تحقیرِ انسانی (dehumanisation) دیگران را با «هویتی مخدوش» داغ‌ننگ می‌زند. سالخوردگان، ناتوانان جسمی و افراد دارای ناتوانی ذهنی هرکدام می‌توانند هدف دیگری‌سازی قرار گیرند، زیرا ممکن است نامناسب اجتماعی و ناتوان تلقی شوند. گروهِ دیگری‌شده بی‌ارزش انگاشته می‌شود، شخصیتش نادیده گرفته می‌شود و در برابر تبعیض آسیب‌پذیر می‌گردد. اگرچه آنچه پایگاه اجتماعی پایین‌تری دارد گاه به جمعیت‌شناسی و فرهنگ بستگی دارد، معلولان، دیوانگان، سالخوردگان و کسانی که زشت یا بدشکل‌اند، اغلب از سوی جامعه نادیده گرفته شده و دیگری‌شده‌اند.

Dehumanisation stigmatises others with a “spoiled identity”. The elderly, infirm and mentally challenged can each become targets of Otherness since they can be viewed as socially inadequate and inept. The Othered group is devalued, depersonalised and susceptible to discrimination. Though what is seen as having lesser social status is sometimes relative to demographics and culture, the disabled, insane, elderly, and unattractive or disfigured often comprise of society’s neglected and Othered.

جامعه شبکهای پیچیده از انسانهای بیشماری است که هر یک تجربههای زندگی متفاوتی دارند و در شرایط گوناگونی شکل گرفتهاند. در جامعهای که سلامتی، منزلت اجتماعی و امتیازات، عوامل اصلی تعیین موفقیت به شمار میروند، کسانی که از این ویژگیها بهرهمند نیستند، از قافله جا میمانند. به این معنا که افرادی که سالم نیستند، فقیرند و در حاشیه جامعه قرار دارند، اغلب بار ظلم دیگران را به دوش میکشند، چه این ظلم آشکار باشد و چه پنهان. بسیاری از یاران پیامبر ﷺ به همین گروه اخیر تعلق داشتند.

A society is a complex mesh, a myriad of people with distinct life experiences and shaped by different circumstances. In a society where health, status and privilege are the main factors denoting success, those who do not enjoy these traits fall by the way side. That is, those who are not healthy, who are poor and socially marginalised can often bear the brunt of other’s unjust treatment, whether explicit or implicit. Many of the Prophet’s companions belonged to this latter group.

یکی از این یاران، جُلَیْبِیب بود که به سبب کوتاه‌قدی‌اش این نام را داشت؛ «جُلَیْبِیب» تصغیرِ واژهٔ «جِلْبَاب» است که به معنای بسیار کوچک‌اندام است. با ظاهری کوتوله‌مانند، او را «دَمِیم» نیز توصیف کرده‌اند که به معنای زشت و ناخوشایند در قیافه است. آنچه جُلَیْبِیب را بیش از پیش طرد‌شده می‌کرد، این بود که ریشهٔ خانوادگی‌اش ناشناخته بود. در جامعه‌ای که به نسب و منزلت اجتماعی خود می‌بالید، فقدان جایگاه، بی‌اطلاعی از نسب، پدر و مادر و قبیلهٔ جُلَیْبِیب، معلولیتی سنگین به شمار می‌رفت. و این وضع با ظاهر او بدتر می‌شد. طردشده و مورد ترس، جُلَیْبِیب بیشتر روزگارش را تنها و دور از دیگران می‌گذراند. با این حال، پیامبر ﷺ توجهی شگفت‌انگیز به این یار خود نشان داد و الگویی از آموزش را پی‌ریخت که با تثبیت نگاه «دیگری‌سازی» نسبت به کسانی که متفاوت یا طردشدهٔ اجتماعی تلقی می‌شدند، مقابله می‌کرد. الگوی نبوی بر همراهی راستین با همه، با وجود تفاوت در ظاهر یا جایگاه اجتماعی، تأکید داشت. این الگو بر پرورش بینشی گسترده‌تر نسبت به نیازهای طردشدگان تأکید می‌ورزید.

One such companion, Julaybīb was so named due to his small growth, Julaybīb a derivative of the word jalbab (very small grown). Dwarf-like in appearance, Julaybīb was also described as damim, which is ugly and hideous in his physical appearance. What made Julaybīb even more the outcast is that his familial roots were unknown. For a society which prided itself on lineage and social status, Julaybīb’s lack of position, information about his lineage, his parents or tribe was a grave disability. And this was made worse with his physical appearance. Ostracised and feared, Julaybīb spent much of his time alone and isolated from others. The Prophet (peace be upon him), however, demonstrated remarkable care for his companion and taught a model of learning which offset the entrenching of an Othering of those deemed as different and/or as a social outcast. The Prophetic model stressed upon genuine comradeship with all, despite differences in physical appearance or social positioning. It stressed upon the development of a broad(er) insight into the needs of the ostracised.

این روایت از آن جهت نمونه‌ای درخشان است که چارچوب‌های «شایستگی» و «ناشایستگی» را در کنار هم قرار می‌دهد. پیامبر ﷺ نشان داد که رهبری راستین فراتر از وفاداری‌های گروهی و دسته‌بندی‌ها می‌نگرد و انسان را بر پایه ویژگی‌های درونی‌اش جایگاه می‌دهد.

The following narration is exemplary for the way it juxtaposes the frames of worthiness and unworthiness. The Prophet (peace be upon him) showed that true leadership looks beyond group loyalties and cliques, but instead positions man in light of his or her internal qualities.

از آنجا که پیامبر ﷺ دربارهٔ جُلَیبیب پرس‌وجو کرد، در حالی که دیگران چنین نکردند، نشان می‌دهد که به رسمیت شناختن آشکار دیگران چگونه می‌تواند عدم تعادلی را که دگرسازی ایجاد می‌کند، به سوی تعادل بازگرداند.

Since the Prophet (peace be upon him) enquired about Julaybīb, even though others did not, shows how open acknowledgement of others tilts the imbalance that Othering can create.

از انس (رضی الله عنه) روایت شده است که زنی که کمی عقلش ناقص بود، گفت: «ای فرستادهٔ خدا! مرا با تو کاری است که می‌خواهم آن را با تو در میان بگذارم.» پیامبر ﷺ فرمود: «ای مادر فلانی! هر راهی را که می‌خواهی انتخاب کن تا در آن راه با تو بروم و نیازت را بشنوم و برآورده کنم.» پس او با آن زن در یکی از راه‌ها رفت تا نیازش برآورده شد.47

It is narrated on the authority of Anas (Allāh be pleased with him) that a woman, somewhat mentally defected, said, “O Messenger of Allāh! I have a need that I want you to meet. He responded, “Yā Umm Fulān (O mother of so and so), choose the way you like to walk in so that I may know your need and meet it.” He walked with her in some route until she had her need fulfilled.47

این روایت از جهات گوناگون ژرف است و برای نحوه برخورد ما با دیگران، از جمله با مردان و زنانی که با برخی بیماری‌های روانی روبه‌رو بوده‌اند یا کسانی را می‌شناسند که چنین بوده‌اند، اندیشه‌های بسیاری به دست می‌دهد. زنی که نزد پیامبر ﷺ آمد، با درخواستی آمد که پیامبر ﷺ به یکی از نیازهایش رسیدگی کند. آنچه از همان آغاز توجه را جلب می‌کند، شیوه‌ای است که پیامبر ﷺ با آن زن سخن گفت. در آغاز سخن پیامبر ﷺ چیزی بزرگ‌منشانه وجود دارد. ایشان او را خطاب کرد: «یا أمَّ فلان». آنچه از این خطاب برمی‌آید، جایگاه دادن به آن زن در چارچوبی از ارزشمندی و احترام است. این زن از پیش کسی مهم بود، کسی که به او اتکا می‌شد، ارج نهاده می‌شد و خود پیش‌تر اهمیت یافته بود. او مادر بود، و پیش از آنکه به‌خاطر ناتوانی ذهنی‌اش کم‌ارزش یا متفاوت دیده شود، مادر بود. خطاب کردن دیگران با عناوین احترام‌آمیز، از ویژگی‌های اساسی ادب و آداب گفت‌وگو است.

This narration is profound in many ways and provides us with much to think about in relation to our dealing with others, such as men and women we might encounter who have suffered with some mental illness or who know others who have. The woman who came and approached the Prophet (peace be upon him) came with a request that the Prophet (peace be upon him) tend to one of her needs. What stands out at the beginning is the way the Prophet (peace be upon him) addressed that woman. There is something ennobling in the Prophet’s opening address. He addressed her, “Yā umm fulān”. What this seems to connote is a positioning of the woman in a frame of worthiness and respectability. The woman was already someone important, someone to be dependent on, valued and who had already gained importance. She was a mother and a mother before she might have been considered less or different because of her mental disability. Addressing others with titles of respect is an essential feature of politeness and etiquette in conversation.

با استفاده از کلماتی مانند «آقا»، «خانم» یا «سرکار»، یا با مؤدبانه پرسیدن نام مخاطب، و خطاب قرار دادن او با نامش همراه با عبارت «اگر اجازه بفرمایید»، فضایی از ادب و احترام میان شما ایجاد می‌شود. این کار به ما امکان می‌دهد که یکدیگر را انسانی‌تر ببینیم و تعامل‌مان را شخصی‌تر کنیم.

Using words such as “sir”, “madam” or “ma’am”, or to politely ask the addressee their name, and to call them by their name followed by “if I may” opens up an air of politeness and respect between you. This allows us to humanise one another and personalise our interaction.

در روابط خود باید زیبایی رحمت، فروتنی و اهتمام اسلامی را نشان دهیم و دستور پیامبر ﷺ را در نظر داشته باشیم که «رحمت عام» را برای همگان متجلی سازیم. اندرز عمر به ابوعبیده بن الجراح در اینجا آموزنده است، زیرا از پاکی قلب در ارتباط با حضور اجتماعی حکایت دارد؛ و به ویژه در میان جامعه‌ای نوپا. هنگامی که ابوعبیده عمر را به سبب بی‌اعتنایی‌اش به لباسش سرزنش کرد، امید داشت که عمر خود را به شیوه‌ای شایسته‌تر و به‌ویژه با توجه به آن مناسبت (نخستین ورودش به بیت‌المقدس) عرضه کند، عمر پاسخ داد: «الله ما را با اسلام گرامی داشت. اگر اکنون در چیزی که الله ما را به آن گرامی نداشته، عزت بجوییم، او ما را خوار خواهد کرد.»53

In our relationships, we must show the beauty of Islamic compassion, humility and concern and consider the Prophet’s instruction to embody a “general mercy” for all. ‘Umar’s admonition to Abū ‘Ubayda ibn al- Jarrāḥ is instructive here for what it relays of purity of heart in relation to social presence – and particularly among a new community. When Abū ‘Ubayda rebuked ‘Umar for his lack of concern for his clothing, hoping ‘Umar would have presented himself in a more fitting manner and particularly in light of the occasion (his first entry into Jerusalem), ‘Umar replied: “Allāh honoured us with Islam. If we now seek honour in anything Allāh had not honoured us with, He will disgrace us.”53

لباس پوشیدن و خوش‌پوش بودن مهم است، اما نشانه‌ی ارزش انسان نیست. در دنیایی پر از ناامنی‌ها و خودنمایی‌های رقابت‌جویانه، مسلمان باید به تصویر خویش توجه داشته باشد، اما هرگز به خاطر ظاهر دیگران آنان را داوری نکند. هر انسانی به‌خودی‌خود ارزشمند است، زیرا فرزندان آدم‌اند، و اسلام هر انسان را در جایگاهی ارجمند می‌نهد، شایسته‌ی شنیدن ندای پیامی آزادی‌بخش و والا.

Clothing and dressing well is important, but is not an indicator of our worth. In a world of insecurities and competitive grandiosities, the Muslim should be mindful of his own self-image and never judge others on account of their image. Each person is valuable in and of themselves as the children of Ādam and Islam holds each human in an esteemed position, worthy of hearing the call of a most liberating message.

در سال ۲۰۱۲، تیمی از دانشجویان اخلاق رسانه در دانشگاه دی‌پال، از مردی بی‌خانمان در شیکاگو به نام رون (رونالد) دیویس فیلم گرفتند. این ویدیو که در سال ۲۰۱۳ بارگذاری شد، به سرعت در فضای مجازی پربیننده شد و از آن زمان میلیون‌ها نفر آن را دیده‌اند. رون دیویس در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۹ درگذشت. برای ما مهم است که به سخنان رونالد توجه کنیم؛ سخنانی ساده، اما بسیار تأثیرگذار. او با جزئیاتی دردناک توضیح داد که چگونه اغلب عابران خیابان او را مسخره می‌کردند، نادیده‌اش می‌گرفتند و به او توهین می‌کردند، در حالی که گدایی می‌کرد. مردم اغلب به او می‌گفتند: «برو دنبال کار، ولگرد!» و او غالباً پاسخ می‌داد: «یک لحظه صبر کن، من ولگرد نیستم. من یک انسانم.» رون که اشک‌هایش را نگه می‌داشت، توضیح داد: «مهم نیست مردم درباره‌ام چه فکری می‌کنند، من می‌دانم که قبل از هر چیز یک انسانم.»۵۴ رونالد می‌دانست که بی‌خانمان است، اما می‌دانست که انسان است و می‌دانست که حق اوست که انسانیتش محترم شمرده شود و مورد احترام قرار گیرد، حتی اگر دیگران توان یا تمایل نداشتند که از نظر مالی به او کمک کنند. رونالد در ژرفای وجودش می‌دانست و احساس می‌کرد که انسان‌ها سزاوار کرامت‌اند. رونالد هیچ‌کس نبود که نادیده گرفته شود. ما مسلمانان باید سهم خود را ادا کنیم تا آرمانی والاتر را منعکس کنیم؛ آرمانی که در آن به هر کسی که با او ارتباط برقرار می‌کنیم، با صمیمی‌ترین توجه رفتار شود.