Hem gerileme hem de canlanma, insanların başlattığı entelektüel ivmenin ürünleridir. Bu çaba ya da ivme kapsamlı bir düşünce üzerine inşa edilir ve insanlar buna uygun ilerlerse canlanmanın gerçekleşmesi beklenir. Buna karşılık, bu kapsamlı düşünce yoksa ve insanlar böyle bir düşünceyi kendilerine referans çerçevesi olarak almazlarsa, gerilemenin hüküm sürmesi beklenir.

Both decline and revival are products of the intellectual momentum which people initiate. The revival is expected to occur if such an effort or momentum is built upon a comprehensive thought and the people proceeded accordingly. On the contrary, the decline is expected to prevail if this comprehensive thought is absent and the people fail to consider any such thought as their frame of reference.

Bu nedenle, Ümmetin içinde bulunduğu mevcut gerilemeye yol açan etkenlerle ilgili herhangi bir tartışma veya araştırma bu konuyu ele almak zorundadır. Müslüman Ümmetin entelektüel tarihine bakıldığında, ilk üç nesildeki Müslümanların İslam'ı tek başvuru çerçevesi olarak koruduğu görülür. Onlar İslam'ı, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) kendilerine emrettiği şekilde benimsemişlerdir; yani gerçekliği derin ve kapsamlı bir düşünme süreciyle incelemek suretiyle. Bu entelektüel süreçle inşa edilen İslami Akide, Müslümanların düşüncesi için bir referans haline gelmiştir. Bu Akide, Sahabenin, hayatlarını yönetmek üzere İslami hükümleri ve sistemleri anlamalarında temel olarak kullandıkları zemin olacaktı.

Therefore, any discussion or research related to the factors resulting in the current decline the Ummah is facing must address this issue. By surveying the intellectual history of the Muslim Ummah, one discovers that Muslims during the first three generations maintained Islam as the sole frame of reference. They adopted Islam the way the Prophet (saaw) instructed them to - by scrutinizing the reality through a deep and comprehensive thinking process. The Islamic Aqeedah, built through this intellectual process, became a reference for the thinking of Muslims. This Aqeedah would serve as the foundation upon which the Sahabah would build their understanding of the Islamic rules and systems to govern their lives with.

Müslümanlar bu süreçle özellikle ilgiliydi ve Peygamber (saaw) bu yaklaşımdaki herhangi bir sapmayı düzeltmek konusunda titiz bir gözetim gösteriyordu. Büyüklüğü ne olursa olsun, ortaya çıkan her yanlış anlamayı hemen düzeltir ve Sahabe'yi uyarırdı. Örneğin, Peygamber ﷺ

Muslims were particularly concerned about this process, and the Prophet (saaw) kept a vigilant eye in correcting any diversion in this approach. He would immediately correct the Sahabah and censor any misunderstanding that arose, regardless of its magnitude. For example, when the Prophet (saaw)

Peygamber ﷺ, Sahabe'ye cennetlik olanların cennet için, cehennemlik olanların da cehennem için yaratıldığını söyledi. Sahabiler ona, "O halde neden çalışalım?" diye sordu. O da ﷺ onlara şöyle buyurdu: "Çalışın, herkes için yaratıldığı şeye doğru ilerleyecektir." Bu olayda Peygamber ﷺ, Sahabe'nin fiillerini Gayb ile, yani onların Allah'ın (SWT) İlmi olarak algıladıkları şeyle olumsuz biçimde ilişkilendirmeye çalışmasında bir düşünce sorunu fark etti. Peygamber ﷺ bu yanlış anlayışı hemen düzeltti; Müslüman'ın fiillerini kavrayabildiği ve algılayabildiği şeyle, yani Hükm-ü Şer'î ile ilişkilendirmesi gerektiğini, kavrayamadığı ve anlayamadığı şeyle, yani Gayb ile değil, bunu onlara açıklayarak yaptı.

told the Sahabah that the people of Jannah were created for the Jannah, and the people of Jahannam were created for Jahannam, the Sahabah asked him, "Then why would we work?" He (saaw) told them, "You should work, and each one will proceed towards what he was created for." In this incident, the Prophet (saaw) detected a problem in their thinking when the Sahabah sought to connect their actions in a negative fashion with the Ghaib, in this case what they perceived as the being the Knowledge of Allah (swt). The Prophet (saaw) immediately corrected this misunderstanding by explaining to them that the Muslim should connect his actions with what he can comprehend and perceive, which is the Hukm Sharii, rather than with what he cannot fathom or comprehend, which is the Ghaib.

Başka bir olayda, Peygamber'in oğlu İbrahim'in vefatından sonra bir güneş tutulması meydana geldi ﷺ.

In another incident, an eclipse occurred after the death of Ibrahim, the son of the Prophet (saaw).

Bazı insanlar, tutulmanın bu olayla bağlantılı olduğunu yanlış bir şekilde düşünmeye başladılar. Peygamber (sav), insanlara hiçbir doğal olayı yaşamla ilgili bir süreçle ilişkilendirmemeleri gerektiğini ve ikisi arasında hiçbir bağlantı bulunmadığını açıklayarak bu anlayışlarını hemen düzeltti. Sahabilere şöyle buyurdu: "Güneş de ay da Allah'ın ayetlerindendir ve hiçbir kimsenin doğumu veya ölümü sebebiyle tutulmaya uğramazlar." Bu düzeltme süreci yalnızca Peygamber (sav) zamanında olmadı, Sahabe döneminde de devam etti. Rivayet edildiğine göre Ebu Bekir, insanlar şu ayeti yanlış anladıklarında onları düzeltmiştir:

Some people began to mistakenly connect the occurrence of the eclipse to this incident. The Prophet (saaw) immediately corrected their understanding by explaining to the people that they should not connect any natural phenomenon with the process of life and because there is no relationship between the two. He told the Sahabah, "Both the sun and the moon are signs of Allah, and they do not have their eclipse due to the birth or death of any individual." This correction process did not just happen during the time of the Prophet (saaw) but also continued during the Era of the Sahabah. It was reported that Abu Bakr corrected the people when they incorrectly understood the following ayah:

"Ey iman edenler! Kendinizi koruyun. Siz doğru yola uyduğunuz takdirde, sapmış olanların sapıklığı size zarar veremez. Hepinizin dönüşü Allah'adır." [TMQ 5:105].

"O You who believe. Guard your own selves. If you follow guidance, no harm can come to you from those who go astray. The return of all of you is to Allah." [TMQ 5:105].

Bazı insanlar bu ayeti yanlış anlayarak, Müslümanın yalnızca kendi nefsini düşünmesi gerektiğini ve başkalarına karşı hiçbir sorumluluk taşımadığını iddia etmişlerdir. Ebu Bekir (r.a.), onlara ayetin doğru anlamını açıklamış; bu ayetin iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma (Emr-i bil-ma'ruf ve nehy-i anil-münker) görevini bırakmak için bir delil olmadığını, aksine ayetin Müslümanlara, işlediği hatalar yüzünden bu tür kimselere uymamalarını emrettiğini belirtmiştir. Ayet ayrıca, bu kimselerin işledikleri hataların, Müslümanlar onlara uyup aynı hataları işlemedikçe onlara zarar vermeyeceğini ifade etmektedir. Ebu Bekir (r.a.), ayetin doğru anlamını açıkladıktan sonra, Peygamber ﷺ'in şu hadisini de nakletmiştir:

Some people misunderstood this ayah to claim that a Muslim should care only for himself and not have any concern for others. Abu Bakr explained to them that the ayah is not an indication to stop enjoining the good and forbidding the evil (Amr bil-Ma'ruf wa nahy anil-Munkar). Instead, the ayah is ordering the Muslims not to follow such persons who commit mistakes. The ayah further mentions that the mistakes committed by such individuals will not harm the Muslims unless they follow them and commit the same mistakes. Abu Bakr, after explaining the ayah's correct meaning, also quoted a hadith in which the Prophet (saaw) said:

"Ma'rufu emretmeye ve münkerden sakındırmaya devam edeceksiniz; zalimin hesabını sormaya ve zulmünü bırakmaya zorlamaya devam edeceksiniz. Aksi takdirde Allah bir azap gönderecek ve siz dua edeceksiniz, ancak duanız kabul edilmeyecektir." Başka bir olayda ise Ömer ibnu'l-Hattab şu âyeti okuyordu:

"You will continue performing Amr bil- Ma'ruf wa nahy anil-Munkar, and you will continue to hold the oppressor accountable and force him to cease his oppression. Otherwise, Allah will send a punishment, and you will make Du'a to Allah but your Du'a will not be answered." In another incident, Umar ibn al Khattab was reciting the ayah:

"ve meyve ve ebben." [TMQ 80:31] Bir sahabi ona sordu: "Bu 'ebb' nedir?" Ömer, onun Gayb ile ilgili bir şeyi sorduğunu fark etti ve ona bunu sormamasını, bunun yerine Cennet'in nimetlerini anlatan ayetin genel anlamıyla yetinmesini emretti. Ayrıca Ömer, metnin genel anlamının açık olduğunu ve "ebb" kelimesinin anlamı bilinmeden de anlaşılabileceğini fark etti. Bu düzeltme sürecini gösteren bir başka örnek, Müslümanların Yermük Savaşı'nda Bizanslılarla karşılaştığı sırada yaşandı. Bizans ordusunun sayısı karşısında bunalan bir Müslüman şöyle dedi: "Araplar çok az, Rumlar çok fazla. Rumlar ne kadar büyük, Araplar ne kadar küçük!" Halid bin Velid ona şu cevabı verdi: "Şunu söylemelisin: 'Müslümanlar ne kadar büyük, Rumlar ne kadar küçük!' Çünkü askerler zaferle büyür, yenilgiyle küçülür." Bu olayda Halid, ordular arasındaki güç dengesine dair bütün ölçütü düzeltti ve o kişiye bir ordunun büyüklüğünün sayısına değil, kazandığı zaferlere göre ölçülmesi gerektiğini açıkladı.

"and fruits and abba." [TMQ 80:31] A sahabi asked him, "What is this 'abba'?" Umar noticed that he was asking about something related to the Ghaib and instructed him not to do so and to be content with the ayah's general meaning of describing the bounties of the Jannah. Also, Umar realized that the general meaning of the text is clear and can be understood without understanding the meaning of the word "abba." Another example which illustrates this corrective process occurred when the Muslims faced the Romans in the Battle of Yarmuk. A Muslim who was overwhelmed by the numbers of the Roman Army stated, "Arabs are too little and Romans are too many. How great the Romans are and how little the Arabs are." Khalid ibn al-Walid replied, "You should say, 'How great Muslims are and how little the Romans are,' since the soldiers will be great by the victory and will be little by the defeat." In this incident, Khalid corrected the entire criteria of the balance of power between armies, and explained to that individual that the measure of an army's greatness should be based on its victories and not on its size.

Bu örnekler, Peygamber ﷺ'in ve ondan sonra gelen Sahabe'nin düşünce süreci konusunda son derece titiz olduklarını göstermektedir. Bir kavramın yanlış anlaşıldığını düzelttikleri gibi, düzeltilmesi gereken herkesin düşünce tarzına da müdahale ederlerdi. Bu nedenle Müslümanlar, İslam'ın doğru anlaşılmasını korumak ve ortaya çıkabilecek her türlü sapmanın önüne geçmek amacıyla İslam'dan her türlü yabancı fikri ayıklamaya daima çaba göstermişlerdir. Müslümanlar, hayata bakış açılarını korumanın yanı sıra Akide'lerini, İslami düşünce ve hükümlerini ve İslam'ı anlama yöntemlerini muhafaza etmeye de özen göstermişlerdir.

These examples illustrate that the Prophet (saaw) as well as the Sahabah after him were very concerned about the thinking process. They would correct the misunderstanding of a certain concept in addition to addressing the way of thinking of anyone whom they needed correction. Therefore, Muslims always strove to eliminate any alien idea from Islam in order to preserve the correct understanding of Islam and eliminate the possibility of any divergence emerging. Muslims paid careful attention towards maintaining their point of view towards the life in addition to preserving their understanding of the Aqeedah, the Islamic thoughts and rules, and the mechanism through which they understood Islam.

Ancak üçüncü nesle gelindiğinde, bazı Müslümanların düşüncesinde, yabancı fikirleri kendi düşüncelerine dahil etmeleriyle birlikte sapma belirtileri ortaya çıkmaya başladı. Bunun sonucunda Müslümanlar arasında İslam anlayışı giderek bozulmaya başladı. Müslümanların yüksek düzeyde bir anlayışı sürdürmeleri beklenmesine rağmen, birkaç faktörün birikimi sonucunda bunu başaramadılar. Müslümanlar arasında düşüncenin gerilemesine katkıda bulunan en önemli üç faktör şunlardı: Yunan felsefesi, Doğu felsefeleri ve son dönemdeki Batı entelektüel istilası.

However, by the third generation, patterns of divergence began to appear in the thinking of some Muslims when they incorporated some alien ideas into their thinking. Consequently, the understanding of Islam among Muslims gradually deteriorated. Even though Muslims are expected to maintain a high level of understanding, they failed to do so as a result of an accumulation of several factors. The three most significant factors which contributed to the decline of the thinking among Muslims were: Greek Philosophy, the Oriental or Eastern Philosophies, and the recent Western intellectual invasion.

Yunan felsefesi, kendine özgü bir akide ile belirli temel düşüncelere sahip olduğu için hayata dair belirli bir bakış açısı olarak kabul edilebilir; bunların tamamı mantığa dayanan kendine özgü bir düşünce biçimi ortaya çıkarır.

Greek philosophy can be considered a specific outlook toward life since it has an Aqeedah as well as certain key fundamental thoughts, all of which produce a unique way of thinking based upon logic.

Bu felsefe, Müslümanlara iki kanal aracılığıyla ulaştı: İslam Devleti'nin yönetimi altında yaşayan Hristiyanlar ve Tercüme Hareketi. Müslümanların yönetimi altında yaşayan Hristiyanlar, Hristiyanlığın rasyonel düşünce ve kavramlardan yoksun kalması nedeniyle zaten Yunan felsefesiyle donanmıştı; bu nedenle üzerine sağlam düşünceler inşa edilebilecek bir temel olarak görülemezdi. Bu eksiklik yüzünden Hristiyanlar, düşünce sistemlerini oluşturmak için Yunan felsefesine ve mantığına yöneldiler. Maalesef bazı Müslümanlar da Yunan düşüncesinden etkilendi ve bunu yaparak Hristiyanlarla aynı araçlarla entelektüel olarak yüzleşebileceklerini düşünerek Yunan felsefesini incelemeye başladılar.

This philosophy was exposed to Muslims through two channels: The Christians living under the Islamic State, and the Translation movement. The Christians who were ruled by Muslims were already equipped with the Greek philosophy because Christianity became devoid of any rational thoughts and concepts and, therefore, could not be considered as an basis for building any substantial thoughts upon. Due to this deficiency, the Christians began to look towards Greek philosophy and logic in order to their system of thoughts. Unfortunately, some Muslims were influenced by the Greek thoughts as well, and they began studying Greek philosophy, thinking that doing so would enable them to intellectually face the Christians with the same tools.

Greek felsefesine dalmanın kendilerini onun etkisi altında bırakacağını fark edemediler.

They failed to realize that delving into Greek philosophy would lead them to be influenced by it.

Müslümanlar, herhangi bir düşünce biçiminin kendine özgü bir akide ile tanımlandığını ve bu nedenle bir düşünce biçimini benimseyen kişinin sonunda o düşünce biçimini şekillendiren akidenin etkisinde kalacağını anlamadılar.

The Muslims did not understand that any way of thinking is defined by a unique Aqeedah, which will result in the person adopting any way of thinking to ultimately be influence by the Aqeedah which shaped such a way of thinking.

Müslümanların argümanlarını desteklemek için Yunan felsefesine nasıl dayandıklarına dair bir örnek şöyledir: Hristiyanlar, Meryem'e verilen Allah'ın Kelimesi'nde Mesih'in olduğunu iddia ettiler. Onların argümanına göre, kelime Allah'ın Sıfatlarından biri olduğu için ebedidir, çünkü her betimleyici sıfat, betimlediği nesneyle bağlantılıdır. Bu durumda nesne Allah olduğuna ve Allah ebedi olduğuna göre, Allah'la ilgili her sıfat da ebedidir. Hristiyanların bu mantıktan çıkardıkları sonuç, Mesih'in ebedi ve yaratılmamış olduğudur. Bu iddialarını desteklemek için şu Kitab-ı Mukaddes ifadesini aktardılar: "Başlangıçta Kelam vardı, Kelam Allah'la birlikteydi ve Kelam Allah'tı." Bazı Müslümanlar, örneğin Mu'tezile, Hristiyan argümanına karşı koymanın en iyi yolunun Kur'an'ın yaratılmış olduğunu iddia etmek olduğunu düşündüler. Onlara göre, Allah'ın Kelamı olan Kur'an'ın yaratılmış olduğunu söylemek, Mesih'in de Allah'ın Kelamı olduğu gerekçesiyle onun da yaratılmış olduğu sonucuna götürecekti. Sonuç olarak, Allah'ın Sıfatları hakkında tartışma yapma anlayışının tamamı bu yaklaşımdan etkilendi. Mu'tezile, Allah'ın Sıfatları ile Zatı arasında hiçbir fark bulunmadığını ve ikisinin bir ve aynı olduğunu iddia etti. Allah'ın Zatına ait nitelemelerin Zatından ayrılmadığı fikrini yaydılar. Onlara göre, ebedi olan Allah'ın Sıfatları Zatından ayrılsaydı, bu, birden fazla ebedi varlığın bulunması sonucunu doğurur ve bu da Teslis'in varlığını haklı çıkarırdı.

İslam'a etki eden iki en önemli Doğu felsefesi Hint ve Pers felsefeleriydi. Birçok Pers ve Hindu Müslüman oldu, ancak eski düşünceleriyle benimsedikleri yeni İslami düşünceler arasında uzlaşma sağlamaya çalıştılar. Sonunda, bu halkların felsefelerinin ve edebiyatının birçoğu Arapçaya çevrildi ve bunun sonucunda Brahmanizm, Düalizm ve Mazdak'ın fikirleri gibi birçok kavram Müslümanlar arasında yayıldı. Zındıklar (Zenâdıka)

Two of the most significant Eastern philosophies that influenced Muslims were the Indian and the Persian philosophies. Many Persians and Hindus became Muslims, but they attempted to reconcile between their old thoughts and the new Islamic thoughts they adopted. Eventually, many of their philosophies and literature was translated into Arabic, and as a result, many of their concepts, such as Brahmanism, Dualism, and the ideas of Mazdak, spread among Muslims. Heretics (Zanadiqah)

…İslam tarihinde ilk kez ortaya çıktı; bunlardan bazıları Mazduk'un komünist öğretilerini yayarken, diğerleri ise bedeni işkenceye tabi tutarak manevi yönü yükseltme düşüncesine dayanan Brahmanizmi yaymaya çalışıyordu. Bireylerin yanı sıra, temelleri ve yapıları İslam'ın sınırlarını aşan tüm mezhepler de ortaya çıktı; bunlar arasında Karamitler ve Haşhaşiler (Suikastçılar) da vardı.

emerged for the first time in Muslim history, some propagating the Communistic teachings of Mazduk,2 while others promoting Brahmanism,3 which is rooted in the notion of torturing the body in order to elevate the spiritual aspect. In addition to individuals, entire sects whose foundation and structure exceeded the boundaries of Islam emerged, among them the Karamitah and Hashashin (Assassins).

Müslümanlar arasında tasavvufun hızla yayılması, Doğu felsefelerinin en belirgin ürünlerinden biriydi. Tasavvuf, Müslümanları mali ve siyasi meseleler ile maddi zevkler gibi dünyevi işlerden uzaklaşmaya ve yalnızca ahirete yönelmeye çağıran bir hareket olarak başladı.

The rapid spread of Sufism among Muslims was one of the most evident products of the Eastern philosophies. Sufism began as a call for Muslims to detach themselves from the worldly issues, such as financial and political affairs and material enjoyments, and to focus solely on the Hereafter.

Ancak tasavvuf daha sonra Brahmanizm, Enkarnasyon ve Dualizm gibi birçok yabancı fikri bünyesine kattı. O tarihten itibaren tasavvuf, insanları dünyevi işlerden uzaklaştırmaya yönelik bir çağrıdan, kendine özgü fikirleri, sembolleri, düşünce biçimi, düzeni, edebiyatı ve şiiriyle kapsamlı bir felsefeye dönüştü. Sufi düşünce, yalnızca Sufilerin kendilerinin anlayabileceği kendine özgü semboller ve iletişim biçimleriyle öne çıktı. Örneğin Sufiler, her ayetin ve her hadisin iki anlamı olduğunu iddia ettiler: Avam tarafından anlaşılan zahiri anlam ve yalnızca kendilerinin anlayabileceği Batıni (gizli) anlam. Bu tutumlarını, yaptıkları belirli riyazet ve ibadetler sonucunda her şeyin kendilerine açıldığı esasına dayandırdılar. Aşağıda, Sufilerin bazı ayetlere atfettikleri Batıni anlamlardan bazı örnekler verilmiştir: Allah (c.c.) şöyle buyurur: "İki denizi serbest bırakmıştır, birbirine kavuşurlar; aralarında birbirlerine geçemedikleri bir engel vardır." [] Önde gelen bir Sufi olan İbnü'l-Arabi bu ayet hakkında şöyle demiştir: "İki deniz (tuzlu su denizi ve tatlı su denizi) sırasıyla fiziki beden ve ruhu ifade eder ve bunlar insan varlığında birleşirler."

Müslümanlar entelektüel bir gerileme yaşarken, Avrupa dünyada yeni bir entelektüel güç olarak yükselmeye başladı. Bu dönemde Avrupa, Rönesans'ı yaşadı; bu da yeni bir ideoloji olarak Kapitalizmin ortaya çıkmasına yol açtı. Kapitalist ideolojinin temelinde, Kilise ile Devlet arasındaki ilişkiyi tanımlayan laik inanç yer alıyordu. Hobbes ve Rousseau gibi düşünürler, yeni ortaya çıkan Demokrasi, Özgürlük, Bireycilik ve Hürriyet kavramlarını yaymaya başladılar. Entelektüel gelişmeye paralel olarak, Avrupa'nın benimsediği bilimsel düşünce biçimi ortaya çıktı. Tüm bu entelektüel gelişmeler, Avrupa'yı Sanayi Devrimi'ne taşıdı. Kapitalist ideolojinin ve Sanayi Devrimi'nin ortaya çıkmasıyla birlikte Batı, dünyada yeni bir entelektüel ve maddi güç olarak öne çıktı.

While Muslims were experiencing a state of intellectual decline, Europe began to emerge as a new intellectual power in the world. During this time, Europe experienced the Renaissance, which resulted in the emergence of Capitalism as a new ideology. The Capitalist ideology had as its foundation the Secular creed which defined the relationship between Church and State. Thinkers such as Hobbs and Rosseau began propagating the newly-emerging concepts of Democracy, Freedom, Individualism, and Liberty. Parallel to the intellectual development was the emergence of the scientific way of thinking, which Europe embraced. All of these intellectual developments ushered Europe into the Industrial Revolution. With the emergence of the Capitalist ideology and the Industrial Revolution, the West emerged as a new intellectual and material force in the world.

Müslümanlar, askeri üstünlüklerinden memnun olarak, Avrupa'nın büyük bölümünde meydana gelen köklü değişimlerin farkında değildi ya da bunlara kayıtsız kaldı. Bu memnuniyet, İslam'ın yenilemeyeceğine dair inançları, İslam Devleti'nin dünyanın ilk devleti olarak bin yıl boyunca sürdürdüğü uzun tarih ve Haçlıları ile Moğolları yenebilme yetenekleri nedeniyle daha da pekişti. Bu memnuniyet duygusunu daha da artıran bir diğer etken, Müslümanların Avrupa'yı baştan sona geçerek nihayetinde Orta Fransa'ya ve Viyana'ya kadar ulaşabilmeleriydi.

Muslims, content with their military superiority, were either unaware or heedless of the sweeping changes which were occurring throughout most of Europe. This contentment was further strengthened by their belief that Islam could not be conquered, the long history the Islamic State enjoyed as the First State in the world for a millennium, and their ability to defeat both the Crusaders and the Moguls. Further adding to this feeling of contentment was the fact that the Muslims were able to sweep across Europe, ultimately reaching Central France and Vienna.

Osmanlı Devleti askerî bakımdan bir dev olmasına rağmen, siyasi ve entelektüel etkisi çok küçüktü. Siyasi ve entelektüel açıdan Müslümanlar, birbiri ardına biriken birçok iç etkenin sonucu olarak gerileme içindeydi ve bu çöküş Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde daha yaygın ve belirgin hâle geldi. Bu gerileme içindeki Müslümanlar, Avrupa'yı sarsan ani değişimlerle başa çıkmaya hazırlıksızdı ve bunun sonucunda Avrupa'nın yaşadığı ilerleme, Müslümanları şaşkına çeviren bir sarsıntı oldu. Önceki dönemlerde Müslümanlar sürekli olarak sınırlarını yeni topraklara genişletirken, Osmanlı Devleti döneminde Müslümanlar, başta İspanya, Portekiz, Hollanda, İngiltere ve Fransa olmak üzere Avrupa uluslarının çeşitli bölgelerdeki Müslüman topraklarını sömürgeleştirdiğine tanık oldu. Geçmişte Avrupalılar, Çin gibi uzak bölgelerdeki diğer milletler ve topraklarla ticaret yapabilmek için Müslüman dünyasını geçmek zorundaydı. Ancak Vasco da Gama, Magellan, Kolomb ve diğerlerinin yeni ticaret yollarını keşfetmesiyle birlikte Avrupa, bu konuda artık yalnızca Müslümanlara bağımlı kalmadı.