همان‌گونه که دو اصطلاح بنیادی پیشین نیز معانی گوناگونی داشتند، اصطلاح عبادت هم معانی مختلفی دارد که همه با یکدیگر مرتبط‌اند. مفهوم اساسی‌ای که از ریشهٔ واژهٔ «عبد» برمی‌آید این است که: پذیرفتن برتری و سلطهٔ کسی غیر از خود، و دست کشیدن از آزادی و استقلال خویش به‌خاطر او.

Like the other two basic terms already dealt with, the term ’ibadah too has several different meanings, though all related to each other. The basic concept implied by the root word, ’abd, is that • Of acknowledging someone other than oneself as holding supremacy or enjoying over lordship and of abdicating one’s freedom and independence in big favour.

• ترک هرگونه مقاومت یا نافرمانی نسبت به او.

• Of relinquishing any resistance to or disobedience of him.

• از تسلیم کامل خود در برابر اقتدار او.

• Of surrendering oneself totally to his authority.

از آنجا که بردگی یا اسارت نیز معادل همان جایگاه است، نخستین معنایی که این واژه در ذهن هر عرب تداعی می‌کند همین عامل است، یعنی بردگی یا اسارت.

Since slavery or bondage too are tantamount to similar status, the first sense the word conveys to the mind of any Arab is of this very factor, namely, slavery or bondage.

از آنجا که وظیفهٔ اصلی بنده این است که از اربابش فرمان ببرد و خواسته‌هایش را اجرا کند، این واژه معنای تسلیم و اطاعت را نیز در خود دارد.

Also, since the primary role of a slave is to obey his master and carry out his wishes, the word also carries the sense of submission and obedience.

علاوه بر این، بنده نه تنها از نظر جسمی خود را تسلیم اراده ارباب خویش می‌کند، بلکه از نظر ذهنی نیز برتری او را می‌پذیرد. و اگر در همان حال احساس سپاس‌گزاری نسبت به مهربانی‌ها و لطف‌های او داشته باشد، به‌طور خودجوش تمایل پیدا می‌کند که برای بزرگداشت ارباب و نشان دادن احترام و توجه به او از حد معمول فراتر رود. او در شکل‌های گوناگون عمق وابستگی و تعهد خود را نشان می‌دهد و این کار را تا آنجا انجام می‌دهد که تقریباً به پرستش شبیه می‌شود؛ البته روشن است که این حالت تنها زمانی پدید می‌آید که، افزون بر بندگی جسمی، وابستگی ذهنی نیز وجود داشته باشد.

Next, a slave not only submits himself to the will of his master physically, but mentally too he accepts his supremacy, and if he at the same time has feelings of gratitude for his kindnesses and favours, he is inclined spontaneously to go out of his way in extolling the master and in showing respect and regard for him. He expresses and demonstrates his obligation in many ways to show his deep attachment, in a manner amounting almost to worship although, obviously, this comes into play only when, in addition to physical bondage, there is mental attachment too.

دو معنای دیگر نیز برای این واژه و مشتقات آن به کار می‌رود، اما این دو معنا فرعی‌اند و از این رو در این مرحله لازم نیست به آن‌ها پرداخته شود.

There are two other senses also in which the word or its derivatives are employed, but they are secondary, and hence it is not necessary to go into them at this stage.

با بررسی قرآن درمی‌یابیم که این واژه کاملاً در سه معنایی که پیش‌تر توضیح داده شد به کار رفته است، با این تفاوت که گاه هم معنای اول و هم معنای دوم مراد است، در جاهایی فقط معنای دوم، در جاهای دیگر فقط معنای سوم، و در جاهای دیگر هر سه معنا.

On studying the Qur'ān we find that, the word is used wholly in the three senses explained above, except that on occasion both the first and the second senses are implied, on others the second only, on still others the third only and, in yet other places, all the three.

نمونه‌هایی از کاربرد در معنای اول و دوم:

Here are examples of use in the first and second senses:

سپس ما موسیٰ و برادرش هارون را با نشانه‌های روشن (بر نبوّت خود) نزد فرعون و اشراف قومش فرستادیم، اما آنان از روی تکبّری که از قدرت‌شان برمی‌خاست، با ایشان سرکشی کردند. گفتند: «آیا به دو انسان مانند خودمان ایمان بیاوریم، با اینکه قوم ایشان بردگان ما هستند؟»

(i) Then We sent Musa and his brother Haroon, with clear proofs of their Prophethood to the Pharaoh and his nobles, but they treated them with disdain because of haughtiness born of power. ‘Should we,’ they said, ‘believe in two mere humans like ourselves, and that too of a nation which is in bondage to us?’ (al-Mu’minoon 23:45-47)

(ii) و فرعون موسی را به یاد آورد که از کودکی او را پرورش داده است، (و موسی پاسخ داد): «آن نعمتی که مرا به یاد می‌آوری، آیا جز این است که این امر تنها به سبب آن رخ داد که تو بنی‌اسرائیل را برده‌ی خود ساخته بودی (که اگر آن نبود، شاید هرگز در خانه‌ی تو نمی‌آمدم)؟»

(ii) And the Pharaoh reminded Musa of having reared him from his childhood, (to which Musa replied):‘as for the obligation you remind me of, is it not a fact that happened only because you had made the Bani Israel your slaves (but for which fact I may never have come into your household)?”’(ash-Shu’araa’ 26:23)

کلمات «عابدون» و «عبّدت» که در این دو آیه به کار رفته‌اند، به ترتیب بر بندگی، فرمانبرداری و اطاعت دلالت دارند. هنگامی که فرعون این واژه نخست را دربارهٔ قوم حضرت موسی و حضرت هارون به کار برد، مقصودش این بود که بنی اسرائیل بندهٔ مصریان و کاملاً تابع ایشان بودند. و زمانی که حضرت موسی (علیه السلام) واژهٔ دوم را در پاسخ فرعون به کار برد، مقصودش این بود که فرعون بنی اسرائیل را به بندگی کشیده و آنان را وادار به انجام خواسته‌هایش کرده بود.

The words ’aabidoon and ’abbadta employed respectively in the two verses imply bondage, submission, and obedience. When the Pharaoh used the first word in respect of Hazrat Musa and Hazrat Haroon’s nation, what he meant was that the Bani Israel were in bondage to the Egyptians and fully subservient to them. And, when Hazrat Musa (on whom be peace), used the second word in reply to the Pharaoh, he meant that the latter had enslaved the Bani Israel and made them do his bidding.