10. Ummat ichidagi ixtiloflar
10. Differences Among The Ummah
Oldingi boblarda muallif Madhhablarning, ya'ni Islom huquqiy tafakkur maktablarining tarixiy rivojlanishini kuzatishga va ularni izohlashga, shuningdek, ularning Fiqhni izchil boyitishdagi va Musulmon olamini birlashtirishdagi umumiy hissasini ko'rsatishga intilgan. Shu narsa yetarlicha asoslab berildiki, Imomlar va ularning Madhhablari davrida, Payg'ambar ﷺ zamonidan boshlab asrlar osha xarakterli bo'lgan erkin fikrlash o'rnini ma'lum bir qat'iylik va dogmatizm egallagan. XIII asrning oxiridan boshlab Madhhablar nafaqat mazhabparastlik (sektantlik) o'choqlariga aylangan, balki Fiqh ham Ijtihod tamoyilida mujassam bo'lgan asl jonliligini yo'qotgan va shu sababli o'zgaruvchan sharoitlar bilan hamqadam bo'la olmagan. Madhhablardagi mazhabparastlik va Fiqhning qotib qolganligi natijasida Islomning an'anaviy poklik, birlik va harakatchanligi butun Musulmon olamida xavf ostida qolgan.
In the preceding chapters the writer has endeavored to trace and account for the historical development of Madh-habs, schools of Islamic legal thought, and to show their overall contributions to the progressive enrichment and unifying character of Fiqh within the Muslim world. It has been amply demonstrated that the liberal thinking which characterized the early Imaams and their Madh-habs, from the time of the Prophet (s.w.) down through the ages, has been staidly replaced by a certain rigidity and dogmatism. Since the late thirteenth century, not only have the madh-habs become spawning grounds of sectarianism, but Fiqh has lost its original vitality which was enshrined in the principle of Ijtihaad and thus it has not been able to keep pace with changing circumstances. As a result of Madhhab sectarianism and Fiqh inflexibility, the traditional purity, unity and dynamism of Islaam have been threatened throughout the Muslim world.