آنتونی والاس می‌گوید:

Anthony Wallace says:

باور به نیروهای ماورای طبیعی بر اثر کفایت و گسترش فزایندهٔ دانش علمی در سراسر جهان محکوم به فناست (Wallace, 1966, p.264-5). Note: the reference in square brackets is kept in its original Latin form, as the rules require.

Belief in supernatural powers is doomed to die out, all over the world, as a result of the increasing adequacy and diffusion of scientific knowledge (Wallace, 1966, p.264-5).

آیا پیشرفت‌های دانش علمی مردم را از امور ماورایی دور می‌کند؟

But are developments of scientific knowledge driving people away from the supernatural?

بسیاری از تلاش‌ها برای فهمیدن مسیر بی‌دینی‌ای که در غرب شاهد آن بوده‌ایم صورت گرفته است. شرح جامع دلایل جامعه‌شناختی این پدیده در حوزهٔ این مقاله نمی‌گنجد. پرسش اصلی‌ای که در این پژوهش بررسی می‌شود این است که استدلال‌های علمی آتئیسم نوین (New Atheist) تا چه اندازه بر این گرایش اثر گذاشته‌اند. یکی از نخستین تلاش‌های جامعه‌شناختی برای بررسی بی‌دینی در انگلستان، کاری است که سوزان بود انجام داد و در کتاب «گونه‌های بی‌باوری» (Varieties of Unbelief، ۱۹۷۷) شرح داده شده است. بود از ترجمه‌نشدنی‌های نشریات سازمان‌های سکولار و اخلاقی، از ۲۰۰

Numerous attempts were undertaken to understand the irreligious trajectory witnessed in the West. An exhaustive explication of sociological reasons for this are beyond this paper’s scope. The main question under investigation is the extent to which New Atheist scientific argumentation has impacted this trend with one of the first sociological attempts to investigate irreligiosity in England conducted by Susan Budd and described in Varieties of Unbelief (1977). Budd used obituaries from secular and ethical organisations of 200

بیوگرافی‌هایی که بین سال‌های ۱۸۵۰ تا ۱۹۶۰ نوشته شده‌اند (شیرد، ۲۰۱۴، ص ۱)، سه علت برای بی‌ایمانی شناسایی می‌کنند، از جمله «خواندن کتاب مقدس و آثار کلاسیک عقل‌گرایانه، بی‌اعتمادی و نفرت نسبت به روحانیون، و انتقاد از باور به جاودانگی» (بود، ۱۹۷۷، ص ۱۰۶). علم و داروینیسم در اینجا به‌طرز چشمگیری غایب‌اند. دوره‌های بین سال‌های ۱۹۵۸ تا ۱۹۷۴ شاید در جهان غرب، پرتحول‌ترین دوره‌ها از نظر جابه‌جایی جمعیتی به سوی بی‌دینی بوده‌اند.

biographies between 1850-1960 (Sheard, 2014, p.1) identifying three causes for unbelief, including ‘reading the Bible and rationalist classics, a distrust and resentment towards clergy members and a criticism of belief in immortality’ (Budd, 1977, p.106). Science and Darwinism are conspicuously absent here. The periods between 1958-1974 were perhaps most dramatic in demographic movement towards irreligiosity in the Western world.

در ادامه بحث درباره زمینه بریتانیا، هیو مک‌لاود از فردگرایی، سوسیالیسم، علم‌گرایی (ساینتیسم)، فمینیسم، انتقاد دینی، «انقلاب جنسی» و رفاه پس از جنگ به عنوان دلایلی برای گرایش به بی‌دینی یاد می‌کند (مک‌لاود، ۲۰۰۵، ص ۲۰۶). مک‌لاود (و بیشتر جامعه‌شناسانی که این دوره را بررسی کرده‌اند) تربیت خانوادگی بی‌دینانه را عامل اصلی بی‌دینی در بزرگسالی معرفی می‌کند (مک‌لاود، ۲۰۰۵، ص ۲۲۸). اهمیت تعیین‌کننده این دوره در تغییر به سوی بی‌دینی را کالوم براون به صراحت بیان می‌کند:

Elaborating on the British context Hugh McLeod mentions individualism, socialism, scientism, feminism, religious criticism, the ‘sexual revolution’ and post-war affluence as reasons for an irreligious direction (McLeod, 2005, p.206). An irreligious family socialisation was indicated by McLeod (and most sociologists studying this period) as a primary reason for irreligiosity in adulthood (McLeod, 2005, p.228). The criticality of this period in altering to irreligiosity is toughly stated by Callum Brown:

بریتانیا برای تبدیل شدن به مسیحیت چندین قرن زمان برد (در دورانی که مورخان پیشین آن را «عصر تاریک» می‌نامیدند)، اما این کشور برای ترک آن کمتر از چهل سال لازم داشت ([Brown, 2009, p.1]).

It took several centuries (in what historians used to call the Dark Ages) to convert Britain to Christianity, but it has taken less than forty years for the country to forsake it (Brown, 2009, p.1).

در بررسی ۸۳۶ دانشجو در بافتار کانادا، بروس هانسبرگر، جامعه‌پذیری اولیه در خانواده را مهم‌ترین عامل بی‌دینی شناسایی می‌کند ([Hunsberger, 1984, p.1]).

Analysing 836 students in a Canadian context, Bruce Hunsberger identifies primary socialisation in the home as the most salient factor for irreligiosity (Hunsberger, 1984, p.1).

با بررسی بازه زمانی ۱۹۸۷ تا ۲۰۱۲ از زاویه آمریکا و با تکیه بر نظرسنجی اجتماعی عمومی (دیویس و اسمیت، ۱۹۹۲) برای روشن کردن یافته‌هایشان، مایکل هوت و کلود فیشر افزایش قطبی‌شدن سیاسی را دلیلی برجسته برای بی‌دینی می‌دانند و می‌گویند:

Surveying the time period from 1987-2012 from an American context and using the General Social Survey (Davis and Smith, 1992) to inform their results, Michael Hout and Claude Fischer link increased political polarisation as a salient reason for irreligiosity, stating:

لیبرال‌های سیاسی به‌طور قابل‌توجهی بیشتر احتمال داشت که هیچ ترجیح مذهبی‌ای ابراز نکنند، میانه‌روها تا حدی بیشتر چنین می‌کردند، و محافظه‌کاران سیاسی (هوت و فیشر، ۲۰۱۴، ص ۴۳۸).

Political liberals became substantially more likely to express no religious preference, moderates became somewhat more likely to do so, and political conservatives (Hout and Fischer, 2014, p.438).

هوت و فیشر به‌طور ویژه از «خودمختاری» یاد می‌کنند و ادعا می‌کنند:

Hout and Fischer make special mention of ‘autonomy’ claiming:

در این مقاله، ما یک تغییر ارزشی را به سوی خودمختاری بیشتر و دور شدن از اقتدار سنتی مطرح می‌کنیم. در تدوین فرضیه‌مان، به پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی دهه ۱۹۵۰ تکیه کرده‌ایم که پیدایش گرایشی مثبت به نفع اندیشیدن مستقل را نشان داده است؛ گرایشی که ما آن را «خودمختاری» می‌نامیم. بیشترین شواهد از طریق پرسیدن از پاسخ‌دهندگان نظرسنجی گردآوری شده است، به این شکل که آنان چیزهایی را که ممکن است برای کودک مهم باشد یاد بگیرد رتبه‌بندی کنند، از جمله «خودش/خودش فکر کردن» و «اطاعت کردن»، در کنار دیگر ویژگی‌های مطلوب بالقوه (هوت و فیشر، ۲۰۱۴، ص ۴۳۳).

Original to this paper, we invoke a value shift toward greater autonomy and away from traditional authority. In formulating our hypothesis we have drawn on social psychological research in the 1950s that identified the emergence of a positive bias in favor of thinking for oneself we refer to as “autonomy.” Most evidence has been compiled by asking survey respondents to rank things it might be important for a child to learn, including “to think for him or herself” and “to obey” among other potentially desirable qualities (Hout and Fischer, 2014, p.433).

علاوه بر این، استفن مرینو با استفاده از «پیمایش اجتماعی عمومی» (دیویس و اسمیت، ۱۹۹۲) در بافت آمریکا چنین نتیجه‌گیری می‌کند:

Furthermore, using the General Social Survey (Davis and Smith, 1992) in an American context, Stephen Merino concludes:

جدیدترین گروه‌هایی که بدون دین تربیت شده‌اند حتی لیبرال‌ترند – درصد، در مقایسه با حدود ۲۰ درصدی که خود را محافظه‌کار معرفی می‌کنند. به همین ترتیب، گروه‌های جدیدترِ تربیت‌شده بدون دین بسیار بیشتر احتمال دارد که ابراز بی‌اعتمادی به کلیسا‌ها و سازمان‌های مذهبی کنند ([Merino, 2012, p.10]).

The most recent cohorts raised with no religion are even more liberal – percent, compared with roughly 20 percent who self-identify as conservative. Likewise, more recent cohorts raised with no religion are much more likely to express a lack of confidence in churches and religious organizations (Merino, 2012, p.10).

در بافت بریتانیا، لیندا وودهد «آزادی فردی» و «دموکراسی لیبرال» را به‌عنوان یک «عامل برجسته» ذکر می‌کند (وودهد و کاتو، ۲۰۱۲، ص ۲۵۳)، و می‌گوید:

In a British context, Linda Woodhead cites ‘individual freedom’ and ‘liberal democracy’ as a ‘salient factor’ (Woodhead and Catto, 2012, p.253), stating:

استدلال من این است که افزایش کثرت‌گرایی و آزادی‌خواهی در بریتانیا از دهه ۱۹۷۰ به این سو با گرایش‌های مخالف در حوزه دین روبه‌رو شده است، و همین تقابل به توضیح افزایش شتابان شمار کسانی کمک می‌کند که خود را «بی‌دین» می‌دانند. این‌طور نیست که دین یا معنویت به‌طور ذاتی برای «انسان مدرن» ناپسند شده باشد، آن‌گونه که برخی نظریه‌پردازان قدیمی‌تر سکولارشدن و «خداناباوران روشنگری» می‌پنداشتند؛ بلکه انواع خاصی از دین که در بریتانیای متأخر عرضه می‌شوند، آن خیرهای اجتماعی، معنوی و اخلاقی را که جوانان به آن‌ها باور دارند و خواستارشان هستند، فراهم نکرده‌اند (وودهد و کَتو، ۲۰۱۲، ص ۲۵۸).

My argument is thus that growing pluralisation and liberalisation in Britain have, since the 1970s, been met by opposite tendencies in religion, and that it is this clash which helps to explain the increasingly rapid rise of ‘no religion’. It’s not that religion or spirituality per se have become objectionable to ‘modern man’, as some older secularisation theorists and ‘enlightenment atheists’ liked to think, but that the particular kinds of religion on offer in late modern Britain have not offered the social, spiritual and moral goods which younger people affirm and desire (Woodhead and Catto, 2012, p.258).

وودهد به‌طور مؤثری نظریه‌های سکولارسازی را رد می‌کند و می‌گوید:

Woodhead effectively refutes theories of secularisation, stating:

پراکندگی ناهمگون «بی‌دینی» در سطح جهان، روایت‌های ساده‌انگارانه‌ی سکولاریزاسیون را زیر سؤال می‌برد؛ روایت‌هایی که تصور می‌کردند همه‌ی کشورها، تحت نیروهای مقاومت‌ناپذیر مدرنیزاسیون، به یک مقصد سکولار واحد رانده می‌شوند ([Woodhead, 2012, p.254]).

The patchy global distribution of ‘no religion’ undermines simplistic accounts of secularisation that imagined all countries propelled to the same secular destination point by the irresistible forces of modernisation (Woodhead, 2012, p.254).

ملاحظات وودهد دربارهٔ محدودیت‌های داده‌های سرشماری (که هر ده سال یک بار در انگلستان جمع‌آوری می‌شود) سودمند است، زیرا این محدودیت‌ها را در نظر می‌گیرد که داده‌ها به دلیل جمع‌آوری توسط سرپرستان خانوار دچار انحراف می‌شوند (Woodhead, 2012, p.246). وودهد این مشکلات را با طراحی پرسش‌های پیمایشی‌ای که میزان الحادِ هر مشارکت‌کننده را می‌سنجد، کاهش می‌دهد (Woodhead, 2012, p.49-50)، و به این نتیجه می‌رسد که «تنها ۱۳ درصد از "بی‌دینان" سکولارِ قوی‌اند—که کمتر از ۵ درصد از جمعیت را تشکیل می‌دهند» (Woodhead, 2012, p.250) و اینکه «رشد "بی‌دینی" را نمی‌توان با رشد سکولاریسمی که "خداناباوران نوین" از آن دفاع می‌کنند یکی دانست» (Woodhead, 2012, p.250). فهمی (2018) این یافته‌ها را تأیید می‌کند و گزارش می‌دهد که تقریباً ۹۰ درصد آمریکایی‌ها به یک «قدرت برتر» باور دارند، با وجود آنکه ۲۶ درصد ادعا می‌کنند هیچ دینی ندارند (Pew Research, 2019). بر این اساس، تنها اقلیتی از «بی‌دینانِ» مذهبی به‌طور «قاطعانه» ملحدند.

Woodhead’s appreciation of census data limitations (collected each decade in England) is useful as it accounts for data skewing due to its collection by heads of households (Woodhead, 2012, p.246). Woodhead mitigates these issues by creating survey questions which scale the extent of a participant’s atheism (Woodhead, 2012, p.49-50), concluding that ‘only 13 percent of ‘nones’ are strongly secular—amounting to under 5 per cent of the population’ (Woodhead, 2012, p.250) and that ‘the growth of ‘no religion’ cannot be conflated with the growth of the secularism championed by the ‘New Atheists’ (Woodhead, 2012, p.250). Fahmi (2018) supports these findings reporting that approximately 90% of Americans believe in a ‘higher power’ despite 26% claiming to have no religion (Pew Research, 2019). Accordingly, only a minority of religious ‘nones’ are ‘confidently’ atheistic.

این داده از این جهت قابل توجه است که به‌طور مؤثر نشان می‌دهد تعداد «بی‌خدایان مطمئن» در بریتانیا (۵٪) تقریباً با تعداد مسلمانان برابر است.

This data is noteworthy as it effectively suggests that the number of ‘confident atheists’ in Britain (5%) is similar to the number of Muslims.