Gezien al deze nuances is het moeilijk om de generaliseerbaarheid van NOMA (non-overlapping magisteria) te bevestigen, net zoals het moeilijk is om het concept van conflict zoals behandeld door de New Atheists te legitimeren. Op deze punten is het van essentieel belang dat christelijke en moslimgeloofleiders zich bewust zijn van de argumenten van het New Atheism, zodat zij deze kunnen weerleggen door middel van interdisciplinair onderzoek dat onder meer, maar niet beperkt is tot, het begrijpen van de geschiedenis van de wetenschap omvat. Bijgevolg kan het nuttig zijn om aanvankelijk enkele van de overkoepelende claims van de New Atheists te beoordelen. In een opvallende oversimplificatie van de geschiedenis schrijft Grayling:

Considering all these nuances it is difficult to affirm generalisability of NOMA (non-overlapping magisteria) just as it is difficult to legitimise the New Atheist treatment conception of conflict. On these points, it is vital that Christian and Muslim faith leaders are aware of New Atheism’s arguments, thereby allowing them to counter them through inter-disciplinary research that includes, but is not limited to, understanding the history of science. Consequently, it may be useful to initially assess some of the New Atheists’ overarching claims. In a striking oversimplification of history Grayling writes:

Wat men ook mag denken over de bewogen geschiedenis van de relatie tussen wetenschap en religie, één ding is in ieder geval duidelijk: dat zij inderdaad strijden om de waarheid over het ontstaan van het universum, de aard van de mens en de vraag of het universum bewijs van intelligent ontwerp vertoont (Grayling, 2014, p.108).

Whatever else one might think about the chequered history of the relation between science and religion, at least one thing is clear: that they do indeed compete for truth about the origin of the universe, the nature of human beings and whether the universe manifests evidence of intelligent design (Grayling, 2014, p.108).

De meeste wetenschappelijke historici beschouwen dit conflictmodel als onhoudbaar. Aan de hand van diverse voorbeelden onderbouwt Ahmed Dallal dit standpunt met betrekking tot de Islam, waarbij hij laat zien hoe geleerden zoals Al-Biruni, Ibn Taymiyyah en Al-Ghazali allen een positieve benadering hadden van wetenschappelijke ondernemingen (Dallal, 2010, p.116). Belangrijk is dat hij de geschriften van al Iji benadrukt, die stelt: ‘Alle (religieuze) wetenschappen putten uit kalām, terwijl het zelf uit niets put.’ (Dallal, 2010, p.118). In essentie kon de gehele discipline van het Kalam niet beginnen met de aanname van God, aangezien het voornamelijk betrekking had op het bewijzen van Zijn bestaan. Ondanks de kritiek op bepaalde aspecten van Kalam, bleef het gedurende de eeuwen heen een essentieel onderdeel van de moslimcultuur en -traditie. Dallal betoogt dat er geen enkele reden is die de wetenschappelijke achteruitgang in de moslimwereld dicteert; in plaats daarvan wordt dit toegeschreven aan een verscheidenheid aan beschavingsfactoren, waaronder militaire confrontaties met Europa tijdens een tijd van snelle Europese koloniale expansie (Dallal, 2010, p.152-6). Syed Nomanul Haq merkt een reeks jurisprudentiële overwegingen op, waaronder het berekenen van gebedstijden, als een stimulans voor de moslimastronomie in de jaren 800-1300 (Haq, 2009, p.35).

Most scientific historians consider this conflict model untenable. Using various examples, Ahmed Dallal makes this case for Islam showcasing how scholars like Al-Biruni, Ibn Taymiyyah and Al-Ghazali all had positive approaches to scientific enterprise (Dallal, 2010, p.116). Importantly, he highlights the writings of al Iji, who states, ‘All (religious) sciences draw from kalām, whereas it draws from none.’ (Dallal, 2010, p.118). Essentially, the entire Kalam discipline could not start with an assumption of God since it mostly concerned proving His existence. Despite the critique of certain aspects of Kalam, it still represented a staple part of Muslim culture and tradition throughout the centuries. Dallal argues that no single reason dictates scientific decline in the Muslim world, rather, it is attributed to a variety of civilizational factors including military confrontations with Europe at a time of rapid European colonial expansion (Dallal, 2010, p.152-6). Syed Nomanul Haq notes a range of jurisprudential considerations, including calculating prayer times, as an incentive for Muslim astronomy from the years 800-1300 (Haq, 2009, p.35).

Wat betreft de wetenschappelijke en religieuze geschiedenis van de Katholieke Kerk (of het christendom), is de ‘conflicttheorie’ niet langer acceptabel als een universele verklaring. Met verwijzing naar de zaak van Galileo beweert John Hedley Brooke:

Regarding the Catholic church’s (or Christianity’s) scientific and religious history, the ‘conflict theory’ is also no longer acceptable as an all-purpose explanation. Mentioning the case of Galileo, John Hedley Brooke claims:

De combinatie van het verhaal van Galileo met bewijs voor een protestantse stimulans voor de wetenschap kan gemakkelijk de indruk wekken dat de Katholieke Kerk over het algemeen vijandig stond tegenover wetenschappelijke innovatie. Deze indruk zou op minstens drie punten onjuist zijn. Ten eerste had de Kerk een cruciale rol gespeeld in het mecenaat van de wetenschappen… Ten tweede bevatte de Jezuïetenorde binnen de Kerk uitmuntende astronomen, wiskundigen en natuurkundigen die zich ook inzetten voor het onderwijzen van de wetenschappen in hun onderwijsprogramma's. Ten derde waren sommige van de grootste en meest invloedrijke wetenschappers van de zeventiende eeuw katholieken. Galileo, Mersenne, Gassendi en Descartes speelden allen een prominente rol in de mechanisering van de natuur (Brooke, 2010, p.12).

The combination of the Galileo story with evidence for a Protestant stimulus to science can easily give the impression that the Catholic Church was generally hostile to scientific innovation. This impression would be false on at least three counts. First, the Church had played a crucial role in the patronage of the sciences… Second, the Jesuit order within the Church contained outstanding astronomers, mathematicians, and physicists who were also committed to teaching the sciences in their educational programs. Third, some of the greatest and most influential scientists of the seventeenth century were Catholics. Galileo, Mersenne, Gassendi, and Descartes all played prominent roles in the mechanization of nature (Brooke, 2010, p.12).

De impact van het protestantisme (en in het bijzonder het puritanisme) is een onderwerp geweest van aanzienlijk sociologisch onderzoek. Een studie door Robert Merton was sterk afhankelijk van gegevens uit de Dictionary of National Biography en onderzocht informatie uit 29.120 biografieën van vooraanstaande figuren in de zeventiende eeuw (naast andere belangrijke datasets), waarbij werd geconcludeerd dat het puritanisme (wat volgens Merton een vorm van theologisch utilitarisme aanmoedigde) een impuls gaf aan wetenschappelijke ontdekkingen.

The impact of Protestantism (and Puritanism in particular) has been one of significant sociological study. One study by Robert Merton was highly dependent on data from the Dictionary of National Biography, and examined information from 29,120 biographies of notable figures in the seventeenth century (among other important data sets) concluding that Puritanism (which, to Merton, encouraged a kind of theological utilitarianism) provided an impetus for scientific discovery.

Overeenkomstig stelt Merton:

Accordingly, Merton states:

Op deze directe wijze sanctioneerde religie de wetenschap, wat de sociale waardering verhoogde voor degenen die wetenschappelijk onderzoek verrichtten, met de daarmee gepaard gaande intensivering en verspreiding van interesse in dergelijke bezigheden (Merton, 2002, p.431).

In this direct fashion, religion sanctioned science raising the social estimation of those who pursued scientific investigation, with the associated intensification and spread of interest in such pursuits (Merton, 2002, p.431).

Merton onderscheidt de protestantse houding van de katholieke door te stellen:

Merton distinguishes the Protestant attitude from the Catholic one by claiming:

Deze vergelijking tussen de puriteinse academies in Engeland en de protestantse onderwijsontwikkelingen op het continent is goed te rechtvaardigen. De protestantse academies in Frankrijk besteedden veel meer aandacht aan wetenschappelijke en utilitaire onderwerpen dan de katholieke instellingen (Merton, 2002, p.478-9).

This comparison of the Puritan academies in England and Protestant educational developments on the Continent is well warranted. The Protestant academies in France devoted much more attention to scientific and utilitarian subjects than did the Catholic institutions (Merton, 2002, p.478-9).

Merton bespreekt andere bijdragende factoren aan de toegenomen interesse in de wetenschap, waaronder militaire factoren; met name de nieuwe interesse in ballistische wapens (Merton, 2002, p.543).

Merton discusses other contributory factors to the increased interest in science, including military factors; especially new interest in ballistic weaponry (Merton, 2002, p.543).

Gevolgelijkerwijs realiseert men zich de gelijkenis tussen de Merton-thesis en de theorie van Max Weber in *The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism* (2013). In werkelijkheid kunnen veel van de argumenten die tegen de thesis van Weber worden gebruikt, ook tegen die van Merton worden gebruikt, wat zowel de onmacht van Merton als die van Weber kan omvatten om andere naties (met name Japan) te verklaren, die zowel het kapitalisme als technologische vooruitgang doormaakten zonder het protestantisme als katalysator. Men zou een alternatieve verklaring voor het protestantisme kunnen bieden via niet-religieus utilitarisme (wellicht een Lockiaanse of Hobbesiaanse formulering), zoals door Merton werd overwogen (Merton, 2002, p.589). Over het algemeen is het moeilijk om het protestantisme of het puritanisme aan te wijzen als een beslissende factor in de wetenschappelijke vooruitgang, aangezien het moeilijk zou zijn om het (of het katholicisme) de schuld te geven van het algemeen belemmeren van de wetenschap. Nieuw-atheïsten roepen vaak Darwin aan als het keerpunt. Er is echter geen bewijs dat Darwin het christendom heeft verlaten vanwege zijn theorie van natuurlijke selectie. Hierover beweert James Moore:

Consequently, one realises the similarity between the Merton thesis and Max Weber’s theory in the Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism (2013). In reality, many of the arguments used against Weber’s thesis may also be used against Merton’s which may include either Merton or Weber’s inability to account for other nations (most notably Japan) which underwent both capitalism and technological advancement without Protestantism as a catalyst. One may provide an alternative explanation to Protestantism through non-religious utilitarianism (perhaps a Lockian or Hobbesian formulation), as was contemplated by Merton (Merton, 2002, p.589). Overall, it is difficult to pin-point Protestantism or Puritanism as a decisive factor in scientific progress inasmuch as it would be difficult to blame it (or Catholicism) for generally inhibiting science. New Atheists often invoke Darwin as the turning point. There is no evidence, however, that Darwin apostatised from Christianity because of his theory of natural selection. On this point, James Moore claims:

Zijn eigen getuigenis wordt zelden gehoord: “Ik heb het christendom nooit opgegeven totdat ik veertig jaar oud was.” Darwin werd veertig in 1849, lang nadat hij zijn theorie van evolutie door natuurlijke selectie had ontwikkeld (Moore, 2010, p.143) en Brooke stemt ermee in dat:

His own testimony is seldom heeded: “I never gave up Christianity until I was forty years of age.” Darwin turned forty in 1849, long after developing his theory of evolution by natural selection (Moore, 2010, p.143) and Brooke agrees that:

De belangrijkste redenen die Darwin aanvoerde voor zijn ongeloof, vloeiden niet voort uit de rol die hij aan natuurlijke oorzaken toeschreef bij het verklaren van het ontstaan van soorten. Net als andere Victoriaanse denkers, reageerde Darwin fel tegen de evangelisch-christelijke prediking over de hemel en de hel (Brooke, 2010, p.228).

The main reasons Darwin gave for his unbelief derived not from the role he gave natural causes in explaining the origin of species. Like other Victorian thinkers, Darwin reacted strongly against evangelical Christian preaching on heaven and hell (Brooke, 2010, p.228).

Origin of Species werd gepubliceerd in 1859 tijdens de post-Tanzimaat Ottomaanse periode, toen het grootste deel van de islamitische wereld gekoloniseerd was. Dienovereenkomstig is het moeilijk om een reactie van een islamitische staat op het darwinisme te beoordelen. Desalniettemin is het duidelijk dat er exegetisch conflict was (en blijft zijn).

Origin of Species was published in 1859 during the post-Tanzimaat Ottoman period when most of the Muslim world was colonised. Accordingly, it is difficult to assess a Muslim state response to Darwinism. Nevertheless, it is clear that exegetical conflict did (and continues to)

kenmerken ten minste op het aspect van de menselijke evolutie, vergelijkbaar met de christelijke wereld. Daarom zijn modellen van conflict tussen alle 'wetenschap' en alle 'religie' (gezien er slechts twee religies worden genoemd) simpelweg ahistorisch.

feature at least on the aspect of human evolution, similar to the Christian world. Therefore, models of conflict between all of ‘science’ and all of ‘religion’ (considering only two religions are mentioned) are simply ahistorical.