesis has its own set of ‘scientific’ and historical challenges including interpretations, which have patristic and medieval precedent, and which indicate the universe’s age as six thousand years old. This approach is not non-concordist from its own perspective, as it defines ‘science’ and its processes in ways that differ from classical approaches of philosophy of science. Ken Ham, a Young Age Creationist, divides science into ‘observational’ and ‘historical’ types, the latter of which is highly subject to human interpretation, and where conflict exists, the plain reading of the text must take precedence (Ham, 2013, p.45-55). Proponents of this view refer to a genealogical approach to Genesis 5

که سال‌های نسل‌به‌نسل را جمع می‌زند و بدین‌ترتیب نتیجه می‌گیرد که جهان تقریباً شش هزار سال قدمت دارد؛ نگا: فلوید نولن جونز، The Chronology of the Old Testament. می‌توان این دیدگاه را انکارگرایانه دانست، زیرا علم پذیرفته‌شدهٔ عمومی را رد می‌کند.

which adds up the years from one generation to another, thereby concluding the universe is approximately six thousand years old; see Floyd Nolen Jones’s The Chronology of the Old Testament. One can categorise this perspective as rejectionist, on account of its rejecting popularly accepted science.

یک رویکرد سوم که اخیراً توسط کسانی چون دکتر هیو راس رواج یافته، رویکرد «هم‌سازی‌گرای جسورانه» (bold concordist) با تفسیر تحت‌اللفظی است که هدفش تشخیص این است که پدیده‌های علمی، مانند مهبانگ، در کتاب مقدس چگونه بیان شده‌اند. بر این اساس، این رویکرد در اصل یک رویکرد آفرینش‌گرایی کهن‌سال تحت‌اللفظی است، با این تفاوت حیاتی که در نقطه تکامل انسان متوقف می‌شود (Ross et al., 2001, p.11).

A third approach, popularised recently by the likes of Dr. Hugh Ross, is a ‘bold concordist’ literalist approach which aims to establish how scientific phenomenon, like the Big Bang, is taught in scripture. Accordingly, such an approach is essentially a literalist Old Age creationist approach but one which crucially stops at the point of human evolution (Ross et al., 2001, p.11).

همان‌گونه که دانشمندان دوران آبای کلیسا، مانند اوریگن و آگوستین که پیش‌تر از آن‌ها یاد شد، گاه‌گاهی آشکارا هم‌خوان‌سازی را پیش می‌بردند، دانشمندان نخستین اسلامی نیز گاه‌گاهی به‌طور قابل‌توجهی هم‌خوان‌ساز بودند، هم به‌شکلی محتاطانه و هم به‌شکلی جسورانه.

Much like scholars in the patristic period, like Origen and Augustine mentioned above, early Islamic scholars were also occasionally noticeably concordist, both modestly and boldly.

با این حال، نمایندگان مکاتب کلامی بزرگ، مانند ابن تیمیه (برای حنبلی‌ها) و الغزالی (برای اشاعره)، آیاتی را که به جهان مادی اشاره دارند به صورت لفظی تفسیر می‌کردند ([Qadhi and Khan, 2018]). فلاسفه یا «فیلسوفان» که مهم‌ترین نمایندهٔ آنان ابن سینا بود (شبیه اوریجن اسکندرانی، هرچند شاید به شکلی کمتر آشکار)، تمایل داشتند آیاتی را که به نظر نمی‌رسید با کیهان‌شناسی‌های زمان هم‌خوانی داشته باشند، تأویل کنند، همان‌گونه که او با نظریهٔ ده فلک آسمانی چنین کرد ([Qadhi and Khan, 2018]).

Nevertheless, representatives of major creedal schools of thought, like Ibn Taymiyyah (for the Hanbalis) and AlGhazali (for the Asharis), would interpret verses which reference the physical world in a literal manner (Qadhi and Khan, 2018). The falasifa or ‘the philosophers’ most prominently represented by Ibn Sina (like Origen of Alexandria – though perhaps less flagrantly) would prefer allegorising verses which appeared to not correspond with the cosmologies of the day as he did with the theory of ten celestial spheres (Qadhi and Khan, 2018).

هرچند آثار ابن سینا و فلاسفه تا روزگار ما باقی مانده است، ترجیحات تفسیری آنان، به ویژه پس از حملات تند غزالی در کتاب مشهورش «تهافت الفلاسفه» و ابن تیمیه پس از «الرد على المنطقيين»، عملاً نادیده گرفته شده است. در این آثار، ابن سینا از اسلام تکفیر شد، و اگرچه ابن رشد (Averroes) در کتاب «تهافت التهافت» بخشهایی از این داوری را رد کرد، جهان اهل سنت پیش از آن در این موضوع تصمیم خود را گرفته بود.

Though Ibn Sina and the falasifa’s work has survived to the modern day, their exegetical preferences have become practically disregarded particularly after the scathing attacks of both Al-Ghazali in his famous work The Incoherence of the Philosophers and Ibn Taymiyyah following A Response to the Greek Logicians. In such works, Ibn Sina was ex-communicated from Islam and though Ibn Rushd (Averroes) refuted aspects of this in his The Incoherence of the Incoherence, the Sunni-Muslim world appeared to have already decided on the matter.

نتیجهٔ نهایی این روند تاریخی آن بود که تأویل روایات تاریخی یا آیاتی با دلالت طبیعی، به جنبه‌های اعتقادی محدود شد؛ مانند اشاره به «عرش» خداوند و اسما و صفات او، که به‌ویژه میان اشاعره، حنبلی‌ها، ماتریدیه، معتزله، شیعه دوازده‌امامی و دیگر مکاتب کم‌شناخته‌تر بسیار مورد مناقشه است. مفسران قرآن از تقریباً همهٔ این مکاتب کلامی، مطابقت لفظی آیات طبیعی با «جهان واقعی» را می‌پذیرند. از جمله، مهم‌ترین آنان مفسرانی از مکاتبی چون فخرالدین رازی (اشعری)، ابن کثیر (حنبلی معتقد)، زمخشری (معتزلی) و ابوجعفر طوسی (شیعی) هستند. اگرچه چنین مفسرانی به ارزش نمادین آیات پرداخته‌اند، تقریباً هیچ‌یک به آنچه ابن سینا یا اوریجن حاضر بودند انجام دهند نرسیدند؛ یعنی کاهش آیات به نوعی علت‌شناسی و سلب ارزش لفظی آنها.

The net result of this historical development was that allegorising historical narratives or verses of naturalistic significance were limited to creedal aspects of referencing Allah’s ‘throne’ (Arsh) and his names and attributes which is notably controversial among Ashari’s, Hanbalis, Maturidis, Mutazili’s, Shia Twelvers and other less well known schools. Quranic exegetes from virtually all of these creedal schools accept the literal correspondence of naturalistic verses with the ‘real world’. Perhaps most notably including exegetes of schools such as Fakhr al Deen al Razi (an Ashari), Ibn Kathir (creedal Hanbali), Al-Zamakhshari (A Mutazli) and Abu Jafar al Tusi (A Shia). Though such exegetes discussed the verses’ symbolic value, virtually none of them achieved what Ibn Sina or Origen were willing to do; namely reduce the verses to a form of aetiology, stripping it of its literal value.

با استثنای تفسیر تمثیلی فلاسفه که از نظر اعتقادی طرد شده است، رویکردهای تفسیری رایج در میان مسلمانان نسبت به آیات طبیعت‌گرایانه را می‌توان به‌آسانی به سه نوع تقسیم کرد: هم‌سازی جسورانه، هم‌سازی معتدل و رد علم مدرن. همچون پژوهش‌ها و دفاعیات مسیحی، این دسته‌بندی‌ها ثابت نیستند، زیرا یک عالم یا مدافع ممکن است در یک زمینه رد‌گرا باشد و در زمینه‌ای دیگر نباشد.

With the creedal exclusion of the falasifa’s allegorical exegesis, popular Islamic exegetical approaches to naturalistic verses can be easily divided into three types: bold concordism, modest concordism and modern science rejection. As with Christian scholarship and apologetics, these categories are not fixed as a scholar or apologist may be rejectionist in one context and not in another.

دکتر ذاکر نایک، برجسته‌ترین نماینده‌ی رویکرد جسورانه‌ی همسان‌انگاری تفسیر‌گرایانه در جهان انگلیسی‌زبان است. در پژوهشی در سال ۲۰۱۷، ۱۰۰۶ ویدیوی آنلاین شناسایی شد که واژه‌های «اسلام» و «علم» را با هم در یوتیوب داشتند، و بیشترین تعداد تولیدات را گوینده‌ی زیر از آنِ ذاکر نایک بود (گاردنر و دیگران، ۲۰۱۸، ص ۳۵۸). همانند دکتر هیو راس، نایک نشان می‌دهد که قرآن آموزش می‌دهد که انفجار بزرگ رخ داده است، و نیز همانند راس، نایک تکامل انسان را به دلیل تناقض آن با خوانش ظاهری متن نمی‌پذیرد (گاردنر و دیگران، ۲۰۱۸، ص ۳۸۵). استدلال‌های علمی نایک تقریباً یکسان با استدلال‌های دکتر موریس بوکای است که کتابی جدلی با عنوان «تورات، قرآن و علم» نوشت و عملاً استدلال کرد که تورات در مسائل مربوط به کیهان‌شناسی، زمین‌شناسی و طوفان نوح با علم ناسازگار است، در حالی که قرآن با چنین مسائلی هم‌خوان است (بوکای و فهیم، ۱۹۷۷، ص ۹۶-۱۴۳؛ بوکای و فهیم، ۱۹۷۷، ص ۱۵۲-۱۵۷). این رویکرد نوین تبلیغی/دفاعیه‌ای اسلامی (که در عربی «الإعجاز العلمی» نامیده می‌شود) حتی روحانیون سلفی عربستان سعودی را واداشت تا کمیته‌ای برای «الإعجاز العلمی در قرآن و سنت» تشکیل دهند (دالال، ۲۰۱۰، ص ۱۷۱).

Dr. Zakir Naik is the most popular representative of the Bold concordist literalist approach in the English-speaking world. In a 2017 study, 1006 online videos were identified with the terms ‘Islam’ and ‘science’ together on YouTube, and the speaker with the highest output was Zakir Naik (Gardner et al., 2018, p.358). Like Dr. Hugh Ross, Naik indicates that the Quran teaches that the Big Bang occurred, and also like Ross, Naik doesn’t accept human evolution because of its contradiction with the plain reading of the text (Gardner et al., 2018, p.385). Naik’s scientific arguments are almost identical to those of Dr. Maurice Bucaille who wrote a polemic book titled The Bible, Quran and Science effectively arguing that the Bible is incongruent to science on matters related to cosmology, geology and Noah’s flood whereas the Quran is in line with such matters (Bucaille and Fahim, 1977, p.96-143; Bucaille and Fahim, 1977, 152-157). This novel evangelising/apologetic Islamic approach (termed the Ijaaz Ilmi approach in Arabic) even prompted Salafist clergy members in Saudi Arabia to start a committee on the Scientific Miracles of the Quran and Sunnah (Dallal, 2010, p.171).

اما این رویکرد به دلیل به کارگیری تفسیر تحمیلی (eisegesis) و علم کاذب مورد انتقاد قرار گرفت، به ویژه در مسائل مربوط به داروینیسم و تکامل (Gardner et al., 2018, p.385).

However, this approach was criticised for employing eisegesis and pseudo-science, especially regarding issues relating to Darwinism and evolution (Gardner et al., 2018, p.385).

انتقاد احمد دلال از این رویکرد چنین است:

Criticising this approach, Ahmed Dallal states:

هنگامی که مسلمانان تولیدکنندگان اصلی علم در جهان بودند، از پیوند دادن علم و دین حمایت نمی‌کردند. اکنون، با کمال تعجب، هنگامی که مشارکت مسلمانان در تولید فرهنگ جهانی علم رو به کاهش است، آنان خواستار پیوند این دو با یکدیگر شده‌اند (Dallal, 2010, p.170).

When Muslims were the main producers of science in the world, they did not advocate wedding science and religion. Now, ironically, when Muslim participation in the production of the universal culture of science is dwindling, they call for bringing the two together (Dallal, 2010, p.170).

دومین رویکرد ردگرایانه تمام پدیده‌های علمی را رد نمی‌کند، بلکه تنها آن‌هایی را رد می‌کند که با سابقهٔ تفسیری یا با متن صریح در تضاد دانسته می‌شوند. بهترین نمونهٔ آن نظریهٔ تکامل انسان است که با معانی ظاهری قرآن ناسازگار تلقی می‌شود ([Qadhi and Khan, 2018]). متأسفانه، آنچه در گفتمان (از سوی نواتئیست‌ها و الهیدانانی که می‌کوشند به آنان پاسخ دهند) کمتر دیده شده، درگیری معنادار با فلسفهٔ علم است. برای نمونه، از لحاظ نظری و در تمایز میان ناتورالیسم روش‌شناختی و ناتورالیسم متافیزیکی، می‌توان چنین پیشنهاد کرد که مسلمانان و مسیحیانی که دیدگاه‌هایی را می‌پذیرند که ممکن است با تکامل انسان (یا کل برنامهٔ داروینی) در تعارض باشد، به‌جای دیدگاه واقع‌گرایانه، دیدگاهی ابزارانگارانه اتخاذ می‌کنند. از آنجا که ابزارانگاری مستلزم باور به صدق لفظی نظریهٔ علمی نیست، مسلمانان و مسیحیان می‌توانند اعتبار الگوی داروینی را بپذیرند (حتی پیشرفت‌های درون آن را در حوزه‌های خودشان).

The second rejectionist approach does not oppose all scientific phenomena, only those deemed contrary to exegetical precedent or clear text. This is best exemplified by the theory of human evolution which is considered incompatible with literal Quranic meanings (Qadhi and Khan, 2018). Unfortunately, much of what has been missing from the discourse (from New Atheists and theologians who attempt to counter them) is a meaningful engagement with scientific philosophy. For example, theoretically, and when differentiating between methodological and metaphysical naturalisms, it may be suggested that Muslims and Christians who adopt views which may contradict human evolution (or the entire Darwinian enterprise) adopt an instrumental view rather than a realist view. Since instrumentalism does not necessitate believing the literal truth of scientific theory, Muslims and Christians can accept the validity of the Darwinian model (even allowing advances in it within their spaces)

بدون آنکه لازم باشد به تکامل هومو ساپینس (برای مثال) از دیگر انسان‌نماها باور داشت.

without needing to believe in the evolution of homo-sapiens (for example) from other hominids.

بر این اساس، نظریهٔ تکامل داروینی می‌تواند به‌عنوان یک راهنمای اکتشافی مفید عمل کند، همچون نقشهٔ مترو لندن؛ هرچند که بسیار مفید است، اما به‌درستی مقیاس‌بندی نشده است. در نتیجه، موانع پیشرفت علمی می‌توانند کاهش یابند. در اینجا باید دو نکتهٔ احتیاطی بیان شود. نخست آنکه اگر این رویکرد پذیرفته شود، ادعاهایی (مانند آنچه راس و نایک، برای نمونه، مطرح کرده‌اند) مبنی بر اینکه نظریهٔ انفجار بزرگ صراحتاً در قرآن یا کتاب مقدس آمده است، حداقل باید به یک موضع تطبیق‌گرایی معتدل تعدیل شود.

Accordingly, Darwinian evolution can act as a useful heuristic, like a London Underground map; though highly useful is not properly to scale. Consequently, inhibitions to scientific progress can be mitigated. Two caveats must be made here. Firstly, if this approach is adopted, claims (made by Ross and Naik for example) that the Big Bang theory is explicitly taught by the Quran or Bible must be softened at least to a modest concordist position.

ثانياً، قد يصعب الاستدلال (من حيث الغاية الأداتية) بأن عمر الكون البالغ أربعة عشر مليار سنة «نموذج»، إذ إنه ادعاء تاريخي وليس نموذجاً.

Secondly, it may be difficult to argue (on instrumental grounds) that the age of the universe being fourteen billion years is a ‘model’, as it is a historical claim rather than a model.