در حالی که مسلمانان دچار رکود فکری بودند، اروپا به عنوان یک قدرت فکری جدید در جهان سر برآورد. در این دوران، اروپا رنسانس را تجربه کرد که به ظهور سرمایه‌داری به عنوان یک ایدئولوژی نوین انجامید. ایدئولوژی سرمایه‌داری بر پایه اعتقاد سکولار بنا شده بود که رابطه میان کلیسا و دولت را تعریف می‌کرد. متفکرانی چون هابز و روسو به ترویج مفاهیم نوظهور دموکراسی، آزادی، فردگرایی و لیبرالیسم پرداختند. همزمان با این تحولات فکری، شیوه تفکر علمی ظهور کرد و اروپا آن را پذیرفت. همه این تحولات فکری، اروپا را به سوی انقلاب صنعتی سوق داد. با ظهور ایدئولوژی سرمایه‌داری و انقلاب صنعتی، غرب به عنوان یک نیروی فکری و مادی جدید در جهان پدیدار شد.
While Muslims were experiencing a state of intellectual decline, Europe began to emerge as a new intellectual power in the world. During this time, Europe experienced the Renaissance, which resulted in the emergence of Capitalism as a new ideology. The Capitalist ideology had as its foundation the Secular creed which defined the relationship between Church and State. Thinkers such as Hobbs and Rosseau began propagating the newly-emerging concepts of Democracy, Freedom, Individualism, and Liberty. Parallel to the intellectual development was the emergence of the scientific way of thinking, which Europe embraced. All of these intellectual developments ushered Europe into the Industrial Revolution. With the emergence of the Capitalist ideology and the Industrial Revolution, the West emerged as a new intellectual and material force in the world.
مسلمانان که از برتری نظامی خود خرسند بودند، یا از دگرگونی‌های گسترده‌ای که در بیشتر نقاط اروپا در حال وقوع بود بی‌خبر بودند یا نسبت به آن بی‌اعتنا بودند. این خرسندی به‌واسطه باور آنان به اینکه اسلام قابل شکست نیست، تاریخ طولانی‌ای که دولت اسلامی به‌عنوان نخستین دولت جهان در طول یک هزاره داشت، و توانایی‌شان در شکست دادن هم صلیبی‌ها و هم مغول‌ها، بیشتر تقویت می‌شد. بر این احساس خرسندی همچنین این واقعیت افزوده می‌شد که مسلمانان توانسته بودند در سراسر اروپا پیش بروند و سرانجام به مرکز فرانسه و وین برسند.
Muslims, content with their military superiority, were either unaware or heedless of the sweeping changes which were occurring throughout most of Europe. This contentment was further strengthened by their belief that Islam could not be conquered, the long history the Islamic State enjoyed as the First State in the world for a millennium, and their ability to defeat both the Crusaders and the Moguls. Further adding to this feeling of contentment was the fact that the Muslims were able to sweep across Europe, ultimately reaching Central France and Vienna.
اگرچه دولت عثمانی غول نظامی بود، نفوذ سیاسی و فکری آن بسیار ناچیز بود. از نظر سیاسی و فکری، مسلمانان بر اثر انباشت چندین عامل درونی رو به زوال بودند، و این افول در روزگار دولت عثمانی گسترده‌تر و آشکارتر شد. مسلمانانِ در این حالت انحطاط برای مقابله با تحولات ناگهانی‌ای که اروپا را فرا گرفته بود آمادگی نداشتند، و در نتیجه پیشرفتی که اروپا تجربه می‌کرد برای مسلمانان شوکی بود که ایشان را غافلگیر کرد. در حالی که مسلمانانِ پیش از این پیوسته مرزهای خود را به سرزمین‌های تازه گسترش میدادند، مسلمانان در روزگار دولت عثمانی شاهد آن بودند که ملت‌های اروپایی، به‌ویژه اسپانیا، پرتغال، هلند، بریتانیا و فرانسه، سرزمین‌های مسلمانان را در مناطق مختلف مستعمره می‌کردند. در گذشته، اروپاییان ناگزیر بودند برای تجارت با دیگر ملت‌ها و سرزمین‌های دورافتاده‌ای چون چین، جهان اسلام را درمی‌نوردیدند. اما با کشف راه‌های تجاری تازه به دست واسکو دا گاما، ماژلان، کلمب و دیگران، اروپا دیگر در این زمینه تنها به مسلمانان وابسته نبود.
Although the Ottoman State was a military giant, its political and intellectual influence was miniscule. Politically and intellectually, the Muslims were declining due to the accumulation of several internal factors, and this deterioration became more widespread and obvious during the days of the Ottoman State. The Muslims in this state of decline were ill-prepared in dealing with the sudden changes that swept through Europe, and consequently the progress that Europe experienced was a shock to the Muslims that took them by surprise. While the Muslims before continuously expanded their frontiers to new lands, the Muslims during the days of the Ottoman State witnessed the European Nations, particularly Spain, Portugal, Holland, Britain, and France, colonizing Muslim lands in different regions. In the past, the Europeans were forced to cross the Muslim world in order to trade with other nations and territories in remote areas such as China. However, with the discovery of new trade routes by Vasco De Gama, Magellen, Columbus, and others, Europe no longer depended solely upon the Muslims in this regard.
در پرتو چنین رویدادهایی، مسلمانان به ضعف و انحطاط خود پی بردند، اما این آگاهی از هیچ درک فکری از اوضاع سرچشمه نگرفت. در عوض، مسلمانان بر پایهٔ معیارهای مادی به پیشرفت‌های مادی اروپا و تصرف سرزمین‌های مسلمانان واکنش نشان دادند. در نتیجه، مسلمانان مغلوب پیشرفت مادی اروپا شدند. هرچند مسلمانان کوشیدند جنبش احیاگری را آغاز کنند، مفهوم احیا در ذهن آنان دیگر یک احیای فکری نبود، بلکه به همراهی با پیشرفتی که در غرب رخ می‌داد محدود شد. بر اثر این واکنش‌گرایی نسبت به احیا، مسلمانان برای نخستین بار در تاریخ خود شیفتهٔ غرب شدند.
In light of such events, the Muslims began to realize their weakness and decline, but this realization was not initiated by any intellectual awareness of the situation. Instead, the Muslims reacted based on physical criteria to the material advancements in Europe and the conquering of Muslim lands. As a result, the Muslims were overwhelmed by the material advancement of Europe. Although the Muslims attempted to initiate a revival, the concept of revival in their minds was no longer an intellectual revival but was restricted to keeping pace with the progress occurring in the West. As a result of this reactionary stance towards the revival, Muslims became enchanted with the West for the first time in their history.
در تلاش‌های مسلمانان برای تعریف و ایجاد احیاگری، آنان به سه جریان بزرگ تقسیم شدند. جریان نخست که «سنت‌گرایان» یا «محافظه‌کاران» نامیده می‌شد، از توده‌های مردم عادی، شیخ‌ها و عالمان سنتی و صوفیان تشکیل می‌شد. آنان موضع انفعال و بی‌اعتنایی را برگزیدند و به رویدادهایی که در اروپا می‌گذشت، کمترین توجه یا هیچ توجهی نداشتند.
In their attempts to define and create the revival, the Muslims became divided into three major currents. The first current, the so-called "Traditionalists" or "Conservatives," consisted of the common masses, the traditional shaykhs and scholars, and the Sufis. They took the stance of passiveness and carelessness and paid little or no attention to the events happening in Europe.
علاوه بر این، آنان قادر به تشخیص تفاوت میان جنبههای مادی و فرهنگی یک تمدن نبودند. در نتیجه، تمدن غربی را از هر جهت کفر می‌دانستند و همین امر موجب شد که هر فرآورده‌ای از غرب را، چه فکری، چه فرهنگی، چه علمی و چه فنی، از شیطان بدانند و آن را رد کنند.
Furthermore, they were unable to recognize the distinction between the material and the cultural aspects of a civilization. As a result, they viewed the Western civilization as Kufr in all aspects, which caused them to reject any product of the West as something from Shaytan, whether the product was intellectual, cultural, scientific or technological.
دومین جریانی که برای احیای مسلمانان تلاش کرد، جریان سکولار بود که از کسانی تشکیل می‌شد که شیفته و مسحور فرهنگ و تمدن اروپا شده بودند. بذرهای این جریان با حمله ناپلئون به مصر کاشته شد. برخی افراد برای تحصیل به اروپا سفر کردند و این افراد سرانجام شروع به فراخواندن مسلمانان به پذیرش کامل فرهنگ و تمدن اروپایی کردند. آنان اندیشههای غربی‌ای مانند جدایی دین از دولت، جدایی اسلام از زندگی، و دیگر مفاهیم برآمده از غرب مانند برابری، فردگرایی و آزادی را مطرح کردند. جریان سکولار سرانجام به پیدایش ناسیونالیست‌های سکولار ترک، مانند ترکان جوان و حزب اتحاد و ترقی، انجامید و همچنین برخی از عرب‌های غربی‌شده را پدید آورد که بذرهای جنبشهای ناسیونالیست عرب را تشکیل دادند.
The second current which attempted to revive the Muslims was the Secular current which consisted of those who were fascinated and mesmerized by the European culture and civilization. The seeds of this current were planted with Napolean's invasion of Egypt. Some individuals started visiting Europe in order to study, and these individuals eventually began calling the Muslims to adopt the European culture and civilization in their totality. They called for such Western ideas as the detachment of the Deen from the state, the separation of Islam from life, and other Western-borne concepts such as Equality, Individualism, and Freedom. The Secular current would eventually give rise to the Turkish secular nationalists such as the Young Turks and the Union and Progress Party, as well as some westernized arabs who would form the seeds of arab-nationalist movements.
آخرین جریان را «مدرنیست‌ها» نمایندگی می‌کردند که این ایده را ترویج میدادند که فرهنگ غربی هم ویژگی‌های مثبت دارد و هم منفی، و مسلمانان باید از اروپا هر چیزی را که با دینشان در تعارض نیست اقتباس کنند. این جریان مسلمانان را به پر کردن شکاف میان اسلام و فرهنگ غربی فراخواند، از راه بازتفسیر اسلام به‌گونه‌ای که با زندگی مدرنی که غرب تعریف کرده است سازگار شود.
The last current were represented by the "Modernists" who propagated the idea that the Western culture has both positive and negative qualities and that Muslims should adopt from Europe anything that does not conflict with their Deen. This current started calling Muslims to bridge the gap between Islam and the Western culture by reinterpreting Islam to adapt to the modern life defined by the West.
متأسفانه برای مسلمانان، همهٔ این جریان‌ها در رویکرد خود به بیراهه رفتند. جریان سنتگرا راه رکود را برگزید و حاضر نبود در هیچ زمینه‌ای بیندیشد. و جریانهای سکولار و مدرنیست، خواه آگاهانه و خواه ناخودآگاه، غرب را مرجع خود قرار دادند. آنان نهضت را به نادرستی بر پایهٔ رابطهٔ میان مسلمانان و غرب تعریف کردند و تنها در میزان تقلید مسلمانان از غرب با یکدیگر تفاوت داشتند.
To the misfortune of the Muslims, all of these currents were wrong in their approach. The Traditionalist current chose the path of stagnation and was not prepared to think in any aspect. And the Secular and Modernist trends considered the West as the reference point, either consciously or subconsciously. They incorrectly defined the revival as being based on the relationship between the Muslims and the West, differing only in the extent to which Muslims should emulate the West.
علاوه بر این، این جریان‌ها، به‌ویژه جریانهای سکولار و مدرنیست، با قرار دادن غرب به‌عنوان چارچوب مرجعی که مسیر عملشان را تعیین می‌کرد، خود را هدف آسانی برای کشورهای اروپایی ساختند تا از آنان به‌عنوان ابزاری در کارزار فرهنگی و فکری‌شان علیه مسلمانان بهره بگیرند. هم بریتانیا و هم فرانسه آشکارا از سکولارهای ترک و عرب حمایت کردند. مصر، که تحت اشغال بریتانیا بود، به پناهگاه امنی برای سکولارهایی تبدیل شد که ناگزیر از ترک قلمروهای تحت کنترل عثمانی بودند. افزون بر این، برخی از مسیحیان لبنانی به مصر مهاجرت کردند و روزنامه‌ها و نشریاتی تأسیس نمودند که دیدگاه سکولار را ترویج می‌کردند. بریتانیا و فرانسه این افراد را در پخش نشریات‌شان به مناطق گوناگون دولت عثمانی یاری دادند.
Furthermore, by considering the West as the frame of reference which defined their course of action, these currents, particularly the Secular and Modernist currents, made themselves easy targets for the European nations to use them as tools in their cultural and intellectual campaign against the Muslims. Both Britain and France started openly assisting the Seculars from among the Turks and Arabs. Egypt, which was occupied by Britain, became a safe haven for Seculars who were forced to leave the Ottoman-controlled territories. In addition, some Lebanese Christians emigrated to Egypt and established newspapers and journals advocating the Secular point of view. Britain and France assisted these individuals in spreading their publications to different regions of the Ottoman State.
لرد کرومر، که در آن زمان به‌عنوان نایب‌السلطنۀ بریتانیا در مصر اقامت داشت، نقش مهمی در این روند ایفا کرد.
Lord Kromer, who resided in Egypt at the time as the British Viceroy, played a critical role in this process.
جریان مدرنیست نیز از سوی بریتانیا حمایت می‌شد، اما این حمایت پنهانی و با هدف ریشه‌دار کردن این جریان در میان توده‌های مردم انجام می‌گرفت. از اعضای این جریان مدرنیستی می‌توان رفاعه طهطاوی، خیرالدین التونسی، جمال‌الدین افغانی، عبدالرحمن الکواکبی و محمد عبده را نام برد. یکی از جنبههای برجسته این حمایت پنهانی، تلاش‌های لرد کرومر در کمک به محمد عبده برای رسیدن به مقام شیخ الازهر بود، هرچند که علما در آنجا قدر چندانی برای او قائل نبودند.۴ آثار محمد عبده و لرد کرومر سرانجام به برپایی نظام آموزشی و قضایی جدیدی در مصر انجامید.
The Modernist current was also supported by Britain, but the support was done covertly and with the intention of establishing its roots firmly among the masses. This Modernist stream included members such as Refaah Tahtawi, Kahyrid-Deen Al-Tunusi, Jamaal ud-Deen Al-Afghani, Abdul- Rahman Al-Kawakiby, and Muhammad Abdu. A prominent aspect of this covert support was Lord Kromer's efforts in helping Muhammad Abdu reach the position of Shaykh al-Azhar, although he was not well appreciated by the scholars there.4 The works of Muhammad Abdu and Lord Kromer eventually resulted in the establishment of a new educational and judicial system in Egypt.
محمد عبده از رکودی که جهان اسلام را فرا گرفته بود برای توجیه موضع خود مبنی بر نوسازی اسلام، به‌گونه‌ای که با وضع موجود تحت سلطه غرب هماهنگ شود، بهره گرفت.
Muhammad Abdu used the stagnation which gripped the Islamic world to justify his stance of modernizing Islam to mold into the Western-dominated status quo.
علاوه بر جریانهای سکولار و مدرنیست، بریتانیا و فرانسه از جریان محافظه‌کار یا سنتگرا نیز حمایت کردند، و این کار را با ترویج گرایش صوفیانه و تقویت طریقه‌های گوناگون صوفیه انجام دادند. این حمایت آشکارا در زمانی دیده شد که صوفیان الجزایر در کنار دولت فرانسه علیه مسلمانان می‌جنگیدند. افزون بر این، مؤسسات نشر تازه‌تأسیسی که در مصر بنیان گرفته بودند، شمار زیادی از آثار ادبیات صوفیانه را منتشر کردند، از جمله کتاب‌های ابن‌عربی و الغزالی.
In addition to the Secular and Modernist currents, Britain and France also lent support to the Conservative or Traditionalist current by advocating the Sufi trend and promoting the various Sufi orders. This support was clearly visible when the Sufis in Algeria fought alongside the French government against the Muslims. In addition, the new publishing houses established in Egypt began publishing many works of Sufi literature, such as the books of Ibnul-Arabi and Al-Ghazali.
با یک تحلیل انتقادی از این جریان‌ها روشن میشود که همهٔ آنها به دو دلیل اصلی نادرست بودند:
A critical analysis of these currents will reveal that all of them were incorrect for two principle reasons:
این جنبش‌ها مفهوم احیاگری و روش آن را به شکلی نادرست تعریف کردند. جنبش سنتگرا مفهوم احیاگری را بر پایه رکود و انفعال تعریف کرد.
1. These movements incorrectly defined the concept of revival and its approach. The Traditionalist movement defined the concept of revival based on stagnation and passiveness.
و جریانهای سکولار و مدرنیست، مفهوم احیا را از دیدگاهی صرفاً مادی تعریف کردند. این نگرش آنان را بر آن داشت که مفهوم احیا را محدود کنند به برخورد با غرب و همگامی با پیشرفت آن، نه به برخورد با خویشتن و شناسایی عواملی که پیشرفت مسلمانان را پدید میآورد. آنچه مسلمانان باید انجام میدادند این بود که گفتوگویی را دربارهٔ وضعیت خود آغاز کنند، به شناسایی عوامل و علل انحطاط خود بپردازند، و سپس رویکردی را تعیین کنند که باید در پیش گیرند تا خود را از نظر فکری احیا کنند، با هدف بازگرداندن خلاقیت، بهرهوری و، بیش از همه، اندیشهٔ درست اسلامی. متأسفانه، تلاشی از این دست صورت نگرفت.
And the Secular and Modernist currents defined the concept of revival from a purely materialistic vantage point. This outlook led them to restrict the concept of revival to dealing with the West and keeping pace with its progress, rather than dealing with themselves and identifying the factors which would create progress for the Muslims. What the Muslims should have done was to initiate a discussion about their situation, proceed to identify factors and causes that led to their decline, and then define the approach they should follow to revive themselves intellectually with the objective of restoring their creativity, productivity, and above all, the correct Islamic thinking. Unfortunately, no attempts of this nature happened.
2. هم جریان سنتگرا و هم جریان مدرنیست نتوانستند تفاوت میان «حضارة» (جنبههای فرهنگی یک تمدن) و «مدنیة» (جنبههای مادی یک تمدن) را تشخیص دهند. به همین دلیل، مسلمانان نتوانستند تشخیص دهند که از سایر تمدنها چه چیزی را میتوانند اخذ کنند و چه چیزی را باید رد کنند. از آنجا که «حضارة» مجموعهای از مفاهیم دربارهٔ زندگی است که از یک اندیشه یا عقیدهٔ بنیادین برگرفته شده است، مسلمانان نمیتوانند هیچ چیزی را که به «حضارة» مربوط میشود از سایر تمدنها اخذ کنند. جنبههایی که به «حضارة» یک تمدن یا جامعه مربوط میشود شامل نظامها، نظمهای اقتصادی و سیاسی، نگرش به انسان و جامعه، و هنرها و فلسفههای رایج است. از سوی دیگر، «مدنیة» شامل جنبههای مادی یک تمدن است که تحت تأثیر دیدگاه، فلسفه یا عقیدهٔ خاصی قرار ندارد، مانند صنعت، ریاضیات، فیزیک، مهندسی و پزشکی. تمام این جنبههای مادی مباح هستند، زیرا قاعدهٔ شرعی میگوید: «الأصل فی الأشیاء الإباحة، ما لم یرد دلیل بالتحریم.» یعنی: اصل در اشیاء اباحه است، مگر آنکه دلیلی بر تحریم آنها وارد شده باشد.6
2. Both the Traditionalist and Modernist currents failed to identify the difference between Hadaara (the cultural aspects of a civilization) and Madaneyyah (the material aspects of a civilization). For thisreason, Muslims were unable to identify what they can adopt and what they should reject from other civilizations. Because the Hadaara consists of a set of concepts about life derived from a fundamental thought or creed, then the Muslims cannot adopt anything from the other civilizations related to the Hadaara. Aspects related to a civilization or society's Hadaara include its systems, the economic and political orders, the outlook towards man and society, and the prevailing arts and philosophies.5 On the other hand, the Madaneyyah consists of the material aspects of a civilization which is not influenced by a unique point of view, philosophy or creed, such as industry, mathematics, physics, engineering, and medicine. All of these material aspects are permissible because the Sharii Qa'ida states: "The original rule for objects is permissibility, unless it is proven otherwise."6
علاوه بر این، مسلمانان میان انواع مختلف دانش تمایز قائل نشدند و در نتیجه نتوانستند تشخیص دهند کدام حوزه‌های دانش را میتوانند از غرب اخذ کنند و کدام حوزه‌ها را نمیتوانند. از آنجا که دانش علمی از راه روش علمی به دست می‌آید که جهان‌شمول است و نمی‌تواند تحت تأثیر هیچ مکتب یا دیدگاه خاصی قرار گیرد، مسلمانان مجازند دانش علمی را از هر منبعی فرا گیرند. اما ثقافه، یعنی دانشی که تحت تأثیر دیدگاه خاصی نسبت به زندگی قرار دارد، ویژه هر فرهنگ است و از راه نقل و استنباط به دست می‌آید. از جمله این حوزه‌های دانش می‌توان زبان، تاریخ، فقه و فلسفه را نام برد. مسلمانان باید در مطالعه هر دانش فرهنگی، مانند جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و اقتصاد، دقت کنند، زیرا این دانش‌ها تحت تأثیر دیدگاه دیگران قرار دارند.
In addition, Muslims failed to differentiate between the different types of knowledge and, as a result, could not identify what areas of knowledge they could adopt from the West and what areas of knowledge they could not. Because the scientific knowledge is acquired through the scientific methodology, which is universal and cannot be influenced by any doctrine or specific point of view, the Muslims are allowed to acquire scientific knowledge from any source. However, the Thaqafah, or the knowledge that is influenced by a specific point of view towards life is particular to any culture and is acquired by narration and deduction. Such areas of knowledge include language, history, jurisprudence, and philosophy. Muslims must exercise care in studying any cultural knowledge such as sociology, psychology, and economics because they are influenced by the point of view of others.
بر اساس این تمایز میان امر کلی و امر جزئی، مسلمانان می‌بایست علم و فناوری را از غرب بگیرند و آن را بیشتر توسعه دهند، در حالی که فرهنگ و دیدگاه غربی را رد میکنند. اما به‌جای پذیرفتن این راهبرد، مسلمانان به‌طرز مایۀ تعجب کوشیدند اندیشه‌ها و مفاهیمی را که ویژۀ فرهنگ غربی است منتقل کنند، و در عین حال بسیاری از پیشرفت‌های فنی و علمی را که غرب به آن دست یافته بود رد کردند.
Based on this distinction between the universal and the particular, the Muslims were supposed to adopt the science and technology from the West and develop it further while rejecting the Western culture and point of view. However, instead of adopting this strategy, the Muslims ironically attempted to transfer the thoughts and concepts unique to the Western culture while rejecting many technological and scientific advancements which the West achieved.
این تلاش‌ها برای احیای مسلمانان، ماهیت واقعی احیا را مورد توجه قرار نداد. در عوض، با آمیختن اندیشه اسلامی با اندیشه غربی، بر مشکلات مسلمانان افزود.
These attempts to revive the Muslims failed to address the true nature of revival. Instead, they compounded the problem of the Muslims by mixing the Islamic thought with the Western thought.
این آمیختگی به عقب‌ماندگی بیشتر در علم و فناوری انجامید. وضع را وخیم‌تر کرد تهاجم فکری غرب که به‌طور نظام‌مند مسائل مشخصی را در اندیشه اسلامی هدف گرفت. در ادامه نمونه‌هایی از مسائل مشخص در اسلام آمده است که غرب به آنها پرداخت و تأثیر آنها بر مسلمانان:
Such a mixture led to more backwardness in science and technology. Further exasperating the decline was the intellectual invasion of the West, which systematically targeted specific issues in the Islamic way of thinking. Following are examples of specific issues in Islam which the West addressed and their impact upon Muslims: