مخکې موږ دا خبره راوړې وه چې طالب العلم باید لږ وخوري او له حلال څخه وخوري، «او د معدې د خواهش د مخنیوي لپاره د نفس روزنه داسې کیږي چې انسان په لږ باندې قانع شي. نو باید انسان ډیر ورو ورو خپل خواړه کم کړي تر دې چې منځنۍ کچې ته ورسیږي، او د کارونو غوره هغه دي چې منځنۍ وي.»

We previously touched upon the fact that the student of knowledge should eat little and from what is halal, “and the way to train oneself to overcome the desire of the stomach is to get used to being satisfied with little. So, one should slowly and gradually reduce his food intake so that he arrives at a moderate level, and the best of affairs are the moderate ones.

هغه خپل ځان دومره کم خوړو ته محدود کړ چې د عبادت څخه منع نشي، او خپل ځواک وساتلی شي. هغه باید نه لوږه احساس کړي او نه ډکوالی. یوازې بیا به د هغه بدن روغ شي، همت یې لوړ شي، او وجدان یې پاک شي. که هغه له دې څخه زیات وخوري، نو په زیات خوب کې به اخته شي، او عقل به یې کم شي.86

He cut himself down to just enough that he is not prevented from worship, and is able to preserve his strength. He should feel neither hungry nor full. Only then will his body become healthy, his aspirations high, and his conscience clear. If he eats any more than this, he will be driven to sleep more, and will have lower intellect.”86

ستاسو د خوراک حلال کیدل هر مسلمان ته لازم دی، او د علم زده کوونکي لپاره دا حکم نور هم زیات لازم دی، ځکه چې علم زده کوونکی د حلال او حرام د علم ساتونکی دی. مونږ دمخه د خوراک او څښاک په اړه د احتیاط مسئله بیان کړې ده، او دا چې پیغمبر ﷺ څنګه هغه کجوره ونه خوړه چې په خپل بستر کې یې وموندله، ځکه چې ویره یې درلوده چې دا د صدقې څخه وي، او صدقه د هغه لپاره حلاله نه وه ﷺ.

As for your food being halal, this is required of every Muslim, and is even more required of the student of knowledge, as the student of knowledge is the bastion of knowledge of what is halal and haram, and we’ve already touched upon the issue of caution when it comes to food and drink, and how the Prophet (peace be upon him) held back from eating a date that he found on his bed out of fear that it was from the charity, since charity was not permissible for him (peace be upon him).

طالبِ علم خوراک و نوشاک ته دومره په فکر نه وي چې ډېر وخت دې ته ونه ګوري، او هغه څوک چې د دې ژوند د ښکلا له ځلا څخه ليدنه کوي، هغه به غټ نه وي. بلکې د هغه شوق دومره زيات وي چې ډېر ځله ډوډۍ خوړل هم هېروي. دا شيخ الإسلام ابن تيمیه دی، چې «هېڅکله يې نه دی اوریدل چې د خوراک غوښتنه يې وکړي، نه د ماښام ډوډۍ او نه د ماسپښين ډوډۍ، پرته لدې چې هر څومره د علم او عمل په يوه موضوع کې بوخت وي. بلکې ځينې وخت به ورته خوراک راوړل شو، او هغه به د ډېر وخت لپاره پرېښود چې د هغې خوا ته به هم نه شو، او که به يې څه خوړل، نو يوازې کوچني ټوټې به يې خوړلې. هېڅکله به د دې دنيا د خوندونو يادونه نه کوله، او نه به يې د دې په اړه خبرې کولې او نه پوښتنه. بلکې ټوله اندېښنه او خبرې د آخرت د غوښتلو او هغه شيانو په اړه وې چې کولای شي دی د الله تعالیٰ ته نږدې کړي.»87

So, the student of knowledge is too busy to think of food and drink, and the one who sees through the glitter of this life will not be fat. Rather, his passion makes him forget to eat a lot. Here is Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, who “was never heard asking for food - dinner or supper – no matter how long he remained busy with some matter related to knowledge and action. Rather, he would sometimes be given food that he would leave for a long time before even turning to it, and if he ate from it, would only eat small bits. He would never mention the delights of this world, and would never speak or ask about it. Rather, all of his concern and conversation was in seeking the Hereafter and what could bring him closer to Allah, the Exalted.”87

د نعمان بن بشیر په روایت، عمر بن الخطاب (رضی الله عنهما) هغه غریبي یادوله چې خلکو ته ورسیده، او ویل: «ما د الله رسول ﷺ وليدی چې ټوله ورځ د لوږې له کبله خفه تیروله، ځکه هغه حتی د ټیټ کیفیت کجورو هم نه موندلې چې خپل معده پرې ډکه کړي.»88

an-Nu’man bin Bashir narrated that ‘Umar bin al-Khattab (may Allah be pleased with them both) was mentioning the poverty that the people had become stricken with, saying: “I saw the Messenger of Allah (peace be upon him) spend the whole day upset because of hunger, as he could not get even low quality dates with which to fill his stomach.”88

ابوهریره د یوې ډلې څخه تېر شو چې یوه بریان شوې پسه یې خوړله، نو هغوی هغه ته وویل چې راشه کېنه او زموږ سره وخوره. هغه انکار وکړ او وې ویل: «د الله رسول ﷺ دې دنیا څخه داسې ولاړ چې حتی د جوارو د ډوډۍ څخه یې هم خپله لوږه نه وه ماته کړې.»89

Abu Hurayrah passed by a group of people who were eating a roasted sheep, and they invited him to sit and eat with them. He refused, saying: “The Messenger of Allah (peace be upon him) left this world without even satisfying his hunger with barley bread.”89

او انس بن مالک رضی الله عنه فرمایی: «نبی ﷺ هیڅکله په دسترخوان یا په یوه ځانګړې لوښي کې خپل خواړه نه دي خوړلي، او تر مرګه يې نازک او ښه پخ شوې ډوډۍ هم نه ده خوړلې.»90

And Anas bin Malik (may Allah be Pleased with him) said: “The Prophet (peace be upon him) never ate his meals at a dining table or in an individual plate, and he never ate thin, well-baked bread until he died.”90

د خوب په اړه: «طالب العلم باید خپل خوب تر هغه کمولو هڅه وکړي څومره چې د خپل بدن او ذهن پر ضرر نه وي، او د شپې له اتو ساعتونو زیات ونه خوبیږي – یعنې د خپل وخت دریمه برخه – او که کولی شي له دې څخه لږ وخوبیږي، نو باید یې وکړي.»91

As for sleeping: “The student of knowledge should reduce it as much as he can without hurting his body and mind, and he should not sleep more then eight hours a night – one third of his time – and if he is able to sleep less than this, he should.”91

د الزرنوجي (الله ورته رحم وکړي) وویل:

az-Zarnuji (may Allah have Mercy on him) said:

الحسن بن زياد د۸۰ کلنۍ عمر کې زده کړه پیل کړه، او څلوېښت کاله یې په خپل بستر کې یوه بشپړه شپه هم ونه ویده کېده، او محمد بن الحسن الشیباني به شپې نه ویدېده.

“al-Hasan bin Ziyad began studying at the age of 80, and for forty years, he did not sleep an entire night on his bed, and Muhammad bin al-Hasan ash-Shaybani would not sleep at night.

هغه به خپل کتابونه د ځان په مخ کې ږدي، او که چیرې یو کتاب څخه بیزار شوی، نو بل کتاب ته به تیریده. هغه به د ځان په مخ کې د اوبو یو لوښی هم ږدي چې د ځان د ویښ ساتلو لپاره یې کاروي، او داسې ویل: «خوب له تودوخې راځي، او باید د یخو اوبو په واسطه یې دفع کړل شي.»92

He would place his books in front of him, and if he became bored of one book, he’d move on to another. He would also place in front of him a container of water that he’d use to keep himself awake, saying: “Sleep comes from heat, and one must repel it with cold water.””92

او ابوهریره ؓ روایت کوي چې پيغمبر ﷺ وفرمایل: «کله چې ستاسو یو څوک خوب ته ځي، شیطان د هغه د غاړې شاته درې ګانۍ وتړي، او هر ګانۍ په دې خبرې سره مهروي چې: "ستا اوږده شپه ده، نو ویده شه." نو که څوک راویښ شي او د الله ذکر وکړي، یوه ګانۍ خلاصیږي. که وضو وکړي، دوې ګانۍ خلاصیږي. او که لمونځ وکړي، ټولې ګانۍ خلاصیږي، او په سهار کې هغه فعال او په ښه حال کې وي.»

And Abu Hurayrah narrated that the Prophet (peace be upon him) said: “When any one of you goes to sleep, Satan ties three knots at the back of his neck, sealing each knot by saying: ‘You have a long night. So, sleep.’ So, if one wakes up and mentions Allah, a knot is loosened. If he performs ablution, two knots are loosened. And if he prays, all the knots will be loosened, and in the morning he will be active and in a good mood.

ورنه هغه به د سهار په وخت کې بد مزاجه او سست وي.»93

Otherwise, he will be in a bad mood and sluggish in the morning.”93

او عبدالله بن مسعود (رضی الله عنه) روایت کوي چې د یو داسې سړي ذکر وشو چې ټوله شپه تر سهاره ویده و. نو رسول الله ﷺ

څرنګه چې د خبرو د کمولو په اړه، پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «څوک چې الله او د آخرت په ورځ ایمان لري، نو هغه دې ښې خبرې وکړي یا چپ پاتې شي.»99

As for reducing your level of speech, the Prophet (peace be upon him) said: “Whoever believes in Allah and the Last Day, let him say what is good or remain silent.”99

امام نووي وويل:

an-Nawawi said:

دا معنا لري چې که څوک یو خبره کول غواړي، نو باید وګوري چې هغه خبره په حقیقت کې ښه او ستاینې وړ ده، واجب ده که مستحب. که داسې وي، نو باید یې وکړي. که ښه او ستاینې وړ نه وي، نو باید یې ونه کړي، که دا خبره حرامه وي، مکروهه وي یا مباح وي، دا ټولې سره برابرې دي. په دې صورت کې باید هغه خبرې چې عموماً جایز دي هم له ځانه ولرې، ځکه ښايي دا خبرې حرامې یا مکروهې خبرې ته ولاړې شي، او دا ډېر ځله پېښېږي. د دې حدیث پر بنسټ الإمام الشافعي (رحمه الله) ویلي دي: که تاسو غواړئ یوه خبره وکړئ، نو باید فکر وکړئ. که پوه شئ چې هېڅ زیان نه لري، نو خبره وکړئ.

“This means that if one wants to say something, he should to whether what he wants to say is definitely good and praiseworthy, obligatory or encouraged. If so, he should say it. If he doesn’t see that it is good and praiseworthy, he should not say it, whether it is forbidden, disliked, or permissible – they are all the same. In this case, speech which is normally allowed should be avoided out of fear that it can lead to forbidden or disliked speech, and this happens a lot. Based on this hadith, al-Imam ash-Shafi’i (may Allah be Pleased with him) said that if you wish to say something, let him think. If you conclude that there is no harm, speak.

«که تاسو پوهیږئ چې ستاسو خبرې به زیان رسوي، نو خبرې ونه کړئ۔»100

If you conclude that your words will bring about harm, do not speak.”100

ابن حجر (رحمه الله) وفرمایل:

Ibn Hajar (may Allah have Mercy on him) said:

«او دا د هغه (صلی الله علیه وسلم) له هغې وړتیا څخه دی چې ډیرو معنیو ته په لږو الفاظو کې ځای ورکړي، ځکه هر خبره یا ښه ده، یا بد ده، یا د دواړو څخه یوې خوا ته مایل ده. د ښې خبرې په ټولګي کې هغه هر څه شامل دي چې واجب یا مستحب وي، او هغه دا خبره، د خپلو بېلابېلو ډولونو سره سره، جایز ګرځولې ده، همدارنګه هغه هر څه هم چې دې خبرې ته لاره پرانیزي. او د هغې خبرې په اړه چې بده وي یا بدۍ ته رهنمایي وکړي، هغه موږ ته امر کړی چې کله مو هم د هغې د کولو اراده وکړه، چوپ پاتې شو.»101

“And this is from his (peace be upon him) ability to combine many meanings on few words, as every statement is good, bad, or leaning to one of the two. Included under good speech is everything obligatory or encouraged, and he allowed this speech despite its various types, as well as anything that could lead to it. As for speech that is bad or could lead to what is bad, he commanded us to be quiet if we ever wanted to indulge in it.”101

ابن قدامه (رحمه الله) وویل:

Ibn Qudamah (may Allah have Mercy on him) said:

د ژبې ګناهونه ډیر دي. دوی په زړه کې یو ځانګړی خوند لري او د انسان له طبیعت څخه راوتلي دي. د دوی له خطر څخه د ژغورل کیدو لاره یوازې چوپتیا ده. ابو الدرداء (رضي الله عنه) وویل: «د خپلې خولې پرځای خپلو غوږونو ته ډیر ځای ورکړه، ځکه تا ته دوه غوږونه او یوه خوله ورکړل شوې ترڅو ډیر واوره نه ډیر وخبرې وکړې،» او مخلد بن الحسین وویل: «پنځوس کاله کیږي چې ما یوه داسې خبره نه ده کړې چې پرې پښیمانه شوی وم.» او د ژبې ګناهونه دا دي:

“The sins of the tongue are many. They have a certain taste in the heart, and they spring forth from a person’s nature. There is no way to be saved from their danger except to remain silent. Abu ad-Darda’ (may Allah be Pleased with him) said: “Use your ears more than your mouth, as you were given two ears and one mouth so that you’d listen more than you talk,” and Makhlad bin al-Husayn said: “For fifty years, I haven’t spoken a single word that I regret.” As for the sins of the tongue, they are:

• د هغه څه په اړه خبرې کول چې ستاسو سره اړه نه لري:

• Speaking about what does not concern you:

جاننا چاہیے کہ جو شخص اپنے وقت کی قدر کرتا ہے وہ اسے ایسی چیزوں میں ضائع نہیں کرتا جو اس کے لیے فائدہ مند نہ ہوں، اور یہ احساس اس بات کا تقاضا کرتا ہے کہ وہ اپنی زبان کو ان چیزوں سے روکے رکھے جن سے اس کا کوئی تعلق نہیں۔ کیونکہ جو شخص اللہ کے ذکر کو چھوڑ کر ایسی چیزوں میں مشغول ہو جاتا ہے جن سے اسے کوئی سروکار نہیں، وہ اس شخص کی مانند ہے جو ایک قیمتی موتی خرید سکتا تھا مگر اس کے بجائے مٹی خرید لیتا ہے، اور یہ ایک عمر بھر کا نقصان ہے۔

Know that he who values his time will not waste it in what doesn’t benefit him, and this is a realization that mandates the imprisonment of the tongue from what is of no concern to him. This is because the one who leaves off the remembrance of Allah and instead busies himself with what doesn’t concern him is like the one who is able to buy a gem, and instead buys some mud, and this is the loss of a lifetime.

له لقمان (علیه السلام) ته وویل شوي: «تا ولې دومره حکیم شوې؟» هغه وویل: «زه هغه شی نه غواړم چې ما ته اړتیا نه وي، او هغه خبرې نه کوم چې زما سره اړیکه نه لري.» او روایت شوي دي چې لقمان (علیه السلام) د داود (علیه السلام) په حضور کې ننوت پداسې حال کې چې هغه خپل زغره جوړوله. هغه د هغه څه څخه حیران شو چې ویي لیدل، او غوښتل یې چې پوښتنه وکړي چې هغه څه کوي. مګر د هغه حکمت به دې کار څخه مخنیوی وکړ.

It was said to Luqman (peace be upon him): “How did you become so wise?” He replied: “I do not ask for what I don’t need, and I don’t speak about what doesn’t concern me.” And it was narrated that Luqman (peace be upon him) entered upon Dawud (peace be upon him) while he was putting together his armor. He was amazed at what he was seeing, and wanted to ask what he was doing. However, his wisdom prevented him from doing so.