دا ستونزه په حقیقت کې دا ده چې د خلکو فکر، په ټولو هېوادونو کې عموماً، د نظریاتي سیاستوالو او مفکرینو په ګډون، په طبیعي ډول ورو شو. درملنه دا ده چې دا ستونزه له ریښې څخه له منځه یوړل شي، یعني هغه ورو فکر له منځه یوړل شي چې عادت شوی و تر دې چې بې ساري تګ (spontaneity) له لاسه ورکړل شو. نو ستونزه ورو فکر دی، او په پایله کې د بې ساري تګ نشتوالی. ورو فکر ستونزه ده. دا چې دا فکر عادي او طبیعي شو، په حقیقت کې ستونزه شوه. هر پوښتنه، حتی که د پخوا نه ډېر ساده وه، فلسفي شوه او په خلکو کې د دې په اړه فکر کول عام شو. ستونزه فکر نه دی، ځکه فکر طبیعي او ستاینلی بلکې واجب دی؛ ځکه چې په موضوع کې فکر د هغې پټ اړخونه ښکاره کوي، د هغې رازونه څرګندوي او انسان د حقیقت په اړه پوه کوي. نو فکر په خپله ګټور او مفید دی. خو د دې فکر ورو والی، یا دا چې په هر پوښتنه کې کارول کېږي، هر پوښتنه فلسفي کوي او په ورو ډول پرمختګ کوي، په حقیقت کې ستونزه ده. ورو فکر د خلکو بنسټ شو، تر دې چې بې ساري تګ یې له لاسه ورکړ، نو کله چې کارول کېږي، یوازې د خطر په شیبه کې کارول کېږي. بې ساري تګ یوازې د خطر د شېبې لپاره نه دی. دا ضروري نه ده چې په بې ساري تګ باندې ډاډ ترلاسه شي؛ بلکې بې ساري تګ د خطر په شېبه کې او نورو وختونو کې راځي؛ شاید تدبیر ته اړتیا ولري او شاید ونه لري. له همدې امله، بې ساري تګ باید دایمي او په ټولو کارونو کې وي. نو سمه نه ده چې یوازې د خطر په شیبه کې موجود وي؛ باید په ټولو حالتونو کې موجود وي. ټولو کارونو کې تدبیر ته اړتیا نه لري، ځکه ځینې یې تدبیر ته اړتیا لري او ځینې نه لري.

The reality of the problem is that the thinking of the people generally in every country, including the ideological politicians and thinkers, became naturally slow. The remedy is to get rid of this problem from its root, i.e. to get rid of the slow thinking which became a habit until spontaniety was lost. Thus, the problem is slow thinking and consequently (lack of) spontaniety. Slow thinking is the problem. The fact that it became habitual and natural became the problem in its reality. Any question, even if it was an automatic one, was philosophised and thinking about it became prevalent among the people. The problem is not thinking, for thinking is natural and recommendable, even obligatory; for thinking in the issue reveals its hidden aspects and explains its secrets, making the person aware of the truth. Thus, thinking, as such, is beneficial and useful. However, the slowness of this thinking - or the fact that it is used in every question, it philosophises every question and proceeds slowly - is the problem in its reality. Slow thinking became the basis for the people, until they lost spontaniety, so when it is used it is only at the moment of danger. Spontaniety is not only for the moment of danger. It is not inevitable that a measure be taken based on spontaniety. Spontaniety rather comes at the moment of danger and at other times; it might require that a measure be taken or it might not. Therefore, spontaniety should be permanent and in all things. So it is not correct for it to exist only at the moment of danger; it should exist in all situations. It does not require measures in every matter, as some of them need measures and some do not.

له همدې امله، د خطر په شیبو کې د دې شتون کافي نه دی؛ بلکه باید په هرې شې کې موجود وي. په دې توګه، په هرې شې کې بې‌ساخته والی (خپل‌ساخته والی) ضروري دی. د دې حقیقت دا دی چې دا چټک فکر کول دي. نو د دې ستونزه، یعنې د دې ستونزې حقیقت، ورو فکر کول دي.

Therefore, its presence at moments of danger is not enough; it should rather exist in everything. Thus, spontaniety is necessary in everything. Its reality is that it is quick thinking. So, its problem, i.e. the reality of its problem, is slow thinking.

د ځنډلي فکر (slow thinking) سرچینه د استعماري لویدیځ هغه تسلط دی چې په هېواد باندې او د هغه د افکارو تسلط په خلکو باندې دی. ډېر وخت تېر شو او خلک په ځنډلي فکر کې بوخت پاتې شول او دې ته یې دوام ورکړ. اوس دا د دوی د ذهنیت د جوړښت او د دوی د فکر یوه برخه شوې ده. په دې توګه ځنډلی فکر ستونزه شو، یا د ستونزې واقعیت.

Slow thinking comes from the domination of the Colonialist West over the country and the domination of its thoughts over the people. Much time passed by the people while they remain involved in slow thinking and they practice it. It has now become part of the formation of their mentality and part of their thinking. Thus, slow thinking became the problem, or the reality of the problem.

ہغه څه چې ستونزه نه ده، خو د هغې ستونزې څخه چې خلک یې اخته دي، ترټولو څرګنده پایله یې د خپلوایې له لاسه ورکول دي.

So, spontaniety is not the problem, though its loss was the most prominent result of the problem that the people suffer from.

دې کې هيڅ ستونزه نشته چې انسان فکر کوي، ځکه فکر کول د انسان لپاره هماغسې ضروري دي لکه خپل ژوند، د هغه د عقل او د هغه د فکر د کچې له توپیر پرته.

Thinking itself is not the problem either, for it is as necessary to man as life itself, regardless of his level of intellect and his thinking.

دا ستونزه په حقیقت کې د فکر د ورستۍ والی ده. ژر والی د ژور فکر نشتوالي پایله ده. فکر هغه طبیعي پروسه ده چې په انسان کې شته. نو د فکر ورستی والی د ستونزې حقیقت دی. دا ورستی والی طبیعي نه و، نه زېږېدلی او نه خودکاره وو. بلکې دا د لویدیځ د واکمنۍ او د هغه د فکر د خلکو باندې د تسلط په پایله کې راغلی. له همدې امله د ستونزې حقیقت د فکر ورستی والی دی، او هغه څه چې دا ستونزه په واقعیت کې موجوده کوي د استعماري لویدیځ واکمنی او د هغه فکر دی. له همدې امله حل باید په خود ستونزه تمرکز وکړي، نه په نښو یا په هغه څه چې په هر انسان کې طبیعي دی.

The problem is rather the slowness in thinking. Spontaniety is the result of the absence of slowness in thinking. Thinking is the natural process that exists in man. So slowness in thinking is the reality of the problem. This slowness was not natural, nor was it innate, or automatic. It rather came as a result of the domination of the West over the lands and the domination of its thoughts over the people. Therefore, the reality of the problem is slow thinking and what make this problem exist in reality are the domination of the Colonialist West and its thoughts. Therefore, a solution should be focused on the problem itself and not on its symptoms or on what is natural in every human being.

چونکه ثابته شوې ده چې (د) بې ساخته والي (یا د ځانګړي خوښۍ نشتون) ستونزه نه ده، بلکې د یوې بلې ستونزې نښه ده، نو حل باید په اصلي ستونزه متمرکز وي نه په پایلو باندې. نښې د دې پر بنسټ نه درملل کېږي چې دوی ځانونه ستونزه دي، او نه دوی د حل د لارې برخه دي. بلکې ستونزه پخپله باید درمل شي، هغه دا چې د فکر ورکېدل دي. دې ته د درملنې لپاره د خلکو پر واکمنۍ درملنه ضروري ده، که دا د لویدیځ واکمني وي یا د هغه د افکارو واکمني.

Since it is proven that (lack of) spontaniety is not the problem, rather it is a symptom of the problem, the solution should be focused on the problem and not on its results. Its symptoms are not treated on the basis that they are the problem, nor are they part of the way to solve the problem. Rather the problem itself has to be treated, which is the slowness of thinking. Its treatment requires the treatment of the domination over the people, whether the domination of the West or the domination of its thoughts.

لہٰذا د مسئلے د ماهیت پوهیدل خورا مهم دی، ترڅو حل بې ګټې او بې اثره نه شي، یا د مسئلې پر ځای بل څه ته متوجه نه شي. نو د مسئلے د ماهیت پوهیدل یو مهم موضوع ده. څرنګه چې د مسئلے ماهیت د فکر سستي ده، نو فکري سستي بنسټ ده او د مسئلے ماهیت استازیتوب کوي. دا سمه ده چې د لويديځ تسلط په هیوادونو او د هغه د افکارو تسلط په خلکو بنسټ دی، مګر دا بنسټ دا معنا نه لري چې مسئله تر هغو حل نه شي کیدای، تر څو چې دا تسلط له منځه ولاړ نه شي. بلکه دا ممکنه ده چې د دې تسلط په موجودیت کې ورسره معامله وشي، د خود فکر په اصلاح سره، دې ته چې له سستۍ څخه چټکتیا ته او له تاملي والي څخه له عجلې ته وګرځول شي. مسئله د لويديځ تسلط نه دی، که څه هم دا د مسئلې سرچینه ده.

Therefore, understanding the nature of the problem is crucial, so that the solution does not become useless and futile, or focussed on other than the problem. Thus, understanding the nature of the problem is a crucial matter. Since the nature of the problem is slowness in thinking, then slowness in thinking is the basis and it represents the nature of the problem. It is true that the domination of the West over the countries and the domination of its thoughts over the people is the basis, but this basis does not mean that the problem cannot be solved until this domination is removed. Rather, it is possible to treat it while this domination is present, by addressing the thinking itself, moving it from slowness to speed and from deliberateness to haste. The problem is not the domination of the West, though it is the origin of the problem.

بلکه مشکله د فکر کولو سستي ده؛ نو هغه څه چې باید درملنه شي، باید د دې سرچینې ته هم پام وي. دا مطلب دی چې لویدیځ، د هغه دروغ او غلطۍ له لارې چې د علم، کلتور، تمدن او لارښوونې په نوم خپروي او نورو ورته نومونو لاندې لیږي، ستونزه او د ستونزې بنسټ دی. په ورته ډول، د لویدیځ تسلط یوازې د هغو اصطلاحاتو یا طرزونو په زور تحمیل کولو له لارې دی.

Rather, the problem is slowness in thinking; so the problem is what has to be treated, though we should be heedful of its origin. This means that the West, through what it spreads of deception, alongside what it dispatches of deviation in the name of science, culture, civilisation and guidance and other similar names, is the problem and the basis of the problem. However, the domination of the West is only through their imposition of terms or their styles.

دا پوښتنه د دې تسلط له لرې کولو پورې اړه نه لري؛ بلکه دا پوښتنه د خلکو پورې اړه لري، یعنې دا اړخ د تسلط سره تړاو لري. دا ریښتیا ده چې تسلط د ستونزې سرچینه ده.

So the question is not related to removing this domination; it is rather related to the people, i.e. the aspect is related to the domination. It is true that domination is the origin of the problem.

دا هم ریښتیا ده چې د واکمنۍ ډولونه بدل شوي دي، د نورو پټو او ډیرو اغیزمنو ډولونو لپاره. خو ستونزه بنسټ کې ده، هغه اړخ چې د خلکو پورې تړلی دی. دا پدې مانا ده چې خپلسری عمل (سپونټانیټي) خلکو ته سپارل شوی دی. دا د خلکو پر ځان لازم شوې ده. د دوی د بدلیدونکي فکر له اغیز څخه، چې له یوې حالت څخه بلې ته وده کوي، هلې ځلې باید پر همدې تمرکز وشي. ریښتیا ده چې واکمني بنسټ دی، خو واکمني د خلکو د تصورونو پرته نشي شتون لرلی. نو د خلکو تصورات دي چې واکمني دوامداره کوي، یا یې پای ته رسوي. په هرصورت، دوی ستونزه نه ده، او نه سرچینه. ستونزه د ژوند پر واکمنۍ د بدلون راوستو کې ده. له همدې امله، موضوع لویدیځ یا واکمنۍ ته منسوبول د ستونزې څخه تښتیدل دي. پر ځای یې باید خبرې ستونزې ته واړول شي، هغه چې د خپلسری عمل پراختیا ده. دا د خلکو له لارې ترسره کیږي، نه د واکمنۍ له لارې. په بل عبارت، د ژوند د مسلو په اړه د تصورونو په بدلولو سره، نه د واکمنۍ د له منځه وړلو له لارې.

It is also true that the styles of domination have changed, for other more hidden and more effective ones. However, the problem is the basis, which is the aspect related to the people. This means spontaniety is entrusted to the people. It is charged with them themselves. By the effect of their changing intellect, which develops from one state to another, effort must be focused on it. It is true that domination is the basis, but domination can’t exist without the concepts of the people. So the concepts of the people are what perpetuate the domination, or put an end to it. However, they are not the problem, nor are they the origin. The issue is to change the domination over life. Therefore, relating the matter to the West or to the domination is an escape from the problem. Instead matters must be directed towards the problem, which is developing spontaniety. This is done through the people and not through the domination. In other words, it is through changing the concepts about the matters of life and not through removing the domination.

لہٰذا، بنیاد افکار کی تبدیلی ہے۔ چنانچہ مسئلے سے نکلنے کے لیے ان امور کو غلبے یا مغرب کی طرف موڑنا درست نہیں۔ بلکہ توجہ لوگوں کی طرف ہونی چاہیے، یعنی افکار کی تبدیلی کی طرف، خصوصاً زندگی کے اہم امور کے بارے میں تصورات کی تبدیلی کی طرف۔ پس خودمختاری پیدا کرنے کی کوشش میں مغرب کی طرف رخ کرنا درست نہیں، کیونکہ وہی مسئلے کی جڑ ہے۔ نہ ہی غالب مغربی افکار کی طرف مڑنا درست ہے، کیونکہ یہی افکار مسئلے کا سبب بنے ہیں۔ بلکہ لوگوں کے تصورات کو بدلنے کی طرف توجہ دینی چاہیے؛ امت کو غلبے کو ختم کرنے کے لیے کام کرنے کی دعوت دینی چاہیے۔ اس طرح حل کی بنیاد غلبے کو بدلنا نہیں، بلکہ لوگوں کے تصورات کو بدلنا ہے۔

Thus, changing the concepts is the basis. Therefore, it is not correct to escape from the problem by directing these matters to the domination or to the West. Rather, matters must be directed towards people, i.e. towards changing the concepts, particularly changing the concepts about the crucial matters in life. So in the attempt to create spontaniety, it is not correct to turn towards the West, for it is the origin of the problem. Nor should one turn towards the dominant Western thoughts, because it is these that created the problem. Rather, care must be directed towards the people to change their concepts; the Ummah must be called to work to remove the domination. Thus, the origin of the solution is changing the concepts of the people, not changing the domination.