د علم طالب ته لازمه ده چې ظاهري پاکي وساتي، د بدعتونو څخه ځان وساتي، د خپل ژوند په ټولو برخو کې د رسول الله ﷺ د سنتونو سره ځان خوښ کړي، خپل وضو وساتي، او خپل بدن او ظاهر پاک وساتي – دا ټول د خپلې وسې او توان په اندازه.

It is upon the student of knowledge to purify himself outwardly by steering clear of innovations, beautifying himself with the sunan of the Messenger of Allah (peace be upon him) in all aspects of his life, preserving his wudu’, and keeping his body and appearance clean – all within reasonable means, and as much as he is able.

ابن ابی حاتم روایت کوي چې عبدالملک المیموني وویل: "زه نه پوهیږم چې ما په کوم چا باندې پاکې جامې، د مونځ او سپیڅلتیا تر ټولو زیات پاملرنه، د مږو او د سر ویښتو په پرې کولو کې تر ټولو زیات پاملرنه، او تر احمد بن حنبل څخه پاکې او سپینې جامې اغوستې وي." او دا ځکه وو چې د احمد (رحمه الله) هر یو حرکت د سنت سره سم وو، ځکه چې هغه ویلي دي: "ما هیڅکله یوه حدیث نه دی لیکلی مګر دا چې پرې عمل مې کړی دی، تر دې چې یوه روایت مې ولیدلو چې نبي ﷺ د ځان وینې ویستلې (حجامه) او د خپل حجام ابو طیبه ته یو دینار ورکړ. نو ما هم د ځان وینې ویستلې او حجام ته مې یو دینار ورکړ."21

Ibn Abi Hatim reported that ‘Abd al-Malik al-Maymuni said: “I do not know that I have ever seen anyone who wore cleaner clothes, was more attentive to trimming his moustache and grooming the hair on his head and body, or wore purer and whiter garments than Ahmad bin Hambal.”20 And this was because every single movement of Ahmad (may Allah have Mercy on him) was in accordance with the Sunnah, as he said: “I never wrote a single hadith except that I acted upon it, to the point that I came across a report that the Prophet (peace be upon him) got cupped and gave Abu Taybah (his cupper) a dinar. So, I got cupped and gave the cupper a dinar.”21

دې ته باید د پاکو جامو اغوستلو د ترغیب غلط مفهوم وانه خیستل شي او د جامو په اړه د ډېر او ټینګ اهتمام ښودل ونه شي. بلکې باید له دې څخه لږ کم وي، ځکه روایت شوي دي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: «البذاذة من الإیمان».22

One shouldn’t misunderstand the encouragement to have clean clothes and be excessive and obsessive in regards to his clothing. Rather, one should be slightly less than this, considering that it is reported that the Messenger of Allah (peace be upon him) said: “Badhadhah is from faith.”22

ابن الأثیر وایی: «بَذَاذَه» دا دی چې انسان ساده او زاهدانه ښکاره ولري… او هغه (علیه السلام) دې ته اشاره کړې چې انسان باید په جامو کې عاجز وي او له ځان ښودنې څخه ډډه وکړي.23

Ibn al-Athir said: “Badhadhah is to have a plain, ascetic appearance…and he (peace be upon him) meant that one should be humble in his clothing, avoiding vanity.”23

او خطیب البغدادي (رحمه الله) روایت کړی چې ابو عبدالله البوشنجي وویل: «هغه بذاذه چې د رسول الله ﷺ په وینا دا د ایمان څخه ده، هغه ساده والی دی چې انسان یې په جامو او لباس کې ښکاره کوي، او دا د ډیرو ښایسته او قیمتي جامو او لباسونو له خاوندتوب څخه عاجزي ده. د زهد خاوندان په دې دنیا کې همداسې جامې اغوندي.»24

And al-Khatib al-Baghdadi (may Allah have Mercy on him) reported that Abu ‘Abdillah al- Bushinji said: “As for the badhadhah that the Messenger of Allah (peace be upon him) said is from faith, it is the plainness one displays in dress and garment, and this is humility from owning flashy, expensive clothing and garments. This is how the people of zuhd dress in this world.”24

الخطیب (رحمہ اللہ) نے فرمایا: "طالبِ علم کو دوسروں کے ساتھ ملنے اور مجلس کرنے کے وقت تفریح، بےفائدہ گفتگو اور پست کلام کو ترک کرنا چاہیے، جیسے بچگانہ حرکات، قہقہہ، کھی کھی اور حد سے زیادہ مذاق۔ اس کے لیے کم اور کبھی کبھار ہلکا سا ہنسنا جائز ہے، بشرطیکہ وہ علم والے شخص کے وقار اور طرزِ عمل سے تجاوز نہ کرے۔ لیکن ہمیشہ ایسا کرنا، نامناسب، ناپختہ اور بچگانہ باتیں کرنا، بہت زیادہ ہنسنا اور مذاق کرنا، یہ سب آدمی کی عزت و مردانگی کو کم کر دیتا ہے۔"

al-Khatib (may Allah have Mercy on him) said: “The student of knowledge must set aside amusement, useless talk, and low speech when meeting and gathering with others, such as immaturity, laughter, giggling, and excessive joking. It is allowed for him to laugh mildly and rarely in a way that does not exceed the limits of the manner and style of one who is dealing with knowledge. As for constantly doing this, speaking about inappropriate, immature, and childish matters, excessive laughter and joking – this all reduces one’s esteem and manhood.

مالک (الله ان ته رحم وکړي) وویل: "د علم زده کوونکي باندې دا لازم دي چې ارامي، عاجزي او سکون ښکاره کړي، او د هغو خلکو پر لاره روان شي چې له هغه مخکې تېر شوي دي." محمد بن الحسین له سعید بن عامر څخه روایت کوي چې هغه وویل: "موږ د هشام الدستوایي سره وو، او له موږ څخه یو کس وخندل. نو هشام ورته وویل: "ته داسې خاندې چې ته د حدیث زده کوونکی یې؟!"" عبدالرحمن بن مهدي روایت کوي چې یو سړی د هشام الدستوایي په حضور کې وخندل. نو هشام ورته وویل: "ای ځواني، ته علم غواړې او خاندې؟!" سړي ځواب ورکړ: "ایا الله موږ خندوي او ژاړوي نه؟"۲۵ هشام وویل: "نو ژاړه!"26

Malik (may Allah have Mercy on him) said: “It is upon the student of knowledge to manifest calmness, humility, and tranquility, and to follow in the footsteps of those who came before him.” Muhammad bin al-Husayn reported from Sa’id bin ‘Amir that he said: “We were with Hisham ad-Dastawa’i, and one of us laughed. So, Hisham said to him: “You laugh while you are a student of Hadith?!”” ‘Abd ar-Rahman bin Mahdi reported that a man laughed in the presence of Hisham ad- Dastawa’i. So, Hisham said to him: “Young man, you seek knowledge and laugh?!” The man replied: “Doesn’t Allah make us laugh or weep?”25 Hisham replied: “Then weep!””26

دېر نو په ظاهري پاکۍ، یعنې د سنت پیروي، ښکلې بڼه، پاک بدن او پاک جامې اختیارول هر مسلمان باندې لازم دي، او د علم غوښتونکي باندې خو لا زیات لازم دي، ځکه هغه باید خپل علم له امله ښو او ښکلو شیانو ته لارښود شي. او مسلم روایت کړي چې عبدالله بن مسعود وفرمایل: ما د رسول الله ﷺ څخه واورېدل چې فرمایل: «هغه څوک چې د ذرې په اندازه کبر ولري، جنت ته به نه ننوځي.» نو یو سړي وویل: «یو سړی غواړي چې د هغه جامې ښې ښکاره شي، او د هغه بوټان ښه ښکاره شي.» رسول الله ﷺ وفرمایل: «بې شکه، الله ښکلی دی او ښکلا ېې خوښه ده. کبر دا دی چې حق رد کړل شي او خلک کم وګڼل شي.»27

So, external purity by following the Sunnah, having the proper appearance, a clean body, and clean clothing is required of every Muslim, and is even more incumbent upon the seeker of knowledge, since he should be guided by his knowledge to noble and good things. And Muslim reported that ‘Abdullah bin Mas’ud heard the Messenger of Allah (peace be upon him) say: “Nobody who has an atom’s weight of kibr will enter Paradise.” So, a man said: “A man likes that his clothing look nice, and that his shoes look nice.” The Messenger (peace be upon him) replied: “Indeed, Allah is Beautiful and Loves beauty. Kibr is to reject the truth and look down on the people.”27

او نبي ﷺ ښې بوځې خوښولې، او پر دې ډېر پام کاوه.

And the Prophet (peace be upon him) loved good scents, and was particular about them.

ابو موسی بن انس بن مالک روایت کوي چې پلار یې ویلي دي: «د الله رسول ﷺ یو سکه درلوده چې هغه به یې د ځان لپاره کاراوه.» الباني ویلي دي: «ابو داود دا روایت د مسلم د شرطونو سره سم صحیح سند سره نقل کړی دی، او سکه هغه تور مشک دی چې ګډ کیږي او د وخت په تیریدو سره خپله بوی خپروي. دا هم تفسیر شوی چې دا هغه ظرف دی چې دا مشک پکې ساتل کیږي، او دا تفسیر ډیر ښکاره دی.»28

Abu Musa bin Anas bin Malik reported that his father said: “The Messenger of Allah (peace be upon him) had sukkah that he would use for himself.” al-Albani said: “Abu Dawud reported it with an authentic chain upon the conditions of Muslim, and sukkah is the black musk that is mixed and left to emit its scent over time. It is also interpreted to be the container in which this musk is stored, and this is more evident.”28

او پیغمبر ﷺ د بد بویو څخه کرکه درلوده او د هغو په واسطه به ځان ګرانبار احساساوه. د مثال په توګه، ابو سعید الخدري رضي الله عنه وویل: «د خیبر د فتح پر وخت مونږ هیڅ تیری ونه کړ. موږ د رسول الله ﷺ ملګرو د دې بوټي، یعنې سیر، باندې ځان واچاوه، ځکه چې خلک لوږه وو. موږ یې د زړه له کومې وخوړ، بیا مو د جومات په لور مخ وکړ. د رسول الله ﷺ دې بوی ته پام وکړ او وې فرمایل: "هغه څوک چې د دې بد بویه بوټي څه خوري، زموږ سره به په جومات کې نږدې نشي." خلکو وویل: "دا حرام شو! دا حرام شو!" دا خبره پیغمبر ﷺ ته ورسیده، هغه وفرمایل: "ای خلکو، زه هغه څه نشم حرامولی چې الله حلال کړي دي، مګر دا یو داسې بوټی دی چې بوی یې زه نه خوښوم."»29

And the Prophet (peace be upon him) hated disgusting smells, and would be turned off by them. For example, Abu Sa’id al-Khudri (may Allah be Pleased with him) said: “We made no transgression when Khaybar was conquered. We, the Companions of the Messenger of Allah (peace be upon him), fell upon this plant – garlic - because the people were hungry. We ate it to our heart's content, and then made our way towards the mosque. The Messenger of Allah (peace be upon him) sensed its odor, saying: “He who eats anything of this offensive plant should not approach us in the mosque.” The people said: “It has become forbidden! It has become forbidden!” This reached the Prophet (peace be upon him), and he said: “O people, I cannot forbid what Allah has made lawful, except that it is a plant whose odor I dislike.””29

جابر رضی اللہ عنہ روایت کرتے ہیں چې رسول اللہ ﷺ فرمایا: «څوک چې دا بوټي وخوري — سیر، ګندنه او پیاز — هغه باید زموږ د مسجد ته نه نږدې کیږي، ځکه فرښتې هغه شیانو څخه خفه کیږي چې انسانان یې خفه کیږي.»30

Jabir (may Allah be Pleased with him) narrated that the Messenger of Allah (peace be upon him) said: “He who eats of these plants – garlic, leeks, and onions - should not approach our mosque, as the Angels are offended by the same things as the human being.”30

او پیغمبر ﷺ داسې حکم کړی دی چې مسلمان ته روا نه ده چې د خپلې ږیرې، د مړوندو نیزې او د خولې د مږو وږدې (مونځ) پرېږدي او د زیرې (تناسلي ځای) ویښتان ونه پریکړي، یا د لاسونو د کښلو ویښتان ونه لري، څو له څلوېښت ورځو زیات وخت پورې وپرېږدي. لکه څنګه چې انس بن مالک ویلي دي: «پیغمبر ﷺ موږ ته د مږو او د مړوندو د نیزو د پرې کولو، د لاسونو د تیږو د ویښتانو د لرې کولو او د زیرې د ویښتانو د پرې کولو لپاره د څلوېښت ورځو مهال ټاکلی و.»[31] امام نووي ویلي دي: «دا معنا لري چې دې شیانو د پرېښودلو اجازه د څلوېښت ورځو څخه زیات نه ده، نه دا چې باید دوی څلوېښت ورځې پرېږدي.»32

And the Prophet (peace be upon him) forbade that the Muslim leave his moustache and fingernails without trimming them, his pubic hair without cutting it, or his armpit hair without plucking it for more than forty days, as Anas bin Malik said: “He (peace be upon him) gave us a forty day limit in trimming the moustache and fingernails, plucking the hair under the armpits, and shaving the pubic hair.”31 an-Nawawi said: “This means that they are not allowed to leave these things for more than forty days, not that they have to leave them for forty days.”32

پیغمبر ﷺ هم د غاښونو د پاکولو (مسواک) کارولو ته هڅولی و او ويې فرمایل:

The Prophet (peace be upon him) also encouraged the use of the toothbrush (siwak), saying:

«که زه له دې ویرې نه وای چې زما امت ته سختي پیدا شي، نو زه به دوی ته د هر لمانځه په وخت کې د مسواک کولو حکم کړی وای»، دا د ابوهریره رضی الله عنه څخه روایت شوی دی.33

“If I did not fear making things too hard for my people, I would have commanded them to use the siwak at the time of each prayer,” as was narrated by Abu Hurayrah.33

نو د علم غوښتونکی باید د خپل ظاهري پاکۍ په اړه ځانګړی پاملرنه وکړي، او دا کار د نبي کریم ﷺ د سنت پیروي، د هغې سره په کلکه نیولو او په ټینګه غاړه نیولو سره کیږي. هغه خلک چې دې ته تر ټولو زیات اړتیا لري، علماء دي، ځکه دوی د نبي ﷺ میراث خوړونکي دي، او دا ډیر مناسب دي چې دوی د هغه پیروي وکړي او د هغه په قدمونو روان وي.

So, the seeker of knowledge is to be particular about his external cleanliness, and this is done by following the Sunnah of the Prophet (peace be upon him), holding firmly to it, and biting to it tightly. The people most required to do this are the people of knowledge, as they are the inheritors of the Prophet (peace be upon him), and it is most appropriate that they be the ones who imitate him and follow in his footsteps.

باطنی پاکی او صفایی په اړه، طالب العلم باید په دې ته پام وکړي چې خپل روح د ناسم او ملامتیدونکو صفتونو څخه پاک کړي، ځکه علم د زړه عبادت، پټه لمونځ، او د الله تعالی ته د نږدېوالي داخلي وسیله ده. لکه څنګه چې لمونځ، کوم چې د بهرنیو غړو عبادت دی، د ظاهري ناپاکۍ څخه د پاکۍ پرته منل کېږي نه، همداسې د زړه د علم څخه ډکول، کوم چې باطني عبادت دی، تر هغه وخته منل کېږي نه چې انسان د ناسمو اخلاقو او صفاتو څخه ځان پاک نه کړي. الله تعالی فرمایلي دي:

As for inner purity and cleanliness, the student of knowledge should “focus on purifying his soul from undesirable and blameworthy characteristics, since knowledge is the worship of the heart, the secret prayer, and the internal means of nearness to Allah. Just as the prayer – the worship of the external limbs - is not acceptable without cleanliness from external impurity, filling one’s heart with knowledge – the internal worship - is not acceptable until one cleans himself of impure manners and characteristics. Allah Said:

{"په درحقیقت، مشرکان ناپاک دي…"}34

{“Indeed, the polytheists are impure…”}34

دا ښیی چې پاکي او صفایي یوازې هغه ظاهري شیانو پورې محدوده نه ده چې په حواسو احساس کیدای شي، ځکه کافر کولی شي پاک جامې واغوندي او خپل بدن ومینځي، په داسې حال کې چې د هغه ذات ناپاک او ککړ وي. په بل عبارت، د هغه باطن په ناپاکیو ککړ وي. ناپاکي (نجاسه)

This shows that purity and cleanliness are not limited to the external factors that can be felt by the senses, as the disbeliever can wear clean clothes and bathe his body while his essence is filthy and impure. In other words, his inner self is soiled with impurities. Impurity (najasah)

په دې کې یو اصطلاح ده چې د هغه څه لپاره کارول کیږي چې له هغې ډډه کېږي او مخ ېې اړول کیږي، او باطنی ناپاکي د ناپاکیو تر ټولو مهم ډول دی چې انسان باید له هغې ډډه وکړي، ځکه چې که څه هم اوس یوازې یوه ناپاکي ده، خو بیا به داسې څیز ته بدلیږي چې تاسو به تباه کړي.35

is a term used for something that is avoided and turned away from, and inner filth is the most important type of impurity that one should seek to avoid, since even though it is now only an impurity, it will evolve into something that will destroy you.”35

ابن عمر رضی الله عنه فرمایي: یوه ځل جبرئیل علیه السلام د پیغمبر ﷺ سره د لیدو وعده کړې وه، خو ځنډ یې وکړ، او دا د پیغمبر ﷺ لپاره ستونزمنه شوه. په پای کې هغه د جبرئیل د موندلو لپاره بهر ووت، هغه ورسره شکایت وکړ:

Ibn ‘Umar (may Allah be Pleased with him) said: “Once, Jibril had promised to visit the Prophet (peace be upon him). But, he delayed, and this became difficult for the Prophet (peace be upon him) to handle. Finally, he came out to find Jibril, who complained to him:

ﻣﻮږ ﻫﻐﻪ ﻛﻮر ﺗﻪ ﻧﻪ ﻧﻮﺭﻭ ﭼﻪ ﻛﻮم ﻛﻮر ﻛﻲ ﻧﺼﺎﻭﻳﺮ ﻳﺎ ﺳﭙﻲ ﻭﻱ.36

"We do not enter a home in which there is a picture or a dog.””36

ابو حامد الغزالي (رحمه الله) فرمایلي دي: «او زړه هم یو کور دی۔

Abu Hamid al-Ghazzali (may Allah have Mercy on him) said: “And the heart is also a home.

فرشتو کور دی، چیرته چې دوی نازلیږي، چیرته چې دوی اوسیږي. ناوړه صفتونه، لکه غصه، خواهشات، کمزورول، حسد، تکبر، ځان ته حیرانتیا، او نور، ټول بهیدونکي سپي دي. نو فرشتي داسې ځای ته څنګه ننوځي، پداسې حال کې چې دا ځای د سپیو څخه ډک دی؟37

It is the home of the Angels, where they descend, where they reside. Despicable characteristics, such as anger, desires, belittlement, envy, arrogance, self-amazement, etc. are all barking dogs. So, how can the Angels enter such a place while it is crawling with dogs?”37

ابن جماعہ (رحمہ اللہ) نے فرمایا:

Ibn Jama’ah (may Allah have Mercy on him) said:

د علم طالب باید خپل زړه له هرې ژبې، دوکې، حسد او بد اخلاق څخه پاک کړي، ترڅو ځان داسې وروزي چې علم جذب او یاد کړي او د هغه تفصیلي معنیګانې او پټ خزانې ومومي. علم - لکه څنګه چې ځینو ویلي دي - پټه لمونځ، د زړه عبادت او د الله سره د نږدې کیدو داخلي وسیله ده.

“The student of knowledge is to clean his heart out from every bit of blemish, deceit, envy, and bad character in order to condition himself to soak up and memorize knowledge and discover its detailed meanings and hidden treasures. Knowledge is – as some have said – the secret prayer, the worship of the heart, and the inner means of gaining nearness to Allah.

او لکه څرنګه چې لمونځ، یعنی د بدن د غړو عبادت، د ظاهري پاکۍ پرته له ناپاکۍ او ککړتیا نه قبول کیږي، همداسې علم، یعنی د زړه عبادت، د دې نه پرته آسانه نه کیږي چې تاسو خپل ځان د ټیټو او ناوړه صفتونو او عادتونو له ککړتیا پاک کړئ.

And just as prayer – the worship of the external limbs – is not accepted except with external purification from filth and impurity, likewise, knowledge – the worship of the heart – is not facilitated except if you purify yourself from the filth of low and despicable characteristics and manners.

او که تاسو خپل زړه د علم لپاره پاک کړئ، نو د هغه برکت داسې ښکاره او څرګند کیږي، لکه هغه ځمکه چې د کرنې لپاره زرغونه وي. او په حدیث کې راغلي دي: «بیشکه، په بدن کې یوه ټوټه غوښه ده. که هغه سالمه وي، نو ټول بدن سالم وي، او که هغه فاسده وي، نو ټول بدن فاسد وي. بیشکه دا زړه دی.»38 او سهل وویل: «د هغه څه له امله چې الله - لوړ او عظمت لرونکی - یې څخه کرکه کوي، د زړه دننه هیڅ رڼا داخلیدل حرام دي.»39

And if you clean your heart out for knowledge, its blessing becomes clear and evident, just like the plot of land that is fertile for agriculture, and in the hadith: “Indeed, and in the body there is a piece of flesh. If it is sound, the rest of the body will be sound. If it is corrupt, the rest of the body will be corrupt. Indeed, it is the heart.”38 And Sahl: “It is forbidden for any light to enter the heart while it contains anything that Allah – the Mighty and Majestic – hates.””39

ابن القیم (رحمه الله) فرمایلي دي:

Ibn al-Qayyim (may Allah have Mercy on him) said:

اور گناہ دنیا و آخرت میں دل اور بدن پر ایسے بدنما، گھناؤنے اور نقصان دہ اثرات چھوڑتے ہیں جنہیں اللہ کے سوا کوئی نہیں جانتا۔ انہی میں سے یہ ہے کہ آدمی علم سے محروم کر دیا جاتا ہے، کیونکہ علم وہ نور ہے جسے اللہ دل میں ڈالتا ہے، اور گناہ اس نور کو بجھا دیتے ہیں۔ جب الشافعی مالک کے سامنے بیٹھ کر ان کو پڑھ کر سنانے لگے تو وہ الشافعی کی ذہانت، حکمت، اور مکمل فہم و ادراک کو دیکھ کر حیران رہ گئے، اور فرمایا: "میں دیکھ رہا ہوں کہ اللہ نے تمہارے دل میں نور ڈالا ہے، پس اسے گناہ کی تاریکی سے مت بجھاؤ۔" اور الشافعی (اللہ ان پر رحم فرمائے) نے فرمایا:

“And sins leave ugly, despicable, and harmful effects to the heart and body in this world and the next that none know except Allah. From them is that one is prevented from knowledge, as knowledge is a light that Allah places into the heart, and sins put out this light. When ash- Shafi’i sat in front of Malik to read to him, he was amazed at what he was seeing of ash- Shafi’i’s intelligence, wisdom, and complete understanding and comprehension, saying: “I see that Allah has placed light in your heart. So, don’t put it out with the darkness of sin.” And ash-Shafi’i (may Allah have Mercy on him) said:

زه د وکیع په وړاندې د خپل بد حافظې شکایت وکړم * نو هغه ماته مشوره راکړه چې ګناهونه پرېږدم؛ او وې ویل: "پوه شه چې علم یوه نعمت دی * او د الله نعمت ګناهګار ته نه رسیږي."40

I complained to Waki’ of my bad memory * So, he advised me to abandon sins; And said: “Know that knowledge is a blessing * and the blessing of Allah is not accessible to the sinner.”40

ابن الجوزي (رحمه الله) وویل:

Ibn al-Jawzi (may Allah have Mercy on him) said:

ابو عبدالله بن الجلاء فرمایلي: زه به یوه ځوان عیسوي هلک ته ګورم چې ښکلی مخ یې درلود. نو ابو عبدالله البلخي زما خوا ته تیر شو او وې ویل: ستا څه شوی دی؟ ما ځواب ورکړ:

“Abu ‘Abdillah bin al-Jala’ said: “I used to look at a young Christian boy who had a beautiful face. So, ‘Abu ‘Abdillah al-Balkhi passed by me, saying: “What is wrong with you?” I replied:

«اے چاچا، کیا تم یہ چہرہ نہیں دیکھتے؟ اسے آگ میں کیسے عذاب دیا جا سکتا ہے؟» پس اس نے میرے سینے پر مارا اور کہا: «تم کو بالآخر اس اپنے فعل کا نتیجہ بھگتنا پڑے گا۔» پس چالیس سال کے بعد میں نے اس کا نتیجہ بھگتا: میں قرآن بھول گیا۔» اور ابو الاadyan نے کہا: «میں اپنے استاد ابو بکر الدقاق کے ساتھ تھا۔ ایک نامناسب بات ہوئی اور میں نے اسے دیکھا۔ انہوں نے مجھے اسے دیکھتے ہوئے دیکھا اور کہا: "میرے بیٹے، تم اس نظر کا نتیجہ بھگتو گے، اگرچہ مستقبل میں ہی سہی۔" بیس سال گزر گئے جن میں میں انتظار کرتا رہا، مگر کچھ نہ بھگتا۔ ایک رات میں اسی بات کو سوچتے ہوئے سو گیا، اور جاگا تو معلوم ہوا کہ میں پورا قرآن بھول چکا ہوں۔»41

“O uncle, don’t you see this face? How can it be punished in the Fire?” So, he hit me in the chest, saying: “You will eventually feel the consequences of this act of yours.” So, after forty years, I suffered the consequences: I forgot the Qur’an.” And Abu al-Adyan said: “I was with my teacher, Abu Bakr ad-Daqqaq. Something inappropriate took place, and I looked at it. He saw me looking at it, and said: “My son, you will suffer the consequences of this look, even if in the future.” Twenty years passed in which I waited, not suffering anything. One night, I went to sleep thinking about this, and awoke to discover that I had forgotten the entire Qur’an.””41

ابو حامد (رحمه الله) فرمایلي:

Abu Hamid (may Allah have Mercy on him) said:

اگر تاسو وایاست: ”خو زه ډیر داسې طالبان علم وینم چې بد اخلاق لري، خو ډیر پوهه دي!“ څومره توپیر دی! دا سړی د هغه حقیقي او ګټور علم څخه ډیر لیرې دی چې د آخرت پر ورځ به ورته ګټه ورسوي او هم به یې خوښي ورکړي! د علم د زده کړې له لومړیو ګامونو څخه دا دی چې هغه ته څرګنده شي چې ګناهونه یو وژونکی، ویجاړونکی زهر دی. ایا تا داسې څوک لیدلي دی چې وژونکی زهر واخلي، په داسې حال کې چې پوهیږي چې دا زهر دی؟ هغه څه چې تاسو د هغو کسانو څخه وینئ چې داسې ښکاري، یوازې هغه خبرې دي چې دوی یې ځینې وختونه په خپلو ژبو جوړوي او ځینې وختونه په زړونو کې ردوي، او دا هیڅ هم علم نه دی.

“If you were to say: ‘But, I see many students of knowledge with bad manners who are quite knowledgeable!’ What a difference! He is quite far from the true, useful knowledge that will benefit him in the Hereafter and bring him happiness! From the first steps of gaining knowledge is that it become clear to him that sins are a deadly, destructive poison. Have you ever come across someone who reaches for deadly poison, knowing that it is poison? What you see from those who appear as such is merely speech that they concoct with their tongues at times and reject with their hearts times, and this is not knowledge in the least.

ابن مسعود (رضي الله عنه) فرمايي: «علم د ډير روايت کولو نوم نه دی.»

Ibn Mas’ud (may Allah be Pleased with him) said: “Knowledge is not constant narration.

بلکه دا رڼا ده چې په زړه کې اچول کیږي۔ ځینو وویل چې علم ویره ده، لکه څنګه چې الله فرمایلي دي:

Rather, it is light that is placed in the heart.” Some said that knowledge is fear, as Allah Said:

بې شکه، د الله بندگانو کې هغه څوک چې له هغه څخه ویره لري، هغه خلک دي چې علم لري۔{إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ}42

{“Verily, those of Allah’s slaves who fear Him are those who have knowledge.”}42

دا داسې ده لکه څنګه چې هغه (الله) د علم د خورا ځانګړو ثمراتو په لور اشاره کوي، او همدې ته په کتو، ځینو کسانو د دې قول په اړه ویلي دي: «موږ دا علم د الله پرته له بل چا لپاره زده کړ، خو علم نه غوښتل څه پرته له دې چې د الله لپاره وي»، چې علم له موږ څخه تېښته وکړه او خپله حقیقت یې موږ ته ښکاره نه کړ، بلکې موږ ته یوازې لفظونه او عبارتونه ورکړل شوي.

It is as if He was eluding to the most specific fruits of knowledge, and because of this, some said in regards to the statement: “We learned this knowledge for other than Allah, and the knowledge did not want except to be for Allah,” that the knowledge escaped from us and did not expose its reality to us, and we were instead given mere words and phrases.

ځینې عالمان او فقیهان وینم چې د فروعو او اصولو په برخه کې ډېر ځیرک او ماهر دي، او د عالمانو له ډېر بریالي کسانو شمېرل کېږي، پداسې حال کې چې دوی د خپلو ناوړه اخلاقو څخه ځان نشي پاکولی. ځواب دا دی: که ته د علم درجې وپېژنې او د آخرت پوهه ترلاسه کړې، نو به دې ښکاره شي چې هغه څه چې دوی پرې بوخت دي، د یوازې علم په شکل ډېر رضایت بښونکي نه دي. بلکې هغه څه واقعاً رضایت بښونکي دي، کله چې دغه علم په عمل بدل شي، د الله لپاره وي، او د الله تعالی د نږدېوالي د ترلاسه کولو لپاره وکارول شي.43

So, if you say: ‘I see a group of the scholars and jurists who are geniuses in the branches and fundamentals, and are considered to be the most successful of scholars, while they are unable to clear themselves of their despicable manners,’ we say that if you come to know the degrees of knowledge, and came to know the Hereafter, it will then become clear to you that what they are preoccupied with is not very satisfying in the form of mere knowledge. Rather, what is truly satisfying is when that knowledge is transformed into action for Allah, if it is used to gain nearness to Allah, the Exalted.”43

دې ټولو خبرو محور د زړه پاکوالی او پاکۍ، او د شریعت د احکامو ته د غړو تسلیمول دی. له همدې امله، د علم غوښتونکی باید د خپل باطني حال په اړه ډیر پام وکړي، او د خپل ظاهري حال د سنت سره سم کولو اهتمام وکړي، ترڅو الله ده لپاره د علم او حکمت رڼاوې او خزانې خلاصې کړي۔

So, all of this revolves around the purity and cleanliness of the heart and submission of the limbs to the rulings of the Shari’ah. Therefore, the seeker of knowledge should be particular about paying close attention to his internal condition and having his external condition conform with the Sunnah, so that Allah opens up for him the lights and treasures of knowledge and wisdom.

دا د الله فضل دی چې هغه چاته چې غواړي ورکوي، او الله د لوی فضل خاوند دی.

This is the bounty of Allah that He bestows upon whom He Wills, and Allah is the Owner of great bounty.