بردباری یعنی در نبردی که با نفس خویش داری پیروز شوی. بردباری خویشتنداری و بازایستادن است. این صفتی برجسته از رحمت و صبر است و زیبایی اسلام را در ابعاد گوناگون بازمی‌تاباند. الله، البته، الحلیم (بردبار) است. بندگان او نافرمانی‌اش می‌کنند، غیر او را می‌پرستند و به او کافر می‌شوند، اما او باز هم به آنان روزی می‌دهد و به ایشان اجازه می‌دهد که از روزی‌های او در آفریده‌هایش بهره‌مند شوند. الله، در رحمت بی‌پایانش، به گناهکار مهلت می‌دهد، او را در یافتن راه بازگشت یاری می‌رساند و با بخشایش به استقبال گناهکار می‌رود. اینکه انسانی تمام عمر در برابر الله گناه کند و در لحظه‌ای پایانی به سوی الله هدایت یابد و سپس با بخشایش روبه‌رو شود، بازتابی از کامل‌ترین بردباری الله است.

To be forbearing is to win a war against your own ego. Forbearance is self-control and restraint. It is a hallmark of mercy and patience and reflects the beauty of Islam on many levels. Allāh of course is Al-Ḥalīm (The Forbearing One). His creation disobey Him, worship other than Him, disbelieve in Him, but He still provides for them, allowing them to make use of His provisions in His creation. Allāh, in His infinite Mercy grants respite to the sinner, assisting him to find his way back and receiving the sinner with forgiveness. That a person could sin against Allāh for the entirety of a life and find guidance back to Allāh at a final moment, and then to be met with forgiveness is reflective of Allāh’s most perfect forbearance:

۳:۱۵۵ - کسانی از شما که روزی که دو گروه با هم درگیر شدند پشت کردند، شیطان تنها به سبب برخی از اعمالشان آنان را به لغزش انداخت. خداوند اکنون از آنان درگذشته است؛ خداوند بسیار آمرزنده و بردبار است.

3:155 - As for those of you who turned away on the day the two armies met in battle, it was Satan who caused them to slip, through some of their actions. God has now pardoned them: God is most forgiving and forbearing.

2:263 - سخنِ نیک و گذشت بهتر است از صدقه‌ای که پس از آن آزاری به دنبال داشته باشد؛ و خداوند بی‌نیاز و بردبار است. برخی از پیامبران در قرآن به پایبندی به بردباری شناخته شده‌اند، مانند ابراهیم در ارتباط با آرزوی او برای آمرزش پدرش.

2:263 - A kind word and forgiveness is better than a charitable deed followed by hurtful [words]: God is self-sufficient, forbearing. Some Prophets in the Qur’ān were noted for their observance of forbearance such as Ibrāhīm in relation to his desire that his father be forgiven.

۹:۱۱۴- ابراهیم برای پدرش طلب آمرزش کرد، زیرا به او وعده‌ای داده بود، اما هنگامی که دریافت که پدرش دشمن خداست، از او بیزاری جست.

9:114- Abraham asked forgiveness for his father because he had made a promise to him, but once he realized that his father was an enemy of God, he washed his hands of him.

ابراهیم علیه‌السلام دلی نرم و بردبار داشت.

Abraham was tender-hearted and forbearing.

بسیاری از چیزها می‌توانند مانع از گفتگوی سازنده با دیگران شوند، مانند بدرفتاری، پرخاشگری، بی‌صبری و تمسخر. برای مسلمان، مهم است که به یاد داشته باشد که باید تمام تلاش خود را به کار گیرد تا بهترین اخلاق را از خود نشان دهد.

There are many things that can impede a productive engagement with another, such as, bad mannerisms, aggression, impatience and mockery. For the Muslim, it is important to remember that he or she should do his utmost to ensure that the best of character is displayed.

اخلاق نیکو نشانهٔ بارز مسلمان است، و برای مسلمان تأکید بیشتری در این زمینه وجود دارد، زیرا او با رفتار خود اسلام را معرفی می‌کند. هنگامی که پیامبر ﷺ معاذ بن جبل (رضی الله عنه) را به یمن فرستاد تا مسیحیان را به اسلام دعوت کند، به او سفارش کرد که کار را بر مردم آسان بگیرد: «آسان بگیر و سخت مگیر. مژدهشان ده و مایهٔ رمیدنشان از خود مشو.» 118 معاذ گفت: «آخرین سفارشی که پیامبر ﷺ به من کرد، هنگامی که پایم را بر رکاب نهاده بودم، این بود: "و اخلاقت را نیکو کن ای معاذ بن جبل!"» این سفارش الگویی است و پایه‌ای برای انتقال مؤثر پیام اسلام به شمار می‌رود.

Excellent character is the hallmark of a Muslim, and for the Muslim there is an added emphasis since he is presenting Islam with his conduct. When the Prophet (peace be upon him) dispatched Mu´ādh ibn Jabal (Allāh be pleased with him) to Yemen to call the Christians to Islam he advised him to make things easy for the people – ‘Make things easy, and don’t make things hard. Give them good news and don’t make them run away from you.” 118 Mu´ādh commented, “The last piece of advice the Prophet gave me, as I placed my foot on the saddle was “And make excellent your character O Mu´ādh ibn Jabal!” The advice is paradigmatic and lays the foundation for effective communication of the message of Islam.

شخصیت یک انسان می‌تواند زبانی گویاتر و رساتر از کلمات داشته باشد و اثری ماندگارتر از سخنان گفته‌شده بر جای گذارد. مردم بیشتر آنچه را گفته شده به یاد می‌آورند، نه آن‌قدر که چگونه گفته شده است. افزون بر این، اخلاق نیک تکمیل‌کنندهٔ شخصیت انسان است. این آشکارترین ویژگی اوست و به‌خاطر آن است که دوست داشته یا منفور می‌شود. ابن القیم گفت: «تمام دین، اخلاق نیک است. پس هر کس در اخلاق نیک از شما پیشی گیرد، در دین از شما پیشی گرفته است.»119

A person’s character can speak a much better and more vocal language than words, leaving a far lasting impression than words spoken. People tend to remember not so much what was said, but how it was said. Furthermore, a good character is the completion of a person. It is his most manifest attribute and for it he is loved or loathed. Ibn al-Qayyim said, “The entire religion is good character. Whoever therefore outdoes you in good character has outdone you in the religion.”119

بسیاری از دستورهای پیامبرانه درباره نمایان ساختن اخلاق نیکو وجود دارد. پیامبر ﷺ فرمودند که نزدیک‌ترین مردم به او و محبوب‌ترین آنان نزد او در روز قیامت، کسانی خواهند بود که نیکوترین اخلاق را داشته‌اند. ایشان فرمودند که هیچ چیزی در ترازوی مؤمن در روز قیامت سنگین‌تر از اخلاق نیکو نیست. اگر مسلمان اخلاق زیبایی در وجود خود داشته باشد، این بارزترین نشانه تأثیر هدایت اسلامی بر اوست. سخن گفتن و شنیدن، صبر، بردباری و آرامش درونی او از ظاهرش فراتر می‌رود و زیبایی دعوتی را که با زبان به آن فرا می‌خواند، بازتاب می‌دهد. ابن بطّال گفت: «از ویژگی‌های اخلاقی مؤمن این است که بال‌های فروتنی را برای مردم فرود آورد، سخنی نرم بگوید و از درشتی در گفتار با ایشان دست بردارد، و این از قوی‌ترین وسایل محبت خالصانه است.»120

There are many Prophetic instructions pertaining to the displaying of good character. The Prophet (peace be upon him) mentioned that the closest people to him and the most beloved to him on the Day of Judgement will be those who had the best character. He said that there is nothing that is heavier on the scale of a believer on the Day of Judgement than a good character. If the Muslim carries within him a beautiful character, it will be the most observable reflection of the effect of Islamic guidance on him. His speaking and listening, patience, forbearance and inner calm transcends his landscape and reflects the beauty of the call he is verbally presenting. Ibn Baṭṭāl said: “In line with the character of a believer is to lower the wings of humility unto mankind, to have gentle speech, and leaving off roughness in speech to them, and that is from the strongest means of sincere affection.”120

مسلمان به یاد دارد که خودش را خدمت نمی‌کند. او برای خودنمایی درباره‌ی الله سخن نمی‌گوید. اگرچه مسلمان، متناسب با بافت پیرامونش، خود را با شرایط و آداب موقعیتش تطبیق می‌دهد و آن‌ها را ارج می‌نهد، نباید هدف خود را که نمایاندن زیبایی تعالیم اسلامی است از یاد ببرد. این حتی اگر در هر لحظه با تکبر، تحقیر و استهزا روبه‌رو شود یا در برابر زیرکی و مهارت استدلال دیگری مغلوب گردد. مسلمان بر صبر پایبند می‌ماند و به یاد دارد که دل‌های مردم را نه او، بلکه الله دگرگون می‌سازد.

The Muslim remembers that it is not himself that he is serving. It is not for the purpose of self-aggrandisement that he speaks about Allāh. Though the Muslim, relevant to his contextual surrounding, adapts and appreciate the protocols of his circumstance, he must not lose sight of his purpose of reflecting the beauty of Islamic teachings. This is even if he is, at any moment, faced with arrogance, disdain and mockery or is overwhelmed with another’s wit and argumentative skill. The Muslim holds on to patience and remembers that it is not he who changes anyone’s heart, but that it is Allāh who turns hearts.

گاهی یک نمایش بزرگواری می‌تواند بسیار گویاتر از یک استدلال پیچیده باشد. در قلب هر گفت‌وگو، درست همان دلی جای دارد که در پی یک خوی نیکو می‌گردد. این می‌تواند نشان دهد که مردم نه تنها خواهان هدایت شدن، بلکه خواهان یافتن راهنمایی شریف و باوقار در میان خود هستند. حسن بصری گفت:

Sometimes a display of magnanimity can be far more expressive than a sophisticated argument. At the heart of a discussion is precisely a heart, one that searches for a beautiful character. It might show that people want not only to be guided, but to find an honourable guide in their midst. Al-Ḥasan al-Baṣrī said:

«مؤمن بردبار است؛ حتی اگر با او نادانی شود، خود نادانی نمی‌کند. او بردبار است و به دیگران ستم نمی‌کند. اگر به او ستم شود، می‌بخشد. از مردم نمی‌برد؛ و اگر از او بریده شود، آشتی می‌کند. او بخل نمی‌ورزد.

“The believer is forbearing; he does not behave ignorantly even if ignorance is done unto him. He is forbearing and does not wrong others. If he is wronged then he forgives. He does not cut off from people; and if he is cut off then he reconciles. He does not show miserliness.

و اگر با او بخل ورزیده شود، در عوض صبر می‌کند.121

And if he is shown miserliness, then he instead shows patience.”121

یکی از زیباترین نمونه‌های چنین بردباری‌ای در اخلاق برجستهٔ پیامبر ﷺ دیده می‌شود، آنگاه که با یک بادیه‌نشین ناخشنود روبه‌رو شد:

A beautiful example of how such forbearance was demonstrated is found in the most excellent character of the Prophet (peace be upon him) when met by a disgruntled Bedouin:

«من همراه با رسول الله ﷺ راه می‌رفتم و ایشان ردایی نجرانی با حاشیه‌ای ضخیم بر تن داشتند. یک اعرابی به ایشان رسید و ردا را چنان سخت کشید که دیدم این کشیدن شدید، اثر حاشیه‌ی ردا را بر پوست گردن رسول الله ﷺ بر جای گذاشت. و او (اعرابی) گفت: ای محمد ﷺ، دستور بده از مال خدا که در اختیار توست، به من عطا شود. رسول الله ﷺ به او توجه کرد و لبخند زد، سپس دستور داد برای او عطایی (توشه‌ای) داده شود.»122

“I was walking with the Messenger of Allāh (peace be upon him) and he had put on a mantle of Najrān with a thick border. A bedouin met him and pulled the mantle so violently that I saw this violent pulling leaving marks of the border of the mantle on the skin of the neck of the Messenger of Allāh (peace be upon him). And he (the bedouin) said: Muḥammad, issue command that I should be given out of the wealth of Allāh which is at your disposal. The Messenger of Allāh (peace be upon him) turned his attention to him and smiled, and then ordered for him a gift (provision).”122

در روایتی دیگر، یاران پیامبر (ﷺ) آماده بودند که آن اعرابی را به سبب گستاخی‌اش با دست و زبان سرزنش کنند، اما پیامبر (ﷺ)

In another narration, the Prophet’s (peace be upon him) companions were prepared to physically rebuke the Bedouin for his impudence, but the Prophet (peace be upon him)

...آنان را بازداشت و نشان داد که آموزه‌ای مبتنی بر مهربانی و بردباری می‌تواند بسیار معنادارتر و تحول‌آفرین‌تر برای همگان باشد تا انتقام‌گیری. پیامبر ﷺ

stopped them and showed that a teaching based on kindness and forbearance can be far more meaningful and transformative for all than retaliating. The Prophet (peace be upon him)

«با آنچه بهتر است دفع کن.» وَهْب بن مُنَبِّه گفت: «دانش دوستِ صمیمیِ مؤمن است، و بردباری وزیر اوست، و خِرد دلیلِ اوست، و کردار ارزشِ اوست، و صبر پیشوای اوست، و مهربانی پدرِ اوست، و نرمی برادرِ اوست.»123

repelled with what was better. Wahb ibn Munabbih said, “Knowledge is the close friend of the believer, and forbearance is his minister, and intelligence is his proof, and actions are his worth, and patience is his leader, and compassion is his father, and gentleness is his brother.”123

یکی از نمونه‌های برجستهٔ رفتار پیامبر ﷺ با دشمنانش که روحیهٔ گذشت و صبر را نشان می‌دهد، در جنگ احد دیده می‌شود. روایت شده که در جنگ احد، رسول خدا ﷺ هنگامی که دشمنانش چهرهٔ مبارکش را زخمی کردند، دعا کرد و فرمود: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَوْمِي فَإِنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ»، یعنی: «خدایا، قوم مرا بیامرز که نمی‌دانند.»124

A great demonstration of the Prophet’s (peace be upon him) dealing with his enemies in a way that reflects a spirit of magnanimity and patience is seen in his conduct at the battle of Uḥud. It is reported that during the Battle of Uḥud, the Messenger of Allāh (peace be upon him) said, “O Allāh, forgive my people for they do not know,” he voiced his supplication when his enemies slashed his face.”124

از این مطلب آشکار می‌شود که پیامبر ﷺ نسبت به رستگاری حتی دشمنانش دلسوزی واقعی داشت. این توصیف شبیه مردی است که در سورۀ یس توصیف شده که از دور شتابان آمد تا خبر را به قومش برساند که از فرستادگان خدا پیروی کنند. هنگامی که با خشم بر او حمله کردند، دغدغه‌اش قوم خود و رستگاری آنان بود.

What emerges is the Prophet’s (peace be upon him) genuine concern for the salvation even of his enemies. Such description is akin to the man described in Sūrah Yāsīn who came running from afar to deliver news to his people to follow the Messengers of Allāh. As they struck him in anger, his concern was for his people and their salvation:

36:25 - من به پروردگارتان ایمان آوردم، پس به سخن من گوش فرا دهید.

36:25 - I believe in your Lord, so listen to me .

36:26 - به او گفته شد: «وارد بهشت شو». پس گفت: «ای کاش قوم من می‌دانستند».

36:26 - He was told, ‘Enter the Garden,’ so he said, ‘If only my people knew’.

‘عمرو بن العاص (رضی اللہ عنہ) نے فرمایا: «بردبار وہ نہیں جو صرف انہی کے ساتھ بردباری کرے جو اس کو برداشت کرتے ہیں اور جو اس کو گالی دے اس کو گالی دے۔ بلکہ حقیقی بردبار وہ ہے جو انہی کے ساتھ بھی بردباری کرے جو اس کو برداشت کرتے ہیں اور انہی کے ساتھ بھی جو اس کو گالی دیتے ہیں۔»125

‘Amr ibn al-‘As (Allāh be pleased with him), said, “The truly forbearing one is not one who is forbearing to those who tolerate him but insults whoever insults him. Rather, the truly forbearing one is forbearing to both those who tolerate him and to those who insult him.”125

علی بن ابی طلحه روایت کرده است: ابن عباس آیه‌ی «نیکی و بدی یکسان نیستند» را تفسیر کرد.

‘Alī ibn Abī Ṭalḥa reported: Ibn Abbās explained the verse, “Good and evil cannot be equal.

[پیامبر]، بدی را با آنچه نیکوتر است دفع کن، و آنگاه کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی خواهد شد» (۴۱:۳۴)؛ که معنایش این است: «خداوند به مؤمنان فرمان می‌دهد که هنگام خشم شکیبا باشند، در برابر نادانی بردبار باشند و هنگام آزار دیدن ببخشند. اگر چنین کنند، خداوند ایشان را از شیطان نگاه می‌دارد و دشمنانشان را چنان مطیع ایشان می‌سازد که همچون دوستانی نزدیک شوند.»126

[Prophet], repel evil with what is better and your enemy will become as close as an old and valued friend” (41:34) that it means, “Allah commands the believers to be patient when they feel angry, to be forbearing when confronted with ignorance, and to forgive when they are mistreated. If they do this, Allah will save them from Satan and subdue their enemies to them until they become like close friends.”126