تعصب و طرد و کنار زدن دیگران از بزرگ‌ترین موانع همبستگی اجتماعی است.

Prejudice and ostracising others is one of the greatest impediments to social cohesion.

محققان دریافته‌اند که نوزادان در ساعات نخست زندگی خود، اگر صدای گریه‌ی نوزادان دیگر را بشنوند، خودشان نیز گریه می‌کنند. آنان این پدیده را تقلید می‌نامند، یعنی عمل تقلید از ابراز احساسات دیگران، که در این مورد الگوهای اندوه است. این شکلی ابتدایی از همدلی است. بر اساس نظریه‌ی سرایت هیجانی ابتدایی، انسان به‌صورت ناخودآگاه و خودجوش، حالات هیجانی بدنی، چهره‌ای یا صوتی دیگری را تقلید می‌کند. برای بیننده، این امر نشان‌دهنده‌ی درک و پذیرش رنج دیگری است. این نمونه‌ی تقلید در نوزادان چنین می‌نماید که انسان‌ها با گرایش به تعصب و پیش‌داوری متولد نمی‌شوند؛ بلکه این گرایش چیزی است که آموخته می‌شود. اگر ما به‌طور ذاتی مستعد نشان دادن تعصب نسبت به یکدیگر بودیم، به طرد کردن، آزار دادن، قربانی ساختن، نفرت ورزیدن و کشتن، جهان ما به سادگی از کار می‌افتاد و پیش از این هم یکدیگر را نابود کرده بودیم. تعصب چیزی است که آموخته می‌شود و از این رو می‌توان آن را نیز ناآموخت. هری بریجز گفت: «هیچ‌کس هرگز متولد نشده است که دشمن سیاهپوستان، دشمن یهودیان یا دشمن هر گروه دیگری باشد. طبیعت از دخالت در چنین اعمال خودویرانگری سر باز می‌زند.»36

Researchers have found that during their first hours of life, babies will cry if they hear other babies crying. They call this mimicry, the act of mimicking emotional expressions of others - in this case, the patterns of grieving. It is a rudimentary form of empathy. According to the theory of primitive emotional contagion, one unconsciously and spontaneously mimics the emotional bodily, facial or vocal expressions of another. For the audience it suggests an acknowledgement of the other’s distress. This example of mimicry in babies appears to suggest that humans are not born with a disposition towards prejudice; it is instead something they learn. If we were predisposed to show prejudice to one another, to ostracise, bully, victimise, hate and kill, our world would simply cease to function, we would readily have destroyed each other. Prejudice is something we learn, and it is therefore something we can also unlearn. Harry Bridges said, “No one has ever been born a Negro hater, a Jew hater, or any other kind of hater. Nature refuses to be involved in such suicidal practices.”36

رابطهٔ اسلام با دیگر نظام‌های ایمانی و اعتقادی همواره پیچیده و چندوجهی بوده است. از آغاز ظهور اسلام، مسلمانان با غیرمسلمانان و فرهنگ‌های آنان ارتباطی معنادار برقرار کردند. ژاک واردنبورگ می‌نویسد: «تمدن مسلمانان از آغاز پیدایش خود، همواره در ارتباطی پیوسته با دیگر فرهنگ‌ها و تمدن‌ها بوده است.

The relationship between Islam and other faith and belief systems has always been intricate and multifaceted. From the advent of Islam, Muslims established meaningful contact with non-Muslims and their cultures. Jacques Waardenburg describes: “Since its inception the Muslim civilization has been in continuous relationship with other cultures and civilizations.

این سرزمین از اقیانوس اطلس تا اقیانوس آرام گسترده است و از مناطقی می‌گذرد که مدت‌ها حامل فرهنگ‌ها بوده‌اند. در نتیجه، مسلمانان با ادیان بسیاری در تماس قرار گرفته‌اند.

It extends from the Atlantic to the Pacific Oceans and through regions which have long been carriers of culture. As a consequence, Muslims have come into contact with many religions.

ممکن است کسی نه تنها به شکل‌های گوناگون مسیحیت و یهودیت، چه در داخل و چه در خارج از خاورمیانه، بیندیشد، بلکه به زرتشتی‌گری و مانوی‌گری، هندوئیسم و حتی بودیسم نیز فکر کند، چه رسد به ادیان بی‌سواد در بسیاری از نقاط آسیا و آفریقا.37

One may think not only of various forms of Christianity and Judaism inside and outside the Middle East but also of Zoroastrianism and Manicheism, Hinduism, and even Buddhism, not to speak of non-literate religions in many parts of Asia and Africa.”37

اگرچه قرآن کریم بر ارزش حقیقی اسلام، پیامبر آن (صلی الله علیه و سلم) و راه بندگی خداوند بسیار تأکید دارد، اما از وجود دیگرانی نیز خبر می‌دهد که دیدگاه‌ها، شیوه‌های زندگی، ادیان، نژادها، زبان‌ها و تمدن‌هایی متفاوت دارند. جامعه بشری یک جامعه واحد است، اما انسان‌ها همچنان در اختلاف به سر می‌برند، «مگر کسانی که پروردگارت به ایشان رحم کرده است، و برای همین آنان را آفریده است» ({11:118-119}). برخی مفسران این امر را به توانایی انسان در اختلاف فکری با یکدیگر مربوط می‌دانند.38

Though the Qur’ān is very clear in stressing the truth value of Islam, of its Prophet (peace be upon him), and of the path servitude to God, it also informs us that there are others with differing views, lives, faiths, race, languages and civilisation. The human community is a single community but mankind continues to have differences – “except those on whom your Lord has mercy – for He created them to be this way” (11:118-119). Some commentators relate this to man’s ability to differ intellectually from one another.38

قرآن کریم میں نیک لوگوں، بدکار لوگوں اور غیر جانب دار لوگوں کی کئی قسمیں بیان ہوئی ہیں۔ ان میں بنی اسرائیل (یعقوب کی اولاد) جیسے گروہ بھی شامل ہیں جن میں نیک بھی تھے اور بدکار بھی۔ اسی طرح دیہاتی بدو، فقیر و سائل، قیدی، بچے، محتاج، بے گھر، پناہ گزین، چرواہے، مائیں اور بیویاں بھی ہیں۔ ان اور ان جیسے دیگر گروہوں کو قرآن کی غیر جانب دار اقسام کے طور پر دیکھا جا سکتا ہے۔

شخصیت‌های قرآن، از پیامبران و فرستادگان گرفته تا کسانی که به صفات مثبت استقامت و پرهیزگاری آراسته‌اند؛ متکبران و کسانی که با لجاجت انکار می‌کنند؛ مردان و زنان؛ کودکان و سالخوردگان؛ سالم و ناتوان، مجموعه‌ای بی‌شمار از تجربه‌های زندگی را شکل می‌دهند. درس‌هایی که در زندگی‌نامه‌های یاران پیامبر ﷺ و همچنین کافران قریش می‌یابیم، در واقع نمونه‌های بی‌پایانی از چگونگی تأثیر متقابل تجربه‌های زندگی گوناگون انسان‌ها بر یکدیگر به دست می‌دهد. گاه این تجربه‌ها یکدیگر را تکمیل می‌کنند و گاه با هم برخورد می‌یابند.

Personalities in the Qur’ān, from prophets and messengers; those endowed with positive qualities of uprightness and piety; the arrogant and obstinately rejecting; men and women; children and elderly; healthy and infirm - form a myriad of life experiences. The lessons we find in the biographies of the companions of the Prophet (peace be upon him), as well as the disbelievers of the Quraysh actually provide endless examples of how different people’s life experiences interact with one another. Sometimes complimenting and other times colliding.

قرآن می‌آموزد که خود زندگی در جریان دگرگونی است، و در هر سطحی از هستی انسان و در جهان قابل مشاهده، تغییر رخ می‌دهد. شب و روز یکی پس از دیگری می‌آیند، سیاره‌ها در مدار خود شناورند، و انسان از نیستی به مراحل گوناگون زندگی می‌رسد، از کودکی گرفته تا دیگر مراحل، و در وجود جسمی، توان ذهنی و آگاهی خود دگرگون می‌شود. مهم‌ترین دگرگونی هر شخص به ایمان و باور او مربوط است. همین واقعیت که مردم دگرگون می‌شوند، خود دلیلی بس است بر این‌که سرسخت‌ترین افراد نیز می‌توانند دل‌شان تغییر کند، و همچنین افراد بردبار و ملایم می‌توانند سرسخت شوند. مردم می‌توانند دین خود را تغییر دهند، ایمان بیاورند یا به کلی از ایمان دست بکشند. بر مسلمان لازم است که هرگز گمان نبرد که هیچ‌کس از هدایت دور است.

The Qur’ān teaches that life itself is in flux, that changes occur at every level of a person’s existence, and in our observable world. The night and day alternate, planets swim in orbit, from nothingness we pass through stages of life, of infancy, and man transitions in his physical being, his mental aptitude and in his consciousness. The most significant transitioning of any person relates to his or her faith and belief. The simple fact that people do transition is a proof enough that the most obstinate can have a turn of heart and so too can the forbearing and mild become obstinate. People can change faith, embrace faith and leave faith altogether. It is essential that the Muslim thus never assume that anybody is beyond guidance.

ممکن است چنین کنار گذاشتن یا طرد کردن کسی، او را غیرانسانی کند، زیرا این معنا را القا می‌کند که او قلبی ندارد، هر قدر هم فاسد باشد، که بتواند دگرگون شود و بازگردد، همان‌گونه که قلب خود ما می‌تواند تغییر کند و بازگردد.

To relegate anybody in such a way may be dehumanising of them since it suggests that they are void of a heart, however corrupt, that can alter and turn, just as our own can do.