Laysiy mazhabi
The Laythee Madh-hab
Muassis: Imom al-Layth (miloddan keyingi 716–791 yillar)
The Founder: Imaam Al-layth (716-791 Ce)
Bu mazhab Misrda, fors kelib chiqishli oilada 716 yilda tug‘ilgan al-Layth ibn Sa’d nomi bilan atalgan. O‘sha davrda ma’lum bo‘lgan barcha islom ilmi sohalarini chuqur o‘rgangach, al-Layth Misrning yetakchi olimiga aylandi. U Imom Abu Hanifa va Imom Molik bilan zamondosh edi. Darhaqiqat, u Imom Molik bilan islom huquqining turli masalalari bo‘yicha xat orqali bahs yuritdi, ulardan biri Molikning Madina odatini islom huquqining mustaqil manbai sifatida qabul qilishi edi.
This Madh-hab was named after al-Layth ibn Sa’d who was born in Egypt of Persian parentage in the year 716 CE. After an extensive study of all the then known areas of Islamic learning, alLayth became the major scholar of Egypt. He was contemporary of both Imaam Abu Haneeah and Imm Maalik. In fact he carried on a debate with Imaam Maalik by mail on various points of Islamic law, one of which was Maalik’s inclusion of Madeenite custom as an independent source of Islamic law.
Mazhabning yo‘qolib ketishining sabablari
Reasons For The Madh-hab’s Disappearance
Imom al-Laysning mazhabi uning 791-yilda, milodiy hisobda vafotidan ko‘p o‘tmay quyidagi sabablarga ko‘ra yo‘qolib ketdi:
Imaam al-Layth’s Madh-hab disappeared shortly after his death in 791 CE for the following reasons:
U'z o'z ijtihodlariga ko'ra Qur'on, Sunnat va sahobalarning huquqiy qarashlari asosidagi fikrlari va ularning dalillarini yozib olishni, to'plashni, yozdirishni yoki shogirdlariga bunday yozishni buyurishni qilmagan. Shu sababli uning mazhabidan qiyosiy fiqhga oid dastlabki kitoblardagi bir necha ishoradan boshqa deyarli hech narsa qolmagan.
(a) He neither, compiled, dictated, nor instructed his followers to record his legal opinions and their proofs according to his interpretations of the Qur’aan, Sunnah and legal positions of the Sahaabah. Thus, very little remains of his Mdh-hab beyond a few references in the early books of comparative Fiqh.
(b) al-Layth huzuridagi talabalar soni kam edi va ularning hech biri taniqli faqihga aylanmagani uchun, uning mazhabini keng tarqatishga qodir ta'sirli mavqeda bo'lmadilar.
(b) The number of students under al-Layth was small and since none of them became outstanding jurists, they were not in an influential position to popularize his Madh-hab.
(c) Ash-Shofi’iy — fiqh sohasidagi eng taniqli olimlardan biri — al-Layt vafot etganidan so‘ng darhol Misrga joylashdi va uning mazhabi tezda al-Layt mazhabini o‘rnidan siqib chiqardi.
(c) Ash-Shaafi’ee, one of the most outstanding Fiqh scholars, settled in Egypt Immediately after al-Layth’s death and his Madh-hab quickly displaced of al-Layth.
Qiziq tomoni shundaki, Imom Molik huzurida va al-Layth shogirdlari huzurida keng ta’lim olgan Imom ash-Shofi’iy al-Layth Molikdan ko‘ra buyukroq faqih bo‘lgani haqida aytgan, ammo uning shogirdlari uni e’tiborsiz qoldirganlari rivoyat qilinadi.141
It is interesting to note that Imaam ash-Shaafi’ee who had studied extensively under Maalik and under al-Layth’s students was reported to have observed that al-Layth was a greater jurist than Maalik, but his students neglected him.141