دوی دا خبره په ځانګړې توګه په دې کې ډیر ناوړه ده چې دوی وایي د تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو موخه داده چې د تمدنونو ترمنځ د ورته والي د موندلو په لاره کې تعامل وشي، ترڅو یو داسې بل تمدن رامنځته شي چې له نورو لوړ وي. دا خبره بیا پرمختګ، سوکالي او د سوله ایزې خپرولو لامل ګرځي. او دا څه ډول ناوړه ده چې څوک د ده ﷺ په یوه ارشاد باندې دې مفهوم ته استدلال کوي.

What caps the matter is their saying that the objective of dialogue between civilizations is interaction to create an alternative superior civilization through the method of seeking to find what is common between the civilizations. This, in turn, leads to progress, flourishing, and spreading peace. How bad is the deduction of this concept by someone using His ﷺ saying.

«اللہ تعالیٰ فرمائیدی: "ای اهل کتاب! راځئ یوه داسې خبره ته چې زمونږ او ستاسو تر منځ برابره ده، چې موږ له الله پرته بل هیڅوک عبادت ونه کړو، او هیڅ شی ورسره شریک نه کړو، او زمونږ له ځینو څخه ځینې نور د الله پرته رب نه نیسي."» [ترجمه د قرآن کریم: آل عمران: ۶۴] نو هغه وایي: "دا د نورو سره د برابرۍ په حیثیت خبرې دي." بیا هغه د رسول الله ﷺ د دې قول تفسیر کوي: "یوې عادلانه خبرې ته" د "یو ګډ (مشترک) خبره زمونږ تر منځ" په الفاظو سره کوي، او وایي: "موږ نه وایو چې موږ زمونږ خبرې ته د رسیدو لپاره خبرې کوو." د آیت دا تفسیر د الله تعالیٰ پر وړاندې تهمت دی، ځکه چې د «سواء» معنا عدل ده، یعنې یوه عادلانه خبره، چې آیت وروسته په ځانګړې توګه بیانوي. په آیت کې، نه په لفظ کې او نه په معنا کې، داسې کوم شی نشته چې دلالت وکړي چې موږ دوی ته د یوې ګډې خبرې بلنه ورکوو. هغه په یقین سره دا نه غوښتل چې موږ به په عادلانه خبره کې شریک شو، د دې دلیل له مخې چې هغه وايي: "موږ نه وایو چې موږ زمونږ خبرې ته د رسیدو لپاره خبرې کوو"، نو له دې پرته هیڅ نه پاتې کیږي مګر دا چې موږ ګډ تمدن غواړو. د تمدنونو ترمنځ د متقابل عمل بلنه او د هغه څه موندل چې تمدنونو ترمنځ مشترک دي، د حق له باطل سره ګډولو معنا لري؛ الله تعالیٰ اهل کتاب له دې کار څخه منع کړي دي، او مسلمانان په زیاته توګه منع دي. الله سبحانه وتعالیٰ فرمایي:

"Say: 'O People of the Book. Come to a just word between us. That we worship none but Allah nor associate anything with Him nor some of us taking each other as lords.'" [TMQ Al-Imran: 64]. So he says: "This is a dialogue with others from a position of equality." Then he interprets His ﷺ saying: "To a just word" into the word "common (mushtarake) between us" and "we do not say we dialogue to (reach) to our word." This understanding of the ayah is slandering upon Allah, as the meaning of 'sawa' is just ('adl'), i.e., a just word which the ayah explains subsequently. There is nothing in the ayah, whether in its wording or its meaning, that indicates we invite them to a common word. He definitely did not intend that we associate in a just word by the evidence of his saying: "We do not say that we dialogue to our word" so nothing remains except that we want the common civilization. The call to interaction and seeking to find what is common between the civilizations is mixing the truth with falsehood; Allah prohibited the People of the Book from this, and also Muslims by greater reason. He (SWTH) ta'ala said:

اے اہلِ کتاب! تم حق کو باطل کے ساتھ کیوں گڈمڈ کرتے ہو، حالانکہ تم جانتے ہو؟ [TMQ Al-Imran: 71]

"O People of the Book, why do you mix the truth with falsehood while you know?" [TMQ Al-Imran: 71]

د مذاهبو ترمنځ د خبرو اترو او تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو څخه د دوی د نیت او د دې څخه د دوی د هدف روښانه کولو وروسته، اوس موږ د ټکر مسئلې ته رسیږو، د هغې په مختلفو ډولونو کې، اقتصادي، فکري، نظامي او سیاسي.

After we have clarified their intention from the dialogue between religions and dialogue between civilizations, and their objective from this, we now move onto the issue of clash in its various types, economic, intellectual, military and political.