19. yüzyılın ortalarında misyonerler, daha önce uygulamadıkları yeni bir politika benimsediler. Misyonerler yalnızca okullar, matbaalar ve klinikler kurmakla yetinmeyip, dernekler kurmaya da yöneldiler. 1842'de Amerikan misyonunun himayesinde bir bilim derneği kurmak üzere bir komite oluşturuldu. Komitenin çalışmaları beş yıl sürdü ve sonunda 'Sanat ve Bilim Derneği' adıyla bir dernek kurmayı başardı. Derneğin üyeleri arasında, Arap oldukları için aralarına alınan Lübnanlı Hristiyanlar Nasif el-Yazici ve Butrus el-Bustani, Amerikalı Eli Smith ve Cornelius van Dick ile İngiliz Albay Churchill vardı. Derneğin amaçları başlangıçta belirsizdi; okullarda gençlere öğretilenin yanında yetişkinlere de bilim öğretme eğiliminde idi. Dernek, hem yetişkinleri hem de gençleri Batı kültürünü öğrenmeye teşvik ediyor ve onları misyonerlerin planına göre yönlendiriyordu.

During the mid-19th Century, the missionaries adopted a policy which they had not employed before. The missionaries were not content themselves with just schools, printing shops and clinics, but went further to establish associations. In 1842, a committee was set up to establish a scientific association under the auspices of the American mission. The committee’s work lasted for five years until it had managed to establish an association called the ‘Association of Arts and Science’. Its members included Nasif al-Yaziji and Boutros al-Bustani2, who were Lebanese Christians taken on board because they were Arabs, Eli Smith and Cornelius van Dick, who were American, and Colonel Churchill, who was English. The objectives of the association at first were vague, it had the tendency to teach science to adults, as well as teaching youngsters at school. The association encouraged adults and youngsters alike to learn Western culture, orientating them according to the missionary plan.

Ancak derneğin gösterdiği büyük çabalara rağmen, iki yıl içinde tüm Şam bölgesinde yalnızca elli aktif üye kazanabildi. Bunların hepsi Beyrut'tan gelen Hristiyanlardı; hiçbir Müslüman veya Dürzî derneğe katılmadı. Derneğin çalışmalarını genişletmek ve etkin hale getirmek için olağanüstü çabalar harcandı, ama bunların hiçbiri sonuç vermedi.

However, despite the huge efforts put in by the association it only managed to recruit fifty active members in the whole of al-Sham in two years. They were all Christians, mainly from Beirut, no Muslim or Druze whatsoever joined the association. Colossal efforts were made to expand and activate the work of the association but to no avail.

Dernekler, kurulduktan beş yıl sonra, misyonerlerin daha fazla dernek kurma arzusu dışında kayda değer bir sonuç elde edemeden dağıldı. Bu nedenle 1880 yılında 'Doğu Derneği' adıyla başka bir dernek kuruldu. Derneği, Fransız Cizvit Peder Henri Debrenier'nin himayesinde Cizvitler kurdu ve tüm üyeleri Hristiyandı. Kısa bir süre varlığını sürdüren 'Sanat ve Bilim Derneği'nin izinden gitti; tıpkı öncülünün yaptığı gibi o da dağıldı. Bundan sonra her yerde birçok dernek ortaya çıktı, ancak hepsi başarısızlığa mahkûm oldu ve daha önce olduğu gibi dağıldı.

The association collapsed after five years from its initial establishment without reaping any significant results except for the desire of the missionaries to establish more associations. Therefore, another association was founded in 1880 and it was named the ‘Oriental Association’. It was founded by the Jesuits under the guardianship of the French Jesuit Father Henri Debrenier and all its members were Christians. It followed in the footsteps of the ‘Association of Arts and Science’ lasting only a short time before collapsing as its predecessor had done. Afterwards, several associations sprang up all over the place, but all were doomed to failure and they collapsed as before.

1857'de, biraz farklı bir yöntem benimseyen yeni bir dernek kuruldu. Hiçbir yabancının üyeliğine izin verilmedi ve kurucularının hepsi Araplardı. Her nasılsa başarılı oldu ve bazı Müslümanlar ile Dürziler de katıldı; dernek onları Arap oldukları için kabul etti. Adı "Suriye İlmi Derneği"ydi. Faaliyetleri, Arapça kimliği ve üyeleri arasında yabancı bulunmaması sayesinde başarılı oldu. Üyeleri başkalarını da katılmaya ikna etmeyi başardı ve derneğe destek topladı; sonunda yüz elli üye kaydoldu. Yönetim kadrosunda, Dürzilerden Muhammed Arselan ile Müslümanlardan Hüseyin Beyhem gibi tanınmış Arap şahsiyetler yer alıyordu. Arap Hristiyanlarının tüm mezheplerinden şahsiyetler derneğe katıldı; bunların en tanınmışları İbrahim el-Yazıcı ve Butrus el-Büstani'ydi. Bu dernek diğerlerinin tümünden daha uzun ömürlü oldu. Programı, tüm mezhepleri kapsayacak ve Arap milliyetçiliğine kıvılcım olacak şekilde tasarlanmıştı. Ancak gizli amacı aslında bilim adı altında sömürgeci ve misyonerlik amaçlı bir faaliyetti. Bu amaç, Batı kültürü ve eğitiminin yayılmasıyla kendini gösteriyordu.

A new association was founded in 1857 which adopted a slightly different method. No foreigners whatsoever were allowed to join and its founders were all Arabs. Somehow it managed to succeed and some Muslims and Druze actually joined, the association accepted them because they were Arabs. Its name was the ‘Syrian Scientific Association’. It became successful due to its activities and its Arabic affiliation and also because of the absence of foreigners among its membership. Its members managed to convince other people to join and they gathered support for the association until one hundred and fifty members had enrolled in it. Among its administrative staff were some noted Arab personalities such as Muhammad Arsalan from the Druze and Hussain Bayham from the Muslims. Personalities from all Arab Christian sects joined, the most noted of them being Ibrahim al-Yaziji and Boutros al-Bustani. This association outlasted all the others. Its programme was designed to accommodate all sects and be the spark for Arab nationalism. However, its hidden objective was in fact colonial and missionary dressed in the name of science. It manifested itself in the spreading of Western culture and education.

1875 yılında Beyrut'ta "Gizli Cemiyet" kuruldu; aslında siyasi bir düşünceye dayanıyordu. Arap milliyetçiliği fikrini teşvik etmeye başladı. Kurucuları, Beyrut'taki Protestan kolejinde eğitim görmüş beş genç adamdı. Hepsi Hristiyandı ve misyoner grupların etkisine girmiş kimselerdi. Bu grubun cemiyeti kurmasının ardından, az sayıda üye daha kendileri tarafından kazanıldı. Cemiyet, bildirileri ve el ilanlarıyla Arap milliyetçiliğini ve özellikle Suriye ve Lübnan'daki Arapların siyasi bağımsızlığını savunuyor gibi görünüyordu. Ancak gerçek faaliyeti ve asıl programı tamamen farklı bir amaca yönelikti. Amacı, insanların kalplerine garip arzular ve yanıltıcı umutlar yerleştirmekti. Milliyetçiliği, Arapları ve Arapçılığı savunuyor, Osmanlı Devleti'ne karşı düşmanlığı körükleyerek onu Türk devleti olarak adlandırıyordu. Dini devletten ayırmaya ve hayatın temeline Arap milliyetçiliğini koymaya çalışıyordu. Cemiyet her ne kadar sürekli Arapçılığı savunsa da, yöneticileri yazılarında defalarca Türkiye'yi İslam Halifeliğini Arapların elinden aldığı, İslam Şeriatını ihlal ettiği ve dini kötüye kullandığı gerekçesiyle suçluyordu. Bu durum, cemiyetin gerçek doğasını ve kuruluşunun asıl amacını açıkça ortaya koymaktadır: yani İslam Devleti'ne karşı huzursuzluk yaratmak, dine karşı şüphe ve kuşku uyandırmak ve İslami olmayan ilkeler üzerine siyasi hareketler kurmak.

In 1875, the ‘Secret Association’ was formed in Beirut; it was actually based on a political concept. It began encouraging the concept of Arab nationalism. Its founders were five young men from amongst those who had been educated in the Protestant college in Beirut. They were all Christians whom the missionary parties had managed to affect. Following this group’s formation of the association, a small number of members were recruited by them. The association seemed to be calling, through its declarations and leaflets, for Arab nationalism and political independence for the Arabs, especially those in Syria and Lebanon. However, its actual work and its real programme was concerned with a different objective entirely. Its aim was to cast strange desires and false hopes into people’s hearts. It called for nationalism, Arabs and Arabism and encouraged animosity towards the ‘Uthmani State, calling it the Turkish state. It worked towards separating religion from the State and towards making Arab nationalism the basis of life. Despite the fact that the association always championed Arabism, those in charge referred repeatedly in their literature to Turkey accusing her of snatching the Islamic Khilafah from the Arabs, of violating the Islamic Shari‘ah and of abusing the deen. This clearly demonstrates the true nature of the association and the real objective for which it had been founded, i.e. to cause unrest against the Islamic State, to create suspicion and scepticism about the deen and to establish political movements based on non-Islamic principles.

Bu hareketler hakkında kesin olan bir gerçek, bunların Batılı güçler tarafından başlatıldığıdır. Onları kuran, gelişmelerini izleyen ve yönetenler de bizzat onlardı. Ayrıca faaliyetleri hakkında raporlar da yazdılar. Örneğin, Beyrut'taki İngiliz konsolosu, 28 Temmuz 1880 tarihinde hükümetine şu içerikte bir telgraf gönderdi: "Devrimci bildiriler dolaşıma girmiş, kaynağın Midhat olduğundan şüphelenilmektedir; buna rağmen durum sakin kalmaktadır. Ayrıntılar postada."3

What is in fact a certainty concerning these movements is that they had been initiated by the Western powers. It was they who established them, monitored their progress and managed them. They also wrote reports about their activities. For instance, the British consul in Beirut sent a telegram to his government on 28th July 1880 saying, “Revolutionary leaflets have come into circulation, Midhat is suspected to be the source, despite this, the situation remains calm. Details in the post.”3

Bu telgraf, Beyrut sokaklarında dağıtılan ve orada duvarlara yapıştırılan bir bildiri üzerine gönderildi. Telgrafın ardından kısa sürede Beyrut ve Şam'daki İngiliz konsoloslarınca gönderilen birkaç mektup geldi. Mektuplara, derneğin dağıttığı bildirilerin kopyaları eklenmişti; dolayısıyla bunlar, el-Şam'da faaliyetine başlayan Protestan koleji içinde kurulan hareket hakkında haklı olarak raporlar sayılmalıdır. Derneğin faaliyetleri el-Şam'da daha belirgindi, ancak Cidde'deki İngiliz komiserinin 1882'de Arap hareketi hakkında hükümetine yazdığı raporda da görüldüğü üzere, başka ağırlıklı olarak Arap bölgelerinde de faaliyet gösteriliyordu. Raporunda şöyle yazmıştı: "Ancak bana, Mekke'nin kendisinde bile bazı aydınların özgürlük hakkında konuşmaya başladığına dair haberler ulaştı. Duyduklarımdan anladığım kadarıyla, Necd'i iki nehir arasındaki topraklarla, yani Irak'ın güneyiyle birleştirmeyi ve Mansur Paşa'yı yönetici olarak atamayı, ayrıca 'Asir ile Yemen'i birleştirip bunların yönetimine Ali İbn Abid'i getirmeyi amaçlayan bir planın hazırlandığı anlaşılıyor."4

This telegram was despatched in the wake of a leaflet distributed on the streets of Beirut and posted on the walls there. The telegram was soon followed by several letters sent by the British consuls in Beirut and Damascus. The letters were accompanied by copies of the leaflets which the association had distributed and should therefore rightly be regarded as reports on the movement set up in the Protestant college which began its activities in al-Sham. The association’s activities were more evident in al-Sham, although they took place in other predominantly Arab areas as demonstrated by what the British commissioner in Jeddah wrote to his government in 1882; in a report about the Arab movement he stated, “However, news has reached me that even in Makkah itself some intellectuals have begun talking about freedom, it seems to me from what I have heard that a plan has been designed aiming at uniting Najd with the land between the two rivers, i.e. the South of Iraq, and appointing Mansur Pasha as ruler, as well as uniting ‘Asir and Yemen by appointing ‘Ali ibn ‘Aabid to rule over them.”4

Britanya tek ilgili taraf değildi; Fransa da büyük bir ilgi gösterdi.

Britain was not the only interested party, France also displayed a great deal of interest.

1882 yılında Beyrut'taki Fransız yetkililerden biri Fransız kaygısını şöyle dile getirdi: "Bağımsızlık ruhu oldukça yaygın ve Beyrut'taki kalışım sırasında Müslüman gençlerin okullar ve klinikler kurmadaki ve ülkeyi canlandırmadaki özverisini fark ettim. Burada değinmeye değer olan şudur: Bu hareket herhangi bir mezhepçi etkiden uzaktır; dernek Hristiyanların üyeliğini memnuniyetle karşılamakta ve milliyetçi faaliyetlere katılmaları için onlara güvenmektedir."5

In 1882, one of the French officials in Beirut voiced the French concern by saying, “The spirit of independence is well spread and I noticed during my stay in Beirut the dedication of Muslim youths in establishing schools and clinics and in reviving the country. What is worth mentioning here is that this movement is free of any sectarian influence, the association welcomes the membership of the Christians and relies on them to participate in the nationalist activities.”5

Bağdat'tan bir Fransız vatandaşı şunları yazdı: "Gittiğim her yerde Türklere karşı aynı ölçüde yaygın bir nefretle karşılaştım. Bu çok nefret edilen durumdan kurtulmak için toplu bir eylem başlatma fikrine gelince, bu konuda epey ilerleme var. Ufukta bir Arap hareketinin rüzgârı güç kazanıyor ve doğmak üzere. Uzun süredir ezilen bu halk, Müslüman dünyadaki doğal konumunu ilan etmek ve bu dünyanın kaderini yönlendirmek üzere."6

A French national wrote from Baghdad, “Everywhere I went I was faced with the common feeling, on the same scale, of hatred for the Turks; as for the concept of initiating a collective action to get rid of this much hated situation, this is very much under way. In the horizons a wind of Arab movement is gathering strength and is about to be born. This people who have been oppressed for a long time are about to proclaim their natural status within the Muslim world and direct the destiny of this world.”6

Dinî ve ilmî gerekçelerle yürütülen misyonerlik faaliyetleri yalnızca Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ve İngiltere'nin ilgi odağında kalmadı; Çarlık Rusya'sı, misyoner heyetleri gönderen ve diğer misyonlara katılmak üzere bir grup "rahibe" (Carodt rahibeleri) gönderen Prusya (Almanya) dahil, Müslüman olmayan devletlerin çoğuna yayıldı. Çeşitli misyonlar ile Batılı heyetler arasında, uluslararası çıkarlarını gözeten siyasi programları konusunda görüş ayrılıkları bulunmasına rağmen, amaç aynıydı: Hristiyanlığı yaymak ve Doğu'ya Batı kültürünü taşımak; bunun yanında Müslümanların dinlerine karşı şüphelerini uyandırmak, onları buna karşı içten içe kırgın kılmak, tarihlerini küçümsemeye itmek ve Batı'yı ve onun yaşam tarzını övmelerine yol açmak. Misyonerler, Müslümanlara ve İslam'a duydukları büyük nefretle hareket ederek tebliğlerini yürüttüler. İslam kültürünü ve yaşam tarzını hor gördüler, Müslümanları geri kalmış barbarlar olarak nitelendirdiler; bu, bugün de hemen her Avrupalının sahip olduğu yanlış kanaatini sürdürmektedir. Elde ettikleri sonuçlar, bugün topraklarımızdaki küfrün ve sömürgeciliğin yoğunlaşmasında kendini göstermektedir.

Missionary work in the name of religion and science was not merely confined to the focus of the attention of the US, France and Britain, but extended to most of the non- Islamic states, including Czarist Russia who sent missionary expeditions and Prussia (Germany) who sent a group of ‘sisters’ (the nuns of Carodt) to participate with other missions. Inspite of the difference of opinion among the various missions and Western delegates regarding their political programmes, which took into consideration their international interests, the objective was the same; the preaching of Christianity and the spreading of Western culture in the East coupled with the arousal of the suspicions of the Muslims towards their deen, pushing them to resent it and to regard their history with contempt whilst leading them to praise the West and its way of life. The missionaries carried out their preaching according to their great hatred of Islam and the Muslims. They dispised the Islamic culture and its way of life and they regarded the Muslims as backward barbarians, which still remains the ill-considered opinion of nearly every European. The results that they achieved are reflected today in the concentration of disbelief and colonialism in our lands.