Tamadun (hadhara) ialah sekumpulan konsep tentang kehidupan.

A civilisation (hadhara) is a collection of concepts about life.

Tamadun boleh jadi bersifat kerohanian ilahi (deeniyya ilahiyya) atau buatan manusia (wadh'iyya bashariyya). Tamadun kerohanian ilahi berpunca daripada suatu akidah (‘aqeedah), seperti tamadun Islam yang berpunca daripada akidah Islam. Adapun tamadun buatan manusia, ia sama ada berpunca daripada suatu akidah, seperti tamadun Barat Kapitalis yang merupakan kumpulan konsep tentang kehidupan yang berpunca daripada doktrin pemisahan agama daripada kehidupan; atau ia tidak berpunca daripada suatu akidah, seperti tamadun Shinto, Yunani, Babylon dan Assyria. Tamadun jenis ini ialah kumpulan konsep yang telah dipersetujui oleh sesuatu kaum atau sekumpulan kaum, maka ia dikenali sebagai tamadun kebangsaan (sh'abiyya) atau tamadun buatan manusia.

Civilisation could be a spiritual divine one (deeniyya ilahiyya) or man-made (wadh'iyya bashariyya). The spiritual divine civilisation emanates from a doctrine (‘’’aqeedah); like the Islamic civilisation that emanates from the Islamic ‘’aqeedah. As for the man-made civilisation, either it emanates from a doctrine like the Capitalist Western civilisation that is a collection of concepts about life emanating from the doctrine of separating religion from life. Or it does not emanate from a doctrine like the Shinto, Greek, Babylonian and Assyrian civilisations. This civilisation is a collection of concepts that a people or a group of peoples agreed upon so it is a national (sh'abiyya) or man-made civilisation.

Selain itu, sesuatu kaum atau kaum-kaum boleh mempunyai agama (deen) dan doktrin apa sekalipun, tetapi agama ini tidak mempunyai konsep tentang kehidupan seperti Kristian dan Buddha. Maka orang ramai bersetuju atas konsep-konsep tentang kehidupan yang khusus bagi mereka, di mana konsep-konsep ini membentuk tamadun mereka tanpa ada sebarang hubungan dengannya dengan agama mereka, kerana ia tidak berpunca daripadanya. Oleh itu, tamadun mereka bukanlah bersifat ilahi walaupun mereka mempunyai agama. Justeru, adalah mungkin bagi pelbagai kaum untuk bergabung dalam satu tamadun, walaupun agama mereka berbeza, seperti orang Jepun, Hindu dan Sikh serta Perancis; agama mereka berbeza tetapi tamadun mereka adalah satu, iaitu Kapitalisme.

In addition, a people or peoples could have a religion (deen) and a doctrine whatsoever, but this religion has no concepts about life like Christianity and Buddhism. So people agree on concepts about life specific to them, where these concepts form their civilisation without this having any relationship with their religion, because it does not emanate from it. So their civilisation is not divine despite the fact that they have a religion. Hence, it is possible for various peoples to associate in one civilisation, despite the difference of their religions like the Japanese, Hindus and Sikhs and French; their religions are different but their civilisation is one, namely Capitalism.

Objek-objek kebendaan yang digunakan dalam urusan kehidupan bukanlah sebahagian daripada tamadun, walaupun kadangkala ia terhasil daripadanya. Tiada halangan untuk memberikan istilah teknikal 'madaniyya' kepada objek-objek kebendaan yang ketara ini, bagi membezakannya daripada kumpulan konsep yang kita gunakan istilah 'hadhara' (tamadun) untuknya. Jika objek-objek kebendaan ini terhasil daripada sesuatu tamadun tertentu seperti patung-patung, maka ia termasuk dalam madaniyya khusus. Namun, jika ia terhasil daripada sains dan industri, maka ia termasuk dalam madaniyya sejagat, seperti televisyen, roket, kapal terbang, penisilin dan sebagainya. Oleh itu, madaniyya boleh bersifat khusus dan boleh juga bersifat sejagat. Ini berbeza dengan tamadun yang tidak boleh bersifat selain khusus. Makna kekhususan (khususiyya) berkait dengan penerimaan kita. Maka, apa yang bersifat khusus tidak dibenarkan bagi kita untuk diambil daripada orang lain, manakala apa yang bersifat sejagat dibenarkan bagi kita untuk diambil.

Material objects that are used in life's affairs are not part of civilisation even though they sometimes result from it. There is no objection to give the technical term of 'madaniyya' for these tangible material objects so as to distinguish them from the collection of concepts for which we used the term 'hadhara' (civilisation). If these material objects resulted from a specific civilisation like statues then they are part of specific madaniyya. However, if they resulted from science and industry, then they are of universal madaniyya, like the television, rockets, planes, penicillin etc. Thus madaniyya can be specific and it can be universal. This is contrary to civilisation that cannot be but specific. The meaning of specificity (khususiyya) is related to our adoption. So what is specific is not permitted for us to adopt from others, whereas what is universal is permitted for us to adopt.

Perbezaan antara hadharah (tamadun) dan madaniyyah mesti sentiasa dipatuhi, sebagaimana wajib juga memelihara perbezaan antara benda-benda kebendaan yang berasal daripada tamadun dan benda-benda kebendaan yang berasal daripada sains dan industri. Tujuannya ialah untuk memelihara, ketika menerima madaniyyah, perbezaan antara benda-bendanya, dan perbezaan antara madaniyyah itu dengan tamadun. Tidak ada halangan untuk menerima madaniyyah Barat yang berasal daripada sains dan industri. Adapun madaniyyah Barat yang berasal daripada tamadun Barat, tidak dibenarkan menerimanya dalam apa jua keadaan kerana ia bertentangan dengan tamadun Islam pada asas yang dibinanya, iaitu akidah. Akidah kita berbeza daripada doktrin mereka yang dibina atas penyelesaian kompromi dan pemisahan agama daripada kehidupan; dalam gambaran tentang kehidupan dunia atau kriteria bagi perbuatan, yang bagi kita ialah halal dan haram, manakala bagi mereka ialah manfaat; dan dalam makna kebahagiaan, yang bagi kita ialah ketenteraman yang kekal, iaitu memperoleh keredaan Allah (SWT), manakala bagi mereka ialah kenikmatan jasmani.

The distinction between civilisation (hadhara) and madaniyya must be observed at all times, just as it is imperative to observe the distinction between the material objects derived from civilisation and the material objects derived from science and industry. That is in order to observe, when adopting madaniyya, the distinction between its objects, and the distinction between it and civilisation. There is no objection to adopting Western madaniyya derived from science and industry. As for Western madaniyya derived from Western civilisation, it is not permitted to adopt it in any case whatsoever due to its contradiction with the Islamic civilisation in the basis upon which it is built namely the doctrine (‘aqeedah). Our ‘aqeedah is different from their doctrine that is built upon the compromise solution and separating religion from life; in the depiction of worldly life or the criterion for actions; which is the halal and haram for us, and benefit for them; and in the meaning of happiness which is permanent tranquillity, which is - for us - attaining the pleasure of Allah, and for them the bodily pleasures.

Agar kita benar-benar sedar tentang apa yang kita terima daripada orang lain dan apa yang kita tinggalkan, perlu dibezakan antara tamadun (civilisation) dan madaniyya, dan perlu dibezakan antara madaniyya yang lahir daripada konsep-konsep tamadun dengan madaniyya yang lahir daripada sains tulen dan industri.

In order that we become fully aware of what we adopt from others and what we leave, it is necessary to distinguish between civilisation and madaniyya, and it is necessary to distinguish between madaniyya resulting from civilisational concepts and madaniyya resulting from pure sciences and industry.

Jika ditanya: Mengapa anda memilih istilah teknikal 'hadhara' bagi konsep dan istilah 'madaniyya' bagi bentuk material, bukan sebaliknya? Hadhara dari segi bahasa ialah menetap di kawasan yang bertamadun (seperti bandar), manakala 'al-hadhir' ialah orang yang tinggal di bandar dan kampung. Al-Qatami berkata: 'Sesiapa yang gembira tinggal di bandar. Maka lelaki Badwi manakah yang akan melihat kita?' Manakala 'madana' pada asalnya bermaksud menetap di situ, dan 'madina' juga bermaksud sampai ke bandar (madinah), maka kedua-dua maksud itu hampir antara satu sama lain. Jawapan kepada soalan (yang diajukan kepada diri sendiri) ini ialah: hadhara digunakan dalam bahasa untuk makna-makna yang berkaitan dengan pemikiran, maka ia lebih dekat untuk digunakan bagi konsep. Dalam kitab 'Al-Qamus' disebut: "Hadhura seperti nadusa, iaitu lelaki yang fasih (bayan) dan memahami (fiqh)." Dalam Al-Lisan pula disebut: "seorang lelaki 'hadhr' bermaksud fasih, dan seorang lelaki 'hadhir' jika dia membawa sesuatu yang baik." Turut terdapat dalam 'Al-Lisan': "Dan dalam hadith: 'Katakanlah apa yang yahdhurukum', iaitu apa yang hadir dan wujud pada kamu, dan janganlah kamu membebankan diri dengan sesuatu yang lain." Oleh itu, hadhara lebih dekat, lebih konsisten dan lebih sesuai digunakan bagi himpunan konsep berbanding madaniyya, dan madaniyya lebih dekat untuk digunakan bagi objek-objek material. Telah dikatakan bahawa tidak ada pertikaian dalam istilah teknikal, dan yang penting ialah membezakan antara konsep dengan objek material yang terbit daripadanya, serta antara objek material yang terbit daripadanya dengan objek material yang terbit daripada sains tulen, penciptaan dan perindustrian. Yang pertama ditolak dan tidak dibolehkan untuk diambil, manakala yang kedua dibolehkan untuk diambil.

If it is said: Why did you adopt the technical term 'hadhara' for concepts and the term 'madaniyya' for material forms instead of the reverse? Hadhara in language, is residence in a civilised region (like towns), while 'al-hadhir' is the one who is of towns and villages. Al- Qatami said: 'Whoever is pleased with residing in towns. Which Bedouin men will see us?' While 'madana' in the place means to reside therein, and 'madina' means also to arrive to the town (madinah), so the two meanings are close to each other. It is said in response to this (self-directed) question: hadhara is used in the language for meanings related to thoughts, so it is closer to use it for concepts. It was said in 'Al-Qamus': "Hadhura is like nadusa which is the man of eloquence. (bayan) and understanding (fiqh)." In Al- Lisan, it is said: "a man 'hadhr' to mean eloquent, and a man 'hadhir' if he brought something good." It also came in 'Al-Lisan': "And in the hadith: 'Say that which yahdhurukum' i.e. that which is present and existing in you, and do not burden yourselves with something else." So hadhara is closer, more consistent and appropriate to use for the collection of concepts than using madaniyya, and madaniyya is closer to be used in material objects. It has been said that there is no contest in technical terminology (istilah), and what is important is distinguishing between concepts and material objects derived thereof, and material objects derived from them and material objects derived from pure sciences, inventions and industry. The first is rejected and it is not permitted to take them, while it is permitted to take the second.

Kami telah menyatakan bahawa tamadun (hadhara) ialah himpunan konsep tentang kehidupan, dan bahawa ia sama ada bersifat rohani-ketuhanan (deeniyya) atau buatan manusia. Contoh tamadun rohani-ketuhanan ialah tamadun Islam, manakala contoh tamadun buatan manusia ialah tamadun India dan tamadun Barat. Kewujudan tamadun-tamadun ini adalah perkara yang pasti dan fakta yang tidak dapat dipertikaikan. Begitu juga perbezaan antara mereka, sehingga tiada yang menafikannya melainkan pendusta. Sumber tamadun ketuhanan, menurut penganutnya, ialah wahyu; sumber tamadun buatan manusia ialah kumpulan manusia yang bersepakat atasnya. Ini sahaja sudah memadai untuk membuktikan perbezaan dan pertentangan. Sekalipun kelihatan wujud persamaan dalam sebahagian konsepnya, ini bukanlah persetujuan atau perkara yang dikongsi bersama. Ini kerana tamadun, apabila diterima pakai, mesti diterima bersama asas yang daripadanya ia berpunca atau asas yang ia dibina di atasnya. Maka, jika asas antara dua tamadun itu berbeza, persetujuan sebahagian konsep mereka, atau wujudnya persamaan dalam sebahagian konsep mereka tentang kehidupan, tidak berharga untuk diberi perhatian. Ini kerana konsep itu ialah cabang daripada asasnya (asl), dan ia tidak boleh diterima kecuali bersama asasnya. Kedua-dua tamadun Islam dan tamadun Barat membenarkan memakan ikan, memakai bulu bulu biri-biri, hak milik persendirian, mewakilkan wanita, menuntut pertanggungjawaban pemerintah dan mengambil ubat. Namun, perkara-perkara ini dan seumpamanya tidak dianggap sebahagian daripada tamadun Islam melainkan jika diterima berdasarkan bahawa ia ialah wahyu daripada Allah kepada Muhammad ﷺ, iaitu berdasarkan bahawa ia ialah Syariat, sedangkan dalam tamadun Kapitalis ia diterima berdasarkan bahawa ia mempunyai kepentingan (maslahah) atau diperbaiki oleh akal mereka. Jika seorang Muslim menerimanya berdasarkan kepentingan (maslahah) atau perbaikan rasional, ia tidak dianggap sebagai menerima daripada Islam.

We have said that the civilisation (hadhara) is a collection of concepts about life, and that either it is a spiritual divine one (deeniyya) or man- made. An example of the spiritual divine civilisation is the Islamic civilisation, and an example of the man-made are the Indian civilisation and Western civilisation. The existence of these civilisations is a definite matter and an incontestable established fact. Likewise is the difference between them, such that none but the liar can deny it. The source of the divine civilisation, according to its people, is revelation; the source of the man-made civilisation is the people who agreed on it. This alone suffices is enough for distinction and difference. Even if there appears a type of meeting in some of the concepts, this is not an agreement or a common matter. This is because civilisation, when it is adopted, must be adopted together with the basis from which it emanated or the basis it is built upon. So if the basis between two civilisations is different, the agreement between some of their concepts, or the existence of similarity between some of their concepts about life, is worth no attention. This is because the concept is a branch from its basis (asl), and it cannot be adopted except with its basis. Both the Islamic civilisation and the Western civilisation allow eating fish, wearing wool, private property, delegating the woman, accounting the ruler and taking medicine. However, these and their like are not considered of the Islamic civilisation unless they are adopted based upon being revelation from Allah to Muhammad
i.e. upon their being Shar'a, whereas they are adopted in the Capitalist civilisation based upon their being of interest (maslaha) or their being ameliorated by their minds. If the Muslim adopts them based upon their interest (maslaha)or the rational amelioration, it is not considered adopting from Islam.

Perbezaan antara tamadun adalah suatu fakta yang tidak dapat dinafikan. Yang menjadi perhatian kita ialah perbezaan antara tamadun Islam dan tamadun-tamadun lain, khususnya tamadun Barat, serta apa yang lahir daripada perbezaan ini atau dibina di atasnya, seperti isu dialog (al-hiwar), perlanggaran (as-sira'a), kemungkinan mewujudkan satu tamadun sejagat, bentuk-bentuk dan jenis-jenis perlanggaran, dan adakah perlanggaran itu akan berhenti, tersembunyi, atau akan ada kemenangan satu tamadun ke atas yang lain? Apakah yang dimaksudkan dengan dialog agama antara agama-agama menurut mereka yang menyerunya, dan apakah pendirian yang betul mengenainya? Apakah perbezaan antara agama dan tamadun dan sebagainya?

The difference between civilisations is a matter of fact without any possibility to deny it. What concerns us is the difference between the Islamic civilisation and others, in particular the Western civilisation, and what results from this difference or is built upon it, such as the issues of dialogue (al-hiwar), the clash (as-sira'a), the possibility of founding one universal civilisation, the forms and types of clash and will the clash cease, hide or will there be a victory for one civilisation over others? What is meant by religious dialogue between religions in view of those who call for it, and what is the correct position regarding it? What is the difference between religions and civilisations etc?

Agama terbahagi kepada dua jenis: deen (agama) yang daripadanya sebuah tamadun lahir, iaitu ia mempunyai himpunan konsep tentang kehidupan, seperti deen Islam, dan agama yang daripadanya tiada tamadun lahir, dan di dalamnya tiada himpunan konsep - seperti agama Kristian. Walaupun ia mempunyai cita-cita seperti 'Jangan mencuri dan jangan melakukan zina', namun ia tidak mempunyai himpunan konsep yang meliputi semua aspek kehidupan. Oleh itu, agama Kristian ialah contoh yang sesuai bagi agama yang daripadanya tiada tamadun terbit.

Religions are of two types: A deen (religion) from which a civilisation emerges i.e. it has a collection of concepts about life, like the Islamic deen, and a religion from which no civilisation emerges - and there is no collection of concepts therein - like the Christian religion. Though it has ideals like 'Do not steal and do not commit zina', however, it has no collection of concepts covering all aspects of life. Hence, the Christian religion is an appropriate example of a religion from which no civilisation emanates.

Tamadun Kapitalis tidak berasal daripada agama Kristian; walaupun ia muncul di negara-negara yang majoriti penduduknya beragama Kristian. Oleh itu, dialog, pertembungan atau perkongsian antara Islam dan Kristian berbeza daripada dialog atau pertembungan antara Islam dan tamadun Kapitalis.

The Capitalist civilisation does not emanate from the Christian religion; even if it came about in countries where the majority of their populations are Christians. So the dialogue or clash or partnership between Islam and Christianity differs from the dialogue or clash between it and the Capitalist civilisation.