اقدام ضروری ہے کہ سرگرمی پیدا کی جائے، یا تو افراد میں یا امت میں۔ افراد میں اسے پیدا کرنے کی کوشش صرف انہی افراد میں پیدا کرے گی، پوری امت میں نہیں۔ البتہ امت میں اسے پیدا کرنے کی کوشش لازماً افراد میں بھی اسے پیدا کرے گی۔ یہ اس لیے کہ امت افراد کا مجموعہ ہے، جن کے درمیان ایک عقیدے کے ذریعے ربط ہے، اور اسی عقیدے سے ایک نظامِ زندگی پھوٹتا ہے۔ لہٰذا ضروری ہے کہ عوام میں اور افراد میں سرگرمی پیدا کرنے کا اقدام پوری امت کے دائرے میں ہو۔ چنانچہ ہم امت میں سرگرمی پیدا کرنے کے طریقے پر بات کرتے ہیں، اور اسی سرگرمی سے افراد میں بھی اس کی نشوونما ہوتی ہے۔ امت میں سرگرمی پیدا کرنے کا آغاز اس بات سے ہوتا ہے کہ عقیدے کو محض ایک نظریاتی مسئلہ ہونے کی حیثیت سے نکال کر ایک سیاسی فکر یا سیاسی نظریہ بنایا جائے۔ پھر یہ عمل اس مقام تک آگے بڑھتا ہے جہاں ہم یہ سمجھ لیں کہ عقیدے پر قائم احکام اور تصورات بھی سیاسی افکار ہیں۔

Action needs to be taken to create spontaniety either in the individuals or in the Ummah. Attempting to create it in the individuals would only create it in them, but not in the Ummah as a whole. However, effort to create it in the Ummah would definitely create it in the individuals. This is because the Ummah is the sum of the individuals with the effect of linkage among them by an ‘Aqeedah from which a system of life emanates. Therefore, it is necessary that action to create spontaniety in the people, as well as the individuals, should be action in the Ummah as a whole. So, we discuss the way to create spontaniety in the Ummah and from this spontaniety it is developed in the individuals. The creation of spontaniety in the Ummah starts with transforming the ‘Aqeedah from being a matter of doctrine only, to being a political idea or a political thought. The action then proceeds until we realize that the rules and concepts built on the ‘Aqeedah are political thoughts.

ډیر ژر چې دا وشي، نو د چټکې پوهاوي پیل کوو. نو لومړی، دا اړینه ده چې د عقیدې څخه د سیاسي فکر په جوړولو پیل وشي، او بیا هغه افکار چې په عقیدې ولاړ دي د سیاسي افکارو په توګه جوړ شي. د هغو احکامو جوړول چې د سیاسي افکارو څخه سرچینه اخلي، د خود عقیدې د سیاسي فکر په جوړولو څخه رامنځته کیږي. له همدې امله، څوک د احکامو په اړه اندېښمن نه دي تر هغو چې عقیده سیاسي ځانګړتیا ولري. نو اصل دا دی چې عقیده یو سیاسي نظر یا سیاسي فکر وګرځول شي. نو په هرې لاره چې پیل وشي، دا بنسټ دی؛ که څوک له عقیدې پیل کوي او که له هغو احکامو څخه چې له عقیدې سرچینه اخلي. د اسلامي عقیدې حقیقت دا دی چې «لا إله إلا الله، محمد رسول الله»، پدې معنا چې د عبادت وړ هیڅوک نشته پرته له الله څخه. نو څوک د امت چارې، پدې کې د خپلو چارو په ګډون، د دې حقیقت پر بنسټ سرته رسوي چې د عبادت وړ هیڅوک نشته پرته له الله څخه. له همدې امله، څوک د ځان لپاره داسې نه مني چې له الله پرته بل څوک عبادت کړي، یا د له الله پرته بل چا بنده شي. دا په امت او خلکو کې ستاسو مقام لوړوي، ځکه چې که څه هم دوی الله نه ویني او د هغه ماهیت نه پیژني، خو دوی ته دا لوی بریښي چې یو سړی هغه چا ته د عبادت له ورکولو انکار وکړي چې خلک یې پیژني.

Once we achieve this, we start with quick understanding. Thus, firstly, it is necessary to start by making the ‘Aqeedah a political thought and then making the thoughts that are built on the ‘Aqeedah political thoughts. Making the rules that emanate from the ‘Aqeedah political thoughts results from making the ‘Aqeedah itself a political thought. Therefore, one does not concern himself with the rules as long as the ‘Aqeedah was of a political character. Thus, the origin is to make the ‘Aqeedah a political idea or political thought. So, in whatever way one started, this is the basis; whether one started with the ‘Aqeedah or with the rules that emanate from it. The fact that the Islamic ‘Aqeedah is Laa ilaaha illa Allah (There is no god except Allah), Muhammadun Rasoolullah (Mohammed is the Messenger of Allah), this means that no one is worthy of worship except Allah. So, one discharges the affairs of the Ummah, including one’s own affairs, with the fact that there is none worthy of worship except Allah. Thus, one does not accept for himself to worship other than Allah, or to be servant to other than Allah. This raises your status in the Ummah and the people, for while they do not see Allah and do not know His nature, it becomes great for them to see a person reject the worship of whom the people know.

پس تاسو په دوی کې به د دې په واسطه لوړ شئ. نو که "لا إله إلا الله" کلمه، چې معنا یې "له الله پرته بل هیڅ عبادت وړ نه دی" ده، یوه سیاسي نظریه شي، نو دا به ستاسو د دوی په نظر کې او د خلکو د تاسو په نظر کې بدلون راولي. که تاسو "محمد رسول الله" اعلان کړئ، نو تاسو به هغه څه ومنئ چې محمد ﷺ د الله له لوري راوړي دي، یعنې تاسو به د شریعت احکامو ته غاړه کیږدئ. که تاسو په دې عمل وکړئ او د خلکو چارې د هغې سره سم چلوئ، یعنې پر هغه عمل وکړئ او خلک هم پر هغه عمل وکړوئ، نو تاسو ټوله عقیده په یوه سیاسي نظریه یا سیاسي فکر بدلوئ. په هرصورت، که تاسو له احکامو پیل وکړئ، دا به اسانه او د خودجوشۍ رامنځته کولو ته نژدې ښکاره شي.

So you will rise by that in their view. Thus, if the word “Laa ilaaha illa Allah”, by the meaning “there is none worthy of worship except Allah” became a political idea, it would change your view towards the people and how the people view you. If you declare “Muhammad Rasoolullah”, then you will abide by what he, Mohammed , brought from Allah, i.e. you will abide by the rules of Shar’. If you abide by this and take charge of the people’s affairs in accordance with it, i.e. act upon it and make the people act on it, then you will transform the whole ‘Aqeedah into a political idea, or a political thought. However, if you start with ahkaam (rules), this would appear to be easier and closer to generating spontaniety.

دا ځکه چې هغه څه چې انسانان او خلک سره یوځای کوي، عقیده ده، پشمول د هغو احکامو چې له هغې څخه سرچینه اخلي. که تاسو دا احکام د ایمان پر بنسټ واخلئ، نو واقعیت پخپله ژر پوهیدل او ژر تړل ښیې. هغه اورېدونکی چې د یوې ښځې شکایت یې د امیر المؤمنین ته د خپل میړه په اړه، د عمر بن الخطاب په مجلس کې واورېد، د اسلامي عقیدې په اړه اندیښنه نه درلوده، ځکه چې هغه پوهیده چې دا ښځه او امیر المؤمنین دواړه په دې عقیده باور لري. هغه یوازې د دې عقیدې څخه راپورته کیدونکو احکامو سره اندیښمن و، کوم چې د ښځې د حق د ترجیح د الله د حق پر وړاندې ده. نو هغه پدې باور و او د دې حکم سره یې چې له عقیدې څخه راځي، هغه لیدنه او ژر پام چې ورته پیښ شوه، وتړله. د دې حکم سره یوازې دې تړاو له امله هغه ژر عمل کولو ته چمتو و. هغه اړتیا نه درلوده چې عقیدې سره تړاو وکړي، ځکه چې پوهیده چې ښځه په دې عقیده باور لري او امیر المؤمنین ته یې شکایت د دې لپاره وړاندې کړ چې هغه هم په دې عقیده باور لري. سړي ژر عمل د شرعي حکم سره د تړلو څخه درلود، نه د عقیدې څخه او بیا د شرعي حکم سره تړل. له همدې امله، د شرعي احکامو څخه د ژر عمل پیدا کول، یعنې د هغو څخه چې له عقیدې څخه راځي، اسانه او ترلاسه کیدونکی دی. په دې ډول، په خلکو کې د ژر عمل پیدا کول یوازې دا غواړي چې شرعي احکام سیاسي افکار وګرځول شي، چې په هغو سره چارې سرته رسیږي او یوازې په هغو خلک حساب ته کشیږي.

This is because what gathers between yourself and the people is the ‘Aqeedah, including the rules that emanate from it. If you take these rules based on Imaan, then the reality alone will indicate quick understanding and quick linkage. The listener to the woman’s complaint to the Ameer ul-Mu’mineen about her husband, in the assembly of Omar bin al-Khattab, did not concern himself with the Islamic ‘Aqeedah, for he knew that she and the Ameer ul- Mu’mineen believed in it. He rather concerned himself with what relates to this of rules that emanate from it, which is the preference of the right of the wife to the right of Allah . So he was satisfied with that and linked quick observance that occurred to him with this hukm emanating from the ‘Aqeedah. With this linkage to the hukm alone, he had spontaniety. He did not need to make linkage to the ‘Aqeedah, for he knew that the woman believed in this ‘Aqeedah and raised her complaint to the Ameer ul-Mu’mineen for he believed in this ‘Aqeedah also. The man had spontaniety from linking to the hukm shar’ee and not from the ‘Aqeedah followed by linking to the hukm shar’ee. Therefore, the generation of spontaniety from the ahkaam shar’iyyah, i.e. from that which emanates from the ‘Aqeedah, is easier and more attainable. Thus, generation of spontaniety in the people only requires making the ahkaam shar’iyyah political thoughts, by which the affairs are discharged and by which alone the people are held accountable.

لیکن دا ټول په دې پوهیدو پورې تړلي دي چې خلک هغه څه منې چې د احکامو شرعیه پرې ولاړ دي، یعنې عقیده. مثلاً که تاسو د مصر د خلکو کارونه په غاړه واخلئ، چیرې چې د مصر خلک مسلمانان دي او ټول د اسلامي عقیدې پر بنسټ ایمان لري، نو که تاسو غوښتل چې په دوی کې ژوندۍ ځواک (سپونټنیټي) پیدا کړئ، نو ټول هغه څه چې تاسو ته پکار دي دا دي چې احکامو شرعیه د دوی په نظر کې سیاسي افکار جوړ کړئ. بیا به په مصر کې ژوندۍ ځواک موجود وي۔ مګر که تاسو غوښتل چې دا په فرانسه کې پیدا کړئ، مثلاً هلته چې خلک د اسلامي عقیدې نه ایمان نه لري، نو لازمي ده چې تاسو لومړی داسې پیل وکړئ چې اسلامي عقیده د دوی په نظر کې یو سیاسي فکر جوړ کړئ. بیا به دوی کې ژوندۍ ځواک پیدا شي، که څه هم ورو او په تدریج سره۔ په فرانسه کې کار کول او په مصر کې کار کول سره توپیر لري. څرنګه چې موږ غواړو چې په اسلامي هېوادونو کې ژوندۍ ځواک پیدا کړو، نو خبرې به په هغو احکامو شرعیه باندې وي چې له عقیدې څخه راووځي. دا د ژوندي ځواک د پیدا کولو په وخت کې ګړندی او اسانه دی۔

However, all of this depends on understanding that the people believe in that from which the ahkaam shar’iyyah emanate, which is the ‘Aqeedah. If, for example, you took charge of the affairs of the people in Egypt, where the people of Egypt are Muslims and all of them believe in the Islamic ‘Aqeedah, then if you wanted to generate spontaniety in them, all that you would have to do is make the ahkaam shar’iyyah political thoughts in their view. Spontaniety would then exist in Egypt. However, if you wanted to generate it in France, for example, where the people do not believe in the Islamic ‘Aqeedah, it is necessary that you proceed first by making the Islamic ‘Aqeedah a political thought in their view. Spontaniety would then exist in them, albeit slowly and in succession. There is a difference between working in France and working in Egypt. Since we wish to generate spontaniety in the Islamic countries, the discussion will be on the ahkaam shar’iyyah that emanate from the ‘Aqeedah. This is quicker and easier when trying to generate spontaniety.

د خلکو کې خودجوشه پیدا کولو لپاره، لومړی لازمه ده چې له هر شی وړاندې، شرعي احکام د دوی په نظر کې یو سیاسي فکر وګرځول شي - داسې یوه خبره چې اسانه او ممکنه وي. خلک د اسلامي عقیدې پر وړاندې ایمان لري او پر هغې او د هغې پر احکامو عمل کوي.

To generate spontaniety in people, it is necessary to start first, before anything else, by making the ahkaam shar’iyyah a political thought in their view - a matter that is easy and feasible. The people believe in the Islamic ‘Aqeedah and abide by it and by its ahkaam.

دا یوازې دومره کافي دی چې دوی کې دا احساس پیدا کړی شي چې دا حکم شرعي دی، او دا چې هغه څه چې له عقیدې څخه سرچینه اخلي باید ومنل شي، لکه څنګه چې خود عقیدې ته غاړه ایښودل ضروري دي.

One only has to generate in them the idea that this is hukm shar’ee and that it is necessary to abide by what emanates from the ‘Aqeedah, the same way as it is necessary to abide by the ‘Aqeedah.

دا ځکه چې ایمان او کفر یوازې د احکامو شرعیې پر عمل کولو یا نه کولو پورې اړه لري. کله چې دا حالت په خلکو کې موجود شي، نو د احکامو په سیاسي افکارو بدلولو مسئله به د دوی پر بنسټ وي او دوی به پر دوی اغیز وکړي، نو دوی به پخپله احکام شرعیه خپل سیاسي افکار جوړ کړي. بیا به د یوه کس دنده یوازې هڅول او لارښوونه وي. نو که دوی وګوري چې عمومي آزادۍ او ازادي د عقیدې سره ټکر لري، یا له هغې نه نه سرچینه اخلي، نو دوی لپاره به دا اسانه وي چې هغه پریږدي او تاسو به د دې په اړه اندیښنه ونه لرئ. مګر که دوی دا وګڼي چې دا آزادۍ له عقیدې نه سرچینه اخلي یا له هغې سره ټکر نه لري، نو دوی لپاره به دا ستونزمنه وي چې هغه پریږدي، حتی که دا سیاسي افکار وي. دا ځکه چې دا د هغې عقیدې سره تړلي دي چې دوی په هغې باور لري. له همدې امله ضروري ده چې دوی پوه شي چې دا آزادۍ له عقیدې نه نه راځي. دوی د عقیدې سره ټکر لري او له هغې نه سرچینه نه اخلي.

This is because Imaan and Kufr only occur from abiding by the ahkaam shar’iyyah or not. Once this exists in the people, the matter of transferring the ahkaam into political thoughts would depend on them and would gain influence over them, so they themselves would make the ahkaam shar’iyyah their political thoughts. One’s task would then be the stimulation and direction. Thus, if they view that the general liberties and freedoms contradict the ‘Aqeedah, or they do not emanate from it, it would be easy for them to abandon them and you would not need to be concerned with that. However, if they continued to view them as emanating from the ‘Aqeedah or not contradictory to it, then it would be difficult for them to abandon them, even if they were political thoughts. This is because they are linked to the ‘Aqeedah which they believe in. Thus, it is necessary that they understand that these freedoms do not come from the ‘Aqeedah. They contradict it and do not emanate from it.

له دې پرته دا ممکن نه ده چې دوی عمومي آزادیو ته شا وګرځوي. همدارنګه دا چې عیسائی کافر دی، شراب حرام دي، د کفارو غلبه او واکمني جائز نه ده، که دوی له لویدیځ وي که له ختیځ، او د شرعي حکم پیروي فرض ده، دا ټول او د دې په څیر نور مسائل د عقیدې سره د تړلو وروسته اسانه پوهیدل کیږي. نو د الله تعالیٰ دا ارشاد لوستل چې «یقیناً کافر دي هغه کسان چې وایي: بېشکه الله د مریم زوی مسیح دی» [سورة المائدة: ۷۲] د مسلمان لپاره دا کافي ده چې عیسائي کافر وګڼي. همدارنګه د الله تعالیٰ دا ارشاد لوستل چې «نو ایا تاسو به له دې ډډه کوونکي یاست؟» [سورة المائدة: ۹۱] د شراب د آیت او د دې د حرمت د پوهیدو لپاره کافي دی. په ورته ډول، د الله تعالیٰ دا ارشاد چې «الله هیڅکله کافرانو ته په مؤمنانو باندې د واک لارې نه ورکوي» [سورة النساء: ۱۴۱] په ډاګه بیانوي چې د کفارو غلبه او واکمني په مسلمانانو باندې جائز نه ده. د الله تعالیٰ دا ارشاد لوستل چې «نه، ستا د رب قسم، دوی به تر هغه مؤمن نه شي چې تا خپل منصف ونه ګرځوي د هغه اختلاف په اړه چې د دوی ترمنځ دی» [سورة النساء: ۶۵]، او د هغه ارشاد لوستل چې «هغه څه چې رسول تاسو ته راوړي هغه واخلئ، او هغه څه چې منع کوي له هغې ډډه وکړئ» [سورة الحشر: ۷]، انسان ته دا باور راولي چې واکمن د شرعي حکم د پیروي څخه ډډه کول ګناه یا کفر دی.

Without this, it is not possible that they abandon the general freedoms. Also the fact that the Christian is a Kaafir, that alcohol is haraam, that domination and control by the Kuffar is not allowed, whether they were from the West or the East, that abiding by the hukm shar’ee is fard, all of these and their like are easy to understand once linked with the ‘Aqeedah. Thus, reading the saying of Allah , “They surely disbelieve, those who say: ‘Lo! Allah is the Messiah, son of Mary’” [TMQ Al Ma’idah: 72], is enough for the Muslim to consider the Christian as a Kaafir. The recitation, also, of the saying of Allah , “Will you then abstain (from them)?” [TMQ Al-Ma’idah: 91] is enough to know about the ayah of alcohol and that it is haraam. Similarly, the saying of Allah , “Allah never allows the disbelievers to have authority over the believers” [TMQ An-Nisaa’: 141], explains definitely that the domination and control of the Muslims by the Kaafir is not allowed. The recitation of His  saying, “But, no; by your Lord, they will not believe (in truth) until they make you judge of what is in dispute between them” [TMQ An-Nisa’: 65], and the recitation of His  saying, “Whatever the Rasool brought to you take it, and whatever he forbade you, abstain from it” [TMQ Al-Hashr: 7], makes one believe that the failure of the ruler in abiding by the hukm shar’ee is a sin or Kufr.

دې ځای کې، اسلامي هېوادونو کې د شرعي احکامو له مخې د چارو په سمبالولو کار اسانه دی. که عمل له هماغې څخه پیل شي، نو په دې کې بریا اسانه او تضمین شوې ده. له همدې امله، د خپلواکۍ د ژوندي کولو لپاره کار کول، یعنې په خلکو کې د خپلواکۍ جذبه پیدا کول اسانه دي. دا ځکه چې دا کار د شرعي احکامو څخه پیلیږي او هغه د سیاسي افکارو ته اړوي، او دا یو داسې کار دی چې اسانه او لاسته راوړل کېدونکی دی.

Thus, the matter of taking charge of the affairs by the ahkaam shar’iyyah is easy in the Islamic countries. If action starts with that, then success in it is easy and guaranteed. Therefore, work for spontaniety, i.e. to generate spontaniety in the people is easy. This is because it starts with the ahkaam shar’iyyah and transforming them into political thoughts, a matter which is easy and attainable.

دوسره خبره لا پاتې ده، هغه دا چې د واقعیت ژر لیدل یا ژر پوهیدل او هغه شیان چې دا واقعیت یې ښیي، دا هغه څه دي چې د ژر لیدو په نوم یادیږي. دا دوهم موضوع زده کړه او پیدا کول غواړي؛ یوازې دا چې د دې پر لور توجه واوړول کافي نه ده۔ د واقعیت ژر پوهیدل، یعنې د ژر لیدو پیدا کول، او د خپلسري والي (تلقائیت) پیدا کول ترمنځ لوی توپیر شته. هغه خبره چې مخکې یاده شوه یوازې د ژر لیدو په پیدا کولو متمرکزه وه، که څه هم دا د خپلسري والي په چوکاټ کې وه، ځکه دا هغه څه دي چې خپلسري والی پیدا کوي. که څه هم دا په خپلسري والي کې لومړی رکن دی، خو بیا هم دوهم رکن ګڼل کیږي. دا ځکه چې د دې تړاو د عقیدې او هغه څه سره چې له هغې راوځي، یا د احکامو شرعیې سره تړل، هغه څه دي چې خپلسري والی پیدا کوي۔

The second matter remains, that is the generation of quick observance or quick understanding of the reality and whatever it indicates. This is what is meant by quick observance. This second matter requires education and generation; it is not enough just to draw attention to it. There is a great difference between quick understanding of reality, i.e. generation of quick observance and the generation of spontaniety. What was mentioned before only focused on generating quick observance, though this was in the context of generating spontaniety, for it is this that generates spontaniety. Though it was the first pillar, it is however considered the second pillar in spontaniety. This is because its linkage with the ‘Aqeedah and whatever emanates from it, or linking it with the ahkaam shar’iyyah, is what generates spontaniety.

ساده مشاهده تنها کافی نیست، او د ځواب ورکولو لپاره هم کافي نه ده، که څه هم دا د ځواب ورکولو لومړی ستون دی. بلکه ضروري ده چې د ویونکي مقصد پوه شي. دا مقصد یوازې هغه اړیکې څخه پوهیدلی شي چې د هغه شرعي حکم سره لري چې هغه پوهیږي او پیژني چې د عقیدې څخه راڅرګندیږي.

Generating quick observance alone is not enough and it does not necessarily generate spontaniety, though it is the first pillar in it. It is rather necessary to know the purpose of the speaker. This purpose is only understood from the linkage with the hukm shar’ee which he understands and knows emanates from the ‘Aqeedah.

له همدې امله ضروري ده چې دا تړاو موجود وي، ترڅو د هغې سره اړیکه ونیول شي او موخه وپیژندل شي. بیا ژر پاملرنه (مراعات) هم کیدای شي.

Therefore, it is necessary that the bond exist so as to make linkage with it and to know the purpose. Then quick observance can exist.

هغه خبره چې ویل کیږي او هغه حقیقت چې واقع کیږي، دواړه د چټک عمل پیدا کولو سبب کیږي؛ خو که دا دواړه د یوه تړاو (اړیکې) سره یو ځای نه وي، نو په خلکو کې بیا هم عمل پیدا نه کیږي.

Though it is the speech that is said and the reality that occurs that generates quick observance, unless they are linked with the bond there would not be spontaniety in the people.

لہٰذا اگر کوئی امت، جیسے کہ امتِ اسلامیہ، اس فکر کو ایک سیاسی فکر میں بدلنے میں کامیاب ہو جائے تو اس کے اندر بے ساختگی (سپونٹینیٹی) اس صورت میں پیدا ہوگی کہ وہ روزمرہ پیش آنے والے واقعات کو اُس چیز سے جوڑ دے جو عقیدے سے پھوٹتی ہے۔ پس مسئلہ بے ساختگی میں ہے، اگرچہ ظاہری طور پر یہ حالات کی فوری سمجھ، یعنی فوری ردِ عمل پیدا کرنے یا فوری مشاہدے سے جڑا ہوا ہے۔ تاہم یہ اس سے پہلے بھی اور اس کے بعد بھی فکر کو بدلنے اور حکمِ شرعی کو سیاسی افکار میں ڈھالنے سے متعلق ہے۔ یہی وجہ ہے کہ فوری مشاہدہ یا حالات کی فوری سمجھ کو نظرانداز کر دیا جاتا ہے۔ اس کے بجائے توجہ اسلامی فکر اور احکامِ شرعیہ کو سیاسی افکار میں بدلنے پر مرکوز رہتی ہے۔ لہٰذا امت میں یا افراد میں بے ساختگی پیدا کرنا سب سے پہلے اور ہر چیز سے پہلے یہ کرنے سے حاصل ہوتا ہے کہ اسلامی رائے کو ایک سیاسی رائے بنایا جائے۔ اس کے بعد بے ساختگی خود موجود ہوگی۔ بے ساختگی اسی طرح پیدا کی جانی چاہیے، اور یہ پیدا کرنا اسلام کی بنیاد پر ہونا چاہیے۔

Therefore, if an Ummah, like the Islamic Ummah, managed to transform the idea into a political thought, she would have spontaniety if she linked the events that take place daily to what emanates from the ‘Aqeedah. Thus, the issue lies in spontaniety, though it is apparently connected with quick understanding of reality, i.e. generating observance or quick observance. However, it is, before and after that, related to transformation of the idea and the hukm shar’ee into political thoughts. That is why quick observance or quick understanding of reality is ignored. The focus instead is the transformation of the Islamic idea and the ahkaam shar’iyyah into political thoughts. Therefore, generating spontaniety in the Ummah or in the individuals is achieved by, firstly and before everything, making the Islamic opinion a political opinion. After that spontaniety will exist. This is how spontaniety must be generated and this generation must be on the basis of Islam.

د اسلامي نظر رامنځته کول لومړی راځي. د دې سیاسي نظر ته بدلول وروسته راځي. بیا د خودجوشۍ (سپونتانیټي) رامنځته کول راځي.

Generating the Islamic opinion comes first. Making it a political opinion comes next. Then comes the generation of spontaniety.

همدې ته ورته، د کفارو سره جهاد کول، ځکه چې دوی کافر دي، دا یو ښکاره شی دی، او دا یو حکم شرعي دی. جزیه له دوی څخه د دې لپاره اخیستل کیږي چې جګړه مخه ونیول شي. نو جزیه د دې لپاره اخیستل کیږي چې سولې ته اراده شوې ده.

Thus for example, fighting against Kuffar, because they are Kuffar is self-evident, it is a hukm shar’ee. The jizya is taken from them to prevent fighting. Thus the jizya is taken because peace is intended.

جزیہ اس لیے لیا جاتا ہے کیونکہ وہ کفار ہیں جو امن چاہتے ہیں۔ ان سے اس لیے جنگ کی جاتی ہے کیونکہ وہ کفار ہیں جو جنگ چاہتے ہیں۔ اس کا بنیادی مقصد اس اسلامی رائے کو محض ایک فقہی رائے نہیں، بلکہ ایک سیاسی رائے میں تبدیل کرنا ہے۔ اس کے بعد، یعنی جب یہ رائے سمجھ لی جائے، تو ان سے جنگ کی جاتی ہے اور ان کے ساتھ صلح کی جاتی ہے، پھر ان کی حالت کو سمجھنے کے لیے بے ساختگی ضروری ہو جاتی ہے۔ اس طرح ان کی حالت کو سمجھنے کے لیے بے ساختگی لازم ہے۔ یہ بے ساختگی یا تو ان کے اعمال سے ظاہر ہوتی ہے یا ان کے اقوال سے۔

The jizya is taken because they are Kuffar who want peace. They are fought against because they are Kuffar who want war. It is aimed first of all to transform this Islamic opinion into a political opinion, not merely a fiqhi (juristic) opinion. After that, i.e. after this opinion is understood, they are fought and peace is made with them, then spontaniety becomes necessary in order to understand their situation. Spontaniety is thus necessary to understand their situation. This results either from their actions or from their words.

لہٰذا، رائے اولاً اسلامی ہونی چاہیے، پھر سیاسی، اور اس کے بعد ہی وجدانی یعنی سپونٹنیٹی حاصل ہوتی ہے۔ پس وجدان ضروری ہے، لیکن صرف اسلام کی بنیاد پر، یعنی حکمِ شرعی کی بنیاد پر۔ اس کے علاوہ، اگرچہ وہ وجدان پیدا بھی کر دے، ہم اسے قبول نہیں کرتے اور نہ ہی اس میں خود کو مشغول کرتے ہیں۔ ہم صرف اسلامی رائے کو قبول کرتے ہیں۔ اس کے سوا جو کچھ بھی ہو، ہم نہ اسے قبول کرتے ہیں اور نہ ہی اس سے سروکار رکھتے ہیں۔ اسلامی رائے ہی بنیاد ہے، اور اس اسلامی رائے کے لیے وجدان ضروری ہے۔ سڑک پر پیٹرول دیکھنے کے واقعے میں بھی وجدان اس سمجھ سے پیدا ہوا کہ یہ پیٹرول ہے۔ لیکن خطرے کے ادراک پر جو ردِعمل ظاہر ہوا، وہ اسلامی رائے سے نکلا۔ اللہ تعالیٰ نے انسان کو خود کو خطرے میں ڈالنے سے منع فرمایا ہے۔ جب مسلمان خطرے سے بھاگتا ہے تو اس کا بھاگنا حکمِ شرعی پر مبنی ہونا چاہیے۔ ہم محض سلامتی کی خاطر نہیں بھاگتے۔ یہی بات دیگر مثالوں پر بھی لاگو ہوتی ہے۔ پس اسلامی رائے سب سے پہلے اور سب سے مقدم ہے، اس کے بعد وجدان آتا ہے۔

Therefore, the opinion must first be Islamic, then political and then after that spontaniety is achieved. Thus, spontaniety is necessary, but only on the basis of Islam, i.e. on the basis of hukm shar’ee. Other than that, though it may possibly produce spontaniety, we do not accept it, nor involve ourselves with it. We only accept the Islamic opinion. Anything other than that we do not accept or busy ourselves with. The Islamic opinion is the basis and spontaniety is necessary for this Islamic opinion. Even in the incident of seeing the petrol in the road, spontaniety occurred from understanding that it is petrol. But the reaction to the realisation of danger resulted from the Islamic opinion. Allah forbade man from placing himself in danger. When a Muslim flees from danger, his flight must be based on the hukm shar’ee. We do not flee just for the sake of safety. This applies to the other examples. Thus, the Islamic opinion comes first and before everything; then spontaniety follows.

د ۱۳۹۶ هـ ق د ذوالقعده ۲۴ مه ۱۹۷۶ م د نومبر ۱۶ مه

24 Dhil-Qa’dah 1396 AH 16/11/1976 CE