امروزه اسلام از طریق این روش‌ها فراگرفته و مطالعه می‌شود، و از ماهیت این روش‌ها آشکار است که نمی‌توانند هیچ تفکر اسلامی‌ای را پایه‌گذاری کنند. در نتیجه‌ی فراگیری این روش‌ها، بی‌حوصلگی در اندیشیدن، تفکر سطحی و احساسی، بر اندیشه‌ی کنونی مسلمانان چیره شده است، با وجود شمار فراوان مسلمانانی که در دانشگاه‌ها، مساجد و مؤسسات به مطالعه‌ی اسلام مشغول‌اند، و با وجود افزایش شمار شیوخ. این روش‌ها طبیعتاً به چنین وضعی می‌انجامند، زیرا اسلام دیگر به‌عنوان مکتبی که نگرش به زندگی را شکل می‌دهد، نگریسته نمی‌شود. بلکه اسلام یا به‌عنوان اطلاعاتی خشک و ایستا گرفته می‌شود، یا به‌عنوان داستان‌هایی برای آرام کردن احساسات. در ادامه برخی ویژگی‌های اندیشه‌ی کنونی امت مسلمان را می‌آوریم که در نتیجه‌ی فراگیری اسلام از طریق این روش‌ها پدید آمده‌اند.

Islam today is acquired and studied through these methods, and it is obvious by their nature that they cannot establish any Islamic thinking. As a result of their prevalance, idleness in thinking, and superficial and emotional thinking are encompassing the current thinking of Muslims in spite of the tremendous number of Muslims studying Islam in universities, masjids, and institutions, and the increasing number of Shaykhs. These methods naturally lead to such a situation because Islam is no longer viewed as an ideology that shapes the point of view towards life. Rather, Islam is taken either as rigid or static information, or as stories to appease the emotions. Following are some characteristics of the current thinking of the Muslim Ummah that have emerged as a result of acquiring Islam through these methods.

تفکر را می‌توان به سه نوع سطحی، عمیق و روشنگرانه توصیف کرد. تفکر سطحی از فقدان مطالعه‌ی عمیق و جامع درباره‌ی وضعیت پدید می‌آید، و کسی که به این نوع تفکر روی می‌آورد، به نگاه کردن به ظاهر هر رویداد یا وضعیت بسنده می‌کند. این تفکر سطحی در اندیشه‌ی سیاسی کنونی مسلمانان بازتاب دارد. هنگامی که مسلمانان به دولت‌های موجود در جهان اسلام می‌نگرند، گمان می‌کنند این دولت‌ها مستقل‌اند و حاکمان اراده‌ی مستقل خود را دارند، تنها از آن رو که هر یک مرزها، پرچم، قانون اساسی و عضویت در سازمان‌های بین‌المللی خاص خود را دارند. با این همه، اگر همان کسی که به این نتیجه رسیده است، وقت خود را صرف مطالعه‌ی واقعیت این دولت‌ها کند، که چگونه شکل گرفتند و چه پیوندی با غرب دارند، به این نتیجه نمی‌رسد که این دولت‌ها مستقل‌اند.

Thinking can be characterized as either superficial, profound, or enlightened. The superficial thinking results from a lack of deep and comprehensive study of the situation, and the individual who resorts to this thinking is content with looking at the surface of any event or situation. This superficial though reflects in the current political thinking of the Muslims. When Muslims look to the existing states in the Muslim world, they think that these states are independent and that the rulers have their own will simply because they each have their own borders, flag, constitution, and membership in international organizations. However, if the same person who reaches this conclusion would spend time studying the reality of these states, how they were developed, and their relationship with the West, he would not conclude that these states are independent.

یکی دیگر از نمونه‌های تفکر سطحی، ادعای این است که دموکراسی با شورایی که اسلام به آن فرا می‌خواند برابر است، صرفاً بر این پایه که اسلام به مشورت سفارش می‌کند و به امت حق انتخاب خلیفه را می‌دهد. با این حال، بررسی عمیق و دقیق مبنای فکری دموکراسی نشان خواهد داد که دموکراسی نظامی مشخص است که بر این تصور استوار است که انسان حق دارد قانون خود را بسازد و خودش معیارهای حق و باطل را تعیین کند. این تصور با اساس نظام اسلامی در تضاد است که بیان می‌دارد تنها الله (سبحانه و تعالی)

Another example of superficial thinking is claiming that Democracy parallels the Shura that Islam calls for based solely upon the fact that Islam recommends consultation and gives the Ummah the right to choose the Khalifah. However, closely examining the ideological basis of Democracy in a profound way will reveal that Democracy is a specific system based on the notion that the human being has the right to make his own laws and decide for himself his own standards of right and wrong. This notion contradicts the basis of the Islamic system, which states that only Allah (swt)

حق قانون‌گذاری و تعیین حلال و حرام از آنِ الله است، و انسان تنها حق دارد که این احکام را بفهمد و به اجرا درآورد. نه‌تنها نظام دموکراتیک و نظام اسلامی در منبع قوانینشان تفاوت دارند، بلکه در فرایند استخراج قوانین از منابع حقوقی نیز متفاوت‌اند.

هنگامی که سطح تفکر فرد کاهش یابد، او دیگر قادر نخواهد بود پژوهش اصیلی به تنهایی انجام دهد. در چنین وضعیتی، فرد هنگام مواجهه با هر مسئله یا موردی که به هر نوع اندیشه یا پژوهش اصیل نیاز داشته باشد، به دیدگاه‌ها و ایده‌های از پیش موجودی که دیگران پایه‌گذاری کرده‌اند تکیه می‌کند. چه در مسائل سیاسی، چه حقوقی و چه هر موضوع دیگری، چنین فردی برای یافتن پاسخ به سراغ دیگران می‌رود. و پس از آنکه پاسخ یا نظر را از دیگران گرفت، آن را همچون نظر خودش از آن دفاع و استدلال می‌کند، بی‌آنکه به دلایل مربوط مراجعه کرده باشد، تنها به سبب اعتمادی که به کسی دارد که آن دیدگاه را بنا نهاده است.

When the thinking level declines, the individual will be unable to conduct any original research on his own. In this situation, the individual will adopt already-existing ideas established by others when faced with any case or issue that requires any type of original thought or research. Whether in political, legal, or any other issues, such a person will turn to others to provide him with the answers. And after taking the answer or opinion from others, he will defend and justify this opinion as if it was his own without researching the related evidences, only because of his trust in the one who established the opinion.

این گونه تفکر در میان مسلمانان، با وجود شمار زیادشان، فراگیر است، در حالی که اندیشه‌ی اصیل تقریباً وجود ندارد. چنین تقلیدی در فقه برای کسانی که توان اجتهاد ندارند پذیرفته است و برای مجتهدی که در جایی نیازی به اجتهاد شخصی ندارد نیز پذیرفته است. اما این گونه تفکر در عقیده روا نیست، زیرا به خوبی شناخته شده است که مسلمانان از اینکه عقیده‌ی خود را از راه تقلید بگیرند بازداشته شده‌اند. چنین رویکردی نسبت به عقیده از غیرمسلمانانی سرچشمه گرفته است که تنها از نیاکان خود پیروی می‌کنند، بی‌آنکه هیچ گونه تفکر یا پژوهشی درباره‌ی باورهای خود آغاز کنند. افزون بر این، تعریف ایمان جایی برای تقلید در عقیده باقی نمی‌گذارد، زیرا ایمان به باور قطعی‌ای تعریف می‌شود که با واقعیت مطابق است و بر دلایل قطعی استوار است. تقلید نمی‌تواند چنین ایمانی را پدید آورد، زیرا تقلید مستلزم اندیشیدن درباره‌ی موضوع و بنا نهادن استدلال بر پایه‌ی دلیل‌هایی است که باور قطعی را ثابت می‌کنند. از این رو، گفتن این سخن که «من به الله و پیامبر ایمان دارم» تنها به این دلیل که پدر یا شیخ من چنین گفته است، نادرست است.

This type of thinking is widespread among Muslims in spite of their large numbers, whereas the amount of original thinking is almost non-existent. Such taqleed (imitation) is acceptable in fiqh for those unable to conduct ijtihad and is also acceptable for the mujtahid is some where he does not have to exercise his own ijtihad. However, this type of thinking is not allowed in the Aqeedah, as it is well known that Muslims are prohibited from adopting their Aqeedah through taqleed. Such an approach towards the Aqeedah originated from the non-Muslims who simply follow their ancestors without initiating any type of thinking or research into their beliefs. Furthermore, the definition of Iman leaves no room for the taqleed in the Aqeedah because Iman is defined as the conclusive belief that agrees with the reality and is based on conclusive evidences. Taqleed cannot establish such an Iman because it requires thinking about the issue and building one’s case based on daleels that establish the conclusive belief. Therefore, it is incorrect for anyone to say "I believe in Allah and the Messenger" because his father or shaykh said so.

در زندگی روزمره، حوزه‌هایی وجود دارد که به تفکر عمیق و همه‌جانبه نیاز دارند، مانند رویدادهای سیاسی، انجام پژوهش در آزمایشگاه، یا جست‌وجوی دلیل و مدرک در یک پرونده حقوقی. افزون بر این، موقعیت‌هایی وجود دارد که باید با اندیشیدن به آن‌ها پرداخت، مانند چگونگی مقابله با یک حمله و اینکه چه راهبردها و تدابیر مشخصی باید اتخاذ شود. چنین رویدادی را پیامبر ﷺ در جنگ خندق به نمایش گذاشت؛ جنگی که در آن پیامبر ﷺ تدابیر متعددی را آغاز کرد که برای خنثی‌سازی مؤثر یورش به مدینه، به اندیشیدن گسترده درباره وضعیت نیاز داشت.

In everyday life, there are areas that require deep and comprehensive thinking, such as political events or conducting research in the lab, or searching for the evidence in a legal matter. In addition, there are situations that need to be addressed by thinking, such as how to deal with an attack and what specific strategies and measures to undertake. Such an incident was demonstrated by the Prophet (saaw) during the Battle of Al-Khandaq, in which the Prophet (saaw) initiated numerous tactics which required extensive thinking about the situation in order to effectively counter the attack upon Medina.

از سوی دیگر، موقعیت‌ها و مسائلی وجود دارد که نیازی به اندیشیدن ندارند. انسان لازم نیست آزمایش‌های طولانی انجام دهد و مطالعات گسترده‌ای داشته باشد تا ثابت کند آب نیاز یک فرد تشنه را برطرف می‌کند، یا ثابت کند هر ملتی باید در برابر دشمنانش از خود دفاع کند. چنین مسائلی از تجربه روزمره کاملاً آشکار است. همچنین، هنگامی که یک مسلمان اذان را می‌شنود، لازم نیست درباره چگونگی انجام وضو بیندیشد، زیرا این عمل برای او چنان آشنا است که بدون نیاز به فکر کردن درباره حرکات آن، خودبه‌خود انجامش می‌دهد. اگرچه یک مسلمان تازه‌مسلمان ممکن است در آغاز به چند نمایش وضو نیاز داشته باشد، اما هر بار که بخواهد وضو بگیرد، لازم نیست درباره آن فلسفه‌بافی کند.

On the other hand, there are situations and issues which do not require thinking. One does not need to conduct lengthy experiments and engage in extensive study to prove that water fulfills the need of a thirsty person or to prove that any nation must protect itself against its enemies. Such issues are plainly obvious from everyday experience. Also, when a Muslim hears the Adhan, he does not need to think about how to perform the wudu because this action is so well-known to him that he automatically does it without any need to think about the movements. While a new Muslim may initially require a few demonstrations of the wudu, he does not need to philosophize the wudu every time he needs to perform it.

اما مسلمانان آن خط ظریفی را که میان آنچه نیازمند اندیشیدن است و آنچه نیازمند اندیشیدن نیست جدا می‌کند، از دست دادند. در نتیجه، مسلمانان شروع به بحث دربارهٔ مسائلی کردند که با چنین تفصیلی نیازی ندارند، آن هم به شکلی بسیار طولانی و جزئی. شیخی یک سال را صرف توضیح احکام وضو برای مردم می‌کرد، در حالی که چند نکتهٔ عملی کافی بود. افزون بر این، دیگران جلدهای پشت‌سرهم دربارهٔ وضو، طهارت، حرکات نماز و دیگر مسائل از این دست می‌نوشتند.

برای پرداختن به این مسئله باید دانست که فرایند تفکر مستلزم آن است که فرد با حواس خود، موضوع مورد نظر را درک و فهم کند. هیچ کس نمی‌تواند دربارهٔ مسائلی که فراتر از دایرهٔ حواس اوست بیندیشد، مگر آنکه دلیلی معتبر دربارهٔ آن مسائل از منبعی برسد که عقل پیش‌تر آن را موثق دانسته باشد. در همین چارچوب، مسلمانان به جن، فرشتگان، روز قیامت، بهشت و دوزخ و دیگر امور غیب ایمان دارند. ایمان به این حقایق بر پایهٔ دلیل قاطعی بنا شده که از راه عقل اثبات می‌شود؛ و این با مابعدالطبیعه، که بر پایهٔ گمانه‌زنی محض استوار است، تفاوت دارد.

In order to address this issue, one must realize that the thinking process requires that the individual sense and comprehend the issue at hand. No one can think about issues that are beyond the scope of their senses unless an authentic evidence regarding such issues comes from a source that the rationale has already established as credible. Within this context, Muslims believe in the Jinn, the Angels, the Day of Judgment, Paradise and Hell-fire, and other aspects of the Ghaib. The belief in such realities is built upon the conclusive evidence that is established through the intellect, to be distinguished from metaphysics, which is based upon pure speculation.

اخیراً، تفکر مابعدالطبیعی به فرایند اندیشیدن مسلمانان نفوذ کرده است.

Recently, the metaphysical thinking has seeped into the thinking process of the Muslims.

امروزه مسلمانان تفکر متافیزیکی را در دو جنبه نمایان می‌سازند:

Nowadays, the Muslims manifest the metaphysical thinking in two aspects:

ناتوانی در درک حدود اندیشه و ذهن انسانی باعث شده است که مسلمانان درباره مسائل مربوط به غیب با ذهن و حواس خود بحث کنند. در نتیجه، مسائلی مانند جن، فضای بسیار بزرگی در اندیشه مسلمانان اشغال کرده است، تا جایی که برخی حتی ادعا می‌کنند که می‌توانند با جن ارتباط برقرار کنند. نمونه دیگر چنین مسئله‌ای، بحثی است که پیرامون صفات الهی و این‌که آیا آن‌ها جزئی از ذات او هستند یا نه، شکل می‌گیرد. اگرچه مسلمانان باید به وجود چنین حقایقی ایمان داشته باشند، اما این ایمان باید به متن دلایل محدود بماند و نمی‌تواند فراتر از آن برود، زیرا فرایند اندیشیدن نیازمند حس است تا رخ دهد. تلاش برای به کار انداختن فرایند اندیشه درباره حقایقی که ذهن انسان نمی‌تواند آن‌ها را درک یا حس کند، به خیال‌پردازی گمانی بی‌بهره از هرگونه اندیشه منجر خواهد شد.

Failure to understand the limits of the thinking process and the human mind has resulted in Muslims discussing issues related to the Ghaib using their own mind and senses. As a result, issues such as the jinn occupy a very large space in the thinking of Muslims, to the extent that some even claim that they can communicate with the jinn. Another example of such an issue is the discussion that revolves around the Attributes of Allah and whether or not they are part of His Entity. Although Muslims must believe in the existence of such realities, this belief must be limited to the text of the evidence and cannot venture beyond it because the thinking process requires sensation in order to occur. Attempting to initiate the thinking process upon realities that the human mind cannot comprehend or sense will result in speculative imagination devoid of any thought.

بسیاری از عوامل به چنین سطحی از تفکر کمک کرده‌اند. یکی از دلایل مهم این است که بحث درباره وضعیت کنونی امت مسلمان ممکن است به برخورد با نخبگان حاکم منجر شود. در نتیجه، مردم به سمت چنین مسائلی روی می‌آورند، زیرا ممکن است برای نهادهای حاکم مشکل‌ساز نباشند. در واقع، نخبگان حاکم حتی ممکن است این نوع تفکر را تشویق کنند تا مسلمانان را از مسائل واقعی‌ای که با آن روبه‌رو هستند منحرف سازند. دلیل دیگر این است که سطح پایین تفکری که در میان مسلمانان وجود دارد، ممکن است افراد را به بحث درباره چنین مسائلی سوق دهد، زیرا مابعدالطبیعه به تفکر جدی نیاز ندارد؛ و آغاز کردن چنین تفکری برای بسیاری از مردم دشوار است. تمام آنچه تفکر مابعدالطبیعی نیاز دارد، آوردن داستان‌ها و به کار انداختن تخیل است، بی‌آنکه نیازی به ارائه شواهد ملموس برای ساختن یک استدلال یا دلیل باشد؛ کاری که هر کسی می‌تواند با نسبی آسانی و آسودگی انجام دهد.

Many reasons contributed to such a level of thinking. One important reason is that discussing the current situation of the Muslim Ummah may lead to some problems with the ruling elite. As a result, people would shift towards such issues because they may not be problematic to the ruling establishments. In fact, the ruling elite may even encourage this type of thinking to distract the Muslims from the real issues facing them. Another reason is that the low level of thinking that exists among Muslims may push the individuals to discuss such issues because metaphysics does not require serious thinking, which is difficult for many people to initiate. All that metaphysical thinking requires is bringing stories and unleashing the imagination without the need to establish any concrete evidence to build a case or argument, which is something that anyone can do with relative ease and comfort.

قدریّہ غیبیّہ سے مراد یہ ہے کہ اعمال کا تعلق حکمِ شرعی سے ہٹا کر اُس چیز کی طرف کر دیا جائے جسے کوئی شخص اللہ کے علم سے متعلق سمجھ لے۔ اس طرح کی سوچ کی مثالیں یہ ہیں: یہ دعویٰ کرنا کہ مسلمانوں کی موجودہ پسماندگی اور زوال ان کی تقدیر ہے جسے نہ بدلا جا سکتا ہے نہ دور کیا جا سکتا ہے، یا یہ سمجھنا کہ دعا ہی وہ واحد ذریعہ ہے جس سے مسلمانوں کی حالت بدلے گی، بغیر کسی عملی اقدام کے، یا یہ دعویٰ کرنا کہ کچھ بیماریوں کا سبب جن اور شیاطین ہیں اور ان بیماریوں کا علاج یہ ہے کہ ان سے رابطہ قائم کیا جائے۔

Qadriyya Ghaibiyya refers to shifting the connection of the actions from the Hukm Sharii to what someone may imagine as the Knowledge of Allah. Examples of such a mentality are claiming that the current backwardness and decline of the Muslims is their destiny that cannot be addressed or changed, or using the Du’a as the only means of changing the situation of Muslims without initiating any action, or claiming that the jinn and the shayateen are the cause of some diseases and that the way to cure the disease is to communicate with them.

مسلمانان باید باور داشته باشند که علت و معلول قانونی طبیعی است که الله (سبحانه و تعالی) در این جهان نهاده است.

Muslims must believe that Cause-and-Effect is a natural law that Allah (swt) set in this universe.

اثر تنها زمانی محقق می‌شود که سبب آن وجود داشته باشد. برای مثال، پیروزی نمی‌تواند به دست آید مگر آنکه اسباب آن موجود باشد، مانند ایمان راسخ لشکر به اهدافش، زیرکی رهبران، و میزان آمادگی و برنامه‌ریزی. همچنین، درمان بیماری سببی دارد که همان دارویِ درست است. پیامبر ﷺ فرمود: «ای بندۀ خدا! درمان بجویید، زیرا خداوند بیماری و درمان را آفریده است.» در یک ماجرا، مردی نزد پیامبر ﷺ آمد و از او خواست برای شترش دعا کند تا از بیماری پوستی‌اش شفا یابد. پیامبر ﷺ به آن مرد فرمود: «به دعایت قیر [یا قطران] هم بیفزا»، که نشان می‌دهد دعا به تنهایی هدف را محقق نمی‌کند. در ماجرایی دیگر، پیامبر ﷺ به مردی که می‌خواست شترش را رها کند و به توکل تکیه داشت تا از آن محافظت شود، فرمود: «آن را ببند، سپس توکل کن.» به همین ترتیب، احیای مسلمانان از وضعیت کنونی‌شان نه تنها با دعا و عبادت، بلکه با آغاز تغییر و تلاش برای ایجاد این احیا محقق خواهد شد. الله (سبحانه و تعالی)

The effect will occur only if the cause exists. For example, victory cannot materialize unless its causes exist, such as the army’s firm conviction in its objectives, the shrewdness of the leaders, and the level of preparation and planning. Also, curing a disease has a cause, which is the correct medication. The Prophet (saaw) said, "O servant of Allah! Seek medical treatment since Allah created the disease and the medication." In one incident, a man came to the Prophet (saaw) asking him to make Du’a to his camel to cure her from a skin disease. The Prophet (saaw) told the man, "Add to your Du’a some tar," indicating that the Du’a by itself will not accomplish the objective. In another incident, the Prophet (saaw) told a man who wanted to unleash his camel while depending on the tawakul to protect her, "Leash her, and then have the tawakul." By the same token, reviving the Muslims from their current status quo will occur not by Du’a and ibadah alone but through initiating the change and working towards creating the revival. Allah (swt)

همانطور که پیش‌تر گفته شد، شیوه‌ی تفکر عقلی فرآیندی است که شامل واقعیت، ذهن سالم انسان، حواسی که واقعیت را به‌صورت احساس به ذهن منتقل می‌کنند، و اطلاعات پیشین است که ذهن آن‌ها را به احساس پیوند می‌دهد تا اندیشه‌ای پدید آید. بنابراین، شیوه‌ی عقلی مستلزم اندیشیدن درباره‌ی واقعیت موجود یا موضوع، آن‌گونه که هست، است. اما روش علمی بر انجام آزمایش و رسیدن به نتیجه بر اساس داده‌های گردآوری‌شده استوار است. هر نوع پژوهش علمی به وضعیت یا واقعیت آن‌گونه که هست وابسته نیست، بلکه مستلزم آن است که ماده‌ی مورد بررسی را در محیطی متفاوت با محیط طبیعی‌اش قرار دهند و سپس تأثیر این شرایط تحمیل‌شده را بر آن ماده مشاهده کنند. این فرآیند آزمایش علمی نامیده می‌شود و سنگ بنای روش علمی تفکر به شمار می‌رود.

As previously mentioned, the intellectual way of thinking is a process which involves the reality, a sound human mind, senses which transfer the reality to the mind as a sensation, and previous information which the mind links to the sensation to produce a thought. Thus, the intellectual method entails thinking about the reality at hand or the issue as it is. However, the scientific method is based upon performing experiments and reaching a conclusion based on the data collected. Any kind of scientific research does not depend on the situation or the reality as is but necessitates subjecting the material under scrutiny to an environment different than its natural environment and then observing the impact of these imposed conditions on the material. This process is referred to as the scientific experiment, which constitutes the cornerstone of the scientific method of thinking.

روش علمی شاخه‌ای از روش عقلی است، زیرا همانند روش عقلی، فرایند علمی به یک واقعیت، حواس برای درک آن واقعیت، و یک مغز انسانی برای انجام پژوهش و تحلیل جهت رسیدن به نتیجه نیاز دارد.

The scientific method is a branch of the rational method because, like the rational method, the scientific process requires a reality, senses in order to perceive the reality, and a human brain in order to perform the research and analysis to arrive at a conclusion.

اما تفاوت در نوع واقعیتی است که درگیر آن است، و در نتیجه نوع پژوهش و تحلیلی که در فرایند علمی انجام می‌شود با فرایند عقلی متفاوت خواهد بود. روش علمی را نمی‌توان در همه رشته‌ها به کار برد، زیرا هر چیزی را نمی‌توان موضوع آزمایش قرار داد. اگرچه حوزه‌های دانش مانند فیزیک، زیست‌شناسی و مهندسی را می‌توان بر پایه آزمایش بحث کرد، حوزه‌هایی مانند فلسفه، تاریخ، اقتصاد، فقه و عقاید دینی را نمی‌توان با روش علمی بررسی کرد، زیرا این رشته‌ها چیزهای مادی و ملموسی نیستند که بتوان آنها را تحت آزمایش و اندازه‌گیری قرار داد. برای نمونه، آزمودن علمی تأثیر یک ایدئولوژی بر پیشرفت یک ملت مستلزم آن است که یک ملت را در معرض آن ایدئولوژی قرار دهیم و ملت دیگری را از آن محروم کنیم تا معلوم شود آیا ایدئولوژی به پیشرفت می‌انجامد یا نه. چنین پژوهشی از حوزه روش تجربی بیرون است، زیرا نمی‌توان ملت‌ها، افراد یا جوامع را به این شکل به‌زور در شرایطی قرار داد. با این حال، می‌توان ملت‌ها یا افراد را همان‌گونه که هستند یا در طول تاریخ مشاهده کرد و به این نتیجه عقلی رسید که آن ایدئولوژی برای یک ملت به پیشرفت می‌انجامد. تفاوت مهم دیگر میان روش علمی و عقلی در نوع حقایق یا نتایجی است که این دو نوع تفکر به آنها می‌رسند. روش علمی به حقایق نسبی و نه مطلق می‌انجامد، زیرا بر پایه اندازه‌گیری‌های نسبی بنا شده است.

این نوع تفکر می‌تواند در دو جنبه نمایان شود:

This type of thinking can manifest in two aspects:

۱. تفکّرِ آرزومندانه: هنگامی که انسان تمایلی عاطفی به رسیدن به نتیجهٔ مشخصی دارد، آرزو می‌کند که رویدادها به آن نتیجه بینجامند. در نتیجه، همهٔ چیزها را بر پایهٔ این آرزو تفسیر می‌کند. نقشِ عقل در این نوع تفکّر آن است که نتیجهٔ مورد آرزو را توجیه کند و بکوشد تا حقّانیّتِ آن را ثابت نماید. برای نمونه، برخی افراد نسبت به یک حکومت وفاداری خاصی دارند و بر اساس این دلبستگی عاطفی آرزو می‌کنند که این حکومت نظامی عادلانه باشد. بر پایهٔ این آرزو به این نتیجه می‌رسند که فلان حکومت عادلانه است و کنش‌های آن را برای هماهنگ‌ساختن با این نتیجه توجیه می‌کنند، حتی اگر این توجیه به انکار کامل حقایق آشکار بینجامد.

1. Wishful Thinking: When a person possesses an emotional inclination to reach a specific conclusion, he wishes the events to lead to this result. As a result, he would start interpreting everything based upon this wish. The intellect’s role in this type of thinking is to justify the wished for result and attempt to prove its case. For example, some people have a certain loyalty to a regime, and based upon this emotional attachment, they would wish that this regime is a just system. Based upon this wish, they would conclude that a certain regime is just, and they would justify the actions of this regime in order to fit this conclusion, even if this justification amounted to denying clear facts altogether.

بسیاری از آرزواندیشی‌ها در خواست بسیاری از مسلمانان برای آن‌که کشورى معیّن، «دولت اسلامی» باشد نیز نمایان می‌شود. زندگی کردن در نظام اسلامی آرزوی هر مسلمانی است، اما برای برخی، این آرزو ممکن است آنان را به این سو سوق دهد که هر حکومتی را، صرفاً بر پایهٔ وجود برخی نمادهای اسلام، «اسلامی» بنامند.

The wishful thinking also manifests in the wish of many Muslims for a certain state to be an Islamic State. Living under the Islamic System is the wish of every Muslim, but for some, this wish may incline them to label any regime as Islamic based upon the presence of certain symbols of Islam.

چنین افرادی سپس وجود این نمادها را دلیلی برای ادعای اسلامی بودن یک دولت خاص قرار می‌دادند.

Such people would then use the existence of these symbols to claim that a particular state is Islamic.

و اگر آن دولت در واقع دولتی کفرآمیز باشد، چنین افرادی تلاش می‌کنند این امر را توجیه کنند تا نتیجه‌ای را که دلخواه ایشان است، یعنی اسلامی بودن آن دولت، تقویت نمایند.

And if the state in question is in reality a Kufr state, such individuals would try to justify this in order to support their wished-for conclusion that the state is Islamic.

تنگ‌نظری در اندیشه به ناتوانی در انجام پژوهشی جامع در مسائل گوناگون اشاره دارد. این ناتوانی می‌تواند یا ناشی از دلبستگی شدید به وضع موجود باشد، یا از محدود کردن بحث به وضع موجود، یا از کمبود اطلاعات یا منابع دانش برای فرد.

Narrowness in thinking refers to the inability in conducting comprehensive research in different issues. It could either result from the strong attachment to the status quo or from limiting the discussion to the status quo, or the lack of information or sources of knowledge to the individual.

چنین محدودیت‌هایی سرانجام فرد را به شخصی منزوی بدل می‌کنند که دامنهٔ اندیشه‌اش را به وضع موجود محدود می‌سازد. در واقع این نوع تفکر شبیه به تفکر سطحی است و ممکن است یکی از دلایل پدید آمدن تفکر سطحی باشد. این نوع تفکر با تخصص در یک حوزه تفاوت دارد، زیرا تخصص به معنای تمرکز بر یک جنبه برای پرورش خلاقیت در یک زمینهٔ معین است. چنین فردی در دامنهٔ اندیشه‌اش تنگ‌نظر نیست، بلکه بر یک جنبه متمرکز است. اما اندیشهٔ تنگ‌نظر نمی‌تواند در هیچ موضوعی، چه کلی و چه جزئی، بیندیشد، و دامنهٔ فکرش محدود است و معمولاً از اندیشیدن دربارهٔ معاش و امور مربوط به آن فراتر نمی‌رود. برای نمونه، یک بازرگان ممکن است همهٔ مشتریانش و نیازهای آنان و نیز جزئیات کالاهایش را بشناسد. با این حال، همان شخص، اگر تنگ‌نظر باشد، از هرگونه بحث فکری پرهیز می‌کند. و اگر در چنین بحثی شرکت کند، مشارکتش سطحی خواهد بود و تنها به این منظور که نشان دهد او نیز چیزی برای گفتن دارد.

Such constraints eventually shift the individual into an isolated person who restricts the scope of his thinking to the status quo. In fact, this type of thinking is similar to the superficial thinking, and it could be one of the reasons behind the superficial thinking. This type of thinking is distinct from being specialized in one area because specialization means to focus in one aspect in order to develop creativity in a specific field. Such a person is not narrow in the scope of his thinking but is focused in one aspect. However, the narrow thinker cannot think in any issue, general or specific, and the scope of his thinking is limited and usually does not extend beyond thinking in his livelihood and related matters. For example, a merchant may know all of his customers and their needs, as well as the details of his merchandise. However, the same person, if narrow in his thinking, would avoid any intellectual discussion. If he participates in any such type of discussion, his participation will be superficial and for the sole purpose of showing that he has something to say.

در دوران استعمار، امپریالیست‌ها این رویکرد را در میان مسلمانان تشویق می‌کردند، و حاکمانی که به نمایندگی از استعمارگران بر مردم فرمان می‌راندند، قوانین سختگیرانه‌ای وضع می‌کردند که مانع از بحث جدی درباره برخی مسائل می‌شد، مانند سیاست، اقتصاد و نظام قضایی.

The Imperialists during the Colonial Era encouraged this approach among Muslims, and the rulers who presided over the people on behalf of the Colonialists enforced strict laws that prevented people from discussing certain issues seriously, such as politics, economics, and the legal system.

منطق یک دانش یونانی کهن است که فیلسوفان کلاسیک یونان آن را وضع کردند. آنان آن را در هر جنبه‌ای به کار بردند، خواه مربوط به اموری باشد که در حوزه حواس قرار دارد یا فراتر از آن. آنان از آن در بحث درباره خدا، صفات او و ذات او بهره گرفتند، افزون بر مسائل دیگری مانند طبیعت و عدالت. این شیوه تفکر بر نظمی فلسفی مشخص استوار است که انسان را به دستیابی به نتایج معین رهنمون می‌سازد. قالب ویژه‌ای که منطق بدان متمایز می‌شود از دو مقدمه تشکیل می‌یابد: مقدمه کبری که قاعده‌ای کلی یا پدیده‌ای طبیعی را بیان می‌کند، و مقدمه صغری که می‌تواند اندیشه‌ای خاص یا موضوعی باشد که شخص باید درباره آن بیندیشد. منطق‌دان بر اساس رابطه میان این دو مقدمه به نتیجه‌ای می‌رسد.

Logic is an old Greek discipline set by the classical Greek philosophers. They applied it to any aspect, whether they relate to things within or beyond the senses. They employed it in discussing God, His Attributes, and His Essence, in addition to other issues such as nature and justice. This way of thinking is built upon a specific philosophical order that leads a person to reach specific results. The specific format which characterizes logic consists of two premises: The major premise, which states a general rule or natural phenomenon, and the minor premise, which could be a specific idea or issue that the person must think about. Based on the relationship between the two premises, the logician reaches a conclusion.

منطق‌دانان بر درستی یا صحت هیچ‌یک از این مقدمات یا تحلیل منطقی تأکید نمی‌کنند. بلکه تأکید بر صورت (شکل صوری) است. حلاق در کتاب «ابن تیمیه علیه منطق‌دانان یونانی» می‌گوید: «ذات ذاتی قیاس آن را به‌سختی برتر از تمثیل می‌سازد، زیرا هر قدر هم که قیاس معتبر باشد، به‌واسطه صورت صرف نمی‌تواند به نتیجه‌ای قطعی منجر شود.

Logicians do not emphasize the soundness or correctness of any of these premises or logical analysis. Rather, the emphasis is on the formality. In Ibn Taymiyya Against the Greek Logicians, by Hallaq, he states: "The inherent nature in Syllogism renders it hardly superior to analogy, because however valid the syllogism may be, it cannot, by virtue of form alone, lead to a certain conclusion.

این که درستیِ نتیجه را محتوای بحث تعیین می‌کند نه صورت آن… شیوه‌ی استدلال قیاسی به‌تنهایی و تنها به‌واسطه‌ی صورت، به نتیجه‌ای قطعی منجر نمی‌شود.

It is the subject matter of the argument, not its form, that determines the truth of the conclusion…A syllogistic mode of reasoning will not result in a certain conclusion by virtue of form alone."