İbn Cemâa dedi ki:

Ibn Jama’ah said:

Kendinize, öğrendiğiniz ilmi anlamanıza yardımcı olmanın ve bu ilimden sıkılmanızı önlemenin en iyi yollarından biri, az yemek ve helal olan şeyleri yemektir.

“From the best ways to help yourself understand the knowledge you are dealing with and to prevent boredom from it is to eat very little, and from what is halal.

Şafiî şöyle dedi: "Son on altı yıldır karnımı doyasıya doyurmadım." Bunun sebebi, aşırı yemenin aşırı içmeye ve uykuya, duyuların körelmesine ve bedenin tembelleşmesine yol açmasıdır. Bunun yanı sıra, bu durum Şeriat'ta da hoş görülmez ve bedeni her türlü tehlikeli hastalığa maruz bırakır; nitekim şöyle denmiştir:

ash-Shafi’i said: “For the past sixteen years, I never ate my fill.” The reason for this is that eating excessively leads to excessive drinking and sleeping, dulling of the senses, and laziness of the body. This is all in addition to the fact that doing so is disliked in the Shari’ah, and exposes the body to all types of dangerous disease, as it was said:

Gerçekten, gördüğünüz hastalıkların çoğu * yeme ve içmeden kaynaklanmaktadır… Ve meşhur alimlerin ya da evliyaların hiçbirinin çok yediği anlatılmamış, ya da bunun için övülmemiştir. Aksine, aşırı yemek akılsız hayvanların bir özelliğidir. İnsanın aklı amellerinin kaynağıdır ve o, böylesine aşağılık bir şey olan aşırı yiyeceğin engellemesi ve israf etmesi için fazlasıyla değerlidir. Çok yemenin, insanı tuvalete gitmeye zorlamasından başka bir zararı olmasaydı bile, bu, akıllı kişinin böyle bir alışkanlıktan uzak durması için yeterli olurdu.

Indeed, most of the diseases you see * Are from eating and drinking… And none of the famous scholars or awliya’ were ever described as having eaten much, or was ever praised for doing so. Rather, excessive eating is a trait of mindless animals. A person’s intellect is the source of his deeds, and it is too noble to be hampered and wasted by such a despicable thing as excess food. If there were no downside to eating too much other than that it forces one to use the bathroom, this would’ve been enough for the intelligent one to steer clear of such a practice.

Ve ilim talebinde başarılı olmaya çalışırken aşırı yemeye, içmeye ve uyumaya devam eden kimse, imkânsız olanı denemektedir."62

And whoever attempts to be successful in seeking knowledge while insisting upon excessive eating, drinking, and sleeping is attempting the impossible.”62

İbn Kudame (Allah ona rahmet etsin) şöyle dedi:

Ibn Qudamah (may Allah have Mercy on him) said:

“Karnın arzusu bunların hepsinden en yıkıcı olanıdır; Âdem'i (aleyhisselam) Cennet'ten çıkmaya sevk eden de budur. Karnın arzusundan cinsel arzu ve mal arzusu doğar. Bunlar da birçok sorunu beraberinde getirir; hepsi de nefsin isteklerini tatmin etmenin sonucudur.”

“The desire of the stomach is the most destructive of them all, and it is what caused Adam (peace be upon him) to exit Paradise, and from the desire of the stomach comes the desire for sex and wealth. These leads to many problems, all the result of satisfying one’s appetite.

‘Ukbe ar-Rasibi şöyle dedi: “Hasan'ın yanına yemek yerken girdim ve bana, ‘Gel benimle yemek ye’ dedi. Ben de, ‘Doyacak kadar zaten yedim’ dedim. O da, ‘Subhanallah! Müslüman doyana kadar yer mi?!’ dedi.” Ölçülü yemek yemek, sofradan henüz biraz acıkmışken elini çekmektir. Bu, bedeni güçlendirir ve hastalıklardan korur; çünkü böyle bir kimse, yemeğe ancak ona karşı iştahı olduğunda uzanır ve hâlâ acıkmışken elini çeker. Ancak az yemek de insanı zayıflatabilir; bazı kimseler yedikleri yiyecekte o kadar eksik kalmışlardır ki bu, onları görevlerinde gevşek davranmaya yöneltmiştir. Bunlar cahillikleri yüzünden bunu iyi bir şey sanmışlardır, oysa durum böyle değildir; çünkü açlığı öven ve teşvik edenler, yukarıda anlattığımız ölçülü açlığı kastetmişlerdir.63

‘Uqbah ar-Rasibi said: “I entered upon al-Hasan while he was eating, and he said: “Come eat with me.” I said: “I have already eaten until I can eat no more.” He said: “Subhan Allah! Does the Muslim eat until he can eat no more?!”” Eating in moderation consists of raising one’s hands from the table while he is still a bit hungry. This strengthens the body and wards off disease, and this is because such a person does not reach for food unless he is hungry for it, and raises his hands back while he is still hungry for it. However, eating too little can also weaken you, and some people were so deficient in what they ate that this caused them to be lax in their obligations. Out of their ignorance, they thought this to be something good while this was not the case, since those who praised and encouraged hunger were referring to moderate hunger that we have described above.”63

Tüm bunlar, her işte ihtiyatlı davranmak etrafında döner. İhtiyatlılık (verâ') ise Allah'a giden yolun menzillerinden biridir. İbnu'l-Kayyim şöyle demiştir: "Peygamber ﷺ ihtiyatlılıkla ilgili her şeyi tek bir cümlede topladı: 'Bir kişinin Müslümanlığının kemalinden biri, kendisini ilgilendirmeyen şeyi terk etmesidir.'"64 Bu ifade, kişiyi ilgilendirmeyen şeyden bahsetmemeyi, ona bakmamayı, onu dinlemeyi, ona dokunmamayı, ona doğru yürümemeyi ve onun hakkında düşünmemeyi de kapsar; kişinin ilgilendirmediği diğer dış ve iç hareketleri yapmasını da içine alır. Dolayısıyla bu söz, ihtiyatlılığın nasıl olacağını göstermek için yeterlidir. İbrahim b. Edhem de şöyle demiştir: "İhtiyatlılık, şüpheli olan her şeyi terk etmektir; seni ilgilendirmeyen şeyi terk etmek ise ihtiyacın olmayan her şeyi terk etmektir."65

All of this revolves around being cautious in all affairs, and cautiousness (wara’) is from the stations of the journey to Allah, the Exalted, as Ibn al-Qayyim said: “And the Prophet (peace be upon him) combined everything related to cautiousness in one phrase: “From the perfection of a man’s Islam is that he leaves that which does not concern him.”64 So, this includes not talking about, looking at, listening to, touching, walking towards, or thinking about that which doesn’t concern him, as well as involving any other outer or inner movements that are of no concern to one. So, this statement is more than enough to illustrate how to be cautious, and Ibrahim bin Adham said: “Cautiousness is to abandon anything doubtful, and to leave what does not concern you is to leave anything you don’t need.””65

Ihtiyatın özü, şüpheli olanı terk etmektir ve Allah'ın Resulü ﷺ, en-Nu'man bin Beşir'in rivayet ettiği hadiste bunu teşvik etmiştir: "Helal açıktır, haram açıktır ve bunların arasında şüpheli şeyler vardır. Kim günah olduğundan şüphelendiği şeyi terk ederse, gerçekten günah olan şeyden daha uzak olur; kim de günah olduğundan şüphelendiği şeye cüret ederek girerse, gerçekten günah olan şeye düşer. Günahlar, Allah'ın koyduğu bir sınırdır ve kim sınırın çevresinde dolaşırsa, onu aşmaya yaklaşır."66

And the essence of cautiousness is to leave what is doubtful, and the Messenger of Allah (peace be upon him) encouraged this in the narration of an-Nu’man bin Bashir: “The permissible is clear and the forbidden is clear, and between them are doubtful matters. So, whoever leaves what he suspects is sin will be farther from what actually is sin, and whoever is bold enough to fall into what he suspects is sin will fall into what actually is sin. Sins are the boundary that Allah has placed, and whoever hovers around a boundary will cross it.”66

el-Begavî dedi ki:

al-Baghawi said:

Bu hadis, ihtiyat konusunda çok önemli bir hadistir. Bir kimse bir şeyin helal mi haram mı olduğu konusunda tereddüt eder ve buna dair başvuracak bir delili yoksa, ihtiyatlı olan kişi o şeyi terk eden kişidir. Çünkü eğer onu terk etmez, o şeyle ilerler ve onu bir alışkanlık hâline getirirse, bu durum onu haram olana sürükleyecektir.

“This hadith is an essential one when it comes to cautiousness. It says that if someone is confused as to the permissibility or prohibition of a matter and has nothing to refer to, the cautious one is he who abandons it, because if he doesn’t abandon it, proceeds with it, and makes it a habit, it will drag him into what is prohibited.

Şüpheli meselelerin çoğu iki türe ayrılabilir. Birinci tür, helal veya haram hükmüne ulaşılabilecek bir dayanağın bulunmadığı meselelerdir; böyle bir durumda kişinin o eylemi bırakması gerekir. İkinci tür ise, o meseleyi helal veya haram olarak hükme bağlamak için bir dayanağın ve açık bir delilin bulunduğu meselelerdir. Bu durumda kişi, sabit olana bağlı kalmalı ve kesin bilgi olmadıkça temel hükümden ayrılmamalıdır. Örneğin, bir kimse namaz için abdest almış, sonra abdestinin bozulup bozulmadığından şüphe etmişse, abdestinin bozulduğuna kesin olarak kanaat getirmediği sürece namaz kılmaya devam eder. Yine, çölde bulduğu suyun temiz olup olmadığından emin olmayan kimse, suyun temiz olduğu temel kaidesine sarılmalı, bu kaideye sımsıkı bağlanmalı ve şeytanın vesvesesine kapılmamalıdır.67

Most doubtful matters can be divided into two types. The first type is that which has no reference for which one reach a ruling of halal or haram, and such a case warrants that the person leave off that action. As for the second type, this is where there is a reference and clear basis for declaring that matter either halal or haram. In this case, one should stick to what is established, and should not digress from the basic ruling except with certain knowledge. For example, if a man purifies himself for the prayer and then has doubt as to whether or not he nullified his ablution, he is to pray so long as he isn’t certain that he nullified his ablution. Also, if one finds some water in the desert that he is not sure is pure, he should stick to the basic principle of water being pure, hold firm to this, and not fall for the devilish whisperings.”67

İbn Hacer (Allah ona rahmet etsin) şöyle dedi:

Ibn Hajar (may Allah have Mercy on him) said:

“Helal açıktır, haram da açıktır” sözü, hükümlerin üç kısma ayrıldığını gösterir; çünkü her mesele ya erdemini ve ondan kaçınmanın uyarısını gösteren açık bir nasla, ya zararını ve ona düşmenin uyarısını gösteren açık bir nasla, ya da bu ikisinden hiçbirini gösteren açık bir nas olmaksızın bulunur. Dolayısıyla birincisi açıkça helal olan, ikincisi açıkça haram olandır. Peygamber ﷺ “helal açıktır” derken, bunun için ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmadığını ve herkesin bildiği bir şey olduğunu kastetmiştir. Üçüncüsü ise, ona çekinerek yaklaşanın gözünde belirsiz ve açık olmayan, helal mi haram mı olduğunu bilemediği şeydir. Bu durumda kişi bu fiilden sakınmalıdır; çünkü eğer gerçekten haram ise güvenli yolu seçmiş olur, gerçekten helal ise bu niyetle terk etmesinden dolayı sevap kazanır.68

“”The permissible is clear, and the forbidden is clear” shows that the rulings are divided into three categories, because each matter either has a clear text showing its virtue and a warning from abandoning it, a clear text showing its harm and a warning from falling into it, or no clear text indicating either of the two. So, the first is what is clearly halal, and the second is what is clearly haram. When he (peace be upon him) said that “the permissible is clear,” he meant that it does not need any additional clarification, and that it is something known to all. As for the third, it is what is ambiguous and unclear to the one who fears it, such that he doesn’t know if it is halal or haram. In this case, the person should avoid this action, because if it actually is haram, he has taken the safe route, and it is actually halal, he is rewarded for abandoning it with this intention.”68

Bu nedenle ilim talebesi, hayatının her yönünde ihtiyatlı davranmalı; yiyeceği, içeceği, giyeceği ve barınağının her açıdan helal olmasına özen göstermelidir. Bu ilkeyi hayatta ihtiyaç duyduğu ve ailesinin ihtiyaç duyduğu her şeye uygulamalıdır ki kalbini nurla doldurabilsin ve ilmin nurunu alıp ondan faydalanmaya hazırlanabilsin.

“So, the seeker of knowledge should be cautious in all aspects of his life, and should be particular about his food, drink, clothing, and housing being permissible in all aspects. He should apply this concept to everything that he and his family need in life, so that he can fill his heart with light and condition himself for soaking up the light of knowledge and benefiting from it.

Kişi, yapmaktan kaçınabildiği ve ihtiyacı olmadığı sürece, bir şeyin caiz olduğu yönünde kendiliğinden eğilim göstermemelidir. Ayrıca mübah olan şeylere dalmamalıdır. Bilakis her zaman daha yüksek bir seviyede olmaya çalışmalı ve geçmişteki salih âlimlerin izinden gitmelidir. Bunlar, caiz gördükleri şeylerde bile büyük bir ihtiyat gösterirlerdi. Kişinin en çok çabalayarak taklit edip izini takip etmesi gereken kişi ise Allah'ın Elçisi, Peygamberimiz Muhammed ﷺ'dir. O, yolda bulduğu bir hurmayı bile, sadaka olma ihtimali oldukça zayıf olmasına rağmen, sadaka olabileceği korkusuyla yemezdi. İlim ehline uyulmalı ve onlar taklit edilmelidir. Eğer onlar ihtiyat göstermezlerse, bunu kim yapacak?69

He should not automatically lean towards something being permissible so long as he can exercise caution and does not need that thing. He should also not indulge in the permissible things. Rather, he should always seek to be at a higher level and follow in the footsteps of the righteous scholars of the past, who used to exercise great caution even in those things they judged to be permissible. The one he should most strive to imitate and follow is our Prophet Muhammad, the Messenger of Allah (peace be upon him), who would not even eat a date that he found on the road out of fear that it was from charity, even though it was quite improbable that it was. The people of knowledge should be followed and imitated, and if they don’t exercise caution, who will?”69

Enes (Allah ondan razı olsun) rivayet etmiştir: Peygamber ﷺ bir ağaçtan düşmüş bir hurmaya rastladı ve şöyle buyurdu: "Sadaka olma ihtimali olmasaydı, onu yerdim."70 Ebu Hureyre (Allah ondan razı olsun) da

Anas (may Allah be Pleased with him) narrated that the Prophet (peace be upon him) came across a date that had fallen from a tree, and said: “Were it not for the fact that it could be charity, I would’ve eaten it,”70 and Abu Hurayrah (may Allah be Pleased with him)

Rivayet edildiğine göre Allah'ın Elçisi ﷺ şöyle buyurmuştur: "Gerçekten ben ailemin yanına dönüyorum ve yatağımın üzerinde düşmüş bir hurma buluyorum. Onu yemek için ağzıma götürüyorum, sonra sadaka olabileceğinden korkuyorum. Bu yüzden onu bırakıyorum."71 İbn Hacer şöyle demiştir: "Burada Peygamber ﷺ, hurmayı yatağında bulduğunu özellikle belirtmiştir. Bununla, ihtiyat gereği onu yemekten kaçınmıştır."72 En-Nevevî ise şöyle demiştir: "Bu hadis ihtiyatın bir örneğini içermektedir, çünkü bu hurma, sırf sadakadan olabileceği şüphesiyle haram kılınmamıştır. Aksine, ihtiyat gereği bırakılmıştır."73

narrated that the Messenger of Allah (peace be upon him) said: “Verily, I turn to my family and find a date fallen on my bed. I raise it to my mouth to eat it, and then fear that it might be charity. So, I put it down.”71 Ibn Hajar said: “Here, the Prophet (peace be upon him) specifically mentioned that he found it on his bed. With this, he refused to eat it out of caution,”72 and an-Nawawi said: “This hadith contains an example of caution, as this date was not forbidden by mere suspicion that it was from the charity. Rather, it was left out of caution.”73

- Allah'ı Anmak - Ve ilim talibinin özellikle dikkat etmesi gereken en önemli şey, her durumda Allah'ı anmaktır; çünkü O'nu anmak, aranan şeye ulaşmanın en büyük kapısı ve en iyi yoludur. Ondan yüz çeviren, gerçekten her türlü hayırdan mahrum kalmış ve doğru yoldan sapmıştır. Ona yönlendirilen ise gerçekten doğru yola iletilmiş ve en iyi önder ile rehberin izinden gitmiştir.

- Remembrance of Allah - And the most important thing that the student of knowledge should be particular about is to remember Allah in all situations, as remembrance of Him is the greatest door and best path to what one seeks. Whoever turns from it has indeed been prevented from all good, and has deviated from the correct path. Whoever is guided to it has been truly been guided, and has been led by the best leader and guide.

İbn al-Kayyim şöyle dedi:

Ibn al-Qayyim said:

Allah'a yönelmek ve O'na dayanmak, O'ndan razı olmak, kalbi O'nun sevgisiyle doldurmak, O'nu sürekli anmak, O'nu tanımanın getirdiği mutluluk ve sevinci duymak; bütün bunlar anlık ödüllerdir, dünyadaki bir cennettir ve krallarınkinin bile yanında duramayacağı bir hayattır. Şeyhülislam İbn Teymiyye'nin (Allah ona rahmet etsin) şöyle dediğini işittim: "Dünyada da bir cennet vardır. Kim oraya girmezse, Ahiret cennetine de girmeyecektir." Bir keresinde bana şöyle demişti: "Düşmanlarım bana ne yapabilir ki? Cennetim ve bahçem göğsümdedir; gittiğim her yerde benimledir. Hapsedilmem Allah ile baş başa kalmamdır, öldürülmem şehitliktir, vatanimden sürülmem ise bir seyahattir." Allah bilir ki, yaşadığı sıkıntılara, dinlenme ve huzur bulamamasına, hapsedilmesine ve öldürülme korkusuna rağmen, onun kadar temiz bir hayat süren birini hiç görmedim. Bütün bunlara karşın en temiz hayatı yaşadı, en güçlü ve en açık kalbe sahipti, ruhen en mutluydu ve yüzü sevincin parlaklığını yayardı.

“Rushing towards Allah and depending on Him, being pleased with Him, filling the heart with love of Him, constantly remembering Him, feeling happiness and joy with knowing Him – all of these are instantaneous rewards, a paradise of this world, and a life that the lives of kings cannot even compare to. I heard Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah (may Allah have Mercy on him) say: “Indeed, there is a paradise in this world. Whoever doesn’t enter it will not enter the Paradise of the Hereafter.” And he once said to me: “What can my enemies do to me? My paradise and garden are in my chest, and they are with me wherever I go. My imprisonment is my privacy with Allah, my killing is martyrdom, and my expulsion from my homeland is tourism.” And Allah Knows that I never saw anyone with a purer life than him despite what he was experiencing of hardship and lack of relaxation and rest, and despite his imprisonment and fear of being killed. With all of this, he lived the purest life, had the strongest and most open heart, was happiest in spirit, and had a face that emanated the brightness of delight.

Korktuğumuzda, umutsuzluğa kapıldığımızda ve dünya bizi boğuyormuş gibi hissettiğimizde, ona koşardık. Yalnızca onu görmek ve sözlerini dinlemek, bütün bunların yerini rahatlamaya, kesin bir inanca ve güvene bırakırdı. Bu yüzden, kullarına Rablerine kavuşmadan önce Cennetini gösteren, bu dünyada da kapılarını onlara açan ve onlara o Cennetten bir tat ve tatlı bir esinti veren Allah'a hamd olsun. Kullar, bu tadı ve esintiyi aramak ve bunun için yarışmak uğruna güçlerini harcamaktadırlar.

When we were frightened, had desperate thoughts, and felt as if the world was choking us, we would rush to him. Simply by seeing him and hearing his words, this would all turn into relaxation, certainty, and assurance. So, glory to the One who allowed His slaves to witness His Paradise before meeting Him and opened for them its doors in this life, giving them from its taste and sweet breeze that they have been dedicating their strength to seeking and competing for.

Ve ilim ehlinden bazıları şöyle derdi: "Eğer krallar ve onların oğulları bizim yaşadığımızı bilseydi, bu uğurda bizimle kılıçla savaşırlardı." Bir başkası da dedi ki: "Bu dünyanın insanları mahrumdur. Dünyadaki en tatlı şeyi tatmadan bu dünyadan ayrıldılar!" Ona: "Peki o nedir?" diye soruldu. Dedi ki: "Allah'a olan sevgi, O'nu bilmek ve O'nu zikretmek." Demek ki sevgi, ilim ve Allah'ı sürekli zikretmek (zikr), O'na yönelmek, O'nunla huzur bulmak, O'nu sevgi, korku, ümit, tevekkül ve yönelişte tek başına seçmek – öyle ki kulun asıl kaygısı ve meşgalesi, hedefleri yalnızca O olsun – bu dünyanın cennetidir ve hiçbir lezzetin kıyaslanamayacağı bir zevktir. Allah'ı sevenlerin gözlerinin nuru, O'nu bilenlerin ise gerçek hayatıdır.74

And some of the people of knowledge would say: “If the kings and their sons knew what we were experiencing, they would have fought us with swords over it.” Another said: “The people of this world are deprived. They left this world without tasting the sweetest thing in it!” It was asked of him: “And what is that?” He said: “Love of Allah, knowing Him, and remembering Him.” So, love, knowledge, and constant remembrance (dhikr) of Allah, leaning to Him, feeling tranquil with Him, singling Him out for love, fear, hope, dependence, and attention – such that He alone is the main concern and preoccupation of the slave and his goals – is the paradise and delight of this world that no other delight can compare to, and it is the coolness of the eyes of those who love Allah, and true life for those who know Him.”74

İbn Kayyim devam etti:

Ibn al-Qayyim continued:

“Bir keresinde Şeyhülislam İbn Teymiyye ile birlikte bulunuyordum; sabah namazını kıldı. Namazdan sonra güneş doğana kadar, öğleye kadar Allah'ı zikrederek oturdu. Bana dönerek şöyle dedi: 'Bu benim gıdamdır. Eğer bu gıdayı alamazsam gücüm kalmaz.' Ya da buna benzer bir söz söyledi. Bir keresinde de bana şunu söyledi: 'Zikri ancak kendimi dinlendirip daha fazla zikir yapabilmek için enerji biriktirmek niyetiyle bırakırım.' Ya da anlamca buna yakın bir söz söyledi.”75

“And I was with Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah once when he prayed Fajr. He sat afterwards remembering Allah until midday, and turned to me, saying: “This is my nourishment. If I do not receive this nourishment, I will have no energy,” or something to this effect. And he said to me once: “I never leave off making dhikr except with the intention of saving up my energy to rest myself in order to prepare for more dhikr,” or something close to this in meaning.”75

Şüphe yok ki kalp, bakır, gümüş vb. metallerin paslanması gibi paslanır ve zikirle cilalanır; çünkü zikir onu bir ayna gibi parlayana kadar temizler. Eğer ihmal edilirse yeniden paslanır, Allah'ı zikrettiğinde ise yeniden cilalanır.

“And there is no doubt that the heart becomes rusted just like copper, silver, etc. do, and it is polished with dhikr, as dhikr will clean it until it is left as shiny as a mirror. If it is left, it once again becomes rusty, and if you remember Allah, it is once again polished.

Kalp iki şeyden dolayı paslanır: gafletten ve günahtan; ve iki şeyle cilalanır: tevbeyle ve zikirle. Dolayısıyla kim daha sık gafil olursa, kalbinde o kadar çok pas olur ve pasın miktarı, ne kadar gafil olduğuna göre olur.

And the heart becomes rusted because of two things: heedlessness and sin, and it becomes polished with two things: repentance and dhikr. So, whoever is heedless more often will have more rust on his heart, and the amount of rust will be in accordance with how heedless he is.

Kalp paslanırsa, sahibi şeyleri olduğu gibi göremez. Bu yüzden batılı hak, hakkı batıl olarak görür; çünkü pas birikince, onun şeyleri olduğu gibi görmesini engelleyen bir sis oluşturur. Pas birikip kalbi karartırsa, anlayışı ve kavrayışı bozulur; hakkı hak olarak kabul etmez, batılı batıl olarak reddetmez. Bu, kalbin başına gelebilecek en büyük cezadır.

If the heart becomes rusted, its owner will not be able to see things for what they are. So, he will see falsehood as truth and truth as falsehood, because when the rust builds up, it causes a fog that prevents him from seeing things as they are. So, if the rust builds up and blackens the heart, his understanding and comprehension become ruined, he will not accept the truth as truth, and will not reject falsehood as falsehood. This is the greatest form of punishment that can afflict the heart.

Bütün bunlar gaflet ve nefsin arzularına uymaktan kaynaklanır; çünkü bunlar kalbin nurunu söndürür ve onu kör eder:

This all stems from heedlessness and the following of one’s desires, as they put out the light of the heart and blind it:

{"…ve kalbini Bizi anmaktan gafil kıldığımız, kendi arzularına uyan ve işi haddini aşmış olan kimseye boyun eğme."}76

{“…and do not obey he whose heart We have made heedless of Our remembrance and who follows his own lusts, and whose affair has been lost.”}76

Öyleyse Allah'ın kulu birini taklit etmek isterse, bir bassın: O, Allah'ı zikredenlerden mi, yoksa gafil olanlardan mı? Hevasının mı, yoksa Vahyin mi yönlendirdiği biri mi?

So, if the servant of Allah wants to imitate someone, let him see: is he from those who remember Allah, or is he from the heedless? Is he led by his desires, or by the Revelation?

"Yani, eğer kişi arzularının peşinden gidiyorsa ve gafillerdense, işi kaybolmuştur. Bu kelime, 'kaybolmuş' anlamına gelecek şekilde açıklanmıştır; yani yapması gereken şey ve onun hidayetine ve başarısına götürecek olan şey kaybolmuştur. Ayrıca 'boşa harcanmış' anlamına geldiği de açıklanmıştır; yani sahip olduklarını boşa harcamıştır. 'Helak' anlamına geldiği de açıklanmıştır ve 'hakka karşı çıkmak' anlamına geldiği de açıklanmıştır. Bunların hepsi anlam bakımından birbirine yakındır ve mesele şudur: Allah, bu özellikleri taşıyanlara itaat etmemizi yasaklamıştır. Dolayısıyla bir kimse öğretmenine, örnek aldığı kişiye ve önderine bakmalıdır; eğer onda bu özellikleri görürse, ondan uzak durmalıdır. Eğer Allah'ı genellikle zikreden, Sünnet'e uyan ve işi kaybolmamış – aksine görevini yapan – birini bulursa, o kişiye sıkıca sarılmalıdır. Canlı ile ölü arasındaki tek fark, Allah'ı anmakla ilgilidir; çünkü Rabbini anan ile anmayan arasındaki fark, canlı ile ölü arasındaki fark gibidir."77

So, if he is led by his desires and is from the heedless, his affair is lost. The word has been explained to mean lost, in that what he should be doing, and what will lead to his guidance and success, is lost. It has also been explained to mean wasted, in that he has wasted what he has. It has also been explained to mean destruction, and has been explained to mean opposition to the truth. All of these are similar in meaning, and the point is that Allah forbade us from obeying those who have these traits. So, a man should look to his teacher and example and leader - if he finds these traits in him, he should avoid him. If he finds one who is usually remembering Allah, following the Sunnah, and his affair is not lost – rather, he is doing his job – he should hold tightly to that person. The only difference between the living and the dead is in regards to the remembrance of Allah, because the difference between the one who remembers his Lord and the one who doesn’t is like the difference between the living and the dead.”77

Şeyhülislam İbn Teymiyye (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir:

And Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah (may Allah have Mercy on him) said:

"Bazen tek bir âyet için yüz farklı açıklamayla karşılaşırdım ve Allah'tan onları anlamamı nasip etmesini dilerdim. Derdim ki: 'Ey Âdem'e ve İbrahim'e öğreten Allah'ım, bana öğret!' Terk edilmiş bir mescide gider, yüzümü toprağa sürter ve şöyle diyerek Allah'a dua ederdim: 'Ey İbrahim'e öğreten Allah'ım, bana öğret.'"78

“Sometimes, I would come across a hundred different explanations for a single verse, and I would ask Allah to allow me to understand them. I would say: ‘O Teacher of Adam and Ibrahim, teach me!’ I would go to an abandoned mosque, rub my face in the dirt, and ask Allah, saying: ‘O Teacher of Ibrahim, teach me.’”78

Ebû Musa el-Eş'ari (radıyallahu anh) rivayet etmiştir ki Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur: "Rabbini zikreden kişinin durumu ile zikretmeyenin durumu, diri ile ölünün durumu gibidir."79 Bu, Buhârî'nin rivayetidir. Müslim'in lafzı ise şöyledir: "Allah'ın zikredildiği evin durumu ile zikredilmediği evin durumu, diri ile ölünün durumu gibidir."80

Abu Musa al-Ash’ari (may Allah be Pleased with him) narrated that the Messenger of Allah (peace be upon him) said: “The likeness of the one who remembers his Lord and the one who doesn’t is like that of the living and the dead,”79 and this is al-Bukhari’s version. Muslim’s wording is: “The likeness of the house in which Allah is remembered and that in which He is not remembered is like that of the living and the dead.”80

Şevkânî (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir:

ash-Shawkani (may Allah have Mercy on him) said:

"Bu benzetme, Allah'ı zikredenin yüce güzelliğini ve asil erdemini gösterir; ayrıca ona bahşedilen hayatı, onu kuşatan nurun ve kendisine verilen mükafatın sonucu olarak ruhunun kazandığı hayatı gösterir. Aynı şekilde, Allah'ı anmayı terk eden kimsenin – fiilen hayatta olsa bile – hayatta sayılmadığını gösterir. Aksine, Yüce ve Celil Allah'a itaatle meşgul olan canlıların sahip olduğu hiçbir şeye sahip olmayan ölülere benzetilir. Bu hadiste olan şey, şu ayette de vardır: {'Ölü iken Biz ona hayat verip...'}81"

“And this parable shows the lofty beauty and noble virtue of the one who remembers Allah, and it shows the life that is granted to him and his soul as the result of the light he is surrounded with and the reward that he is granted. Likewise, it shows that the one who abandons the remembrance of Allah – even if he is literally alive – is not considered to be alive. Rather, he is likened to the dead, who do not contain any of what the living who are busy obeying Allah, the Mighty and Majestic, contain. And what is in this hadith is also in the verse: {“Is he who was dead, and We gave him life…”}81

Bu, kâfirin ölüye benzetildiği ve İslam'a hidayetin hayata benzetildiği anlamına gelir.82

This means that the disbeliever is likened to the dead, and guidance to Islam is likened to life.”82

Buhârî, bir bölümüne "Bâb: Allah'ı Zikretmenin Fazileti" başlığını koymuştur. Bu bölümde, daha önce geçen Ebû Mûsâ hadisini ve Ebû Hureyre'nin, Allah Resûlü ﷺ'in şöyle buyurduğunu naklettiği bu hadisi zikretmiştir:

And al-Bukhari titled one of his chapters ‘Chapter: the Virtue of Remembering Allah.’ In it, he included the aforementioned hadith of Abu Musa, as well as this hadith of Abu Hurayrah, in which the Messenger of Allah (peace be upon him) said:

Allah'ın yollarda dolaşan melekleri vardır; Allah'ı anan kimseleri ararlar. Allah'ı anan kimseleri bulduklarında birbirlerine seslenirler: "Aradığınız şeye gelin!" Melekler de onları kanatlarıyla, gökyüzüne kadar uzanacak şekilde çevreler.

“Allah has Angels who roam the roads, seeking out those who remember Him. So, if they find those who remember Allah, they call out: ‘Come see what you’re looking for!’ and the Angels encircle them with their wings up to the sky.

Sonra, Rableri onlara – Kendisi onlardan daha iyi bilmesine rağmen – sorar: "Kullarım ne diyor?" Melekler cevap verir: "Subhanallah, Allahu Ekber ve el-hamdü lillah derler." Allah şöyle buyurur: "Beni gördüler mi?" Melekler cevap verir: "Hayır! Allah'a yemin olsun ki, Seni görmediler." Allah şöyle buyurur: "Beni görselerdi, durum nasıl olurdu?" Melekler cevap verir: "Eğer Seni görselerdi, Sana daha çok ibadet eder, Seni daha çok över ve Seni hiçbir şeye benzerlikten daha sık tenzih ederlerdi." Allah şöyle buyurur: "Benden ne isterler?" Melekler cevap verir: "Senden Cennet'i isterler." Allah şöyle buyurur: "Onu gördüler mi?" Melekler der ki: "Hayır! Allah'a yemin olsun ki, ey Rabbimiz! Onu görmediler." Allah şöyle buyurur: "Onu görselerdi, durum nasıl olurdu?" Melekler der ki: "Eğer onu görselerdi, ona daha büyük bir arzu duyarlardı ve onu daha büyük bir gayretle arardılar." Allah şöyle buyurur: "Neyden sığınırlar?" Melekler cevap verir: "Ateşten sığınırlar." Allah şöyle buyurur: "Onu gördüler mi?" Melekler der ki: "Hayır, Allah'a yemin olsun ki, ey Rabbimiz! Onu görmediler." Allah şöyle buyurur: "Onu görselerdi, durum nasıl olurdu?" Melekler der ki: "Eğer onu görselerdi, ondan çabucak kaçarlar ve ondan aşırı derecede korkarlardı." Sonra Allah şöyle buyurur: "Onları bağışladığıma sizi şahit tutuyorum." Meleklerden biri şöyle der: "Aralarında falan kişi vardı, o onlardan değildi. Sadece bir ihtiyacı için gelmişti." Allah şöyle buyurur: "Bunlar, onlarla birlikte oturanların hüzünlenmeyeceği kimselerdir."83

Then, their Lord asks them - though He Knows better than them – ‘What do My slaves say?' The Angels reply: ‘They say: subhan Allah, Allahu Akbar, and al-hamdu lil-Lah.’ Allah then Says: ‘Did they see Me?' ’ The Angels reply: ‘No! By Allah, they didn't see You.’ Allah Says: ‘How it would have been if they saw Me?’ The Angels reply: ‘If they saw You, they would worship You more devoutly and praise You more, and declare Your freedom from any resemblance to anything more often.’ Allah will Say: ‘What do they ask Me for?’ The Angels reply: ‘They ask You for Paradise.’ Allah Says: ‘Did they see it?’ The Angels say: ‘No! By Allah, O Lord! They did not see it.’ Allah Says: ‘How it would have been if they saw it?’ The Angels say: ‘If they saw it, they would have greater desire for it, and would seek it with greater zeal.’ Allah Says: ‘From what do they seek refuge?’ The Angels reply: 'They seek refuge from the Fire.’ Allah Says: ‘Did they see it?’ The Angels say: ‘No, by Allah, O Lord! They did not see it.’ Allah Says: ‘How it would have been if they saw it?’ The Angels say: ‘If they saw it, they would flee from it swiftly, and would have extreme fear of it.’ Then, Allah says: ‘I make you witnesses that I have Forgiven them.’ One of the Angels would then say: ‘There was such and such a person amongst them, and he was not one of them. Rather, he had just come for some need of his.’ Allah would then Say: ‘These are people whose companions will not be saddened.’”83

El-Hâfız İbn Hacer (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir:

al-Hafidh Ibn Hajar (may Allah have Mercy on him) said:

Burada zikirden kastedilen, söylenmesi teşvik edilen sözleri sürekli olarak telaffuz etmektir; örneğin "Subhanallah" (Allah'ı tüm noksanlıklardan tenzih ederim), "Elhamdülillah" (Hamd Allah'a mahsustur), "La ilahe illallah" (Allah'tan başka hak ilah yoktur), "Allahu Ekber" (Allah en büyüktür), "La hawle ve la kuvvete illa billah" (Allah'tan başka güç ve kuvvet yoktur), "Bismillah" (Allah'ın adıyla), "Hasbünallahu ve ni'mel-Vekil" (Bize Allah yeter, O ne güzel vekildir), ayrıca Allah'tan bağışlanma dilemek ve bu dünya ile ahiretin hayrı için dua etmektir.

“What is meant by remembrance here is that one pronounces the words that are encouraged to be said, and does this constantly, such as saying subhan Allah (glory be to Allah), al-hamdu lil-Lah (praise be to Allah), la ilah illa Allah (there is none worthy of worship except Allah), Allahu Akbar (Allah is the Greatest), la hawla wa la quwwata illa bil-Lah (there is no might nor power except with Allah), bismil-Lah (in the Name of Allah), hasbuna Allah wa ni’m al-Wakil (Allah is sufficient for us, and He is the best Disposer of our affairs), as well as seeking Allah’s Forgiveness, and supplicating for the good of this world and the next.

Allah'ı anmak, Allah'ın farz kıldığı veya teşvik ettiği şeyleri yapmayı da kapsar; Kur'an tilaveti, hadis okumak, ilim tahsil etmek, nafile namaz kılmak gibi. Zikir bazen dille olur ve kişi, söylediği şeyin anlamını bilmese bile bunun karşılığını alır. Hatta söylediğinden başka bir şeyi kastetmemesi yeterlidir. Bu sözüne kalbinin hazır olduğunu da eklerse bu daha iyidir. Ayrıca bu zikrin anlamını da anlayıp, içerdiği Allah'ı yüceltme ve O'nu her türlü eksiklikten tenzih etme yönlerini kavrarsa, bu daha da iyidir. Bunu herhangi bir salih amel sırasında yaparsa, ister namaz olsun ister cihad vb., bu yalnızca fazileti artırır. Bütünüyle Allah'a yönelir ve bunu yaparken O'na samimi olursa, bu en iyi ve en tam olanıdır.84

The remembrance of Allah also includes doing that which Allah has obligated or encouraged, such as recitation of the Qur’an, reading Hadith, studying knowledge, praying optional prayers, etc. And dhikr sometimes occurs with the tongue, and the person gets rewarded for it without even having to know the meaning of what he is saying. Rather, he must not mean other than what it means, and if he adds to this pronouncement the presence of his heart, this is better. If he then adds to this the understanding of what this dhikr means - what it contains of the glorification of Allah and denying any shortcomings in Him - this is even better. If he does this during any righteous action – whether it is prayer, Jihad, etc. – it only increases in virtue. If he turns completely towards Allah and is sincere to Him in doing this, this is best and most complete.”84

Muslim'in rivayet ettiği hadiste şöyle buyrulmuştur: "Allah'ın zikredildiği ev ile zikredilmediği evin misali, diri ile ölünün misali gibidir." İbn Hacer şöyle demiştir: "Gerçekten diri veya ölü olarak nitelenen, evin sakinidir, ev değildir. Evi diri veya ölü diye nitelemekten kasıt, sakininin diri veya ölü olmasıdır. Dolayısıyla Peygamber ﷺ, Allah'ı zikreden kimseyi, dışı hayatın nuruyla, içi ilmin nuruyla süslenmiş olan kişiye, yani diriye benzetmiştir. Allah'ı zikretmeyeni ise dışı ve içi harap olmuş eve benzetmiştir. Diri ve ölüye benzetilmesinin, diri kişinin dostlarına yardım edebilmesi, düşmanlarına zarar verebilmesi, ölünün ise bunu yapamaması sebebiyle olduğu da söylenmiştir."85

In regards to the hadith reported by Muslim: “The likeness of the house in which Allah is remembered and that in which He is not remembered is like that of the living and the dead,” Ibn Hajar said: “What is described as being truly alive or dead is the inhabitant, not the house, and what is intended by describing the house as alive or dead is that its inhabitant is alive or dead. So, he (peace be upon him) likened the person who remembers Allah – who is outwardly beautified with the light of life, and inwardly beautified with the light of knowledge – with one who is alive, and he likened the one who doesn’t remember Allah with the house that is outwardly and inwardly ruined. It was also said that the likeness to the living and dead was because of how the living person can help his allies and harm his enemies, while the dead cannot.”85

Dolayısıyla zikir kulpuna en sıkı tutunması gerekenler ilim sahipleri ve onu arayanlardır. Onlar, zikirle hızla yol alan, onunla doğru yönlendirilerek aradıkları hedefe ulaşanlardır; zikirden başka bir şeyle ise ayakları ağırlaşır, kalpleri paslanır ve yolunu kaybederler; nitekim denilmiştir:

So, those who should hold firmest to the handhold of dhikr are the people of knowledge and those who seek it. They are the ones who traverse swiftly and are rightly guided by it to the destination they seek, and with anything else, their feet would become sluggish, their hearts would become rusted, and they would become lost, as it was said:

Hastalandığımızda, Senin zikrinle kendimizi tedavi ederiz. Bu zikri bir süre bıraktığımızda ise kederlenir ve bunalırız…

If we become sick, we treat ourselves with Your remembrance * And when we leave this remembrance for a bit, we become depressed…