Britanyalı fizikçi Paul Davies'in "The Goldilocks Enigma" (Goldilocks Bilmecesi) başlıklı ilginç bir kitabı vardır. Kitap, yaşadığımız evrenin doğasıyla ilgili, evrenin bizim için nasıl mükemmel biçimde uygun ve dengeli olduğunu, sanki bir "Goldilocks evreni" gibi olduğunu ortaya koymaya çalışan tuhaf bir meseleyi incelemektedir. Bu terimi bilen herkesin malumu olduğu üzere, bu başlık ünlü ve popüler bir çocuk hikâyesi olan "Goldilocks ile Üç Ayı"dan alınmıştır. Kısaca özetlersek, Goldilocks adında bir kız ormanda bir ayı evi bulur. Her ayının kendi yiyeceği, sandalyesi ve yatağı vardır. Hepsinden tadıp denediğinde, üçte ikisinin (baba ve anne ayıya ait olanların) kendisi için uygun olmadığını görür; çünkü yiyecekler çok sıcak veya çok soğuk, sandalyeler çok yüksek veya çok alçak, yataklar ise çok sert veya çok yumuşaktır. Kendisine uygun bulduğu tek olanlar küçük ayıya aittir. Buradaki benzetme şudur: İçinde yaşadığımız evren, ustaca bir biçimde yapılmıştır; öyle büyük bir ölçüde ince ayarlanmıştır ki, eğer başka türlü olsaydı hayatı destekleyemezdi. Bundan hareketle teleolojik delil şekillenir. Bu delil, dinî yelpazenin her yerinde ve her dönemde, her coğrafyada kullanılmıştır. Örneğin Razî şöyle demiştir: "Fıtrat, olağanüstü yazılarla işlenmiş ve hikmet ve fayda ile ince bir dengeyle inşa edilmiş bir evin ortaya çıkışının, bilgili bir kâtip ve basiretli bir inşaatçı olmaksızın mümkün olamayacağına şahitlik eder. Bilindiği üzere üst ve alt âlemdeki hikmet alâmetleri, o küçük evdeki hikmet tezahürlerinden çok daha fazladır. Asıl fıtrat, yazının bir kâtibe, binanın da bir inşaatçıya ihtiyaç duyduğuna şahitlik ettiğine göre, bu şahitlik, seçim ve hikmetle hareket eden bir yaratıcıya ihtiyaç duyan bu bütün dünya için daha da çoktur."243

The British physicist Paul Davies has an interesting book titled The Goldilocks Enigma. The book attempts to uncover a curious issue pertaining to the nature of the universe that we live in, in terms of how it is perfectly suitable and balanced for us, as if it were a Goldilocks universe. As is known to anyone familiar with the term, this title is borrowed from a famous and popular children’s story, Goldilocks and the Three Bears. In summary, a girl by the name of Goldilocks finds a bear house in the forest. Each bear has its own food, chair, and bed. Sampling each, Goldilocks finds that two of the three (belonging to the father and mother) are not suitable for her because they are too hot and too cold (food), too high or too low (chairs), and too hard or too soft (beds). The only one she finds suitable for herself are the ones belonging to the small bear. The similitude here is that the universe in which we live has been made in a masterful manner: It has been fine-tuned to such a great degree that, had it been any other way, it would not have been able to support life. From this, the teleological argument takes shape. The argument has been used right across the religious spectrum and in all eras and geographies. For example, Rāzī said, Fiṭrah testifies that the appearance of a house inscribed with unusual inscriptions and built in a finely balanced manner with wisdom and benefit cannot be possible without a knowledgeable scribe and a prudent builder. It is known that the signs of wisdom in the upper and lower worlds are far more than the manifestations of wisdom in that small house. Given that the original fiṭrah is a testament to the inscription needing a scribe, and the building needing a builder, this testament would be all the more so in the case of this entire world needing a maker that acts with choice and wisdom.243

İbnu'l-Kayyim şöyle demiştir: Allah, kullarını –hatta hayvanları da– her şeyi yerli yerine koymayı, işleri uygun zamanında yapmayı ve şeyleri istenen biçimde elde etmeyi sevecek şekilde yaratmıştır. Ayrıca onları bunun tersini ve yukarıda sözü edilen yöntemlere aykırı davranmayı sevmeyecek şekilde yaratmıştır. Birincisi, işi yapanın kemalini, bilgisini, gücünü ve becerisini gösterir; tersi ise kendi eksikliğini ve bilgisinin, gücünün ve uzmanlığının eksikliğini gösterir. İnsanların bu fıtrattan ayrılmaları mümkün değildir. Bilinmektedir ki, bu eğilimi onlara veren ve bu yeteneği onlara yerleştiren, bu övgüye değer niteliklere onlardan daha layıktır. Allah şeyleri yerli yerine koyar. Onlara, herkesten daha iyi bildiği bir biçimde, özellikler, şekiller, düzenler ve ölçüler vererek onları eşsiz kılar. Onları, yalnızca kendilerine uygun olan zamanda ortaya çıkarır. Sağlam bir akıl yürütme ve doğru düşünceye sahip olan, bunu gereği gibi düşünüp inceleyen kimse, gördüğü ve bildiği şeylerde bunu doğrulayacaktır. Gözlemlediği şeyi, gizli olan şeyin delili olarak kullanacaktır. Her şey Hikmet sahibi, Her şeyi bilen Allah'ın yaratışındandır. Bunu göstermek için hayvanların yaratılış hikmetini, uzuvlarını, özelliklerini, biçimlerini, onlardan elde edilebilecek faydayı ve onlarda istenen hikmetin mutlaka bulunduğunu bilmek yeterlidir. Allah kullarına bunu yapmalarını tavsiye etmiştir: "…Kendi nefislerinizde de (ibretler) vardır. Hiç görmüyor musunuz?"; ve "Deveye bakmazlar mı, nasıl yaratılmış?..." Benzer şekilde, eğer kişi bütün üst ve alt yaratılmışları ile bunların arasındaki her şeyi gereği gibi düşünür ve gözlemlerse, hepsinin büyük bir hikmetle tasarlanmış ve kuşatılmış olduğunu görecektir. Bunları okuyan biri, bunlarda işlenmiş hikmeti okuyabilir ve şöyle haykırırdı: “Bu, Her Şeyi Bilen ve Hikmet Sahibi olanın yaratmasıdır; Yüce ve Her Şeyi Bilen'in takdiridir. Akıllar bundan daha uygun bir şey bulabiliyorsa, onu önersinler; bundan daha güzel bir şey görüyorlarsa, onu ortaya koyup sergilesinler. Bu, ‘birbiri üstüne yedi göğü yaratan’ Zat'ın yaratmasıdır. Rahman'ın yaratışında hiçbir kusur göremezsin. O halde tekrar bak: bir kusur görüyor musun?”246 Bu dünyaya bakan ve onu gerektiği gibi düşünerek inceleyen kimse, onun Yaratıcısının onu ustalıkla tasarladığını ve sağlam kıldığını anlar. Üzerinde düşündüğünde, bütün donanımları hazırlanmış bir eve benzediğini görür. Gök bir çatı gibi yükseltilmiş, Yeryüzü bir halı gibi serilmiş, yıldızlar lambalar gibi kümelenmiş, refah da hazineler gibi içinde biriktirilmiştir. Oradaki her şey, uygun olduğu bir amaç için tasarlanmıştır. İnsan ise ona sahip kılınmış ev sahibi gibidir. Çeşitli bitkiler onun amaçları için hazırlanmıştır. Farklı hayvanlar onun yararına kullanılır. Bazıları yalnızca süt sağılması, döllenmesi ve beslenmesi içindir; bazıları yalnızca binmek ve taşımacılık içindir; bazıları güzellik ve süs içindir; bazıları ise bunların hepsi içindir, mesela deve gibi. Midesi içecek, yiyecek, ilaç ve şifa için depo gibidir. Gözlem yapmak isteyenler için onlarda bir ibret, ayırt edici akıl sahipleri için ise alametler vardır. Kuş türlerinde ise; çeşitliliği, biçimleri, renkleri, sayıları, sağladıkları faydalar, ötüşleri, kanatlarını açıp kapatmaları, göç ve yerleşme düzenleriyle birlikte, Yaratıcı'nın, Her Şeyi Bilen'in hikmetine dair büyük bir ibret ve açık bir delil vardır.’

İbn Rüşd bu argümanı mükemmel bir biçimde ifade etmiştir. Dinin, dünyanın Allah'ın yaratması olduğu fikrini halka öğretirken izlediği yönteme gelince, bu anlamı taşıyan ayetler incelendiğinde bu yöntemin bir inayet (ilahi lütuf ve gözetim) yöntemi olduğu görülür. Bu, daha önce Yaratıcı'nın varlığına işaret eden bir yol olarak belirttiğimiz yoldur. Ayrıca bir insan algılanabilir bir nesneye bakıp onun belirli bir şekle, boyuta ve düzene sahip olduğunu, bunların hepsinin ondan beklenen fayda ve nihai amaca uygun olduğunu görürse (öyle ki, bu faydanın başka bir şekil, düzen ya da miktarla bulunamayacağını kabul etmek zorunda kalırsa), bu şeyin onu yapan bir yaratıcısı olduğuna ikna olur. Bu yüzden şekli, düzeni ve boyutu faydasına uygundur. Ayrıca bütün bu şeylerin o fayda için tesadüfen bir araya gelmesi mümkün değildir. Örneğin, bir kişi yerde bir taş gördüğünde, onun üzerine oturmaya elverişli bir biçimde şekillendirildiğini, düzeninin ve boyutunun da buna uygun olduğunu fark ederse, bu taşın, onu o yerde o biçimde şekillendiren ve düzenleyen bir yapımcı tarafından bir sandalyeye dönüştürüldüğünü anlar. Oturmaya uygun böyle bir düzen görmediğinde ise taşın bu yerde ve bu biçimde bulunmasının tesadüf olduğunu, bir insanın onu oraya koymadığını kesin olarak bilir. Aynısı tüm dünya için de geçerlidir. İnsan etrafına bakıp Güneş'i, Ay'ı ve yıldızları görebilir; bunlar dört mevsimin, gece ile gündüzün, yağmurun, suyun, rüzgârın nedenleridir; yeryüzünün bazı bölümlerinin insanlarla iskân edilmesini ve orada karasal hayvanların bulunmasını sağlarlar. Ayrıca suyun su canlıları için uygun hâle getirildiğini, havanın da uçan canlılara elverişli kılındığını görebilir. Bu biçim ve yapılardan herhangi biri bozulursa, buradaki yaratılmışların tamamının da düzeninin bozulacağını görebilir. Bu nedenle, dünyanın tüm parçalarının insan, hayvan ve bitki için tesadüfen bir araya gelmiş olamayacağından, bunun yerine bunu isteyen birinin tasarımı olduğundan emin olurdu. Bu kişi Allah'tır. İnsan ayrıca dünyanın yapılmış olduğunu tam bir inançla bilirdi, çünkü içgüdüsel olarak, hiçbir yapıcı olmaksızın salt tesadüf sonucu böyle bir uyumun bulunmasının imkânsız olduğunu bilirdi. Bu tür kanıt, burada yazdıklarımızdan açıkça anlaşılacağı gibi, kesin ve basittir. Dayanağı, herkesin kabul ettiği iki ilkeye dayanır. Birincisi, dünyanın bütün bileşenleriyle birlikte, burada yaşayan insanın ve tüm hayvanların varlığına uyumlu olduğudur. İkincisi, tek bir eylem ve tek bir amaca uyumlu olan her şeyin, bütün bileşenleriyle birlikte, yapılmış sayılması gerektiğidir. Bu iki ilke açıkça şu sonuca götürür: Dünya yapılmıştır ve bir yapıcısı vardır. Yaratılış ve inayet delili bu iki noktayı aynı anda ortaya koyar. Bu yüzden Yaratıcının varlığına dair deliller arasında en değerli olanıdır.248

Ibn Rushd  excellently phrased this argument. He said, As for the method the religion pursued in edifying the masses on the world being from the making of Allah , note that when the verses carrying this meaning are contemplated, this method can be found to be one of providence. It is one way that we have stated is indicative of the existence of the Creator . Furthermore, when a man looks at a perceptible item and finds it to be fashioned into a specific shape, size, and configuration, and that all of these are aligned to the benefit and end goal one would expect from it (such that he would have to admit that this benefit would not have been found if it was fashioned into any other shape, configuration, or quantity), he would be convinced that this thing has a maker who made it. This is why its shape, configuration, and size are aligned to its benefit. It is also why it would not be possible for all these things to have just coincidentally converged for that benefit. For example, when a person sees a stone on the ground, and he finds it to be shaped in a way that makes it fit to be sat on, and he likewise finds its configuration and size to be as such, he would know that this stone was fashioned into a chair by a maker who configured and shaped it in that place. As for when he does not see this sort of arrangement for sitting, he would be certain that the stone’s appearance in this place and manner was coincidental, without any person having placed it there. The same is applicable to the entire world. Man can look therein and see the Sun, the Moon, and the stars – which are the cause of the four seasons, night and day, rain, water, wind, sections on Earth becoming inhabited with people and terrestrial animals being found therein – and that water is acclimatised for aquatic creatures, and the air made suitable for flying creatures. He can see that if any of these forms and structures are disturbed, the creations present here would all be disrupted. He would therefore be certain that it would not be possible that all segments of the world just coincidentally converged for the sake of man, animal, and flora; rather, that was by the design of someone who willed this. That would be Allah . Man would also know with all conviction that the world was constructed, because he would instinctively know that it is impossible to find such convergence out of sheer coincidence without any maker. This type of evidence is decisive and simple, as is obvious from what we have written here. Its basis lies on two principles that everybody acknowledges. One is that the world, along with all its constituent parts, is aligned to the existence of man and all animals that live here. The second is that anything – along with all its constituent parts – that is aligned to a single act and a singular goal must be considered made. These two principles obviously result in this: The world is made, and it has a maker. The argument from providence denotes both of these points simultaneously. This is why it is the most esteemed of arguments for the existence of the Maker.’248

Batı dünyasında bu tartışma için en ünlü ve en yaygın pasajlardan biri, William Paley'nin Natural Theology (Doğal Teoloji) adlı kitabındaki çarpıcı benzetmesidir: "Bir çayırlıktan geçerken ayağımın bir taşa takıldığını düşünelim; taşın oraya nasıl geldiği sorulsa, bildiğim kadarıyla bu taşın sonsuza dek orada yattığını söyleyebilirdim; ve bu cevabın ne kadar saçma olduğunu göstermek belki de kolay olmazdı. Ama yerde bir saat bulduğumu ve saatin o yerde nasıl bulunduğu sorulduğunu varsayalım; daha önce verdiğim, bildiğim kadarıyla saatin hep orada olmuş olabileceği cevabını hiç düşünmezdim. Peki bu cevap taş için geçerli olabiliyorken saat için neden geçerli olmasın?"249

One of the most famed and widespread passages for this argument in the Western space is the fascinating analogy by William Paley in his book Natural Theology: ‘In crossing a heath, suppose I pitched my foot against a stone and were asked how the stone came to be there; I might possibly answer, that, for anything I knew to the contrary, it had lain there forever; nor would it perhaps be very easy to show the absurdity of this answer. But suppose I had found a watch upon the ground, and it should be inquired how the watch happened to be in that place; I should hardly think of the answer which I had before given, that, for anything I knew, the watch might have always been there. Yet why should not this answer serve for the watch as well as for the stone?’249

Cevap açıktır. Bir saatin içerdiği karmaşık yapı, onu yapanın varlığını içgüdüsel olarak ortaya koyar. Paley, saatten hareketle evren için bir benzetme yapmak istemiştir; bu da bir saatçinin varlığını gerektirir. Bu örnek, dünyanın Hikmet sahibi, Her Şeyi Bilen bir Yaratıcıya ihtiyaç duyduğuna dair bir metafor olarak, buradan hareketle "saatçi benzetmesi" (watchmaker analogy) adıyla meşhur olmuştur.

The answer is obvious. The complex composition a watch contains instinctively reveals the existence of its maker. Paley wanted to draw an analogy for the universe from the watch, which necessitates the existence of a watchmaker. It is from here that this example has become famously known as the ‘watchmaker analogy’, as a metaphor for the world needing a Wise, Omniscient Maker.

Bu delilin yapısı, yaratılış delilinin yapısına benzer; çünkü o da a) duyulara dayanan ve algılanabilir verilere ve b) doğuştan gelen ve içgüdüsel kavramlara dayanır. Gücünü de işte bu özelliğinden alır. Bu delil anlaşılması kolay ve kavranması zahmetsiz bir delildir. Örneğin bir kişi, Arizona'da bulunan dik yamaçlı bir kanyon olan Büyük Kanyon'a bakar, ardından bunu Güney Dakota'da, dağın granit yüzüne dört Amerikan başkanının devasa bir heykelinin oyulduğu Rushmore Dağı'yla veya başka insan yapımı heykel ve oymalarla karşılaştırırsa, aralarında açık bir ayrım olduğunu fark eder. Birincisinin rüzgâr ve nehir aşınmasıyla oluştuğunu anlamak mümkündür; ancak ikincisinin de aynı güçlerce meydana gelebileceğine inanmakta güçlük çekebilir. Bu heykelleri oyulurken bizzat görmemiş olsa bile, bunları yapan insanların var olduğunu kesinlikle bilir. Bu noktayı daha derinlemesine düşünüp bu ayrımın sebebini belirlemeye çalışırsa, bunun yalnızca yapının bileşimi ve karmaşıklığının, insan yapımı tasarımı daha inandırıcı kılmasından kaynaklandığını görür. Bu, bu delilin Allah'ın varlığını ispatlamak için bu kadar yaygın kullanılmasının nedenini açıklar. Tıpkı öncülü gibi, dinî ve felsefî çevrelerde en çok kullanılan delillerden biridir ve konusu yaratılmış olanlardır; bu yaratılmışlara akıl yürütme ve rasyonel kavramlar uygulanır. Yaratılış delili, yaratılmışın bir yaratıcısı olması gerektiğini ispatlamak için kullanılırken, bu delil yaratılmışın ince ayarlı yapısından yola çıkar ve Hikmet sahibi, her şeyi bilen bir Yaratıcı'nın varlığına işaret eder. İlk delil akıl yürütmesini yaratılışın bizzat anından alır; bu delil ise akıl yürütmesini yaratılış var olduktan sonra alır. Ayrıca, ikincisi de Yaratıcı'nın mükemmel kudreti, iradesi, ilmi, hikmeti ve diğer sıfatlarını tanıtması bakımından öne çıkmaktadır.

The composition of this argument is similar to the composition of the argument from creation in that it also relies on: a) sensory and perceptible data, and b) innate and instinctive concepts. It is what gives the argument its strength. This argument is easy to comprehend and conceptualise – it has no difficulty to it. For example, when a person looks at the Grand Canyon, which is the steep sided canyon found in Arizona, and then he compares this to Mount Rushmore in South Dakota, where a colossal sculpture of four American presidents is carved into the granite face of the mountain, or other man-made sculptures and carvings, he would perceive that there is an obvious distinction to be made. Although it is understandable that the former was caused by wind and river erosion, he may not be able to believe the same are capable of the latter. Even though he would not have seen them being carved and sculptured in person, he would most certainly know that there were people who did this. If you contemplate on this point further and try to identify the reason for this distinction, it would simply be down to the nature of the composition and complexity of the structure that would make man made design to be more plausible. This explains why this argument is so widespread in its usage to prove the existence of Allah. Like its predecessor, it is one of the most used arguments in religious and philosophical circles, and it makes the creation the subject matter, where reasoning and rational concepts are applied to them. Whereas the argument from creation is leveraged to prove that there must be a creator for the creation, this argument leverages the finely-tuned nature of the creation, which suggests there is a Wise, Omniscient Creator. The first argument draws its reasoning from the actual moment of creation; this argument draws its reasoning after creation comes into existence. The latter also stands out insofar as it introduces further attributes of the Creator, such as His perfect power, will, knowledge, wisdom, and others.

Bu argüman yaygın biçimde kullanıldığı için, hepsi aynı anlama gelmesine rağmen onu tanımlamak üzere çeşitli terimler ortaya çıkmıştır: sistemleştirme argümanı; ince ayar argümanı; tasarım argümanı (teleolojik argüman); inayet argümanı; amaç argümanı; ve planlama argümanı.

As this argument is used extensively, there have been various terms to describe it, though they all refer to the same meaning: argument from systemisation; argument from fine-tuning; argument from design (teleological argument); argument from providence; argument from purpose; and argument from planning.

Vahiy açısından bakıldığında, bu delilin kulların Rablerinin yüceliğini, mükemmel ilmini, kudretini ve hikmetini ortaya koymalarına yardımcı olmak üzere birçok kullanımına rastlanır. Bu delil, insanın doğuştan gelen fıtratını harekete geçirir ve onu bu ustaca yapının tecellilerini Hikmet sahibi ve dilediğini yapan bir Yaratıcıya nispet etmeye davet eder. Örneğin Allah'ın şu sözlerini okuyun: "Ahirete inanmayanlara kötü sıfatlar aittir; Allah'a ise en yüce sıfatlar aittir. O, mutlak güç ve hikmet sahibidir."250

Looking at revelation, one can find many usages of this argument as evidence to assist servants in revealing the greatness of the Lord  and His perfect knowledge, power, and wisdom. It stimulates man’s innate predisposition, that invites him to ascribe these manifestations of masterful construction to a Wise and Willing Doer. Read, for example, the following statements of Allah : • ‘To those who disbelieve in the Hereafter belong all evil qualities, whereas to Allah belong the finest attributes. And He is the Almighty, All-Wise.’250

• "Gökleri, gördüğünüz gibi, hiçbir direk olmaksızın yükselten Allah'tır. Sonra Arş üzerine istiva etmiştir. Güneşi ve Ayı, her biri belirli bir süre için dönecek şekilde boyun eğdirmiştir. Her işi O düzenler. Ayetleri açıkça bildirir ki Rabbinizle karşılaşacağınıza kesin olarak inanasınız."251

• ‘It is Allah Who has raised the heavens without pillars – as you can see – then established Himself on the Throne. He has subjected the Sun and the Moon, each orbiting for an appointed term. He conducts the whole affair. He makes the signs clear so that you may be certain of the meeting with your Lord.’251

Bu ayetler, Rabbin yalnızca O'na ibadet edilmeye layık olduğunu kanıtlama bağlamında yer alsa da — kanıt olarak müşriklerin O'nun mutlak rububiyetinde tek olduğunu kabul etmiş olmaları gösterilmektedir252 — aynı zamanda Allah'ın varlığını da zorunlu olarak ima etmektedir. Gerçek şu ki, bu konuda sunulabilecek ayetler o kadar çoktur ki hepsini sıralamak mümkün değildir.253 Bunlar, kulları gökleri ve yeryüzünün yaratılışını, gece ile gündüzün değişimini ve yıldızlara, bulutlara, rüzgârlara ve Yaratıcılarının yüceliğine işaret eden tüm doğa olaylarına verilen özeni düşünmeye, akıl ve idrak güçlerini harekete geçirmeye çağıran ayetlerdir. Buna ek olarak, Allah'ın hayvanlar ve bitkiler âlemindeki harikalarından bahseden ayetler de vardır. İnsan da bu tefekkür sürecinin dışında tutulmamıştır; hem gözlemleyen hem de aynı anda gözlemlenen olmalıdır. Bu yüzden Allah şöyle buyurmuştur: "Kesin inanan kimseler için yeryüzünde nice ayetler vardır."254

Bu argümanın bu konudaki tartışma üzerinde büyük bir etkisi olduğunda şüphe yoktur. Etkisi o kadar büyük olmuştur ki birçok ateisti onun gücünü kabul etmek zorunda bırakmıştır; hatta bazı en ünlü isimlerini ateizmi tamamen terk etmeye yöneltmiştir. Daha önce ateizmi destekleyen bir dizi araştırma makalesi yazmış ve sayısız tartışmaya katılmış, ünlü bir eski ateist olan İngiliz filozof Antony Flew, sonunda evreni yaratan Bilge, Her Şeyi Bilen bir Yaratıcının varlığını kabul etmiştir. "There is a God" adlı kitabında, bu argümanın kendisi üzerinde yarattığı derin etkiyi ve bunun onu ateizmi terk etmeye nasıl yönlendirdiğini şöyle dile getirmiştir: "Bir zamanlar tasarım argümanını sert biçimde eleştirmiş olmama rağmen, doğru biçimde formüle edildiğinde bu argümanın Tanrı'nın varlığı için inandırıcı bir gerekçe oluşturduğunu gördüm. Bu sonuca özellikle iki alandaki gelişmeler yol açtı. Birincisi, doğa yasalarının kökeni sorusu ve bununla ilgili, önde gelen modern bilim insanlarının içgörüleridir. İkincisi, yaşamın ve üremenin kökeni sorusudur."255 Bu argüman, en kararlı ateistleri bile teistler tarafından ileri sürülen en iyi savunmalardan biri olduğunu kabul etmeye zorlamıştır.

There is no doubt that this argument has had a huge impact in the debate surrounding this issue. Such has been its sway that it has forced many atheists to acknowledge its power; in fact, it has caused some of their most famous figures to abandon atheism altogether. British philosopher Antony Flew, a famous ex atheist who had previously written a number of pro-atheism research papers and participated in numerous debates, ended up affirming the existence of a Wise, Omniscient Creator who made the universe. In his book There is a God, he expressed the deep impact this argument had on him personally, which led him to abandon atheism: ‘Although I was once sharply critical of the argument to design, I have since come to see that, when correctly formulated, this argument constitutes a persuasive case for the existence of God. Developments in two areas in particular have led me to this conclusion. The first is the question of the origin of the laws of nature and the related insights of eminent modern scientists. The second is the question of the origin of life and reproduction.’255 This argument has forced even the most ardent of atheists into admitting that it is one of the best polemics offered by theists.

Teleolojik delil şu önermelere dayanır:

The teleological argument is based on the following propositions:

• Birinci önerme: İçinde yaşadığımız ve gözlemlediğimiz evren, ustalıkla yaratılmış ve kusursuzdur. Onda bulunan özen ve inayetin işaretleri apaçıktır.

• First proposition: The universe we see and live in is masterfully made and consummate. The signs of care and providence therein are apparent.

• İkinci önerme: Bu kusursuz ustalık, bunu böyle yaratmış Hikmet Sahibi, Her Şeyi Bilen bir Yaratıcının var olduğunu gösterir.

• Second proposition: This consummate mastery suggests that there is a Wise, Omniscient Doer who created it in this manner.

• Sonuç: Allah, evreni yaratan, Hakîm (hikmet sahibi) ve Alîm (her şeyi bilen) Yaratıcı'dır.

• Conclusion: Allah  is the Wise, Omniscient Creator who created the universe.

Argüman, bir eleme süreciyle de kurulabilir: önce tüm olasılıklar sıralanır, ardından akla yatkın olmayanlar elenir. Buradaki önerme, evrenin ustaca yapılmış ve kusursuz olduğudur. Bunun doğru olmasının üç olasılığı vardır.

The argument can also be based on an elimination process: list all the possibilities first, then remove the implausible ones. The statement here is that the universe is masterfully made and consummate. The possibilities for this being the case are three:

i. Nedensel determinizmden ortaya çıktı. ii. Tesadüften ortaya çıktı.

i. It appeared out of causal determinism. ii. It appeared out of coincidence.

iii. Bu, Hikmet Sahibi ve dileyen bir Yaratıcı sayesinde ortaya çıkmıştır.

iii. It appeared thanks to a Wise and Willing Creator.

Birinci iki seçeneğin çürütülmesiyle (bu konu yakında daha ayrıntılı olarak ele alınacaktır), geriye yalnızca üçüncü seçenek kalmaktadır.

By dispelling the first two options (which is to be discussed in more detail soon), the only option remaining is the third.

Bir insan, bu evrende var olan sanatkârane mükemmelliğin olgusunu düşünüp onun harika tezahürlerine ve imgelerine baktığında, bu delilin yaşadığımız dünyanın her yanında bol bol bulunduğunu görür. Evren, güzellik, ihtişam ve sanatkârane mükemmellik sahneleriyle doludur. Ateist fizikçi Steven Weinberg şöyle demiştir: "Kabul etmeliyim ki bazen doğa, kesinlikle gerekli olduğundan daha güzel görünüyor."256 Kısaca söylemek gerekirse, bu güzellik ve mükemmellik bu kadar bol olmasaydı, bambaşka bir evrende olurduk ve dünyamız yaşanması zor bir yer haline gelirdi.

When a person thinks about the phenomenon of the mastery that exists in this universe and looks at its wonderful manifestations and imagery, he would see that this argument can be found abundantly across the world that we live in. The universe is laden with amazing scenes of beauty, grandeur, and mastery. The atheist physicist Steven Weinberg said, ‘I have to admit that sometimes nature seems more beautiful than strictly necessary.’256 Suffice it to say that, had this beauty and mastery not been in such abundance, we would have been in a totally different universe – and our world would have become a hard place to live.

Bu evrendeki muazzam inşanın pek çok delili, teleolojik argümanın yayılmasında ve uygulanmasının kolaylığında büyük bir etkiye sahip olmuştur. Nitekim bu bolluk, delilin geniş bir kitleye hitap etmesini sağlamaktadır; çünkü insanlar yaratılıştaki akıllı tasarımın işaretlerini kavrama ve üzerinde tefekkür etme yeteneği bakımından büyük farklılıklar gösterebilmektedir. Bunun nedeni de insanların bilişsel deneyimleri ve bilgi birikimlerinin farklı olmasıdır. Bir kişinin içindeki zihinsel araçlar ne kadar bol ve olgun olursa, bu araçlardan yoksun birinin elde edemeyeceği, kusursuz bir yapının inceliklerine dair öngörü kazanır. Bu yetkinliğin özü, fıtratları ve duyuları bozulmamış olduğu sürece bütün insanlarda bulunur. Bunun ötesinde, insanlar tefekkürü –ki bu bir ibadettir– ne ölçüde yapabildikleri ve tefekkürün kendilerini ne ölçüde etkileyebildiği bakımından birbirinden farklılık gösterebilirler. Geleneksel yazılarda, Yaratıcı'yı anlama ve O'nu ve kusursuz sıfatlarını daha derinden bilme çabasında, tefekküre işaret eden imana dayalı bir yaklaşım vardır. Bu konudaki en iyi yazılardan biri, İmam İbnu'l-Kayyım'ın Şifâü'l-Alîl ve Miftâhu Dâri's-Saâde adlı kitaplarında yazdıklarıdır. Orada İbnu'l-Kayyım, yaratılıştaki birçok yönde Allah'ın hikmetini araştırmış ve yaratılışa işlenmiş ustalıklı ve mükemmel yapının tezahüründe O'nun ilminin sonsuzluğunu ortaya koymuştur. Ebû Hâmid el-Gazzâlî'nin de aynı konuda, el-Hikme fî Mahlûkâti'llâh başlıklı bir risalesi vardır.

This abundance of evidence for the masterful construction of the universe has had a huge influence in the teleological argument’s spread and the simplicity of its application. In fact, this abundance makes it suitable for a wide range of people, as people can differ vastly in terms of their ability to comprehend and contemplate the signs of intelligent design in the creation. This is also because people differ in terms of their cognitive experiences and knowledge. Whenever the intellectual tools inside a person are in greater abundance and maturity, he would gain a foresight into the subtlety of an immaculate construction that someone without these tools would not be able to acquire. The essence of this capability is found in all people so long as their fiṭrah and senses are uncorrupted. Beyond this, they can vary in terms of the extent they can exercise reflection – an act of worship – just as they can vary in terms of the impact that reflection can have on them. In traditional writings, in the pursuit of understanding the Creator  and to deepen one’s knowledge of Him and His perfect attributes, there is a faith-based response that speaks to reflection. One of the best writings on this is what Imam Ibn al-Qayyim  wrote in his books Shifā’ al-ʿAlīl and Miftāḥ Dār al-Saʿādah, where he extensively researched this issue in the search of Allah’s wisdom in many aspects of His creation, revealing His omniscience in the manifestation of masterful and consummate construction embedded in the creation. Abū Ḥāmid al Ghazālī  also has a treatise on the same issue, titled al-Ḥikmah fī Makhlūqāt Allah.

İlk kavram: Evrenin ince ayarı.

First concept: The fine-tuning of the universe.

Evrenin ince ayarlanmış yapısı (fine-tuning), evrenin derin ölçüde kusursuz bir kuruluşa sahip olduğunu ortaya çıkarmak için yararlanılabilecek bilimsel kavramlardan biridir. Bu fikir ilk kez fizikçi Brandon Carter'ın 1974'te yazdığı ve “Large number coincidences and the anthropic principle in cosmology” başlıklı makalesinde ortaya çıktı. Bu konudaki bir sonraki çalışma, Bernard Carr ve Martin Rees'in 1979'da yayımladığı “The anthropic principle and the structure of the physical world” adlı eser oldu. Ardından John Barrow ve Frank Tipler'in 1986'da yayımladıkları “The Anthropic Cosmological Principle” adlı klasik ansiklopedik eser geldi. Bundan sonra bu konuda pek çok yazı kaleme alındı ve bunların tamamı aynı öncüle dayanmaktadır.

One scientific concept that can be leveraged to uncover the deeply consummate construct of the universe is known as the fine-tuning of the universe. This idea first surfaced in a paper written by the physicist Brandon Carter in 1974, which was titled ‘Large number coincidences and the anthropic principle in cosmology’. The next work to appear on this was by Bernard Carr and Martin Rees in 1979 called ‘The anthropic principle and the structure of the physical world’, followed by the classic encyclopaedic work The Anthropic Cosmological Principle by John Barrow and Frank Tipler in 1986. Subsequently, many writings on this issue appeared, all of which carry the same premise.

Temel önerme şudur: Evren üzerine düşünüldüğünde, yaşamın var olabilmesi için standart ve son derece ince ayarlanmış yasaların ve sabitlerin bulunduğunu görürüz. Hatta bu yasaların bazıları öyle hassas bir dengeye sahiptir ki tüm evrenin varlığı bu dengeye dayanır; bu sabitlerden herhangi birindeki bir dengesizlik ise nihai yıkıma yol açardı. Evrenin yaratılışında görülen ustalık yalnızca canlı varlıklarla ya da içinde yaşadığımız bu şaşırtıcı gezegenle sınırlı değildir. Bu ustalık, bu evreni yöneten yasalara ve sabitlere de uzanır. Bu sabitler, çok dikkatle seçilmiş bir dizi sayısal veridir; öyle ki bu sayılar yalnızca küçük bir miktarda bile bu değerlerin iki yanına düşseydi, yaşam sisteminin tamamı ve hatta evrenin kendisi yok olurdu. Evrenin varlığı bu kritik sayılara bağlıdır. Discovery Institute'un kurucusu ve direktörü Stephen C. Meyer bunu bir örnekle açıklar: "Kendini, evrenin tam kontrol odasına rastlamış bir kozmik kaşif olarak hayal et. Orada, her biri birçok olası ayara sahip sıra sıra kadranlardan oluşan ayrıntılı bir 'evren yaratma makinesi' keşfedersin. İncelediğinde, her kadranın yaşamın var olabileceği bir evreni yaratmak için kesin bir değerle ayarlanması gereken belirli bir parametreyi temsil ettiğini öğrenirsin. Bir kadran kuvvetli nükleer kuvvetin olası ayarlarını, bir diğeri yerçekimi sabitini, bir diğeri Planck sabitini, bir diğeri nötron kütlesinin proton kütlesine oranını, bir diğeri elektromanyetik çekimin gücünü ve böyle devam eder. Kozmik kaşif olarak kadranları incelerken, bunların kolayca farklı ayarlara getirilebileceğini görürsün. Üstelik dikkatli hesaplamalarla, kadran ayarlarından herhangi birinin en küçük bir miktar bile değiştirilmesi halinde yaşamın son bulacağını belirlersin." "Ancak nedense her bir kadran, evreni işletmek için tam olarak gereken değere ayarlanmış durumda. Bu ince ayarlı kadran ayarlarının kökeni hakkında ne çıkarırsınız?"

Dünya'nın çekim gücünü, bizim üzerindeki hâkimiyetini ve bizi nasıl kendine doğru geri çektiğini düşündüğümüzde, kaçılamaz çok güçlü bir kuvvetin varlığını hissederiz. Ancak diğer doğal kuvvetlerle karşılaştırıldığında çok zayıf görünür. Nitekim, güçlü nükleer kuvvetten 1036 kat daha zayıftır. Yerçekiminin diğer doğal kuvvetlere kıyasla zayıf oluşu, yaşam için son derece hassas ince ayarın temel bir unsurudur. New Scientist dergisinde, ‘Gravity mysteries: Why is gravity fine-tuned?’ (Yerçekimi gizemleri: Yerçekimi neden ince ayarlıdır?) başlıklı makalede şöyle denilmektedir: ‘Yerçekiminin zayıflığı, minnettar olmamız gereken bir şeydir. Eğer biraz bile güçlü olsaydı, onun cılız doğasıyla alay edecek hiçbirimiz burada olmazdık.’258

When we ponder over the Earth’s gravitational pull, its control over us, and how it pulls us back down to itself, we feel that there is a mighty force from which there is no escape. However, when compared to other natural forces, it appears to be very weak. In fact, it is 1036 times weaker than the strong nuclear force. The weakness of gravity compared to other natural forces is a key element in the extremely precise fine-tuning for life. In the New Scientist magazine, in the article titled ‘Gravity mysteries: Why is gravity fine-tuned?’, it states, ‘The feebleness of gravity is something we should be grateful for. If it were a tiny bit stronger, none of us would be here to scoff at its puny nature.’258

Evrenin yerçekimi sabitinin inanılmaz derecede ve hassas bir şekilde ayarlandığı, eğer 10^60 kadar bile sapsaydı var olmayacağımızı... Anlamak için bkz. 257 Science and Evidence for Design in the Universe, s. 57.

The gravitational constant of the universe has been incredibly and precisely tuned – had it been off even by 1060, we would not have existed. To understand 257 Science and Evidence for Design in the Universe, p. 57.

ne kadar dar bir yaşama elverişli aralık olduğunu düşünün; elinizde ince ayar yapılabilen bir makine ya da kalibre edilebilen bir kadran olduğunu hayal edin. Sonra bu kadranın derecelerini 10^60 (1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000) parçaya böldüğünüzü...000

how exceedingly narrow this life-permitting range is, imagine you have a fine tuning machine or a calibrating dial. Then you divided the degrees of the dial by 1060(1,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000,000

Gerçekten de (sayıların) bir milyar, bir trilyon ya da daha fazla olasılığı var ve bu olasılıklar içinden doğru ayarı bulmanız gerekiyor. Bir başka örnek şöyle: Bir cetveli ya da benzeri bir ölçüm aracını alıp evrenin bir ucundan diğerine ölçüyorsunuz, sonra Dünya'nın çekim kuvvetini ölçüp o değeri cetvelinize yerleştiriyorsunuz. Bir inç bile hata yapsanız bir felakete yol açabilecek. Bu kadar ince ayarlanmış bir sayı söz konusuyken, bunun tesadüf değil, bilgiyle (ilim ile) gerçekleştiğine inanmak elbette daha mantıklı olur.

Bu, proton ve nötronları atom çekirdeğinde bir arada tutarak atom çekirdeklerinin oluşmasını sağlayan ve böylece maddenin kararlılığından sorumlu olan kuvvettir. Bildiğimiz gibi tüm protonlar pozitif yük taşır; bunların atom çekirdeği içinde kararlı kalmasını ve dışarı atılmamasını sağlayan şey güçlü nükleer kuvvettir. Bu, aynı kutuptaki iki mıknatısı zorla birbirine yaklaştırmaya çalışmaya benzer; bunu yapmak itmeye yol açar. Ancak onları bir araya getirmeye çalışan güç daha büyükse, itmenin üstesinden gelinmesi mümkün olur. Güçlü nükleer kuvvet ayrıca son derece hassas bir denge içinde ayarlanmıştır. Eğer 2% daha zayıf olsaydı, hidrojen atomları birbirini iter ve diğer kimyasallarla asla bağ kuramazdı; evren de yalnızca dolaşan hidrojen atomlarından ibaret bir durumda kalırdı. Tersine, bu kuvvet 2% daha güçlü olsaydı, hidrojen atomları birbirleriyle o kadar hızlı bağ kurardı ki hepsi helyuma dönüşürdü ve helyum, evrende açık ara en baskın kimyasal element olurdu. 259 Astrofizikçiler Güneş'in 4,6 milyar yaşında olduğunu ve yaşamını sürdürmek için 5 milyar+ yıl daha yetecek kadar hidrojene sahip olduğunu tahmin etmektedir. Bu kuvvette harika bir denge vardır: Bazı hidrojen atomları helyum atomu olmak üzere birleşirken, geri kalan hidrojen, oksijenle birleşerek su oluşturmak gibi diğer tüm kimyasal elementleri oluşturmak üzere kalır. Bu kusursuz dengenin olmadığı bir yaşamı tasavvur etmek zordur. Güçlü nükleer kuvvet için söylenenler, zayıf nükleer kuvvet ve elektromanyetik kuvvet için de aynen geçerlidir. Yerçekimi ve güçlü nükleer kuvvetle birlikte bunlar, evreni düzenleyen dört kuvveti oluşturur. Bu dördünün hepsi o kadar hassas dengelenmiştir ki bunlardan herhangi biri en ufak bir şekilde değişseydi, yaşam var olamazdı. İnce ayarlamaya işaret eden örnekler o kadar çoktur ki hepsini saymak mümkün değildir. Bu olağanüstü olguyu konu alan kitaplarda incelenip gözlemlenebilirler. Bu bağlamda akla gelen bazı eserler şunlardır: Martin Rees'in *Just Six Numbers* (Sadece Altı Sayı), Rodney Holder'ın *Big Bang, Big God: A Universe Fit for Life?* (Büyük Patlama, Büyük Tanrı: Yaşam İçin Uygun Bir Evren mi?), Gerald Schroeder'in *The Science of God: The Convergence of Scientific and Biblical Wisdom* (Tanrı'nın Bilimi: Bilimsel ve Kutsal Kitap Bilgeliğinin Birleşmesi), Alister McGrath'ın *A Fine-Tuned Universe: The Quest for God in Science and Theology* (İnce Ayarlanmış Bir Evren: Bilim ve Teolojide Tanrı Arayışı), Paul Davies'in *The Goldilocks Enigma* (Goldilocks Bilmecesi) ve Neil Manson'ın *God and Design: The Teleological Argument and Modern Science* (Tanrı ve Tasarım: Teleolojik Argüman ve Modern Bilim) adlı kitapları. Nitekim bu argümanı inceleyen Batılı yazıların çoğu, evrenin, yasalarının ve sabitlerinin ince ayarlı yapısını göstermek için çeşitli örnekler sunmaktadır. Bu ince ayarlı durumun şaşırtıcı yanı, bu kuvvetlerden bazılarının tam olarak bulundukları yerde olmasaydı, evrenin bildiğimiz biçimiyle çoktan var olmayı bırakmış olacağıdır. Bazı kuvvetler, yıldızların, gezegenlerin ve maddenin oluşumuna izin verecek şekilde dengelenmiştir. Diğer bazı kuvvetler ise öyle hassas bir denge içindedir ki, doğrudan insanoğlunu karşılamak üzere yerleştirilmiş gibidirler. Bu son nokta, antropik ilke olarak bilinen şeydir. Evrenin doğasına ilişkin, farklı olsaydı onu yaşam için elverişsiz kılacak bir dizi veri vardır. İngiliz filozof Antony Flew, *There is a God* (Bir Tanrı Var) adlı kitabında bu argümanın bir resmini ustalıkla çizmiştir.

Ateist bakış açısına göre evrenin, sanki baştan beri bugünkü haline ulaşacak şekilde var olduğu iddiası ise mutlaka doğru değildir. Stephen Hawking, Paul Davies, George Ellis ve başkalarının da aralarında bulunduğu fizikçilerin çoğu bu görüşü benimser. Örneğin Davies şöyle der: ‘Gerçek bir her şeyin teorisi, evrenimizin nasıl ortaya çıktığını açıklamakla kalmamalı, aynı zamanda neden yalnızca bu türden bir evrenin var olabileceğini – neden yalnızca bir fiziksel yasalar kümesinin bulunabileceğini – de açıklamalıdır.’264

As for the atheist viewpoint that the universe was – supposedly – always going to come to a point where it is now at, then that is not necessarily the case. This is the stance that most physicists adopt, such as Stephen Hawking, Paul Davies, George Ellis, and others. For example, Davies states, ‘A genuine theory of everything must explain not only how our universe came into being, but also why it is the only type of universe that there could have been – why there could only be one set of physical laws.’264

Tanrısal belirlenimci görüşe göre bu sabitlerin ortaya çıkmak zorunda olduğunu savunmak, yaşamın bulunmadığı herhangi bir evrenin var olmasının imkânsız olduğu ve evrenin bu dar ölçüde elverişli biçimde var olmasının önceden belirlendiği ve mutlaka gerçekleşmesi gerektiği sonucunu doğurur. Bu ise gerçeklikle çelişir: Elde edilen bütün veriler, bizimki gibi yaşamı destekleyebilecek bir evrenin olasılığının, yaşamsız evrenlerin sonsuz olasılıklarına kıyasla son derece küçük olduğunu göstermektedir. Bu sabitlerin mutlaka bu biçimde ortaya çıkması gerektiğini düşündüren en küçük bir kanıt bile yoktur. Nitekim bazı bilim insanları, bugüne dek keşfedilmemiş bir kuramdan söz etmektedir. Buna "her şeyin kuramı" (TOE) denir. Bu kuram, doğanın dört kuvvetini tek bir yasada düzenlemeyi amaçlar ve bu da fizikteki pek çok alanı büyük ölçüde sadeleştirecektir. Bu kuramı arama çabası, Einstein ile zaten başlamıştır; o, "Gerçekten beni ilgilendiren şey, Tanrı'nın dünyayı başka türlü yaratıp yaratamayacağıdır." demiştir. Elbette bu konudaki çabaları sonuç vermemiştir. "Sicim kuramı", TOE'yi bulma girişiminin devamıdır. Bugün en ünlü girişim ve bu tartışmaların en önünde yer alan, öncü kuram olan "M-kuramı"dır; bu kuram, tutarlı sicim kuramı sürümlerinin tümünü tek bir ilke altında birleştirmeyi hedefler. Bu tür varsayımlar, evrenin yasalarının ve sabitlerinin neden olduğu gibi olduğunu açıklamak isteyen bazı kimselerin başvurduğu varsayılan yanıttır. Victor Stenger şöyle der: "Birçok fizikçi, sonunda bütün parametrelerinin hesabını da içerecek bir her şeyin kuramının (TOE) keşfedileceğini beklemektedir. Bu durumda, ince ayar yapılacak bir şey kalmayacaktır."265

The determinist position claiming that these constants were bound to appear leads to the position that it would be impossible for any universe to come into existence in which there is no life, and that the existence of the universe in this narrowly suitable manner was determined and always bound to happen. This goes against reality: All the data suggest that the probability of a universe – like ours – that would support life is extremely minuscule compared to the infinite probabilities of lifeless universes. There is not even a whiff of evidence that would suggest that these constants must always come about in this manner. Indeed, some scientists speak of a theory that has not been discovered until now. It is called the ‘theory of everything’ (TOE). It attempts to offer a theory that organises the four forces of nature into one law, which will hugely simplify a lot of aspects in physics. The search for this theory had already begun with Einstein, who said, ‘What really interests me is whether God could have created the world any differently.’ Of course, his efforts in this regard did not come to any fruition. The ‘string theory’ is a continuation of the attempt to find TOE. The most famous attempt today – which is at the forefront of these discussions and is the lead theory – is what is known as the ‘M-theory’, which attempts to unify all consistent versions of string theory under one rule. Such assumptions are the go to default of some people who want to explain why the universe’s laws and constants are as they are. Victor Stenger says, ‘Many physicists expect that ultimately a theory of everything (TOE) will be discovered that will include a calculation of all its parameters. In that case, there will be nothing to fine-tune.’265

Bu soruyu Weinberg'e bırakıyoruz:

We leave the answer to this to Weinberg:

Bunun sadece bir spekülasyon olduğu doğru değil. Bu teori spekülatif olabilir, ama bu spekülasyonu matematiksel olarak gerçekleştiren bir teorimiz yok, evet. Yine de bir olasılık. Diğer tek açıklama ise aslında bir açıklama bile değil, çünkü ortada aday bir teori yok. Görünüşe göre işe yarayan tek açıklama, bunun alt-evrenden alt-evrene, bir Büyük Patlamadan diğerine değişen bir şey olduğu. Çoğu Büyük Patlamada bu değer, gözlemlediğimizden çok daha büyük. Ve bu büyük değerlerde, enerji evrenin genişlemesini, pozitif mi negatif mi olmasına bağlı olarak sürüyor. Çok hızlı patlayan bir evrende galaksilerin ya da yıldızların oluşması için zaman yok; ya da o kadar hızlı çöküp yeniden toplanıyor ki, yaşamın oluşması için de zaman kalmıyor. Dolayısıyla yaşamın var olabilmesi için bu değerin küçük olması gerekiyor. Ve ilginç olan, aslında yaşamın ortaya çıkmasına izin verecek olandan pek de küçük değil. En az 10^56 olmalı; kısa mesafelerdeki dalgalanmalar hakkında bir fikriniz varsa, en az 10^120 demeniz gerektiğini düşünebilirsiniz. Aslında bu biraz rahatsız edici.271

I mean it's not only a speculation. The theory would be speculative, but we don’t have a theory in which that speculation is mathematically realized, yeah. But it’s a possibility. But the only other explanation is that is not even an explanation because we don’t have a candidate theory. But the only explanation that seems to work is that this is just one of those things that varies from sub-universe to sub-universe, from Big Bang to Big Bang. In most of the Big Bangs, it’s much larger than what we observe. And in those Big Bangs, they go through because this energy drives the expansion of the universe depending on whether it’s positive or negative. In the universe that blows up so rapidly, there’s no time for galaxies or stars to form, or it crunches or re-collapses so rapidly again there’s no time after life to form, yes. So it has to be small for life to exist, and it’s about as small as it as in fact that’s interesting it’s not much smaller than it would have to be to allow life to arise…and it must be at least 1056, or if you think you have some idea about fluctuations in even shorter distances I think you would say at least 10120. In fact, that's a little disturbing.271

Alexander Vilenkin şöyle diyor: Gerekli güçten çok küçük bir sapma bile bir kozmolojik felaketle sonuçlanır; örneğin ateş topunun kendi ağırlığı altında çökmesi ya da evrenin neredeyse boş kalması gibi... Bu, fizikte en bilinen ve en şaşırtıcı ince ayar örneğidir. Dize kuramcısı Leonard Susskind, o da dinsel olmayan bir bilim insanı olup tıpkı Vilenkin gibi, "Kozmolojik Sabitenin Rahatsız Edici Sonuçları" başlıklı makalesinde, bu sabit ince ayarlanmadıkça evrenimizin yaşama elverişli olması için "istatistiksel olarak mucizevi olayların" gerekeceğini yazıyor. Bunun ışığında, bugün gözlemlediğimiz evrenin erken koşullarını bilinmeyen bir failin belirlemiş olabileceğini öne sürüyor.272

Biyokimyacı Dr. Michael Behe'nin Pennsylvania'daki Lehigh Üniversitesi'nde ortaya attığı bir terim olan "indirgenemez karmaşıklık", onun ünlü kitabı Darwin's Black Box'ta ve bu kitabın adını taşıyan bölümde yer almaktadır. İndirgenemez karmaşıklık, birbiriyle uyum içinde çalışan parçalar gerektiren karmaşık bileşik olguların bir seferde, tek hamlede yapılmış olmaları gerektiği fikridir; bu parçalardan herhangi biri evrimde geride kalsaydı, bu tür olguların bütün sistemi çökerdi. Bu da bu olguları bir seferde biçimlendiren bir tasarımcının var olması gerektiğini kanıtlar. Herhangi bir biyolojik sistemin düzgün işleyebilmesi için üç unsura sahip olması gerekir:

One piece of jargon coined by the biochemist Dr. Michael Behe at Lehigh University in Pennsylvania is ‘irreducible complexity’. He wrote this in his famous book Darwin’s Black Box, in a chapter titled after it. Irreducible complexity is the idea that complex composite phenomena that require component parts that work in mutual harmony must have been made as thus in one go; if any lagged behind in evolution, the entire system of such phenomena would have collapsed. This proves that there must have been a designer who fashioned these phenomena in one go. So that any biological system can function properly, it must have three elements to it:

1. Bütün bileşenlerinin bulunması gerekir.

1. All its constituent parts must be present.

2. Bunun bütün unsurlarının aynı anda bulunması gerekir.

2. All its constituent parts must be present simultaneously.

3. Bütün parçalarının birbiriyle kesin ve uyumlu bir biçimde bağlanması gerekir. Evrenin bir tesadüf olduğunu savunan görüş, bu üç koşulu elde edebilmeden önce çok engebeli bir yoldadır. Bu da otomatik olarak, bu olguları düzenli ve kesin bir biçimde şekillendiren bir tasarımcının var olduğu anlamına gelir; bunların, ateistlerin iddia ettiği gibi kör doğa yasaları, rastgele genetik mutasyonlar veya doğal seçilim süreçleri sayesinde ilkel formlardan giderek karmaşık varlıklara evrilmediği anlamına gelir. Böyle bir görüş indirgemeciliğe ve aşırı basitleştirmeye elverişlidir ve her karmaşık biyolojik sistemin en basit formdan, en ilk ve en basit biçimine kadar giderek evrilmiş olduğunu varsayan evrim teorisiyle çelişir. Olgular böyle bir aşırı basitleştirmeye elverişli olsaydı, bu otomatik olarak hepsinin tek seferde yaratıldığı anlamına gelirdi. Bu nedenle, tasarımcı görüşü, nasıl var olduğumuz sorusuna daha rasyonel bir cevaptır. Behe kitabında, bu olgular için doğal dünyadan çok sayıda örnek, yani 286 örnek zikretmiştir. İndirgenemez karmaşıklığın en ünlü ve en simgesel örneği bakteri kamçısıdır. Bu bakterinin, sıvı içinde büyük bir kolaylıkla hareket etmesini sağlayan, dönen bir moleküler motoru vardır. Kuyruğu 40 farklı protein parçasından oluşur; bu parçalardan herhangi biri herhangi bir anda eksik olsaydı, bakteri işlevsiz hale gelirdi. Bu, onun evrim sürecinden geçemeyecek, bunun yerine doğaya tek seferde gelmiş indirgenemez karmaşık bir organizma olduğunu gösterir. Bakteriyel kamçı gibi sistemlerin, Darwin'in temel modelinde öngörüldüğü gibi doğal seçilim ya da yavaş genetik mutasyonlarla kademeli olarak evrimleşmesinden ziyade, onları bu şekilde tasarlayan, dileyen ve seçen bir yaratıcının varlığıyla ortaya çıkmış olmasıyla en kolay ve en akılcı biçimde açıklanabilir. Bu yalnızca bir örnektir. Başka pek çok örnek de vardır. "Örneğin, 1998'de önde gelen dergi Cell, 'Makromoleküler Makineler' başlıklı özel bir sayı yayımladı. Moleküler makineler, tüm hücrelerin bilgiyi işlemek, proteinleri inşa etmek ve materyalleri hücre zarlarından ileri geri taşımak için kullandığı inanılmaz derecede karmaşık cihazlardır. Ulusal Bilimler Akademisi Başkanı Bruce Alberts, bu sayıyı 'Hücre Bir Protein Makineleri Koleksiyonu Olarak' başlıklı bir makaleyle tanıttı. Bu makalede şunları belirtti: 'Hücreleri her zaman olduğundan az değerlendirdik… Bütün hücre, her biri büyük protein makinelerinden oluşan, birbiriyle kenetlenmiş karmaşık bir montaj hatları ağına sahip bir fabrika olarak görülebilir… Hücre işlevinin altında yatan büyük protein yapılarına neden protein makineleri diyoruz? Tam da insanların makroskobik dünyayla verimli biçimde başa çıkmak için icat ettiği makineler gibi, bu protein yapılarının yüksek düzeyde koordine olmuş hareketli parçalar içermesi nedeniyle.' Hücre, kendi başına bir dünyadır; sistemler ve mekanizmalarla doludur. Her biri belirli bir biçimde yapılmış ve kendi görevini yerine getirir. Bütün olarak bu sistemler ve mekanizmalar, bu hücrenin yaşamında rol oynar."

James Watson ve Francis Crick DNA'nın çift sarmal yapısını keşfettiklerinde, yaşamın bir sırrını çözmüş oldular. Ancak bu, başka bir sırrın kapısını araladı. Genetik kodda bulunan verinin doğası, bilim insanlarını şaşırtan bir gizemdi. Birçok kişi, hücrelerin içinde yer alan muazzam miktardaki biyolojik bilgiyi, evrene dair maddeci bakış açısının dar merceğinden açıklamaya çalıştı; bu bakış açısı kendi sınırları dışında hiçbir başka açıklamayı kabul etmiyordu. Nitekim bilimciliğin (scientism) bunu açıklaması güç görünmektedir. Watson ve Crick, genetik kodun yapısını ortaya koyarak, DNA'nın içinde dört baz ve dört kimyasal harfle ifade edilen devasa bir veri madeni keşfettiler: adenin (A), sitozin (C), guanin (G) ve timin (T). Bu dört baz, hücrelerin hayatta kalması için proteinleri ve diğer enzimleri üretmeye yönelik genetik talimatların listesini depolamak ve yaymak amacıyla belirli şekillerde düzenlenmiştir. 1955'te Crick, DNA'daki kimyasal bileşenlerin, cümleler kurmada bir dilin harflerine ya da bilgisayar programlarında kodların işleyişine benzer biçimde çalıştığını ileri sürdü. Başka bir ifadeyle, bilgisayar programlarının belirli görevleri yerine getirmek üzere bir araya getirilmesi gibi, bu dizilim de belirli işlevleri yerine getirmek üzere nükleotidlerde bir araya getirilir; buna programlanmış dizilim denir. Dikkat çekici olarak Dawkins şöyle itiraf etmiştir: ‘Genlerin makine kodu, şaşırtıcı derecede bilgisayara benzemektedir. Terminoloji farklılıkları dışında, bir moleküler biyoloji dergisinin sayfaları, bir bilgisayar mühendisliği dergisinin sayfalarıyla yer değiştirebilirdi.’ Bu görüşü Microsoft'un kurucu ortağı Bill Gates da yankılamıştır: ‘İnsan DNA'sı bir bilgisayar programına benzer, ancak bugüne kadar yaratılmış herhangi bir yazılımdan çok, çok daha gelişmiştir.’291

When James Watson and Francis Crick discovered the double helix of DNA, they were able to solve a mystery of life. However, it led to another mystery. The nature of the data present in the genetic code was a mystery that puzzled scientists. Many tried to explain the incredible amount of biological information embedded within cells through the narrow lens of the materialistic outlook on the universe that does not recognise any other explanation outside its remit. Indeed, it would appear to be difficult for scientism to explain this. Through their discovery of the make up of the genetic code, Watson and Crick were able to reveal a huge data mine inside DNA, which is expressed through four bases and four chemical letters: adenine (A), cytosine (C), guanine (G) and thymine (T). These four bases are organised into particular shapes, in order to store and disseminate the list of genetic instructions for making proteins and other enzymes for cells to remain alive. In 1955, Crick theorised that the chemical components in DNA work similar to the letters of a language in constructing sentences, or how code operates in creating computer programmes. In other words, just like how computer programmes are put together to undertake specific tasks, likewise this sequence is put together in the nucleotides to perform specific duties, referred to as programmed sequencing. Significantly, Dawkins admitted: ‘The machine code of the genes is uncannily computerlike. Apart from differences in jargon, the pages of a molecular-biology journal might be interchanged with those of a computer engineering journal.’290 This was echoed by Bill Gates, co-founder of Microsoft: ‘Human DNA is like a computer program but far, far more advanced than any software ever created.’291

İkinci akli delil olan düzen ve kusursuzluk argümanına dair tartışmayı tamamladıktan sonra, şimdi bu argümana yöneltilmiş en belirgin itirazları sunuyoruz. Bu itirazlar hem önermelerini hem de sonucunu hedef almıştır.

Having concluded the discussion on the second rational indicator for Allah’s existence – the argument from systemisation and immaculateness – we now present the most salient objections that have been made to it. These objections have targeted both its propositions and its conclusion.

İlk itiraz: Ustalık sadece bir yansıtmadır Bu tuhaf bir itirazdır. Evrendeki ustalık ve büyüklük tezahürlerini, çeşitli derecelerde ve çeşitli gerekçelerle reddeden ateistlerle karşılaştım. Bazıları evrenin ustaca yapılıp yapılmadığından bile şüphe ediyor; böyle bir iddianın kozmos üzerine kişisel bir yansıtma olduğuna inanıyorlar. Onlara göre evrenin okunuşu bize bu yanılsamayı sunuyor, oysa evrende bunun hiçbir nesnel anlamı yoktur. Başka bir deyişle, etrafımızdaki ustalık, mutlaka ustaca bir yapım sürecinin varlığı anlamına gelmez. Örneğin bir insan heykeline baktığımızda, orada yapımın inceliğini takdir ederiz. Zaten bu sahneye bakan biz de insanlarız. Eğer hiç insan görmemiş bir varlığın bu heykelin önünden geçtiğini varsayarsak, orada hiçbir ustalık özelliği fark etmeyebilir; muhtemelen bunu sıradan bir kaya, ya da biraz aşınmış bir kaya sanır, istekli bir failin (yani heykeltıraşın) müdahalesine maruz kalmış bir şey olduğunu düşünmez. Benzer şekilde, anlamadığı bir dilin ve yazının harflerine bakan biri, bunları rastgele karalamalar sanabilir. Dolayısıyla bunlarda herhangi bir özellik görmek, onlara yapılan bir yansıtma olurdu. Eskiden bu tür görüşlerin, Baron d'Holbach (ö. 1789) gibi ateist filozofların kenarda kalmış ifadeleriyle sınırlı olduğunu ve modern ateist felsefede dolaşımda bulunmadığını düşünüyordum. Ancak bunun çağdaş yazılarda, bazı tartışmalarda ve şahsen yaşadığım karşılaşmalarda hâlâ gündemde olduğunu görünce bu itirazın hâlâ moda olduğunu fark ettim. Gerçek şu ki bu itiraz çok tuhaftır; zira hem inatçılığı bariz, hem de garip bir hataya dayanmaktadır. Hatta burada getirilen örnekler bu hatayı ortaya koymaktadır. Bir kayaya istekli bir heykeltıraşın şekil vermesi ve belirli bir dile ait harf ve yazı dizgesi, bu konularda bir hakikat olarak objektif ustalığı ortaya koyar; idrak ve bilgi, bu hakikatin keşfine götüren yoldur. Dolayısıyla evrende var olan her ustaca yapı, deneyimlerimizi ve bilgimizi artırmaya devam eder. Bu keşif süreci, deneyim ve bilgi vermeye devam ettiği sürece sürecektir. Böyle bir düşünce biçimi, şüphesiz insanı bütün objektif gerçekliği inkar etmeye götürür. Karmaşık bir kompozisyonun bilgi verip veremeyeceğinden şüphe ediyorsanız ve böyle bir yargının göreliliği bahanesiyle bu tür kavramsallaştırmadan kaçınıp, bunun hiçbir objektif gerçekliği olmadığını savunuyorsanız, sonunda etrafınızdaki her şeyden kuşkulanan biri hâline gelirsiniz. Çünkü her şeyin de yalnızca bir yansıma olması ve sizden bağımsız hiçbir objektif değere sahip olmaması mümkündür. Bu, insan kavramsallaştırmasından her türlü objektif değeri alır, onu yalnızca şüpheye açık, göreli bir idrake indirger ve bu felsefeyi benimseyen kişiyi bir tür safsataya sürükleyebilir. Gerçek şu ki, bu şüpheciler kendileri de günlük hayatlarında böyle davranmazlar; çünkü böyle bir tutum sağlam insani fıtrata tamamen aykırıdır ve sonuçları, dünyayı keşfetme ve onunla etkileşme gerekçesinin tamamen yok olmasına yol açar.

First objection: Mastery is just a projection This is a strange objection. I have come across atheists who reject the manifestations of mastery and greatness in this universe, all to varying degrees and under various pretences. Some are sceptical of whether the universe is masterfully made to begin with, believing that such a claim is just a personal projection on the cosmos. They claim that our reading of the universe offers us this illusion, even though it has no objective meaning in the universe. In other words, the mastery all around us does not necessarily mean that there was a masterful process of construction per se. For example, when we see the sculpture of a human, we would appreciate the nature of construction there. After all, we, looking on at this scene, are humans as well. If it were assumed that some creation never saw a human in its entire life, he might pass by the sculpture without noting any feature of mastery therein; he would probably think this is nothing more than a regular rock, or a rock that has been eroded somewhat, without having been the subject of intervention (i.e., sculpturing) by a willing actor. Similarly, if someone were to see the letters of a language and script that he does not understand, he might think that they were just random scribbles. Therefore, seeing any feature therein would be a projection onto them. I used to think that these sorts of views were confined to statements by philosophers on the peripheries – such as those by the atheist philosopher Baron d’Holbach (d. 1789) – and were not in circulation within modern atheist philosophy. It was not until when I read some of this in contemporary writings, as well as some discussions and encounters I personally experienced, that it dawned on me that such an objection is still in vogue. The fact is that this objection is very odd, for it comprises a gross obstinance and a bizarre error. In fact, the very examples brought here expose the error. The sculpting of a rock by a willing actor, and the set of letters and script belonging to a specific language, reveal mastery as an objective reality in these matters; cognition and knowledge is what leads to the discovery of this reality. So whatever masterful construct exists in the universe there is, it would carry on increasing our experiences and knowledge. This process of discovery will remain so long as experience and knowledge keep on giving. Such a form of thinking undoubtedly leads a person to negate all objective reality. If you are sceptical about whether a complex composition can offer knowledge, and you avoid this sort of conceptualisation under the pretence of the relativity of any such judgement, and that it has no objective reality to it, it will land you into becoming sceptical of everything around you, as it would be possible that everything is also just a projection and devoid of any objective value that is separate from you. This takes away any objective value from human conceptualisation, and instead refers it to mere relative cognition that is subject to doubt, which can lead the bearer of such a philosophy into a type of sophism. The truth is that these sceptics themselves would not behave in this way in their day-to-day lives, as it is diametrically opposed to any sound human fiṭrah, and also because its implications would lead to the destruction of any justification for discovering the world and interacting with it.

Yeni Atacılar için evrenin hassas biçimde ayarlanmış olması tartışmasında önemli bir kitap, atıcı fizikçi Victor Stenger'ın The Fallacy of Fine-Tuning: Why the Universe is Not Designed for Us adlı eseridir. Stenger, aynı zamanda Yeni Ateizm'in temel metinlerinden biri olan God: The Failed Hypothesis: How Science Shows That God Does Not Exist kitabının da yazarıdır. The Fallacy of Fine-Tuning kitabının kavramsal çerçevesi başlığından açıkça anlaşılmaktadır. Kitap, evrenin – kozmolojik sabitleri ve olaylarının düzeyinde bile – yüksek derecede ince ayarlanmış olduğu ve bu hassas dengelenme olmasaydı varlığımızın imkânsız olacağı yönündeki yaygın kanıyı çürütmeye çalışmaktadır. Bu kanı, hem teist hem de ateist birçok bilim insanının çalışmalarında yaygın olarak görülmektedir. Nitekim Stenger'ın kendisi şöyle belirtmektedir: "Ateist fizikçiler bile bu sözde 'antropik ilkeyi' doğal yollarla açıklamakta zorlanmakta, birçoğu bunu yapabilmek için çoklu evrenleri devreye sokmanın gerekli olduğunu düşünmektedir."298

An important book for the New Atheists in the debate over the issue of the universe being precisely calibrated is by the atheist physicist Victor Stenger, The Fallacy of Fine-Tuning: Why the Universe is Not Designed for Us. He by the way is also the author of God: The Failed Hypothesis: How Science Shows That God Does Not Exist, which is a key text in New Atheism. The concept behind the book The Fallacy of Fine-Tuning is obvious from its title. It attempts to refute the prevailing notion that the universe is characterised by a high level of fine-tuning – even at the level of its cosmological constants and events – and that our existence would have been impossible were it not for this precise balancing. This notion is widespread across the works of many scientists, both theists and atheists. In fact, Stenger himself states, ‘Even atheist physicists find this so-called “anthropic principle” difficult to explain naturally, and many think they need to invoke multiple universes to do so.’298

Gerçek şu ki, evrenin ince ayarına inanan kişilerin listesi uzundur ve pek çok isim içerir; bu isimler, ince ayar olgusunun nasıl ortaya çıktığını çeşitli biçimlerde ifade etmektedir. Bu kişiler şunlardır: Barrow, Carr, Carter, Davies, Dawkins, Deutsch, Ellis, Greene, Guth, Harrison, Hawking, Linde, Page, Penrose, Polkinghorne, Rees, Sandage, Smolin, Susskind, Tegmark, Tipler, Vilenkin, Weinberg, Wheeler, Wilczek ve daha birçokları.299 Stenger, kitabında kesin ince ayar olgusuna hayranlıklarını dile getiren bilim insanlarından bir dizi pasaj seçmektedir:

The fact is that the list of people who believe in the fine-tuning of the universe is lengthy and comprises of many names, who have a variety of ways in expressing how the phenomenon of fine-tuning came about. These people are: Barrow, Carr, Carter, Davies, Dawkins, Deutsch, Ellis, Greene, Guth, Harrison, Hawking, Linde, Page, Penrose, Polkinghorne, Rees, Sandage, Smolin, Susskind, Tegmark, Tipler, Vilenkin, Weinberg, Wheeler, Wilczek, and many others.299 In his book, Stenger selects a number of passages from scientists who express their amazement at this phenomenon of precise fine-tuning:

Fine-tuning argümanının bir tür—tamamen olmasa da—reddi anlamına gelen bir konum vardır: Evrenin ince ayarlı olduğunu kabul eder, ancak bu ayarlılığın, hayata elverişli olmayan büyük çoğunluğu oluşturan geniş evren içinde pek küçük kaldığını ileri sürer. Bu görüşe göre: "Evrenin özenle ve ince ayarla tasarlandığını nasıl doğru söyleyebiliriz, bu dünyanın %99,9999999999'u boş ve hayata elverişsiz değilken?" Bu itiraz, Christopher Hitchens'ten sıkça duyduğumuz bir itirazdır. Nitekim Richard Dawkins, meşhur "The Four Horsemen" videosunda ince ayar argümanının teistlerin en güçlü argümanı olduğunu kabul ettiğinde, Hitchens araya girerek aynı itirazı dile getirmiştir. Richard Carrier konuyu şöyle anlatır: "Aslında, öldürücü radyasyonla dolu, ölümcül bir boşluk olan uzay boşluğunun tamamını bir evin büyüklüğündeki bir alana sıkıştırsaydık, hayatı sürdürebilen o karşılaştırılamayacak kadar küçük alanı asla bulamazdınız (bu alan tek bir protondan bile daha küçük olurdu)."314

One position that expresses a denial of sorts – though not a complete denial – of the argument from fine-tuning is the one that acknowledges that the universe is finely balanced, but that it is miniscule amid the expansive universe, the overwhelming majority of which is not suitable for life. They claim: ‘How is it accurate for us to say that the universe has been carefully and finely-tuned when 99.9999999999% of this world is empty and unsuitable for life?’ This is an objection I frequently heard from Christopher Hitchens. In fact, when Richard Dawkins, in his famous sit down in The Four Horsemen video, admitted that the argument from fine-tuning is the strongest argument of theists, Hitchens interjected and offered this same objection. Richard Carrier depicts the topic by saying, ‘In fact, if we put all the lethal vacuum of outer space swamped with deadly radiation into an area the size of a house, you would never find the comparably microscopic speck of area that sustains life (it would literally be smaller than a single proton).’314

Cevaplarken iki noktanın dikkate alınması gerekir. Birincisi, itirazın bu şekilde ortaya konması yanıltıcıdır. İnce ayar fikri, evrenimizin, yaşam için elverişsiz olan birçok başka evrenin olasılığına rağmen yaşam barındırdığı anlamına gelir; evde bulunan mikroskobik bir nokta kadar küçük bile olsalar, bu evrenler söz konusudur. Fizikçilerin kendilerinin verdiği örnekler, bunun kendi kabullerine göre son derece eşsiz bir konum olduğunu göstermektedir. Bu konum, nedeni araştırılmaya değer, layıkıyla tanınması gereken bir konumdur. Dolayısıyla buradaki soru, evrende neden büyük bir boşluk bulunduğu değil, olasılığın büyük ölçüde imkânsız olmasına rağmen evrende neden yaşamın bulunabildiğidir. Bu bakımdan, bu ince ayarın düzeyi, evrenin geri kalanına kıyasla az olsa bile, bu düzeyin başka yerlerde bulunmaması hâlinde dahi, Tanrı'nın varlığına işaret eden gerekli delili kurmaya yeterlidir. Bu durum, bir adamın çocuklarına son derece dağınık bir evi ve bahçeyi toplayıp düzenlemelerini emretmesi, adam döndüğünde ise evin küçücük bir kısmının toplandığını görmesi gibidir. Evin geri kalanı hâlâ dağınık olduğu için bu küçük kısmın hiç kimse tarafından toplanmadığını inkâr etmek mümkün müdür?

Evrenin ince ayarlanmış ve hassas yapısına itiraz etmek için ileri sürülen, pek de sağlam olmayan bir itiraz şudur: Biz yalnızca içinde bulunduğumuz evreni deneyimledik; dolayısıyla kendi evrenimizi diğer evrenlerle karşılaştırarak bunların ne kadar ustaca yaratılmış olup olmadığını anlayacak bir yolumuz yoktur. Victor Stenger şöyle der: "Aynı zamanda, farklı 'yasalara' sahip bir evren hayal etmek için bir neden görmüyorum, çünkü insanlar olarak erişebildiğimiz böyle bir yasa yoktur. Vahiy dışında bildiğimiz tek şey gözlemlediklerimizdir ve yapabileceğimiz en iyi şey, bu gözlemleri tanımlamak için modeller oluşturmaktır."316

One dubious objection that attempts to throw doubt on the precision and finely tuned nature of the universe is that we have only experienced the universe we are in; therefore, we have no way of conducting a comparison between our universe and other universes in order to ascertain how masterfully – or not – they have been made. Victor Stenger says, ‘At the same time, I see no reason to try to imagine a universe with different “laws”, since there are no such laws that we have access to as humans. Barring revelation, all we know is what we observe, and the best we can do is build models to describe those observations.’316

Gerçek şu ki, bu itiraz, söz konusu ince ayarın doğasına ve evrenimizdeki gözlemlenebilir ince ayar örneklerinin sayısının ne kadar fazla olduğuna dair bir inatçılık ya da bilgisizlik sergilemektedir. Bu konuda fizikçi John Barrow şöyle demiştir: Bir kâğıt parçası alın ve üzerine kırmızı bir nokta koyun. Bu nokta bizim evrenimizi temsil etsin. Şimdi, üzerinde durduğumuz ince ayarlanmış sabitlerden ve fiziksel niceliklerden bir veya birkaçını hafifçe değiştirin. Sonuçta, başka bir evrenin tanımını elde ederiz ve bunu ilkinin yakınında yeni bir nokta olarak gösterebiliriz. Eğer bu yeni sabitler ve nicelikler yaşama izin veren bir evreni tanımlıyorsa, onu kırmızı bir nokta yapın; eğer yaşamı engelleyen bir evreni tanımlıyorsa... Kaynak: The Fallacy of Fine-Tuning, s. 234.

The fact is that this objection demonstrates a degree of obstinance or ignorance vis-à-vis the nature of the mastery we are talking about – and an ignorance of the sheer number of examples of observable fine-tuning in our universe. On this, the physicist John Barrow said, Take a sheet of paper and place upon it a red dot. That dot represents our universe. Now alter slightly one or more of the finely-tuned constants and physical quantities that have been the focus of our attention. As a result we have a description of another universe, which we may represent as a new dot in the proximity of the first. If that new set of constants and quantities describes a life-permitting universe, make it a red dot; if it describes a universe that is life- 316 The Fallacy of Fine-Tuning, p. 234.

Bu itirazlar, dünyadaki ustalık ve kusursuzluk tezahürlerinin mutlaka her şeyi bilen, dileyen ve gücü yeten bir Failden kaynaklandığı anlamına gelmediği düşüncesine dayanmaktadır. Bu itirazlar, bu tezahürlerin bunun yerine doğal ve maddi sebeplerin sonucu ortaya çıkmış olabileceğini ileri sürmektedir. Evrenin karmaşıklığı olgusunu açıklamak için daha önce belirtilen nedenlerle uygun iki cevap olarak tesadüf ve determinizm meselelerinin ötesine baktığımızda, ateistlerin bu ustalığı açıklamaya yönelik birçok öneri sunduğunu görürüz. Bu alternatif öneriler en önemli itirazları temsil etmektedir ve bunlardan bazıları aşağıda özetlenmiştir.

Objections here are based on the notion that the manifestations of mastery and immaculateness in this world do not necessarily mean that they emanated from an Omniscient, Willing, and Omnipotent Doer. These objections assert that it is possible that these manifestations came about as a result of natural and material causes instead. If we look beyond the issues of coincidence and determinism as two suitable answers to explain this phenomenon of the universe’s intricacy for the reasons outlined before, we will see there are many proposals by atheists to explain this mastery. These alternative proposals represent the most significant objections, with some of them being outlined below.

Bu teori biyolojiye hâkimdir. Hatta etkisi birden fazla ideolojik ve bilişsel alana uzanmaktadır. Çağdaş Batı kültürel kimliğinin doğasını ortaya koyan Dr. ʿAbd al-Wahhāb al-Masīrī, bunun "Darwinist modernizm" olduğunu belirtmiştir. Canlılara yerleşik akıllı tasarım fikrine karşı çıkan evrimin en iyi temsili, Richard Dawkins'in *Climbing Mount Improbable* (Olasılığı Düşük Dağa Tırmanmak) adlı kitabında sunduğu tezdir. Tez şöyledir: Yüksek bir dağın üzerinde olduğumuzu düşünelim. Bir yamaç son derece diktir ve aşılamaz. Diğer yamaç biraz diktir ama insanları zirveye tırmanmaktan caydıracak kadar değildir. Bu nedenle zirveye, kısa olmasına rağmen son derece dik olan taraftan ulaşmaya çalışabiliriz ya da diğer taraftan daha kolay bir şekilde çıkabiliriz. Ancak zirveye ulaşmak için daha uzun yolu almamız gerekir. Bu örnekte karmaşık biyolojik sistemlerin zirve olduğunu varsayalım: Bu sistemlere kısa yoldan ulaşmak çok zordur, çünkü bu tür sistemlerin kademeli olarak kendi kendini oluşturması imkânsız olurdu. Ancak bu sistemler, hayatta kalmalarını sağlayacak ve bir sonraki evreye geçmelerine imkân verecek özelliklerin korunması yoluyla, doğal seleksiyon aracılığıyla kendi kendini oluşturabilir; gelecekteki adımlar için de aynı şekilde, adım adım, zirveye ulaşana kadar.

This theory dominates biology. In fact, its influence stretches to multiple ideological and cognitive branches. Highlighting the nature of the contemporary Western cultural identity, Dr. ʿAbd al-Wahhāb al-Masīrī stated it is ‘Darwinist modernism’. The best representation of evolution that opposes the idea of intelligent design built into living beings is the thesis offered by Richard Dawkins in his book Climbing Mount Improbable. The thesis goes like this: Imagine we are on a high mountain. One side is extremely steep and cannot be negotiated. The other side is somewhat steep but not enough to put people off from walking up to ascend to the summit. We can therefore try to reach the summit from the extremely steep side even though it is shorter, or we can ascend from the other side in easier fashion. However, we would need to take the longer route to reach the summit. In this example, let us assume that the complex biological systems are the summit – the possibility of reaching these systems from the short way is very hard, because any gradual self-composition of such systems would be impossible. However, these systems can self-compose through natural selection by way of retaining those characteristics that will ensure their survival and allow them to evolve to the next phase, and likewise for future steps – step by step – until we reach the summit.

Bu konuyu bir keresinde ateizmden etkilenmiş bazı gençlerle tartıştığımı hatırlıyorum. Bunlardan biri, yukarıdaki argümandan açıkça ilham alan bir itirazda bulundu. Uzun bir tartışmanın ardından, varlığımızda görülen karmaşıklığın, bileşimin ve ustalığın tezahürleri için tesadüfün uygun bir açıklama olmadığını kabul etti. Bana şunu söyledi: "Evrende ve canlılarda bugün gördüğümüz karmaşıklık, gerçekten tesadüfen tek seferde ortaya çıkamazdı. Ama ya her şey başlangıçta basitti de sonra zamanla gelişerek bugün gördüğümüz karmaşık bileşimlere dönüştüyse? Örneğin insanın rastgele kimyasal tepkimelerle tek seferde suyun içinden çıkması imkânsız olurdu; ama tesadüfen ortaya çıkmış bir hücrenin, sonra yavaş yavaş gelişip insan dahil çeşitli canlıların ortaya çıkması daha makul olurdu." Basit bir hücrenin gerçekten var olup olmadığı, varlığın tesadüfen ortaya çıkmasının ne kadar makul olduğu ya da bunun bütün hayatın başlangıcı olup olmadığı gibi ayrıntıları tartışmaktan uzak durursak, evrim fikrinin temel düşüncesi çok açıktır. Daniel Dennett'in kitabının başlığında dile getirdiği "Tehlikeli Fikir", Charles Darwin'in teorisinin özüdür: karmaşık sistemler, uzun bir zaman dilimi içinde kademeli olarak ortaya çıkabilir; bunların tek seferde var olmaları gerekmez.

Bu itiraz, evrenimizin tek evren olmadığı, bunun yerine sonsuz ya da ölçülemez sayıda evrenin var olduğu düşüncesine dayanmaktadır. Bu devasa evren sayısı, evrenimizin nasıl bu kadar hassas ve ince ayarlı olduğunu açıklayabilir; böylece evrenimizi yaratan irade sahibi bir yaratıcının varlığını varsaymaya gerek kalmaz. Başka bir deyişle, bu muazzam sayıdaki evrenler arasında, bizim için mükemmel biçimde koşullanmış bir evrenin bulunması kaçınılmazdır. Bu, bir piyangoya benzer: Milyarder ikramiyeyi bir kişinin kazanma ihtimali son derece düşüktür; ancak en az bir kişinin kazanma ihtimali yüksektir. Görüşünü daha da açıklığa kavuşturmak için şu örneği verirler: Bir adamın idam edilmek üzere önüne çıkarıldığını düşünün. Darağacına getirildiğinde ve gözleri kapanmadan önce, karşısında yüz tane uzman keskin nişancının, hepsinin tüfeğini kendisine doğrultmuş olduğunu gördü. Gözlerini yumdu, sonra tüfeklerin ateşlendiği sesi duydu. Öleceğini sanarak nefesini tuttu, ama hiçbir şey hissetmedi. Vücuduna dokundu ve tek bir kurşunun bile isabet etmediğini fark etti. Bu olayın bir tesadüf sonucu gerçekleşmiş olması mümkün müdür? Nişancıların uzman olduklarını ve hepsinin birden ıskalamasının çok olası olmadığını unutmayın. Adam şöyle düşünmeye başladı: 'Belki beni öldürmemek için anlaşmışlardır, ya da biri hepsini rüşvetle ıskalamaya ikna etmiştir, ya da başka bir nedeni vardır.' Gözbağı kendisinden çıkarıldı. Meğer yüz kişiyle birlikte sıraya dizilmiş, idam edilecek kişi sayısı 101imiş. Elbette bu durumda biri hâlâ hayatta olacaktı. Bu, Stephen Hawking'in Leonard Mlodinow ile birlikte yazdığı The Grand Design (Büyük Tasarım) kitabında ileri sürdüğü görüştür. Kitapta şöyle yazmaktadır: 'Doğa yasalarındaki ince ayarlar, çoklu evrenlerin varlığıyla açıklanabilir. Çağlar boyunca birçok insan, kendi zamanlarında hiçbir bilimsel açıklaması yokmuş gibi görünen doğanın güzelliğini ve karmaşıklığını Tanrı'ya atfetmiştir.' Tıpkı Darwin ve Wallace'ın canlı formların görünüşte mucizevi tasarımının, yüce bir varlığın müdahalesi olmaksızın nasıl ortaya çıkabileceğini açıklamaları gibi, çoklu evren kavramı da fiziksel yasaların ince ayarını, bizim yararımız için evreni yaratmış iyilikseverbir yaratıcıya ihtiyaç duymadan açıklayabilir.333 Dawkins, Tanrı Yanılgısı adlı kitabında, teistlerin ince ayar argümanına karşılık verirken dayandığı temel fikir de budur.

This objection is based on the notion that our universe is not the only universe in existence, but there are rather an infinite or an immeasurable number of universes. This large number of universes would explain how our universe is precise and finely turned, without the need to assume there was a willing doer who created our universe. In other words, within the gargantuan number of universes, there is bound to be one which is conditioned perfectly for us. It is like the lottery: The chances of a person winning the billionaire prize is extremely low; however, the chance of at least one person winning is high. To clarify their view further, they offer this example: Imagine a man was presented for execution. When he was brought to the gallows, and before his eyes closed, he saw a hundred expert snipers in front of him, all of whom had trained their rifles on him. He shut his eyes, and then heard the sound of fire as the rifles were shot. He held his breath as he thought he was about to die, but he felt nothing. He felt his body and noticed he had not been impacted by even one bullet. Is it possible that this could have occurred by accident? Note that the snipers were experts, and it is highly unlikely they could have all missed. He started to think: ‘Perhaps they conspired not to kill me, or perhaps someone bribed them all to miss, or perhaps there was some other reason.’ The blindfold was removed from him. It turned out he was among a hundred other people, and the number of people to be executed were 101. Of course, in this case, one would still be alive. This is the view Stephen Hawking proposed in his book The Grand Design, which he co-authored with Leonard Mlodinow. It reads: ‘The fine-tunings in the laws of nature can be explained by the existence of multiple universes. Many people through the ages have attributed to God the beauty and complexity of nature that in their time seemed to have no scientific explanation. But just as Darwin and Wallace explained how the apparently miraculous design of living forms could appear without intervention by a supreme being, the multiverse concept can explain the fine-tuning of physical law without the need for a benevolent creator who made the universe for our benefit.’333 It is also the central idea that Dawkins relied upon in his book The God Delusion as he responded to the theists’ argument from fine-tuning.

Bu itiraz, ustalığın belirtilerinin, Her Şeyi Bilen ve Dileyen bir Yapıcının işi olduğunu kanıtladığını, insanın işlerine benzetmeye dayanmaktadır. Teist olarak, doğada ustaca yapılmış bir şey gördüğümüzde, zihnimize otomatik olarak bunun bir yapıcının işi olduğu gelir. Bu yapımı bir insana atfedemiyorsak, otomatik olarak başka bir yapıcıya atfederiz. Bu itiraz, bu benzetmenin yanlış olduğunu ileri sürmektedir. İnsanın ustaca işlerini gözlemlememiz, onun yapımını ona atfetmemizi sağlayan şeydir. Doğa ve evren söz konusu olduğunda ise, bunların nasıl yapıldığını görmedik ve ustalığın belirtileri bunların içinde nasıl şekillendi, bunu da görmedik. Bu nedenle, şahit olmadığımız bir şey hakkında hüküm veremeyiz.

This objection is based on analogising the manifestations of mastery proving they constitute the doing of an Omniscient and Willing Doer to that of man’s deeds. As theists, when we see something in nature that is masterfully made, it would automatically come into our minds that this was the making of a doer. If we are unable to ascribe this making to a human, we would automatically ascribe it to some other doer. This objection states that this analogy is incorrect. Our observation of man’s masterful work is what suggests to us that his making is to be ascribed to him. As for nature and the universe, we have not seen how they were made, nor did we see how the manifestations of mastery took shape therein. Therefore, we cannot pass judgement on what we were not there to witness.

Bu itiraz nispeten eskidir; ancak onu sistemleştiren, nedensellik ilkesine karşı tipik şüpheciliği aracılığıyla David Hume'dur. Bu şüphecilik ateist düşüncesinde büyük ölçüde benimsenmiş ve çok sayıda sorunun ortaya çıkmasına yol açmıştır. Hume bu itiraz üzerine, özellikle Dialogues Concerning Natural Religion adlı kitabında geniş biçimde görüş bildirmiştir. Bu itirazın ateistler arasındaki varlığı, özellikle akıllı tasarım savunucuları ya da yaratılışçılarla tartışdıklarında giderek daha belirgin hale gelmiştir. Onlar, ustaca bir yapının kendiliğinden seçici bir yapıcının varlığını gerektirmediğini iddia ederler. Kendimizde hissettiğimiz bu yanılgı, insanın ustaca yaptıklarını gözlemlemekten kaynaklanır; bu yüzden zihnimize, bir failin iradesinin ustalığın sebebi olduğu görünmüştür. Bu bir non sequitur'dur (mantıksal bir tutarsızlıktır). Bu nedenle Paley'in ünlü saatçi argümanına yapılan itirazlardan birinde, evrendeki ustalığın bir saatteki ustalığa benzetilmesinin yanlış olduğu ileri sürülür. Bir saatin yapısı iradeli bir yapıcıdan gelse de, evren için bunun böyle olmak zorunda olmadığı söylenir. Söylenebilecek en fazla şey, ustalığın bazı tezahürlerinin, gözlem ve tümevarım koşuluyla bir faile atfedilebileceğidir. Saatlerin bir yapıcısı olduğu yargımız, ilk saatin yapılışını, ikinci saatin yapılışını ve bunun gibi şeyleri görmemize dayanır. Evren konusunda ise, onun bir yapıcısı olduğunu göremez ya da kavrayamayız; yapıcının ikinci ya da üçüncü bir evren yapmış olabileceğini ise hiç kavrayamayız. Bu nedenle, hem evrenin hem de saatlerin ustaca inşa edilmiş olmasından yola çıkarak, evrenin bir yapıcısı olduğu gibi bir sonuca atlamak doğru değildir. Bu itiraz, Dr. ʿAmr Sharīf ile Bassām al-Baghdādī arasında Misr 25 uydu kanalında, Eng. Fāḍil Sulaymān'ın yönettiği üç bölümlük bir tartışma sırasında gündeme gelmiştir. Eng. Fāḍil bir bardağı eline aldı ve Bassām'a sordu: "Önünde şu bardak var. Bu bardağın varlığı, onu yapan bir yaratıcının varlığına delil değil mi?" Bassām: "Bu bardağın var olduğunu biliyoruz ve onu üreten fabrikayı da biliyoruz. Peki, içinde bulunduğumuz evreni ne yarattı, bunu gördün mü? Bu evreni karşılaştırabileceğin başka evrenler gördün mü?"

İlk itiraz: Standartları kim belirledi?

First objection: Who set the standards?

Richard Dawkins'in en çok tekrarladığını duyduğum itiraz budur. Bu itiraz, onun The God Delusion (Tanrı Yanılgısı) kitabındaki temel argümanı oluşturur. Kısaca bu itiraz, eğer Tanrı evrenin ölçülerini belirleyen Kişi ise, o ölçüleri en başta kimin belirlediğini sorar. Başka bir deyişle, Tanrı evreni o kusursuz biçimde yaratmışsa, Tanrı'yı kim yaratmıştır? Bu itiraz, özünde ateistlerin ünlü sorusu olan 'Tanrı'yı kim yarattı?' sorusuna dayanır. Bunu, Allah'ın varlığını gösteren yaratılış delili bölümünde ayrıntılı olarak ele aldık; bu bölümde bu itirazın birçok unsuruna yanıtlar bulunmaktadır. Dawkins'in ortaya koyduğu bu itirazın niteliği, aslında onun evrenin sistemli yapısına ve ustalıkla yapılmış bir kuruluşa dayanan delile yönelttiği itirazın evrilmiş bir biçimidir. 'Tanrı'yı kim yarattı?' sorusu yaratılış delilinin temel itirazıysa, evrenin sistemli yapısı ve ustaca yapılışı delilinin temel itirazı 'Ayarlayıcıyı kim ayarladı?' ve 'Tasarlayıcıyı kim tasarladı?' sorularıdır. Bu evrim, 'Tanrı'yı kim yarattı?' sorusunun üzerine ek bir itiraz getirir. Richard Dawkins'in ifadesiyle: 'Tanrı veya karar veren, hesap yapan herhangi bir zeki fail, açıklamaya çalıştığı varlıklarla tam aynı istatistiksel anlamda son derece olası olmayan biri olmak zorunda kalırdı.' 360 Bu itirazla anlatmak istediği nokta şudur: Allah'ın ustaca yapılmış kuruluşunda bulunan bileşim ve karmaşıklığın bir açıklamasını istiyorsak, Allah'ın kendisi evrenden çok daha bileşik ve daha karmaşıktır; dolayısıyla, varlığını kabul etmek suretiyle, varlığı kabul edilmesinden daha az karmaşık olan bir soruna çözüm olarak Allah'ın var olduğunu varsayarak yalnızca karmaşıklığı artırmış oluruz. Dawkins, bu noktada bir dizi tehlikeli hataya düşmüştür.

The person I have heard repeating this objection the most is Richard Dawkins. This objection forms the central argument in his book The God Delusion. In brief, this objection states that if God is the One Who set the standards of the universe, then who set those standards in the first place? In other words, if God created the universe in the consummate manner that He did, then who created God? At its core, this objection is based on the famous atheist question – ‘Who created God?’ We have discussed it in detail, in the section of the argument from creation that denotes the existence of Allah . It contains answers to many elements of this objection. The nature of this objection that Dawkins raises is in fact an evolved version of the objection that he adopted elsewhere, which was his objection to the argument from the systematic nature of the universe and its masterful construct. If the question ‘Who created God?’ is a central objection to the argument from creation, then a central objection to the argument from the systematic nature of the universe and its masterful making is ‘Who tuned the Tuner?’ and ‘Who designed the Designer?’ This evolution in the argument carries an additional objection on top of the ‘Who created God?’ question, as Richard Dawkins puts it: ‘God, or any intelligent, decision-taking, calculating agent, would have to be highly improbable in the very same statistical sense as the entities he is supposed to explain.’360 The point he wants to make from this objection is that if we want an explanation for the composition and complexity that is present in the masterful construct of Allah, then Allah Himself is far more composite and more complicated than the universe; therefore, we are only adding further complexity by assuming that Allah exists as a solution to the problem that is less complicated than the proposal that He exists. Dawkins landed himself into a number of dangerous errors:

Kısaca, bu itirazın arkasındaki düşünce şudur: ‘Tartışma uğruna kabul edelim ki, kanıt dünyayı bu ustalıklı biçimde yaratmış, irade sahibi bir failin varlığına gerçekten işaret ediyor. Peki bunun Allah olduğunu sana kim söyledi?’ Bu itiraz, yaratılış argümanını tartıştığımızda zaten çürütülmüştü. Ateistlerle asıl ihtilaf noktası, evrenin irade sahibi bir fail tarafından yaratılıp yaratılmadığıdır. Bu varlığın mevcut olduğu kabul edilirse, onun Allah olduğunu güvenle varsaymak mümkün olur ve evrenin düzenli yapısından çıkarılan argüman, Allah'ın bazı sıfatlarına delalet eder. Nitekim bunun delili son derece açıktır, çünkü bu irade sahibi failin irade, kudret, ilim, hikmet, hayat, rahmet ve Allah'a özgü olduğu bilinen diğer sıfatlara sahip olduğuna bizi yönlendirir. Bu noktayı, bu tür konularda ateist mantığın doğasını açıklayarak sonlandırıyorum: Ateist mantık öyle karmaşık bir biçimde kurulmuştur ki, Allah'ın varlığını destekleyen hiçbir argümanı asla değerlendirmelerine izin vermez. Arap asıllı bir ateist, Allah'ı görüp O'na iman etmiş olsaydı bile, bunun O'nun evrenin Yaratıcısı olduğunu kanıtlamayacağını söylemektedir; O, önümüzde bir şey yaratsa bile, “bu beni yarattığının kanıtı olmazdı” demektedir. İşte bu, bizimle onlar arasındaki uçurumu ortaya koyan inatçılıktır ve bu konuyu bu tür insanlarla tartışırken bu uçurumu kapatmak neredeyse imkânsızdır. Nitekim hidayet Allah'ın elindedir; dilediğini hidayete erdirir, dilediğini de saptırır.

In brief, the thought process behind this objection is this: ‘Assuming, arguendo, that the proof does indeed point to the existence of a willing doer that made the world in the masterful manner that we see, who told you that it is God?’ This objection was dismantled when we discussed the argument from creation. The actual point of contention with atheists is whether the universe was created by a willing doer or not. If it is affirmed that this entity exists, it would be possible to safely assume that it is Allah, and that the argument from the systematic nature of the universe is indicative of some of Allah’s attributes. In fact, the evidence for this is extremely clear, for it guides us to the fact that this willing doer has the characteristics of will, power, knowledge, wisdom, life, mercy, and other attributes that are typically associated with Allah. I conclude this point by clarifying the nature of atheist logic when dealing with these types of issues by pointing out that they are composed in such a complex manner that disallows atheists from ever considering any argument in support of the existence of Allah. One Arab atheist states that had he even seen God and embraced Him, that would still not prove that He is the Creator of the universe; were He to create something in front of us, ‘that would still not be proof that He created me’. That is the type of stubbornness that reveals the chasm between us and them, which is virtually impossible to be bridged when discussing this topic with these types of people. After all, guidance is in the Hand of Allah  – He guides whom He wishes and He leads astray whom He wishes.