ټول ستاینې الله لپاره دي، د عالمونو رب. درود او سلام د پیغمبرانو او رسولانو تر ټولو ګران، زموږ پیغمبر محمد ﷺ، د هغه کورنۍ او ټولو ملګرو باندې وي. زما د ژوند یو له ترټولو ښکلو شیبو هغه وه، کله چې د کتاب لومړی مسوده مې د خپلو ګرانو میندو او پلرونو ته د ډالۍ په توګه وړاندې کړه. د دې نوي کتاب په متنونو او کتنو کې مې خوښي او خوشحالي وموندله. په حقیقت کې زما هڅې د دوی هڅې دي، ځکه ماشوم د خپلو میندو او پلرونو یوه ادامه ده. دا خبرې ځکه کوم چې د الله د احسان په اړه یادونه وکړم چې ماباندې یې کړی دی. زما د فکري محصول ډیره برخه به هیڅکله رامنځته نه شوې وای که د دوی ملاتړ، هڅونه او ښوونه نه وای. له الله غواړم چې د دوی د خوښۍ سره ماته عزت راکړي، او د دوی عمر په نیکو عملونو کې زیات کړي. زما عادت دا دی چې هر کتاب کې چې لیکلی یم، خپل میندې او پلرونه ورسره شریک کړم. یو استثنا عدم شو. د هغه کتاب موضوع او سرلیک زما میندو او پلرونو کې یو ډول مخالفت راوپاڅاوه. دا مخالفت د حیرانتیا او یو ډول غوسې سره ملګری و. د دوی حیرانتیا د هغه ایمان له اور څخه پیدا شوه چې په دوی کې بلېدی، او د یو خطرناک عقیدتي انحراف د ردولو له امله. دا داسې وو لکه دوی چې وایې: "دا څه شی دی چې زموږ زوی یې په دې متاهه کې اچولی دی؟" هغه کتاب "د ملحدو لښکر" و. دا حالت ما ته یوه کیسه یادوي. د کلام د علم یو مشر عالم په یوه لاره روان و، او په لسګونو زده کوونکي یې ورپسې روان وو. یوې زړې ښځې وپوښتل: "دا څوک دی؟" ورته وویل شول: "ایا تا واقعیا نه پیژني؟ دا هغه سړی دی چې د الله د شتون لپاره یې زرګونه دلیلونه وړاندې کړي!" هغې وویل: "زما زویه، که هغه په زرګونو شکونو اخته نه وای، د زرګونو دلیلونو اړتیا یې نه درلوده!" کله چې د هغې خبرې عالم ته ورسېدې، هغه وویل: "ای الله، زه له تا څخه د هغه ایمان غواړم چې د زړو ښځو ایمان دی."1

All praise is for Allah, Lord of the Worlds. May benediction and peace be upon the most honoured of the Prophets and Messengers, our Prophet Muhammad, his family, and all his Companions. One of the loveliest moments in my life was when I presented the first draft of my book as a gift to my beloved parents. With this new book, I found happiness and pleasure in their words and observations. In reality, my efforts are their efforts, as a child is but an extension of its parents. I say this to point out Allah’s favour upon me. Much of my intellectual output would not have happened were it not for their support, encouragement, and supervision. I ask Allah to honour me with their pleasure, and that He increases their age in good deeds. Involving them with every book I have written has been a habit of mine. There was an exception though. Its topic and title evoked a pushback from my parents. It was a pushback that was coloured with surprise and an indignation of sorts. Their surprise was spurred by the fire of faith that burned in them, and the denunciation of a dangerous pattern of theological deviance. It was as if they were saying, ‘What is it that landed our son in this maze?’ That book was The Atheist Militia. This situation reminded me of a story. A leading scholar of dialectic theology (kalām) was walking along a path, followed by dozens of students. An elderly woman asked, ‘Who is this?’ It was put to her, ‘Do you really not know? This is the man who has put forth a thousand proofs for the existence of Allah!’ She said, ‘My son, if he was not afflicted by a thousand doubts, he would not have been in need for a thousand proofs!’ When her words were related back to the scholar, he said, ‘O Allah, I ask for faith in You like that of elderly women.’1

د پورتنیو دلایلو له امله، له پیل څخه زه خوشحاله یم چې لوستونکي ته څرګنده کړم چې زه په ټینګه باور لرم چې د الله پیژندل، د هغه وحدانیت منل، او د هغه ته د خپل اړتیا پیژندل د انسان ژورې فطري او طبیعي تمایلات دي. دا حالت د انسان له طبیعت سره ترټولو سازگار دی، چې د زړه سکون او قناعت ته لاره هواروي. له دې پرته ژوند بې معنا کیدای شو، او د انسانیت ډیری وجودي پوښتنې به بې ځوابه پاتې وې. په حقیقت کې، دوی به هیڅ ځواب نه درلودی. داسې ښکاري چې د دې پیژندنې ټینګوالی او د روح په اړه یې اغیز له هغه څه څخه پراخ دی چې ما لومړی فکر کاوه. ډیرې کلونه مخکې، ما د ابن تیمیه یوه څرګندونه ولوسته، چې ما هغه وخت حیرانونکې ګڼله. هغه د روح دې فطري تمایل په اړه خبرې کړې دي چې الهي پیژندنې ته لاره لري، د بدیهي او عقلي موقفونو سره یوځای. هغه وایي: «د الهي پیژندنې اصلي علم فطري هم دی او ضروري هم. دا د روحونو کې له هغو بنسټیزو حقایقو څخه ډیر ټینګ دی لکه ریاضي کې «یو د دوو نیمایي دی»، یا طبیعي علم کې لکه «یو جسم په یو وخت کې په دوو ځایونو کې نشي کیدای»، ځکه دا ډول معلومات داسې جملې دي چې د ډیرو خلکو فطري تمایلات یې نظر اندازه کولی شي. خو د الهي پیژندنې په اړه داسې تصور نشي کیدای چې کوم فطري تمایل دې ته نظر ونه کړي.»2

For the aforementioned reasons, right from the outset I am enthused to reveal to the reader that I fervently believe that recognising Allah , acknowledging His oneness, and recognising our need for Him are deeply innate and natural human dispositions. It is this state that is most aligned with the nature of man, leading to inner peace and contentment. Without it, life would be without meaning, and many existential questions on humanity would remain unanswered. In fact, they would have no answer at all. It seems that the firmness of this recognition and the influence it had on the soul is more sweeping than I first thought. Many years ago, I came across what I considered back then to be a surprising statement by Ibn Taymiyyah, where he discussed the existence of this natural predisposition of the soul in recognising the Divine, in conjunction with self-evident and rational positions. He states, ‘The core knowledge of the Divine is both natural and necessary. It is more firmly established in the souls than the fundamentals of mathematics such as “One is half of two”, or the fundamentals of natural knowledge such as “A body cannot simultaneously exist in two places”. This is because such items of knowledge are expressions that the innate predispositions of most people can disregard. As for the knowledge of the Divine, it is unimaginable that any natural predisposition is able to disregard it.’2

ما کله چې دا برخه ولوستله، ځان مو پوښتل: ایا د خدای په ټینګ عقیده کې ځواک له دې مثالونو څخه زیات دی؟ زه دا په دې ډول نشم لیدلی! که څه هم زه منم چې د الله پېژندل زموږ په فطرت کې دي، خو ولې زه داسې نه احساسوم چې دا د هغو ښکاره مثالونو په څېر پیاوړې ده؟ د دې موضوع ځينې پېچلتیاوې ماته څو کاله وروسته حل شوې. دا هغه وخت و، کله چې د ابن تیمیه د موسوعي کتاب بیان تلبیس الجهمیة بشپړ خپور شو، چېرته چې ما یوه ښه برخه وموندله، چېرته چې هغه د الله د لوړتیا په عقیده خبرې کړې، چې د هغه مخلوق څخه بلند دی: «دا علم د دوی په روحونو پورې نښتی دی. دا د هغه فطري علم څخه نه جلا کېږي، لکه د محسوساتو او طبیعي شیانو فطري پوهه، لکه "یو د درې دریمه برخه ده" او "یو جسم په یو وخت کې په دوو ځایونو کې نشي موجود کېدای". دا ځکه چې دا دوهم ډول پوهه داسې ده چې خلک یې اړتیا نه لري؛ بلکې شاید هېڅکله یو انسان ته دا ذهن ته هم رانغیږي. او د الله د لوړتیا علم، زه وایم، د دې څخه ډېر ځانګړی دی: خلک یې اړتیا لري، او سربېره پر دې، خلک هغه شیان هم اړتیا لري چې دا علم یې په ځان کې لري او معنا یې ورکوي، دا هم دعا، غوښتنه، ځان ټیټول او د لوی خدای په وړاندې عاجزي ده، هغه لوړ ذات چې ورته دعا کېږي.»3

When I first saw this passage, I asked myself, ‘Is the entrenchment of belief in the Divine stronger than these examples? I just cannot see it this way! Though I acknowledge that recognising Allah is innate to us, why is it that I do not feel that it is as strong as those self-evident examples?’ Some complexities of this issue were resolved for me a few years later. This was after the full publication of Ibn Taymiyyah’s encyclopaedic book Bayān Talbīs al-Jahmiyyah, in which I came across an excellent passage where he discussed the belief of the innately understood highness of Allah  over His creation: ‘This knowledge clings onto their souls. It cannot be separated from it any more than the instinctive knowledge of tangibles and natural matters, such as “One is a third of three”, and “A body cannot simultaneously exist in two places”. This is because the latter is knowledge that they simply do not need; in fact, it may never even occur to a person. As for the knowledge of the highness of Allah, I would say that – in addition to people needing it – people are also in need of what it necessitates and means, which is supplication, asking, self-effacement, and humility unto the Divine – the One Above Who is being invoked.’3

د خدای پېژندنې په اړه د پوهې او عمل جوړه، چې دا پوهه د نورو هغو غیر عملي معلوماتو په پرتله ځواک بنیي، کوم چې انسان د ورځنیو چارو په بوخت کې ځینې وخت په یاد نه لري، یوه اړخ دی. دې ټکي ته ابن تیمیه په بل مخ کې دا خبرې کړې دي: «خو د خدای پېژندنه له نورو ټولو شیانو ډېره لویه او درناوي وړ ده، ځکه چې د آدم اولادې لپاره دا اړینه ده چې په پوهه او نیت دواړو کې ځان ورته واړوي. دوی دې ته چمتو پیدا شوي دي. د دې فطري پوهې او نیت شتون د نورو معلوماتو له شتون څخه ډېر ژور ریښه لري.»4

The knowledge-action duet vis-à-vis recognising the Divine is one aspect that represents the strength of this understanding, compared to those other non actionable pieces of information that man may not always recollect as he grinds on with daily life. This is underscored by Ibn Taymiyyah on the next page: ‘As for knowing the Divine, it is far greater and more honourable, as it is necessary for the children of Adam in terms of both knowledge and intent to turn to Him. They were predisposed for this. The innate existence of this instinctive knowledge and intent is far more entrenched than the existence of other information.’4

بیان کې یې څو مخونو وروسته نور هم څرګند ډول وویل: «الله، ډیر پاک او لوړ، خپل بندګان دوو شیانو ته چمتو کړي دي: دا چې زړونه یې په علم کې هغه تصدیق کوي، او دا چې په عمل، عبادت او مرستې غوښتنه کې هغه سره مینه ولري او د هغه په وړاندې عاجزي وکړي. په دې ډول دوی د هغه په پیژندنه او د هغه د رضا لپاره د عمل کولو ته چمتو شوي دي.» تر دې مخکې زه دا پوښتنه درلوده چې د خالق پیژندنه تر کومه ځایه د روح په ژور کې ځای نیولی ده. تر دې وروسته ما د ابن تیمیه د ځواب دا برخه ولوستله: «معلومه ده چې د اختلافي علم سره کشش د هغه علم له کشش سره توپیر لري چې پرې اختلاف نشته. د ریاضي یا طبیعت د ډول علمونو سره کشش، لکه "یو د دوو نیمايي دی" یا "یو جسم په یو وخت کې د دوو ځایونو کې نشي کېدای"، زړونو کې هغومره ځای نه لري، او نه ورسره کومه قوي مخالفت شته.» او واقعیت هم همداسې دی. هغه بېلابېل شکونه چې د الله په اړه راپورته کېږي، او کېدای شي انسان د خپل فطري استعداد څخه واړوي یا یې کمزوری کړي، د نورو علومو پر وړاندې د اعتراضونو څخه ډیر دي. له همدې امله ممکن یو څوک فکر وکړي چې علوم له الله څخه ډیر ښکاره دي. خو که د خلکو روحونه پاک وي او دغه بهرني خنډونه له منځه لاړ شي، نو په یقین سره د الله پېژندل د نورو علومو په پرتله ډیر قوي او ژور به وي.

In more explicit terms, he went on to say just a few pages later, ‘Allah, Glory to Him, predisposed His servants to two things: that their hearts affirm Him in terms of knowledge, and that they love Him and are humble in front of Him in terms of practice, worship, and seeking assistance. They are thus predisposed to having knowledge of Him and acting for His sake.5 However, I was still puzzled as to what extent recognition of the Divine was entrenched in the soul. This was until I came across the following passage from Ibn Taymiyyah’s response: ‘It is known that the strength of attraction to disputed knowledge is unlike that attraction to unopposed knowledge. The attraction to knowledge of concepts like calculus or nature – such as “One is half of two”, “A body cannot simultaneously be in two places”, and so on – is not as entrenched in the hearts, nor is there any strong opposition to it.’6 And this is how it is. The various doubts that are raised against Allah – which can potentially cause man to turn away from or weaken his innate predisposition – are far more than objections against other sciences. One therefore might feel that the sciences are more self-evident than Allah. However, if people’s souls were pure and those external distractions were taken out of the equation, it would have most certainly been the case that knowing Allah would be far stronger and entrenched than the sciences.

له د تسلسل تحلیل او ادراکي جوړښت له نظره، د خدای پیژندنه باید د ټولو عقلي مفهومونو له مینځه ترټولو څرګنده وي. که چیرې د هغه منل نه وای، نو د هیڅ فطري علم د تصدیق، د هغه د فطري والي د قضاوت، او دا چې دا علم د کایناتو، مادې او انسان له طبیعت څخه ورتر دی، د ویلو ځای نه پاتې کیده. د هر څرګند حقیقت د منلو دروازه لومړی د الله ﷻ په منلو کې ده. پرته له دې، د فطري او زیږدیزو مفهومونو د تصدیق لپاره منظمه فلسفي لید جوړول ناشونې دي. پر دې بنسټ، د ابن القیم هغه روایت پوهیدلی شو چې هغه د خپل استاد څخه نقل کړی، رحمت دې وي د دواړو پر ځان. هغه وویل: «ته د هغه لپاره دلیل څنګه غواړې چې پخپله د هرڅه دلیل دی؟» (یعنې ابن تیمیه). هغه ډیری وخت دا بیت یاداوه:

From the viewpoint of the sequence analysis and cognitive construct, recognition of the Divine must be the most self-evident of all rational concepts. Without acknowledging Him, there would be no scope left to affirm any innate knowledge, to pass judgement on its instinctiveness, or to suggest that it is above and beyond the nature of the universe, matter, and man. The gateway to affirming any self-evident truth is to first believe in Allah . Without this, it is impossible to construct a coherent philosophical outlook that affirms instinctive and innate concepts. Based on this, one can understand what Ibn al-Qayyim reported from his teacher, may Allah have mercy on both of them. He said, ‘“How can you demand proof for someone who Himself is proof for everything?” He (i.e., Ibn Taymiyyah) used to frequently mention this couplet:

بې شکه، کله چې موږ د الله تعالی د وجود دلیل وغواړو، نو داسې ده لکه څنګه چې موږ د ورځې په روښانه رڼا کې شمعې بلي کړو. داسې یو منظر به خنداګر نه وي؟ مګر موږ څه باید وکړو کله چې موږ د دې ټاکلو لپاره په یوه داسې حالت کې مجبور شو؟ یو لوستونکی ممکن وپوښتي: ولې دې موضوع ته په کتاب کې، د پیشګفتار په ځای کې، دومره ژر پام شو؟ ولې دا بحث ته تر هغه وخته ځنډ ونه شو، چې هلته مناسب وي او چېرته چې تفصیلات، توضیحات او دلیلونه په سمه توګه وړاندې کېدای شي؟ دې کار هدف دا دی چې ټینګار وشي پر دې نظر چې د الله تعالی د وجود په اړه هر ډول څېړنه او د هغې مهم دلایل وړاندې کول داسې موضوع نه ګڼل کېږي چې لوستونکی یې حتی په ناخبره توګه متنازع وګڼي، یا وګumanوي چې د ریښتینتوب ثابتولو لپاره یې اوږد بحث ته اړتیا ده. په ځانګړې توګه په دې حالت کې چې پر دې اعتراضات هم شوي دي. ډېر خلک دې ته مخ ډوډي ورکوي چې کله یوه موضوع د بحث لپاره وړاندې او د انتقاد تابع شي، نو د هغې قطعیت کمزورے کېږي او دا پروسه هغه د جایز بحث وړ مسئله بدلوي. فکر وکړئ د ډېرو خلکو په حالت کې چې د فطري او ښکاره عقلي حقایقو په اړه دي. وګورئ چې څه پېښ شول هغه وخت چې دوی د ادراکي فلسفې مکتبونو سره مخ شول، او څنګه ښکاره او بنیادي حقایق وخوځېدل – یوازې ځکه چې دا موضوع هم د نورو موضوعاتو په شان د ګډ وډ بحث څېرمه شوه. د دې فلسفي بحثونو سره ډېر ګډوډ او مشغول شوم، غواړم هغه پایله شریک کړم چې ما ترلاسه کړې ده. دا سخته نه ده چې داسې انحرافي ادعاوې جوړې کړل شي چې د ښکاره او فطري حقایقو په اړه شک راولي. که یو کس د هغې موضوع ښکاره والی ته ټینګ ونه ګرځي چې پر هغه اعتراض کېږي، نو هغه په هغه ډول شکورۍ کې راځي چې د منظم او عقلي پوهې بنسټ کمزورے کولی شي.

Indeed, when we ask for proof of Allah, it is as if we are lighting candles during an already bright day. Such a scene would provoke laughter, would it not? However, what are we supposed to do when we have been forced into a situation to clarify this? A reader may ask, ‘Why the haste in discussing this issue here, in the introduction of the book? Why not defer the discussion to where it can be more appropriately discussed and where the details, explanation, and proofs can be properly presented?’ The motivation for this is to underscore the notion that any research on the existence of Allah  and offering up its most important evidence cannot be treated as an issue which a reader may even subconsciously deem to be contentious, or presume that it requires some lengthy discourse to prove its veracity. This is especially given that there are objections raised to it. Many people are duped into believing that offering up an issue for debate and subjecting it to critique weakens its conclusiveness, and that this process renders the issue into a point of legitimate debate. Consider the state of many people vis-à-vis instinctive and self-evident matters of rationality. Look at what became of them when they were exposed to schools of cognitive philosophy, and how the very core and self-evident truths were shaken – all just because this issue became one of to-and-fro, like any other. After barging shoulders and engrossing myself with many of those philosophical debates, I want to share the conclusion I have deduced. It is not difficult to construct deviant assertions that cast doubt on self-evident and instinctive truths. If a person does not hold on to the self-evident nature of the issue being objected to, he will invariably fall into the type of scepticism that can undermine the foundation upon which a coherent and rational knowledge structure rests.

پس د عقل څخه، ورنه تاسو تر اوسه پورې په دې باور کې به پاتې وای. ښه، شاید د عقل څخه پورته بل داسې قاضي وي چې که څرګند شي، عقل به دروغجن ثابت کړي، لکه څنګه چې عقل موږ ته غلط ثابت کړی. او که داسې دریم حکم ورکوونکی تر اوسه څرګند نه وي، دا په دې معنا نه ده چې موجود نه وي.» پر دې دلیل زه یو وخت ځواب ته لاس نه شوم رسولی؛ د خوب د پیښو څخه اخیستل شوي یوه فکر زما شک ژور کړ. «ایا ته نه ګورې»، ما فکر وکړ، «چې ویده وې نو خپل خوبونه بې شکه ریښتیني ګڼې؟ چې کله راویښ شې، هغوی د هغو په حیثیت پیژنې: بې بنسټه خیالونه. نو څوک تا ته د هغو تصورونو د اعتبار ضمانت ورکولی شي، چې راویښ په حالت کې تا له حواسو او له عقل څخه اخیستي دي؟ ستا د اوسني حالت له مخې شاید ریښتیني وي؛ مګر دا هم امکان لري چې ته داسې بل حالت ته داخل شې چې د اوسني حالت سره به هماغه اړیکه ولري، لکه د دې اړیکه چې ستا د ویدې حالت سره لري. په هغه نوي نړۍ کې به ته پوه شې چې د عقل نتیجې یوازې خیالونه دي.» دا ممکن حالت شاید هغه دی چې صوفیان یې «حال» (ecstasy) بولي، یعنې هغه حالت چې په کې دوی، په خپل ځان کې ډوب او د حواسو د ادراک له تعطیل سره، داسې لیدنې کوي چې د عقل له رسا څخه بهر وي. شاید مرګ هم هماغه حالت وي، د هغه ځواب سره سم چې د پیغمبرانو شهزاده ﷺ فرمایلي دي: «خلک ویده دي؛ کله چې مړه شي، راویښ کیږي.» زموږ اوسنی ژوند د راتلونکي په پرتله شاید یوازې یو خوب وي، او انسان، کله چې مړ شي، هغه شیان به وویني چې د اوسني لیدلو سره په سمه توګه مخالف وي؛ بیا به هغه د قرآن هغه خبره پوه شي: «نن موږ ستا له سترګو پرده لرې کړه او ستا لید اوس ډیر تیز دی.» {ق: ۲۲} داسې فکرونو زما عقل د لړزولو ګواښ وکړ، او ما هڅه وکړه چې له دې څخه خلاصون ومومم. مګر څنګه؟ د دې ستونزې ګنډه پرانیستو لپاره یو ثبوت ته اړتیا وه. اوس، ثبوت باید په لومړنیو فرضیو ولاړ وي، او همدا هغه فرضیې وې چې په هغو کې زه شک کې وم. ان ناروغه حالت شاوخوا دوه میاشتی دوام وکړ، چې په دې موده کې زه، که څه هم په ښکاره یا په پیشه توګه نه، خو اخلاقاً او په جوهر کې یو بشپړ شکمن وم۔ ‘خدای بالاخره ما ته دا ذهني ناروغي له منځه یوړه؛ زما عقل بیرته سم شو او توازن ته راغی: د عقل لومړني اصول له ځانسره ټول قوت او سختي بیرته ترلاسه کړې۔ زه خپل خلاصون نه د دلیلونو او استدلالونو یوې لړۍ ته، بلکې هغې رڼا ته پوروړی یم چې خدای زما په زړه کې ځلولې وه، هغه رڼا چې د ټولو پوهو دروازه روښانه کوي۔ دا ګومان کول چې یقین یوازې د رسمي دلیلونو پر بنسټ کیدای شي، د خدای پای نلرونکې رحمت محدودول دي۔ یو سړي له پیغمبر ﷺ څخه د الهي کتاب دې آیت تفسیر وپوښتل: ‘خدای هغه چا ته چې غواړي هدایت یې کړي، زړه یې اسلام ته پرانیزي۔’ پیغمبر ﷺ وفرمایل: ‘دا د هغې رڼا خبره ده چې خدای په زړه کې اچوي۔’ وپوښتل شو: ‘انسان دا رڼا څنګه پیژني؟’ وفرمایل: ‘د دې دنیا د وهمونو څخه د بې علاقګۍ په ذریعه او د ابدي دنیا په لور د پټ جذب په ذریعه۔’ په بل ځای کې وفرمایل: ‘خدای خپل مخلوقات په تیاره کې پیدا کړل، بیا یې په دوی باندې خپله رڼا وغورځوله۔’ د حقیقت په لټون کې باید د همدې رڼا په مرسته پرمخ لاړ شو۔ څرنګه چې د ده په رحمت سره دا رڼا وخت په وخت په انسانانو کې نازلیږي، نو باید پرته له دې چې څه ځنډ وشي د هغې انتظار وکړو۔ دا خبره د رسول ﷺ د بلې فرمایښت له مخې هم تاییدیږي: ‘خدای په خاصو وختونو کې ستاسو په لور د خپل فضل نسیم لیږي؛ د هغو لپاره چمتو اوسئ۔’ زما موخه له دې بیان څخه دا ده چې نورو ته وښیم چې حقیقت په لټه کې باید د څومره جدیت څخه کار واخیستل شي، ځکه چې دا داسې پایلو ته رسوي چې موږ یې هیڅکله تصور نه کاوه۔ لومړني اصول لټول نه غواړي، ځکه دا تل زموږ په ذهن کې حاضر وي؛ که موږ په دې لټه کې شو، نو موږ وینو چې دا تل زموږ له نیولو څخه تښتي۔ خو هغه کسان چې خپله څیړنه له عادي حدودو هاخوا بیایي، د هغه شی په تعقیب کې د غفلت له شکه خوندي دي چې د دوی د لاس رسي په دایره کې دی۔ ۱۰ د دې عبارت په پایله کې یو شمیر درسونه او حکمتونه موندلی شي.

ہدف یہ ہے کہ کتاب اپنے مقاصد حاصل کرے، اور ایسی جدلی بحث میں نہ الجھے جو آج الحاد کے عملی اظہار سے کٹی ہوئی ہو۔ مقصد یہ نہیں کہ اللہ کے وجود کو ثابت کرنے کے قدیم کلامی اور فلسفیانہ دلائل پیش کیے یا ان پر بحث کی جائے، جیسے حدوثِ اجسام کی دلیل، ترکیب کی دلیل، خاصِ تخلیق کی دلیل، یا ان سے متعلق مباحث۔ اس کے بجائے مقصد وہ گفتگو ہے جو آج کے فکری منظرنامے سے ہم آہنگ ہو۔ یہی وہ گفتگو ہے جو میں آج کے کچھ نوجوانوں کے ساتھ کرتا رہا ہوں، جو الحادی فکر سے متاثر ہو چکے ہیں۔ یہ کتاب ان شبہات اور اعتراضات کا مطالعہ بھی ہے جو عصرِ حاضر کے ملحدین پیش کرتے ہیں۔ قارئین سے یہ بات بھی چھپانی نہیں چاہیے کہ ذاتی طور پر مجھے اہلِ سنت کے علمِ کلام کے دفاع سے گہری دلچسپی ہے، اور اس موضوع پر اہلِ سنت کے علماء کی کتب و مناظرات، خصوصاً شیخ الاسلام ابنِ تیمیہ کی تحریریں، میرے لیے بڑی اہمیت رکھتی ہیں۔ تاہم میں کوشش کروں گا کہ اپنے مضبوط مسلکی رجحانات کو قابو میں رکھوں، تاکہ ایسا مواد اور ایسے خیالات پیش کر سکوں جو واضح، آسانی سے سمجھ میں آنے والے، تازہ اور وسیع تر معاشرے کے لیے مفید ہوں۔ اس تمہید کے اختتام پر میں اپنی محبوب اہلیہ اور اپنی محبوب بیٹیوں، منا، فاطمہ، شیخہ اور بلسم، کے لیے دلی شکریہ ادا کرتا ہوں، جن کی عظیم قربانیوں اور صبر کے باعث یہ تحقیق مکمل ہو سکی۔ اللہ ان کو میری طرف سے بہترین اجر عطا فرمائے۔ میں ڈاکٹر ابراہیم الرمّاح کا شکریہ ادا کرتا ہوں کہ انہوں نے اشاعت سے قبل مسودے کا جائزہ لیا اور نہایت عمدہ رائے دی، اللہ ان کو اجر و جزا عطا فرمائے۔ میں اللہ سے دعا کرتا ہوں کہ وہ ہم سب کو نیکی کی توفیق دے، اور حق کو ہمارے دلوں اور زبانوں سے جاری فرمائے۔ وہی سب سے بہتر سوال پورا کرنے والا ہے۔

So this is the central idea of the book. I hope it will achieve its aims without delving into the type of polemic that is detached from how atheism actually manifests itself today. The purpose is not to present or discuss the old theological or philosophical arguments used to establish Allah’s existence, such as the argument from the temporality of bodies, argument from composition, argument from special design, or the discussions surrounding these. Rather, the aim is to have a discussion that is aligned to the discourse occurring today. They are the types of discussions I have been having with some of today’s youth who have been impacted by atheist discourse. It is also the study of many of the doubts and objections raised by contemporary atheists. I should not hide from the readership that, personally speaking, I am highly enthusiastic about defending Sunni dialectic theology, and by what is recorded in the Sunni books and debates by Sunni scholars on this subject, especially the writings of Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah . However, I will try to curb my strong views in favour of Sunnism to offer material and ideas that I hope will be clear, easy to understand, refreshing, and beneficial to wider society. I end this introduction by paying homage to my beloved wife and my beloved daughters – Munā, Fāṭimah, Shaykah, and Balsam – for their great sacrifices and patience that have allowed me to complete this research. May Allah grant them the best of rewards on my behalf. I thank Dr. Ibrāhīm al-Rammāḥ for reviewing the pre-publication draft, and for his excellent feedback – may Allah decree reward and recompense for him. I ask Allah to grant us all the ability for good, and that He allow the truth to emanate from our hearts and tongues. He  is the best requestee.