Giriş
Introduction
Tüm hamd, âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur. En şerefli peygamber ve elçi, Peygamberimiz Muhammed ﷺ'e, ailesine ve bütün ashabına salât ve selam olsun. Hayatımın en güzel anlarından biri, ilk taslağı hazırlanmış kitabımı sevgili anne babama hediye ettiğim andı. Bu yeni kitapla birlikte, onların sözlerinde ve gözlemlerinde mutluluk ve haz buldum. Gerçekte benim emeğim onların emeğidir, çünkü çocuk ana babasının bir uzantısından ibarettir. Bunu, Allah'ın bana olan lütfunu belirtmek için söylüyorum. Entelektüel üretimimin büyük bir kısmı, onların desteği, teşviki ve gözetimi olmasaydı gerçekleşmezdi. Allah'tan, beni onların rızasıyla şereflendirmesini ve ömürlerini hayırlı amellerle uzatmasını niyaz ediyorum. Yazdığım her kitaba onları da dahil etmek benim alışkanlığımdır. Ancak bir istisna vardı. Konusu ve başlığı, anne babamın bir itirazına yol açtı. Bu itiraz, şaşkınlık ve bir tür öfke ile renklenmişti. Şaşkınlıkları, içlerinde yanan iman ateşinden ve tehlikeli bir teolojik sapma örüntüsünün kınanmasından kaynaklanıyordu. Sanki, "Oğlumuzu bu labirente sürükleyen nedir?" diyorlardı. O kitap "Ateist Milisler" idi. Bu durum bana bir hikâyeyi hatırlattı. Kelâm ilminin önde gelen bir âlimi, arkasında düzinelerce öğrencisiyle bir yolda yürüyordu. Yaşlı bir kadın sordu: "Bu kim?" Kendisine şöyle denildi: "Gerçekten bilmiyor musun? Bu, Allah'ın varlığı için bin delil ortaya koymuş olan adamdır!" Kadın şöyle dedi: "Oğlum, eğer bin şüphe ile sınanmamış olsaydı, bin delile ihtiyaç duymazdı!" Kadının sözleri âlime aktarıldığında, âlim şöyle dedi: "Allah'ım, yaşlı kadınların imanı gibi sana iman etmeyi niyaz ediyorum."1
All praise is for Allah, Lord of the Worlds. May benediction and peace be upon the most honoured of the Prophets and Messengers, our Prophet Muhammad, his family, and all his Companions. One of the loveliest moments in my life was when I presented the first draft of my book as a gift to my beloved parents. With this new book, I found happiness and pleasure in their words and observations. In reality, my efforts are their efforts, as a child is but an extension of its parents. I say this to point out Allah’s favour upon me. Much of my intellectual output would not have happened were it not for their support, encouragement, and supervision. I ask Allah to honour me with their pleasure, and that He increases their age in good deeds. Involving them with every book I have written has been a habit of mine. There was an exception though. Its topic and title evoked a pushback from my parents. It was a pushback that was coloured with surprise and an indignation of sorts. Their surprise was spurred by the fire of faith that burned in them, and the denunciation of a dangerous pattern of theological deviance. It was as if they were saying, ‘What is it that landed our son in this maze?’ That book was The Atheist Militia. This situation reminded me of a story. A leading scholar of dialectic theology (kalām) was walking along a path, followed by dozens of students. An elderly woman asked, ‘Who is this?’ It was put to her, ‘Do you really not know? This is the man who has put forth a thousand proofs for the existence of Allah!’ She said, ‘My son, if he was not afflicted by a thousand doubts, he would not have been in need for a thousand proofs!’ When her words were related back to the scholar, he said, ‘O Allah, I ask for faith in You like that of elderly women.’1
Bu nedenlerden dolayı, daha başından itibaren okuyucuya şunu açıklamaktan heyecan duyuyorum: Allah'ı tanımanın, O'nun birliğini kabul etmenin ve O'na olan ihtiyacımızı fark etmenin, insanın derin ve doğal yaratılış özellikleri olduğuna güçlü bir şekilde inanıyorum. İnsanın tabiatıyla en uyumlu olan durum budur ve iç huzur ile hoşnutluğa götürür. Bu olmadan hayat anlamsız olur ve insanlığın birçok varoluşsal sorusu cevapsız kalırdı. Hatta hiç cevabı olmazdı. Bu tanıma bilincinin sağlamlığının ve ruh üzerindeki etkisinin, ilk düşündüğümden çok daha kapsamlı olduğu görülüyor. Birkaç yıl önce, o zamanlar şaşırtıcı bulduğum bir İbn Teymiyye ifadesiyle karşılaştım. Bu ifadede, ruhun Yaratıcı'yı tanımaya yönelik bu doğal yatkınlığının varlığını, açık ve akli önermelerle birlikte ele almıştı. Şöyle diyor: "Ilahi olanın temel bilgisi hem doğal hem de zorunludur. Bu bilgi, 'İkinin yarısı birdir' gibi matematiğin temel ilkelerinden, ya da 'Bir cisim aynı anda iki yerde bulunamaz' gibi tabii bilginin temel ilkelerinden daha sağlam biçimde ruhlarda yerleşmiştir. Çünkü bu tür bilgiler, çoğu insanın fıtri yatkınlıklarının göz ardı edebileceği ifadelerdir. Oysa Ilahi bilgiyi herhangi bir doğal yatkınlığın göz ardı edebilmesi düşünülemez."2
For the aforementioned reasons, right from the outset I am enthused to reveal to the reader that I fervently believe that recognising Allah , acknowledging His oneness, and recognising our need for Him are deeply innate and natural human dispositions. It is this state that is most aligned with the nature of man, leading to inner peace and contentment. Without it, life would be without meaning, and many existential questions on humanity would remain unanswered. In fact, they would have no answer at all. It seems that the firmness of this recognition and the influence it had on the soul is more sweeping than I first thought. Many years ago, I came across what I considered back then to be a surprising statement by Ibn Taymiyyah, where he discussed the existence of this natural predisposition of the soul in recognising the Divine, in conjunction with self-evident and rational positions. He states, ‘The core knowledge of the Divine is both natural and necessary. It is more firmly established in the souls than the fundamentals of mathematics such as “One is half of two”, or the fundamentals of natural knowledge such as “A body cannot simultaneously exist in two places”. This is because such items of knowledge are expressions that the innate predispositions of most people can disregard. As for the knowledge of the Divine, it is unimaginable that any natural predisposition is able to disregard it.’2
İlk bu pasajı gördüğümde kendime şunu sordum: "Rabbe iman duygusunun kökleşmesi bu örneklerden daha mı güçlü? Bunu bu şekilde göremiyorum! Allah'ı tanımanın fıtrî olduğunu kabul etsem de, neden bu apaçık örneklerdeki kadar güçlü hissetmiyorum?" Bu meselenin bazı karmaşık yönleri birkaç yıl sonra benim için çözüldü. Bu, İbn Teymiyye'nin ansiklopedik eseri Bayânü Telbîsi'l-Cehmiyye'nin tam olarak yayımlanmasından sonraydı. Orada, Allah'ın yaratıklarının üzerinde olan yüceliğine dair fıtrî inancı tartıştığı mükemmel bir pasaja rastladım: "Bu bilgi onların ruhlarına yapışmıştır. Tıpkı 'Üç'ün üçte biri birdir' ve 'Bir cisim aynı anda iki yerde bulunamaz' gibi, somut şeylere ve tabiî konulara dair içgüdüsel bilgilerden ayrılamaz. Çünkü ikincisi, insanların hiç ihtiyaç duymadığı bir bilgidir; hatta bir insanın aklına hiç gelmeyebilir. Allah'ın yüceliğine dair bilgiye gelince ise derim ki, insanların bu bilgiye ihtiyacı olduğu gibi, bunun gerektirdiği ve anlamına gelen şeylere de ihtiyaçları vardır: Yukarıda çağrılan Yüce Olan'a dua etmek, istemek, kendini aşağılamak ve O'na karşı tevazu göstermek."3
When I first saw this passage, I asked myself, ‘Is the entrenchment of belief in the Divine stronger than these examples? I just cannot see it this way! Though I acknowledge that recognising Allah is innate to us, why is it that I do not feel that it is as strong as those self-evident examples?’ Some complexities of this issue were resolved for me a few years later. This was after the full publication of Ibn Taymiyyah’s encyclopaedic book Bayān Talbīs al-Jahmiyyah, in which I came across an excellent passage where he discussed the belief of the innately understood highness of Allah over His creation: ‘This knowledge clings onto their souls. It cannot be separated from it any more than the instinctive knowledge of tangibles and natural matters, such as “One is a third of three”, and “A body cannot simultaneously exist in two places”. This is because the latter is knowledge that they simply do not need; in fact, it may never even occur to a person. As for the knowledge of the highness of Allah, I would say that – in addition to people needing it – people are also in need of what it necessitates and means, which is supplication, asking, self-effacement, and humility unto the Divine – the One Above Who is being invoked.’3
Yaratana dair bilginin bilgi-eylem ikilisi, bu anlayışın gücünü temsil eden bir yönüdür; insanın gündelik hayatın koşuşturmacası içinde her zaman hatırlayamayabileceği, eyleme dönüştürülemeyen diğer bilgilerle karşılaştırıldığında bu durum öne çıkar. Bunu, bir sonraki sayfada İbn Teymiyye şöyle vurgular: "Allah'ı bilmeye gelince, bu çok daha büyük ve daha şereflidir; çünkü Âdem oğullarının hem bilgi hem de niyet bakımından Ona yönelmeleri zorunludur. Onlar buna yatkın yaratılmışlardır. Bu fıtrî bilgi ve niyetin içsel varlığı, diğer bilgilerin varlığından çok daha köklüdür."4
The knowledge-action duet vis-à-vis recognising the Divine is one aspect that represents the strength of this understanding, compared to those other non actionable pieces of information that man may not always recollect as he grinds on with daily life. This is underscored by Ibn Taymiyyah on the next page: ‘As for knowing the Divine, it is far greater and more honourable, as it is necessary for the children of Adam in terms of both knowledge and intent to turn to Him. They were predisposed for this. The innate existence of this instinctive knowledge and intent is far more entrenched than the existence of other information.’4
Daha açık bir ifadeyle, birkaç sayfa sonra şöyle devam eder: "Allah, Yüce ve Yegâne, kullarını iki şeye yatkın kılmıştır: kalpleri bilgi açısından O'nu tasdik etsin ve pratikte, ibadet ve yardım dileme açısından O'nu sevsin ve O'nun önünde alçakgönüllü olsun. Böylece O'nu bilmeye ve O'nun rızası için amel etmeye yatkın kılınmışlardır."5 Yine de, tanrısal bilginin ruha ne ölçüde yerleşik olduğu konusunda kafam karışıktı. Ta ki İbn Teymiyye'nin cevabından şu pasajla karşılaşana kadar: "Bilinir ki, tartışmalı bilgiye duyulan çekimin gücü, tartışmasız bilgiye duyulan çekimden farklıdır. Matematiksel analiz veya doğa gibi kavramların bilgisine duyulan çekim – 'Bir, ikinin yarısıdır', 'Bir cisim aynı anda iki yerde bulunamaz' ve benzeri – kalplerde o kadar köklü değildir, ona karşı da güçlü bir itiraz yoktur."6 Durum gerçekten böyledir. Allah'a karşı ileri sürülen ve insanı kendi fıtri yatkınlığından uzaklaştırabilecek ya da zayıflatabilecek çeşitli şüpheler, diğer ilimlere yöneltilen itirazlardan çok daha fazladır. Bu yüzden insan, ilimlerin Allah'tan daha açık olduğunu düşünebilir. Ancak insanların ruhları temiz olsaydı ve bu dış dikkat dağıtıcılar işin dışında tutulsaydı, Allah'ı bilmenin, ilimlerden çok daha güçlü ve köklü olacağı kesinlikle gerçekleşirdi.
In more explicit terms, he went on to say just a few pages later, ‘Allah, Glory to Him, predisposed His servants to two things: that their hearts affirm Him in terms of knowledge, and that they love Him and are humble in front of Him in terms of practice, worship, and seeking assistance. They are thus predisposed to having knowledge of Him and acting for His sake.5 However, I was still puzzled as to what extent recognition of the Divine was entrenched in the soul. This was until I came across the following passage from Ibn Taymiyyah’s response: ‘It is known that the strength of attraction to disputed knowledge is unlike that attraction to unopposed knowledge. The attraction to knowledge of concepts like calculus or nature – such as “One is half of two”, “A body cannot simultaneously be in two places”, and so on – is not as entrenched in the hearts, nor is there any strong opposition to it.’6 And this is how it is. The various doubts that are raised against Allah – which can potentially cause man to turn away from or weaken his innate predisposition – are far more than objections against other sciences. One therefore might feel that the sciences are more self-evident than Allah. However, if people’s souls were pure and those external distractions were taken out of the equation, it would have most certainly been the case that knowing Allah would be far stronger and entrenched than the sciences.
Dizi analizi ve bilişsel yapı açısından bakıldığında, Rabbin tanınması, akla dayanan tüm kavramlar arasında en açık olanı olmalıdır. Onu kabul etmeden, herhangi bir doğuştan gelen bilgiyi doğrulamak, bu bilginin içgüdüsel olup olmadığına hükmetmek ya da onun evrenin, maddenin ve insanın tabiatının üstünde ve ötesinde olduğunu ileri sürmek için bir alan kalmaz. Herhangi bir öz-evident hakikati doğrulamanın kapısı, önce Allah'a iman etmektir. Bu olmadan, içgüdüsel ve doğuştan gelen kavramları doğrulayan tutarlı bir felsefi bakış açısı oluşturmak imkânsızdır. Bunun temelinde, İbnü'l-Kayyim'in hocası hakkında, Allah ikisine de rahmet etsin, naklettiğini anlayabiliriz. Dedi ki: "Her şeyin delili olan birinden nasıl delil istenebilir?" İbn Teymiyye sık sık şu beyti zikrederdi:
From the viewpoint of the sequence analysis and cognitive construct, recognition of the Divine must be the most self-evident of all rational concepts. Without acknowledging Him, there would be no scope left to affirm any innate knowledge, to pass judgement on its instinctiveness, or to suggest that it is above and beyond the nature of the universe, matter, and man. The gateway to affirming any self-evident truth is to first believe in Allah . Without this, it is impossible to construct a coherent philosophical outlook that affirms instinctive and innate concepts. Based on this, one can understand what Ibn al-Qayyim reported from his teacher, may Allah have mercy on both of them. He said, ‘“How can you demand proof for someone who Himself is proof for everything?” He (i.e., Ibn Taymiyyah) used to frequently mention this couplet:
"Gün ispat gerektiriyorsa, zihinlerde hiçbir şey doğru olamaz."7
“Nothing can be correct in the minds if the day requires proof.”7
Gerçekten de Allah'ın varlığına dair kanıt istemek, zaten aydınlık olan bir gündüzde mum yakmaya benzer. Böyle bir manzara insanda gülme uyandırmaz mı? Ancak bu konuyu açıklığa kavuşturmak zorunda bırakıldığımızda ne yapmalıyız? Okuyucu şöyle sorabilir: "Bu konuyu neden kitabın girişinde bu kadar acele tartışıyorsunuz? Tartışmayı, ayrıntıların, açıklamaların ve delillerin uygun biçimde sunulabileceği yere ertelemek daha uygun olmaz mıydı?" Bunun amacı şudur: Allah'ın varlığı üzerine yapılan her araştırmanın ve bu konudaki en önemli delillerin sunulmasının, okuyucunun bilinçli ya da bilinçaltında tartışmalı sayabileceği, ya da doğruluğunu ispatlamak için uzun bir söyleme ihtiyaç duyulduğunu varsayabileceği bir mesele gibi ele alınamayacağını vurgulamaktır. Özellikle de bu konuya yöneltilen itirazlar olduğu düşünüldüğünde bu önem daha da artar. Birçok insan, bir konunun tartışmaya açılmasının ve eleştiriye tabi tutulmasının onun kesinliğini zayıflattığına ve bu sürecin konuyu meşru bir tartışma noktasına dönüştürdüğüne inandırılmıştır. Akla dair içgüdüsel ve apaçık meselelere bakalım. Bu insanların, bilişsel felsefe okullarıyla karşılaştıklarında ne hale geldiklerine, en temel ve apaçık hakikatlerin nasıl sarsıldığına bakın; bunun sebebi yalnızca bu meselenin diğer konular gibi gidip gelen bir tartışma konusu haline gelmesidir. Bu felsefi tartışmaların birçoğuna bizzat dalıp kendimi bunlara kaptırdıktan sonra, vardığım sonucu paylaşmak istiyorum: Apaçık ve içgüdüsel hakikatleri şüpheye düşürecek sapkın iddialar ileri sürmek zor değildir. Eğer bir kişi, itiraz edilen meselenin apaçık niteliğine tutunmazsa, mutlaka, tutarlı ve akılcı bir bilgi yapısının dayandığı temeli yıkabilecek türden bir şüpheciliğe düşecektir.
Indeed, when we ask for proof of Allah, it is as if we are lighting candles during an already bright day. Such a scene would provoke laughter, would it not? However, what are we supposed to do when we have been forced into a situation to clarify this? A reader may ask, ‘Why the haste in discussing this issue here, in the introduction of the book? Why not defer the discussion to where it can be more appropriately discussed and where the details, explanation, and proofs can be properly presented?’ The motivation for this is to underscore the notion that any research on the existence of Allah and offering up its most important evidence cannot be treated as an issue which a reader may even subconsciously deem to be contentious, or presume that it requires some lengthy discourse to prove its veracity. This is especially given that there are objections raised to it. Many people are duped into believing that offering up an issue for debate and subjecting it to critique weakens its conclusiveness, and that this process renders the issue into a point of legitimate debate. Consider the state of many people vis-à-vis instinctive and self-evident matters of rationality. Look at what became of them when they were exposed to schools of cognitive philosophy, and how the very core and self-evident truths were shaken – all just because this issue became one of to-and-fro, like any other. After barging shoulders and engrossing myself with many of those philosophical debates, I want to share the conclusion I have deduced. It is not difficult to construct deviant assertions that cast doubt on self-evident and instinctive truths. If a person does not hold on to the self-evident nature of the issue being objected to, he will invariably fall into the type of scepticism that can undermine the foundation upon which a coherent and rational knowledge structure rests.
...aklın, aksi takdirde bugüne kadar buna inanmaya devam ederdim. Peki, belki de akıl üstünde, eğer ortaya çıkarsa aklı yalancılıkla suçlayacak başka bir hakem vardır; tıpkı aklın bizi çürüttüğü gibi. Ve böyle bir üçüncü hakem henüz ortaya çıkmamışsa, var olmadığı anlamına gelmez.” Bu argümana bir süre cevap veremedim; uyku olgularından çıkarılan bir düşünce şüphemi derinleştirdi. “Görmüyor musun”, diye düşündüm, “uykudayken rüyalarını tartışmasız biçimde gerçek sanıyorsun. Uyanınca onları ne oldukları gibi tanıyorsun: temelsiz hayaller. O halde duyulardan ve akıldan uyanıkken elde ettiğin kavramların güvenilirliğini kim sana garanti edebilir? Şimdiki durumun açısından gerçek olabilirler; ama senin şu andaki halinle, uykudaki halinin ilişkisinin aynısını taşıyacak başka bir varoluş haline de geçebilirsin. O yeni alemde aklın sonuçlarının sadece hayaller olduğunu anlayacaksın.” Bu olası durum belki de Sufilerin “hâl” (ḥāl) dediği şeydir; yani onlara göre, kendine dalmış ve duyu algılarının askıya alındığı, akıl erişiminin ötesinde görüşlere sahip olunan bir durum. Belki Ölüm de, peygamberlerin önderi olan zatın şu sözüne göre o haldir: “İnsanlar uykudadır; öldüklerinde uyanırlar.” Şimdiki hayatımız gelecek karşısında belki sadece bir rüyadır ve insan öldükten sonra, şimdi gözünün önünde olanların tam tersini görecektir; işte o zaman Kur’an’daki şu sözü anlayacaktır: “Bugün senin perdeni kaldırdık, artık gözün keskindir.” Bu tür düşünceler aklımı sarsmaya başladı ve bunlardan kurtulacak bir yol aradım. Ama nasıl? Bu düğümü çözmek için bir kanıta ihtiyaç vardı. Oysa kanıt, ilk önermelere dayanmak zorundadır ve tam da şüphe ettiğim şey bunlardı. Bu mutsuz hâl yaklaşık iki ay sürdü; bu süre boyunca ben, açıkça ya da meslek olarak değil, ama ahlaken ve özünde, tam anlamıyla bir şüphecilik içindeydim. Sonunda Tanrı, bu zihinsel hastalıktan beni iyileştirmeye lütfetti; aklım sağlığını ve dengesini yeniden kazandı: aklın birincil öncülleri, benimle birlikte tüm kesinliğini ve gücünü yeniden kazandı. Kurtuluşumu bir dizi kanıt ve argümana değil, Tanrı'nın kalbime sızmasını sağladığı nura borçluyum; her bilginin eşiğini aydınlatan nura. Kesinliğin yalnızca biçimsel argümanlara dayanabileceğini varsaymak, Tanrı'nın sınırsız merhametini sınırlamak olur. Birisi Peygamber ﷺ'e Kitab-ı Mübin'deki şu ayetin açıklamasını sordu: “Tanrı, hidayete erdirmek istediği kimsenin kalbini İslam'a açar.” Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: “Bu, Tanrı'nın kalbe saldığı nurdan söz edilmektedir.” “İnsan o nuru nasıl tanıyabilir?” diye sorulunca, “Bu yanılsamalar dünyasından uzaklaşmasıyla ve ebedi âleme gizlice yönelmesiyle” diye yanıt verdi. Başka bir vesileyle de şöyle buyurdu: “Tanrı yaratıklarını karanlık içinde yarattı, sonra üzerlerine nurunu saçtı.” Hakikat arayışı bu nurun yardımıyla sürdürülmelidir. Bu nur, merhametiyle zaman zaman insanların arasına indiği için, onu gözetlemeye durmadan devam etmeliyiz. Bunu, Resulullah'ın başka bir sözü de doğrular: “Tanrı, belirli zamanlarda size lütfunun esintilerini gönderir; onlara hazırlıklı olun.” Bu anlatımla amacım, hakikati ne kadar samimiyetle aramamız gerektiğini başkalarına anlatmaktır; zira hakikat arayışı, hiç düşünmediğimiz sonuçlara götürür. Birincil öncüller aranmak zorunda değildir, çünkü onlar her zaman zihnimizde mevcuttur; böyle bir arayışa girersek, onların sürekli olarak kavrayışımızdan kaçtığını görürüz. Ancak araştırmalarını sıradan sınırların ötesine taşıyanlar, kendilerine ulaşılabilir olanı takip etmekte ihmalkâr davrandıkları şüphesinden uzaktırlar. 10 Bu pasajın sonucunda çeşitli dersler ve hikmetler bulmak mümkündür.
Bu, kitabın merkezi fikridir. Umarım bu çalışma, bugünkü ateizmin fiilen nasıl kendini gösterdiğiyle bağı kopuk bir polemiğe girmeden amacına ulaşır. Amaç, Allah'ın varlığını ispatlamak için kullanılan eski kelami ve felsefi delilleri, örneğin cisimlerin hudûsu delilini, terkib delilini ve özel tasarım (inayet) delilini, ya da bunlar etrafındaki tartışmaları sunmak veya incelemek değildir. Aksine amaç, bugünkü söylemle örtüşen bir tartışma yürütmektir. Ateist söylemden etkilenmiş bazı gençlerle yaptığım tartışmalar da bu türdendir. Bu kitap aynı zamanda çağdaş ateistlerin dile getirdiği birçok şüphe ve itirazın incelenmesidir. Okuyucudan şunu gizlemem gerekmez: Şahsen, Sünnî kelam ilmini savunmaya büyük bir hevesle bağlıyım; bu konuda Sünnî âlimlerin kitaplarında ve münazaralarında kaydedilenlere, özellikle Şeyhülislâm İbn Teymiyye'nin yazılarına dayanıyorum. Yine de Sünnî görüşlere duyduğum güçlü bağlılığı frenlemeye çalışacak, açık, anlaşılır, ferahlatıcı ve geniş toplum için faydalı olacağını umduğum bir içerik sunmaya gayret edeceğim. Bu çalışmayı tamamlamama imkân veren sevgili eşime ve sevgili kızlarım Munâ, Fâtıma, Şeyha ve Balsam'a büyük fedakârlıkları ve sabırları için bu girişi bir selamla bitiriyorum. Allah onlara benim adıma en güzel mükâfatı versin. Yayın öncesi taslağı gözden geçirdiği ve değerli geri bildirimlerde bulunduğu için Dr. İbrâhîm er-Rammâh'a teşekkür ederim; Allah ona da karşılığını ve mükâfatını versin. Allah'tan hepimize hayır yapma gücü vermesini, hakkı kalplerimizden ve dillerimizden çıkarmasını niyaz ediyorum. Dileklerin en hayırlısını kabul edendir.
So this is the central idea of the book. I hope it will achieve its aims without delving into the type of polemic that is detached from how atheism actually manifests itself today. The purpose is not to present or discuss the old theological or philosophical arguments used to establish Allah’s existence, such as the argument from the temporality of bodies, argument from composition, argument from special design, or the discussions surrounding these. Rather, the aim is to have a discussion that is aligned to the discourse occurring today. They are the types of discussions I have been having with some of today’s youth who have been impacted by atheist discourse. It is also the study of many of the doubts and objections raised by contemporary atheists. I should not hide from the readership that, personally speaking, I am highly enthusiastic about defending Sunni dialectic theology, and by what is recorded in the Sunni books and debates by Sunni scholars on this subject, especially the writings of Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah . However, I will try to curb my strong views in favour of Sunnism to offer material and ideas that I hope will be clear, easy to understand, refreshing, and beneficial to wider society. I end this introduction by paying homage to my beloved wife and my beloved daughters – Munā, Fāṭimah, Shaykah, and Balsam – for their great sacrifices and patience that have allowed me to complete this research. May Allah grant them the best of rewards on my behalf. I thank Dr. Ibrāhīm al-Rammāḥ for reviewing the pre-publication draft, and for his excellent feedback – may Allah decree reward and recompense for him. I ask Allah to grant us all the ability for good, and that He allow the truth to emanate from our hearts and tongues. He is the best requestee.
Bu hikayenin Râzî'ye ait olduğu yaygın olarak nakledilmekte, ancak bunu güvenilir bir kaynağa dayandıramadım. Yalnızca taşıdığı ders ve bunda önemli ölçüde bir gerçeklik payı bulunduğu için zikrediyorum: Hikaye, insanlara Allah'ı bilmenin fıtrî olduğunu ve özellikle fıtratı bozulmamış olanlar için belirli delillere ihtiyaç duymadığını hatırlatır. İbn Hacer'in Lisânü'l-Mîzân (6/319) adlı eserindeki Râzî maddesinde şöyle denir: "Dinin temel konularında derin bir uzmanlığa sahip olmasına rağmen, 'Kim ihtiyar kadınların imanına bağlı kalırsa, kurtuluşa erer' derdi." İhtiyar kadınların dini, imanın fıtrat yoluyla elde edilebildiği kimseler için ancak övgüye değer bir özellik olabilir. Nefhu't-Tîb min Ğusni'l-Endelüsi'r-Raṭîb (5/263) adlı eserde ise şöyle geçer: "Fârâbî (Alpharabius), 'Ey Rabbim, sana şikâyet ediyorum' sözünü çok sık tekrarlardı; öyle ki bu söz, pek de uygun olmayan birçok konuşmasında bile yer alırdı ve onun konuşma tarzına alışkın olmayanları şaşırtırdı. Şöyle demiştir: 'Fahr'ın (Râzî'nin) bir sufi şeyhinin yanından geçtiği bana anlatıldı. Şeyhe, "Bu adam Yaratıcı için bin delil getirebilir. Onunla görüşmek ister misin?" denildi. Şeyh, "O'nun yüceliği hakkı için, O'nu gerçekten bilseydi, baştan O'nu ispatlamaya kalkmazdı" dedi. Bu haber İmam'a (Fahreddin er-Râzî'ye) ulaştı; şöyle dedi: "Biz O'nu perde arkasından biliriz; onlar (yani sufiler) O'nu hiçbir perde olmaksızın görürler."' Burada yapılan genellemelerde bazı sorunlar olduğunu not ediyorum. Bu hikayeye benzer olarak Zehebî'nin Siyerü A'lâmi'n-Nübelâ' (22/112) adlı eserinde Necmeddin el-Kübrâ'nın biyografisinde zikrettiği bir olay vardır: "Çok eser veren yazar Fahreddin er-Râzî ona gitti. Bir fakih, Allah'ın marifeti ve tevhidi üzerine onunla uzun uzun tartıştı. Sonra ikisi şeyhe marifet ilmi hakkında sordu. Şeyh şöyle dedi: 'Bu, ruhlara kendiliğinden beliren, geri döndürülemez bir ilimdir.'" Fahreddin ona sordu: "Bu makama nasıl ulaşılır ve nasıl elde edilir?" O da şöyle dedi: "Şu anda içinde bulunduğun liderlik ve talihi bırakmakla." Fahreddin dedi ki: "Bunu yapamam. Yapabileceğim ikame edilebilecek şeyler ise zühd, uzlet ve bir şeyhin sohbetidir." Allah'a dair temel bilgi, hiçbir çaba gerektirmeden ruha işlenmiştir; çünkü bu, Allah'ın kullarını yarattığı fıtrattır.
1 This story is commonly attributed to Rāzī, though I have been unable to reliably source it. I have mentioned it only for the lesson it offers, and to point out that it bears a considerable amount of truth: it reminds people of the innate nature of knowing Allah and the fact that it is not in need of specific evidence, especially for those whose fiṭrah remains unblemished. On Rāzī’s entry in Ibn Ḥajar’s Lisān al-Mīzān (6/319), it reads: ‘Though he was deeply proficient in the religious fundamentals, he used to say, “Whoever adheres to the faith of old women, he would be successful.”’ The religion of old women would be a praiseworthy trait only for those whose acquisition of faith can be achieved by way of fiṭrah. In Nafkh al-Ṭīb min Ghuṣn al-Andalus al-Raṭīb (5/263), it says, ‘Fārābī (Alpharabius) used to frequently utter “O my Lord, to You I complain” so frequently that this could be found in many instances of his speech that were not exactly suited to it, thus leaving those unfamiliar with his style of speaking surprised. He said, “I have been told that Fakhr (Rāzī) passed by a sufi shaykh. The shaykh was told, ‘This man can provide a thousand proofs for the Maker. Do you want to go over to him?’ He said, ‘By His honour, had he truly known Him, he would never have attempted to prove Him in the first place.’ This news reached the Imam (Fakhr al-Dīn al-Rāzī) – he said, ‘We know Him from behind the veil; they (i.e., sufis) see Him without any veil.’” I do note some problems with the generalisations made here. Similar to this story is what Dhahabī mentioned in his Siyar Aʿlām al-Nubalā’ (22/112), in the biography of Najm al-Dīn al-Kubrā: ‘The prolific author Fakhr al-Dīn al-Rāzī went to him. A jurist debated him at length on the cognition and monotheism of Allah. Then the two asked the shaykh on the science of cognition – he said, “This is irreversible knowledge that simply appears to souls.” Fakhr al-Dīn asked him, “How does one reach the station to attain it?” He said, “By abandoning the leadership and good fortune you are currently in.” He said, “This I cannot do. As for its substitutes – which I can – they are asceticism, seclusion, and the companionship of a shaykh.”’ The basic knowledge of Allah is imprinted onto the soul without exertion, as this is the fiṭrah upon which Allah created His servants.