ما اغلب این فرض را داریم که انسان عادی ممکن است به طور طبیعی با اسلام و مسلمانان سر ستیز داشته باشد یا خصمانه برخورد کند. البته همه ما اطلاعات رسانه‌ای را به شیوه‌های گوناگون پردازش می‌کنیم؛ کسانی هستند که بسته به پیشینه، ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و دغدغه‌های واقعی‌شان، بیشتر از دیگران در معرض کلیشه‌سازی قرار می‌گیرند. هنگامی که اسیری به نام ثُمامة بن اُثال (رضی‌الله عنه) تصمیم گرفت اسلام بیاورد، به پیامبر ﷺ گفت که هیچ چیزی برایش منفورتر از «سرزمین شما» نبوده، «اما اکنون سرزمین شما برایم محبوب‌ترین سرزمین‌ها شده است». این یعنی دیدگاه دیگرانگارانه‌اش نسبت به اسلام و مسلمانان نه‌تنها بر تصویرش از پیامبر ﷺ، بلکه بر سرزمینی که با پیامبر ﷺ پیوند دارد نیز اثر گذاشته بود. پیامبر ﷺ

We often make an assumption that the average man might be naturally confrontational or hostile to Islam and Muslims. We all, of course, process media information in different ways; there are those who might be more susceptible to stereotyping than others depending on their background information, demographics and genuine concerns. When the prisoner Thumāma ibn Uthāl (Allāh be pleased with him) decided to accept Islam, he said to the Prophet (peace be upon him) that there was nothing he despised more than “your land, but now your land has become the most beloved of lands to me”. This means that his Othering of Islam and Muslims effected not only his perception of the Prophet (peace be upon him), but also of the land associated with the Prophet (peace be upon him). The Prophet’s (peace be upon him)

چهرهٔ مبارکش، دینش و شهرش همه مایهٔ نگرانی ثُمامه بودند، اما خوی دگرگونکننده و بردباری پیامبر ﷺ فضای تازهای از فهم را برای این اسیر گشود. هرچند در آغاز گمان میکرد که پیامبر ﷺ در واقع میتواند او را بکشد، اما میدانست که آزادی او از اسارت نیز امکانپذیر است.

blessed face, his religion and city were all a point of concern for Thumāma, but the Prophet’s (peace be upon him) transformative character and forbearance opened a new space of understanding for the prisoner. Though he initially assumed that the Prophet (peace be upon him) could in fact have him killed, he also knew that his release from captivity was a possibility.

در تعاملمان با دیگران باید به یاد داشته باشیم که ما انسان‌ها بیشتر به چیزهای مشابهی آرامش می‌یابیم: نمایش‌هایی از مهربانی و رحمت. الله پیامبر ﷺ را تجسم خوی رحیمانه توصیف می‌کند: «و ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم.» (قرآن ۲۱:۱۰۷) رحمت، شفقت و همدلی ویژگی‌هایی به هم پیوسته‌اند از بهترین چیزهایی که همه مردم در پی آنند. ما رحمت را بر سختگیری، بردباری را بر خشم، و مهربانی را بر ستم ترجیح می‌دهیم. پیامبر ﷺ

In our engagement with others, we should remember that we as humans are mostly comforted by similar things – displays of kindness and mercy. Allāh describes the Prophet (peace be upon him) as an embodiment of merciful character: “And We have not sent you (O Muḥammad) except as a mercy to the worlds.” (Qur’ān 21:107) Mercy, compassion and empathy are interlinked features of the best of what all people seek. We prefer mercy over harshness, forbearance over rage, kindness over cruelty. The Prophet (peace be upon him)

پیامبر ﷺ به این امر دستور داد که مهربانی در هر موقعیتی به کار گرفته شود. یک بار به همسرشان عایشه (رضی الله عنها) آموزش داد: «مهربانی در چیزی یافت نمی‌شود مگر اینکه آن را زیبا می‌کند، و از چیزی برداشته نمی‌شود مگر اینکه آن را زشت می‌سازد.» الله خود را با زیباترین نام‌ها توصیف می‌کند: الرَّحْمَٰنُ، الرَّحِيمُ؛ یعنی بخشنده‌ی مهربان و گسترده‌رحمت. الله رحمت‌ورزی را در هر موقعیتی واجب کرده و ما را بر اساس رفتارمان با دیگران مورد رفتار قرار خواهد داد. پیامبر ﷺ توضیح داد: «مهربانان را خداوند رحمان مورد رحمت قرار می‌دهد. به ساکنان زمین مهربانی کنید تا آن‌که در آسمان است به شما رحم کند.»127

instructed that kindness be applied in every situation, once teaching his wife ‘Ā’isha (Allāh be pleased with her): “Kindness is not found in something except that it makes it beautiful, and it is not removed from something except that it makes it tarnished.” Allāh describes Himself with the most beautiful names of Al-Raḥmān, Al-Raḥīm - the Merciful, Gracious, Bestower of Mercy. Allāh commands mercy in every situation and will deal with us in relation to our dealings with others. The Prophet (peace be upon him) explained, “The merciful will be shown mercy by the Most Merciful. Be merciful to those on the earth and the One in the heavens will have mercy upon you.”127

ابن القیم رحمه الله، کلام پیامبر ﷺ را چنین توضیح داد:

Ibn al-Qayyim explained the Prophet’s (peace be upon him) words:

«و اللہ غفور رحیم است و رحمت‌کنندگان را دوست دارد، و او گناهان مردم را می‌پوشاند و کسانی را که گناهان دیگران را می‌پوشانند دوست دارد». هر که دیگران را ببخشد، الله او را خواهد بخشید؛ هر که دیگران را عفو کند، الله او را عفو خواهد کرد؛ هر که از دیگران درگذرد، الله از او درخواهد گذشت؛ هر که با دیگران نیکی کند، الله با او نیکی خواهد کرد. آنچه را که با دیگران می‌کنید، همان با شما خواهد شد، پس همان‌گونه باشید که می‌خواهید، زیرا الله با شما همان‌گونه خواهد بود که شما با بندگانش هستید.»۱۲۸ برای آنکه حقیقتِ همدلیِ ژرف تحقق یابد و گرایش‌های دیگرسازی و غیرانسان‌پنداری از میان برود، باید درکی جامع از رحمت حاصل شود. در هر آنچه پیرامون ماست، در میان انسان‌ها و حیوانات، بخشی از آن رحمتی وجود دارد که الله به آفریدگان ارزانی داشته است. این چیزی است که مسلمان هرگز نباید از نظر دور دارد.

“And Allāh is merciful, and He loves the merciful ones, and He veils the sins of people and He loves those who veil the sins of others ”Whoever pardons others, Allāh will pardon him; whoever forgives others, Allāh will forgive him; whoever excuses others, Allāh will excuse him; whoever shows excellence unto others, Allāh will deal excellently towards him. As you do so shall be done unto you, so be how you choose for indeed Allāh will be unto you as you are unto His servants.”128 In order for the truth of empathic concern to be realised and to offset tendencies of othering and dehumanisation, it is a holistic appreciation of mercy that needs to be realised. In everything around us, among humans and animals there is a part of that mercy which Allāh bestowed upon creation. This is something the Muslim must never lose sight of.

همه مردم، چه مسلمان و چه غیرمسلمان، از رحمت بهرهای دارند؛ از مهربانی، دلسوزی، همدلی، عشق. پس رویکردها، تعاملات و گفتوگوی ما باید از همان روح رحمت الهام گرفته شود. پیامبر ﷺ به ما دستور داد که نسبت به همه رحمتی همگانی داشته باشیم و با چشم دلسوزی به آفرینش بنگریم:

All people, Muslims and non-Muslims alike, have something of mercy – of kindness, compassion, empathy, love, and so our approaches, interactions and communication must be inspired by the same spirit of mercy. The Prophet (peace be upon him) instructed us to have a general mercy for all, to look upon creation with an eye of compassion:

ابوموسی الأشعری روایت کرده است: رسول‌الله ﷺ فرمود: «شما هرگز ایمان نخواهید آورد تا اینکه یکدیگر را دوست بدارید. آیا شما را به چیزی راهنمایی کنم که شما را به دوست داشتن یکدیگر وادار می‌کند؟

“Abū Mūsa Al-Ash‘arī reported: The Messenger of Allāh, peace and blessings be upon him, said: ‘You will never have faith until you love each other. Shall I tell you what will make you love each other?

گفتند: «بی‌شک، ای فرستادهٔ خدا.» پیامبر ﷺ فرمود: «میان خودتان سلام را رواج دهید. سوگند به آن‌که جانم در دست اوست، داخل بهشت نخواهید شد تا آن‌که مهربان شوید.»

They said, ‘Of course, O Messenger of Allāh.’ The Prophet said: Spread peace between yourselves. By the one in whose hand is my soul, you will not enter Paradise until you are merciful.

گفتند: «ای فرستادهٔ خدا، همهٔ ما مهربانیم.» پیامبر ﷺ فرمود: «نه، مقصود مهربانی میان خودتان نیست، بلکه مهربانی به طور عام است؛ مهربانی به طور عام است.»129

They said, ‘O Messenger of Allāh, all of us are merciful.’ The Prophet said: Actually, it is not mercy between yourselves, but rather it is mercy in general, it is mercy in general.”129

همدلی توانایی شریک شدن در شادی یا اندوه، احساسات و عواطف فرد دیگر است. این توانایی به فهم، به شفقت و به طیف گسترده‌ای از پیوندهای دیگر میان انسان‌ها می‌انجامد. دو راه وجود دارد که از طریق آن‌ها می‌توانیم همدلی را تجربه کنیم: یکی آن‌که خودمان در همان موقعیتی بوده‌ایم که فرد دیگر در آن است. از تجربهٔ شخصی می‌دانیم که چه حسی دارد؛ و دیگری آن‌که می‌توانیم تصور کنیم که او چه احساسی دارد. توانایی تصورمان ممکن است از تجربهٔ مشابهی از خودمان برآید، از داستان دوست یا عضوی از خانواده که چنین تجربه‌ای داشته، یا از مشاهدهٔ آنچه برای یک غریبه رخ می‌دهد. و اگرچه همدلی می‌تواند راهی برای شریک شدن در شادی یا خوشبختی دیگری باشد، همدلی‌ای که دشواری‌ها را به هم پیوند می‌دهد، بیش‌تر از همه احتمال دارد ما را به عمل وادار کند.

“Empathy is the capacity to share the happiness or sadness, the emotions and feelings of another person. This ability leads to understanding, to compassion and to a wide range of other connections between people. There are two ways that we are able to experience empathy: one, because we have been in the situation that the other person has. We know from personal experience how it feels, and the other is because we can imagine how they feel. Our ability to imagine may come from a similar experience of our own, from a story of a friend or family member who has had that experience or from the observations of what happens to a stranger. And although empathy can be a way of sharing someone else’s joy or happiness, the empathy that connects difficulties is the one that’s most likely to move us to action.

درک مشکلات دیگران می‌تواند به واکنشی متمرکز منجر شود، به نوعی کمک هدفمند؛ از راه تلاش برای جبران یک ظلم، تلاش برای رفع یک مشکل، یا به سادگی از طریق به اشتراک گذاشتن یک فهم و درک.

Understanding the troubles of others can bring a focused response, a focused kind of help by trying to right a wrong, by trying to fix a problem, or simply by sharing an understanding.

این کارها می‌توانند به سادگی یک لبخند باشند یا به پیچیدگی یک تلاش امدادی بین‌المللی در هائیتی.»۱۳۰ (۰۴:۰۳-۰۵:۱۹)

These actions can be as simple as a smile or as complex as an international relief effort in Haiti.”130 (04:03-05:19)

آنچه دکتر لیزا روسباخر به آن می‌پردازد این ایده است که قواعد رفتار انسانی به معنای جهان‌شمول، میان همه انسان‌ها وجود دارد، و از این رو همدلی با دیگران هم از نظر جسمی و هم از نظر مجازی بازتابی از آن است. این ایده احساس آسیب‌پذیری خود را برمی‌انگیزد و با شناختن این که ترسِ مسلط در جنگ، یعنی ترس، میان همه انسان‌ها، از جمله مردم دشمن، مشترک است، همراه می‌شود. «در پذیرش آسیب‌پذیری خویش است که آغاز همدلی نهفته است.»131

What Dr. Lisa Rossbacher touches upon is the idea that human codes of behaviour exist in a universal sense, between all humans, and therefore feeling for others is reflective in both a physical and figurative way. It invokes feelings of one’s own vulnerability and with a recognising that the dominant emotions prevalent in war – fear – is universal to all humans including enemy populations. It is ‘in the acknowledgement of one’s own vulnerability lies the beginning of empathy.’131

هرچند هرگز نمی‌توان درک کاملی از زمینه‌ها و عواملی که شرایط زندگی فرد دیگری را می‌سازند، یا از آنچه آن شخص در آن شرایط «احساس» کرده، به دست آورد، با این حال، از راه تأمل انتقادی درباره آسیب‌پذیری خود، شناختی حاصل می‌شود از آنچه خود فرد در لحظه‌ای مشابه احساس کرده است (که با درجات گوناگون حافظه میانجی‌گری می‌شود). لازم نیست این شناخت شرایط، محیط، جنسیت یا زمان تاریخی را تقلید کند، بلکه تا آنجا که «همدلی با دیگری» به ساختار خود ما به عنوان «خویشتن» کمک می‌کند، وجودی است. وقتی مسلمان با دیگران سخن می‌گوید، باید بتواند ملاحظات همدلانه خود را بر مخاطب خویش بگذارد. مادران می‌توانند بر پایه ملاحظات مادرانه خود «احساس» کنند، پدران نیز می‌توانند چالش‌ها و شادی‌های پدری را درک کنند. مردم یک جامعه می‌توانند با یک دسته نگرانی‌های اجتماعی مشترک، مانند جرایم خیابانی، افزایش هزینه مسکن، شهریه دانشگاه، بازنشستگی و تنهایی، ارتباط برقرار کنند.

Though there can never be a full understanding of the context and factors that make up another person’s life circumstances or what a person must have ‘felt’ in that circumstance, there is nonetheless a realisation, through critical self-reflection of one’s own vulnerability, what one had felt (mediated by the gradients of memory) at a similar moment. It need not mimic the circumstance, setting, value of gender or time in history, but is existential in as much as ‘feeling for’ contributes to our very own make up of ‘self’. When the Muslim speaks with others, he or she should be able to insert their own empathetic considerations onto the addressee. Mothers are able to ‘feel’ out of their own maternal considerations, fathers too can appreciate the challenges and joys of fatherhood. People in a society can relate to the same kinds of social concerns like street crime, rise in housing costs, university tuition fees, retirement and loneliness.

همدلی توانایی شریک شدن در احساسات دیگری است، در شادی یا اندوه او. این کار می‌تواند از راه درک دیدگاه دیگری انجام شود، با به یاد آوردن زمانی که ما در همان یا موقعیتی مشابه بوده‌ایم. ما آن تجربه را می‌شناختیم و می‌توانیم احساس آن شخص دیگر را درک کنیم. چنین پردازش شناختی می‌تواند احساسات قوی ترحم، همدردی و بسیاری پیوندهای دیگر میان مردم را پدید آورد. حتی ممکن است بر اساس آنچه از دیگری می‌دانیم و بر اساس میزان نزدیکی‌مان با او، با احساساتش همراه شویم. این موضوع در روایت زیر به زیبایی نشان داده شده است:

Empathy is the ability to share in the emotions of another person, in his or her happiness or sadness. This can be done through perspective taking, recalling a time wherein we had been in the same or similar situation. We knew how such an experience felt and can appreciate how that other person is feeling. Such cognitive processing can produce strong emotions of compassion, of sympathy and so many other connections between people. We might even associate with another’s feelings due to what we know of them and due to the degree of closeness to them. This is shown beautifully in the following narration:

همدلی همچنین به معنای بیان درک شما از احساسات دیگری است. وقتی کسی احساسات شما را درک کند و بدانید که ناراحتی یا نگرانی‌تان شایستهٔ شنیده‌شدن است، آرامش بزرگی به شما داده می‌شود. هنگام گفتگو با کسی که داستان شخصی، مصیبت یا خبر خوشی را بازگو می‌کند، بسیار مؤثر است که به او اطمینان دهید یا سختی‌ها و شادی‌اش را به رسمیت بشناسید. در چنین شرایطی می‌توانید اهمیت او را با گفتن ساده‌ی این جمله نشان دهید: «به نظر می‌رسد روزگار سختی داشته‌ای. بیشتر برایم بگو / چطور از پس آن برآمدی؟» گفتن ساده‌ی «بیشتر برایم بگو…» درباره‌ی توصیفی شاد یا غمگین، فرد را در جایگاهی با اهمیت قرار می‌دهد. این کار سپس باعث می‌شود سخنان، راهنمایی و اندرزهای شما بهتر پذیرفته و قدردانی شود.

Empathy is also about communicating your understanding of another person’s feelings. It provides great relief when someone else identifies with your feelings and you know that your distress or concern is worthy enough to be listened to. It goes a very long way, when speaking with someone who is recounting a personal story, tragedy, or sharing a good news, to reassure them, or to acknowledge their difficulties or happiness. In such circumstances, you may express their importance by simply uttering “It sounds like you had a really difficult time. Tell me more about it/how did you cope?” The simple saying of “tell me more…” about a happy or a sad description puts the person in a place of importance. It then makes your words, guidance and instruction better received and appreciated.

برخی از تأثرانگیزترین روایت‌های همدلی در دشوارترین و خطرناک‌ترین موقعیت‌ها پدید می‌آیند.

Some of the most evocative accounts of empathy emerge in the most precarious situations.

با درک احساس پایان‌یافتگی یا در بستر یک عمل سرکشی، انسان‌ها می‌توانند به سوی رفتارهایی سوق داده شوند که حتی در همان شرایط نیز معمول نیستند. این رفتارها را می‌توان از آن جهت غیرعادی دانست که به بسترهایی که به آن‌ها تعلق دارند و به روحیه فداکاری نهفته در آن‌ها مربوط می‌شوند. «شریک شدن» در درد دیگری و «تصور» آن درد، همان‌گونه که روسباخر تعریف کرده، بنیاد همدلی است.

With realisation of a sense of finality or in the context of an act of defiance, humans can be propelled into enacting behaviours that are not typical even in the said circumstances. These might be viewed as indeed atypical in so much as the contexts to which they belong and the sense of self-sacrifice found in them. The ‘sharing’ in another’s pain, the ‘imagining’ of that pain is, as Rossbacher defined, the foundation of empathy.

تزوتان تودوروف چند نمونه از قربانیان هولوکاست را مثال می‌زند که در برابر مرگ، ترجیح دادند با مردن همراه دیگران، «مرگ‌های بعدیِ» خود را پیشاپیش رقم بزنند. تودوروف به مورد ج. کوشچوشکوا اشاره می‌کند که از مادری می‌گوید که در آشویتس فرزند به دنیا آورد.

Tzvetan Todorov draws upon several examples of Holocaust victims who, faced with death, chose to pre-empt their own ‘subsequent’ deaths by dying alongside others. Todorov describes the case of J. Kosciuszkowa who describes a mother who gave birth in Auschwitz.

همدلی یک داستان‌سرایی تخیلی است و بازیگران آن می‌توانند کاملاً از خود فرد باشند. این داستان بر بوم خود فرد روایت می‌شود. اگر بازانسانی‌سازی به توانایی همدلی نیاز دارد، آنگاه نکات ظریفی را که در وجود جسمانی و عاطفی خود می‌شناسیم، باید در دیگران نیز در نظر گرفت. بهترین نمونه‌ای که نشان می‌دهد حرکات ساده چگونه می‌توانند تأثیری دگرگون‌کننده بر زندگی دیگران داشته باشند و مردم را به الله نزدیک کنند، از پیامبر ﷺ است. او آموخت که رساندن دعوت اسلامی تمامِ وجودِ تو است. سخنان نیکو و خوش‌گفته می‌تواند تأثیری ماندگار داشته باشد. غالباً «چگونگیِ» آنچه گفته می‌شود است که از «آنچه» گفته شده فراتر می‌رود.

Empathy is an imagined storying and the actors can be very much one’s own. The storying is told on one’s own canvas. If re-humanising requires the ability to empathise then the fine points we recognise in our own physical and emotional being need to be considered in other people. The best example of the way simple gestures can have a transformative effect on the lives of others, and draw people closer to Allāh comes from the Prophet (peace be upon him). He taught that the conveying of the Islamic call is the entirety of you. Words well-spoken can have a lasting impact. It is often the ‘how’ of what is said that transcends the ‘what’ of whatever was said.

پس از فتح مکه، یکی از مردم مکه به نام فُضالة بن عُمیر، با آنکه ظاهراً اسلام آورده بود، سخت در پی انتقام بود و نذر کرده بود که پیامبر ﷺ را ترور کند. هنگامی که پیامبر ﷺ مشغول طواف خانه کعبه بود، فُضالة شمشیرش را زیر لباسش پنهان کرده و خود را برای آن کار زشتی که قصد داشت انجام دهد آماده می‌کرد. ناگهان خود را در دسترس پیامبر ﷺ یافت. پیامبر ﷺ به فُضالة نگاه کرد و پرسید: «با خودت چه می‌گفتی؟» فُضالة با گفتن اینکه تنها داشته خدا را ستایش می‌کرده، از پاسخ دادن طفره رفت. پیامبر ﷺ با لبخند به فُضالة گفت: «از خدا بخواه تو را بیامرزد»، و دستش را بر سینه فُضالة گذاشت. فُضالة بعدها می‌گفت: «به خدا سوگند، از لحظه‌ای که دستش را از سینه‌ام برداشت، در میان آفریدگان خدا چیزی باقی نماند مگر آنکه او نزد من محبوب‌تر از آن بود.»153

After the conquest of Makkah, one of the Makkans, Fuḍāla ibn Umayr, though having nominally accepted Islam, was keen on revenge, and had vowed to assassinate the Prophet (peace be upon him). As the Prophet (peace be upon him) was performing ṭawāf (circumambulation of the Ka‘ba), Fuḍāla had hidden his sword under his clothing and was preparing himself for the dastardly deed he was about to commit. Instantly, he found himself within reach of the Prophet (peace be upon him). The Prophet looked up at Fuḍāla and asked, “What is it that you were saying to yourself?” Fuḍāla brushed off the question by saying he was simply praising Allāh. The Prophet (peace be upon him) smiled at Fuḍāla and said, “Ask Allāh to forgive you,” placing his hand on Fuḍāla’s chest. Fuḍāla would later say, “By Allāh, from the moment he lifted his hand from my chest, there remained nothing of Allāh’s creation except that he was more beloved to me than it.”153