Allah, Kitabında açıklamıştır – ve O, kalplerin Rabbi ve gaybı bilendir – ki bir hatırlatma herkesi uyandırmaz ve onu duyan herkese fayda vermez.

Allah clarified in His Book – and He is the Lord of the hearts, and the Knower of the Unseen – that a reminder does not awaken everyone, and it does not benefit all who hear it.

Aksine, bunun bazı koşulları ve kısıtlamaları vardır.

Rather, there are conditions and restrictions to this:

{"Şüphesiz bunda, kalbi olan ya da dikkatli bir şekilde kulak veren kimse için elbette bir öğüt vardır."}128

{“Verily, therein is indeed a reminder for he who has a heart or gives ear while he is heedful.”}128

İbn Kayyim (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir:

Ibn al-Qayyim (may Allah have Mercy on him) said:

"Kur'an'dan fayda sağlamak istiyorsanız, okunduğunda kalbinizi toplayın, kulağınızı ona verin ve Allah'ın, bu Elçinin ﷺ dili üzerinden size yönelttiği bir hitap olduğunu bilerek, sanki doğrudan size hitap ediliyormuş gibi davranın; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur:"

“If you want to benefit from the Qur’an, gather your heart when it is recited, focus your hearing, and act like you are being directly addressed by Allah, as it is an address from Him to you upon the tongue of this Messenger (peace be upon him), as the Exalted Said:

{"Muhakkak ki bunda, kalbi olan ya da kulağını verip dikkatle dinleyen kimse için elbette bir öğüt vardır."} Bunun sebebi şudur: Bir şeyden en fazla fayda ve etkiyi almak; etkiyi yaratan nesneye, o etkiyi hissedecek olan hedefe, bu etkinin hissedilmesi için gerekli şartlara ve bu etkinin giderilmesi amaçlanan şeyin ortadan kaldırılmasına bağlıdır.

{“Verily, therein is indeed a reminder for he who has a heart or gives ear while he is heedful.”} And this is because gaining the most benefit and effect from something depends on the object causing the effect, the accompanying target that will feel that effect, the conditions necessary for that effect to be felt, and the removal of what that effect is meant to remove.

Bütün bunlar, yukarıdaki âyette en açık ve özlü biçimde yer almaktadır.

All of this is found in the above verse in the most clear and concise manner possible:

{"Şüphesiz bunda elbette bir öğüt vardır..."} sözü, surenin başından bu noktaya kadar olan her şeye işaret etmektedir.

{“Verily, therein is indeed a reminder…”} referring to everything from the beginning of the surah to this point.

Ve Onun {“…for he who has a heart…”} ifadesi, yani kalbi olan kimse ifadesi, etkinin hedefini, yani canlı olan ve Allah'ı bilen kalbi kastetmektedir; nitekim Allah başka bir ayette şöyle buyurmuştur:

And His Saying {“…for he who has a heart…”} is referring to the target of the affect, meaning the heart that is alive and knows Allah, as Allah Said in another verse:

"Şüphesiz bu, bir öğüt ve diri olanı uyarmak için apaçık bir Kur'an'dır…"

{“Indeed, it is a reminder and a clear Qur’an to warn he who is alive…”}129

Anlamı: canlı bir kalbe sahip olması.

Meaning, has a heart that is alive.

Onun {“…veya kulak verir…”} sözü, kişinin dinlemeye yöneldiğini ve kendisine söylenen şeye duyularını yoğunlaştırdığını ifade eder; bu da söylenen sözlerden etkilenmenin şartlarındandır.

His Saying {“…or gives ear…”} means that he directs his listening and focuses his senses to what is being said to him, and this is from the conditions of being affected by words that are spoken.

Onun {“…kalbi hazır olarak…”} sözü, kalbinin gaflette olmayıp hazır bulunduğunu ifade eder. İbn Kuteybe şöyle demiştir: “Kişi, kalbi ve idraki orada hazır olduğu halde, dağınıklığa düşmeden Allah'ın Kitabını dinler.” Bu, Kur'an'ın tesiriyle giderilmesi amaçlanan şeyin işaretidir; yani kalbin dağınıklığı ve gaflet hali, kendisine aktarılanı anlayamaması, onun üzerinde düşünüp ibret alamaması ve tedebbür edememesidir.

His Saying {“…while he is heedful…”} means that he has a heart that is present and not absent. Ibn Qutaybah said: “He listens to the Book of Allah while his heart and comprehension are there, and he is not distracted.” This is an indication of what is meant to be removed by the effect of the Qur’an, which is the distraction and absence of the heart, its inability to understand what is being relayed to it, and its lack of insight and reflection upon it.

Eğer etkinin kaynağı mevcutsa (Kur'an), etkinin hedefi mevcutsa (canlı olan kalp), etkiyi hissetmenin şartları mevcutsa (odaklanmak ve dikkat etmek) ve engelin kaldırılması mevcutsa (kalbin dağınıklığı ve söylenenin manasını anlayamama), bütün bu etkenler bir arada bulunduğunda sonuç elde edilir (Kur'an'ın ve öğüdün etkisi ve faydası hissedilir).

So, if the source of the effect is there (the Qur’an), and the target of the effect is there (the heart that is alive), and the conditions of feeling the effect are there (to focus and pay attention), and the removal of the obstacle is there (the distraction of the heart and inability to understand the meaning of what is being said) – with all of these factors are present, the result is achieved (the effect and benefit of the Qur’an and reminder is felt).

Demek ki ilim, ancak alçakgönüllülükle dikkat ve odaklanma gösterilerek elde edilir. Eş-Şa'bî (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir: "Zeyd bin Sabit cenaze namazını kıldırdı. Ardından, binip gitmesi için bir katır getirildi. İbn Abbas gelip katırın dizginlerinden tuttu ve onu yürütmeye başladı. Bunun üzerine Zeyd ona dedi ki: 'Bırak onu, ey Resulullah'ın (ﷺ) amcaoğlu!' İbn Abbas da dedi ki: 'Âlimlere böyle davranmamız emredildi!'"130

So, knowledge is only attained by humbly lending one’s attention and focus. ash-Sha’bi (may Allah have Mercy on him) said: “Zayd bin Thabit prayed a funeral prayer. A mule was then brought for him to ride away on, and Ibn ‘Abbas came and took hold of its reigns to lead him away. So, Zayd said to him: “Let go of it, O cousin of the Messenger of Allah (peace be upon him).” Ibn ‘Abbas said: “This is how we were commanded to treat the scholars!””130

Selef, öğrendikleri kişilere karşı son derece saygı ve hürmetle bakardı; bunu, ilim meclislerine katılırken gösterdikleri adaba, özellikle de hocalarına nasıl ikram ettiklerine bakarak açıkça görmek mümkündür. el-Hatîb, bu türden birçok rivayet nakletmiştir.

And the Salaf used to look with the utmost reverence and respect to those they learned from, and this is evident when looking at their manners in attending circles of knowledge, specifically how they would honor their teachers. al-Khatib reported many such narrations:

“El-Muğire dedi ki: ‘İbrahim en-Nehaî'ye, sanki bir hükümdara saygı gösterir gibi saygı gösterirdik.’ Eyyub dedi ki: ‘Bir adam, Hasan ile üç yıl oturur, onun heybetinden ve saygısından dolayı ona hiçbir şey sormazdı.’ İshak eş-Şehidi dedi ki: ‘Yahya el-Kattan'ın ikindi namazını kıldığını görürdüm. Sonra caminin minaresinin dibine yaslanırdı; önünde ise Ali bin el-Medini, eş-Şadhakuni, Amr bin Ali, Ahmed bin Hanbel, Yahya bin Main vb. ayakta dururlar, hepsi ona hadis sormaya devam ederlerdi. Bu durum akşam namazına kadar sürerdi; hiçbirine oturmasını teklif etmezdi ve onun heybetinden ve saygısından dolayı hiçbiri oturmazdı.’ el-Gulabi dedi ki: ‘İbnu'l-Hayyat, Malik bin Enes'i överek şöyle dedi:’”

“al-Mughirah said: “We would honor Ibrahim an-Nakha’i just as one would honor the ruler.” Ayyub said: “A man would sit with al-Hasan for three years and not ask him anything out of awe and respect for him.” Ishaq ash-Shahidi said: “I would see Yahya al-Qattan praying ‘Asr. He would then lean on the base of the mosque’s minaret, and standing in front of him would be ‘Ali bin al-Madini, ash-Shadhakuni, ‘Amr bin ‘Ali, Ahmad bin Hambal, Yahya bin Ma’in, etc. – all asking him about Hadith while they were standing up. This would go on until the Maghrib prayer, and he would not offer any of them to sit, and none of them would sit out of awe and respect of him.” al-Ghulabi said: “Ibn al-Khayyat praised Malik bin Anas, saying:

O, cevap verirken heybetini azaltmaz; * Kendisine soru soranlar ise başlarını dik tutarlar; Huzur nuru ve salih otoritenin şerefi… * İşte onlar ona bu şekilde saygı gösterirler, ancak o bir otorite olmadığı halde… Ve Abdurrahman bin Harmele el-Eslemi şöyle dedi: “Said bin el-Müseyyeb'e bir şey sormaya kimse cesaret edemezdi; tıpkı bir yöneticiden bir şey istenirken izni alınması gibi, onun iznini almadan sormazdı.”131

He gives his answer without reducing his awe * While those asking him have their chins raised; The light of tranquility and the honor of righteous authority * This is how they respect him without him being an authority… And ‘Abd ar-Rahman bin Harmalah al-Aslami said: “Nobody dared to ask Sa’id bin al- Musayyab about anything until he would seek his permission, just as the ruler’s permission is sought for something.””131

Ve denildi ki Şafiî (Allah ondan razı olsun), âlimlere karşı gösterdiği tevazu sebebiyle eleştirildi ve şöyle dedi:

“And it is said that ash-Shafi’i (may Allah be Pleased with him) was criticized for his humility to the scholars, and he said:

Onlara tevazu gösteririm, onlar da bana saygı gösterir * Tevazu göstermedikçe sen de saygı görmezsin… Ahmed bin Hanbel (Allah ondan razı olsun), Halef el-Ahmer'e (Allah ona rahmet etsin) şöyle dedi: "Senin önünde oturmadan bir yere oturmayacağım. Öğrenmek istediğimiz kişilere karşı tevazu göstermemiz emredildi."132

I humble myself to them, and they honor me * And you will not be honored unless you humble yourself… And Ahmad bin Hambal (may Allah be Pleased with him) said to Khalaf al-Ahmar (may Allah have Mercy on him): “I will not sit except between your hands. We were commanded to be humble to those we learn from.””132

"Ilim talibi, işlerinde hocasına teslim olmalı; görüşlerinde ve kararlarında onunla çelişmeye ve karşı çıkmaya çalışmamalıdır. Aksine, hasta doktorunun yanında olduğu gibi onunla birlikte olmalı; istediği konularda ona danışmalı, onun rızasını gözeterek niyet etmeli, onun şerefini korumalı ve ona hizmet ederek Allah'a yakınlık kazanmalıdır. Şeyhine karşı tevazuun bir şeref olduğunu ve onun için kendini alçaltmanın seni yücelttiğini bilmelidir."

“The seeker of knowledge should submit to his teacher in his affairs, and he should not seek to contradict and oppose him in his opinions and decisions. Rather, he should be with him like the sick is with his doctor – consulting him in what he wants, intending his pleasure, protecting his honor, and gaining nearness to Allah by serving him. He should realize that humility to his shaykh is an honor, and lowering yourself for him raises you.

Talebe, hocasına hayranlık ve saygı dolu bir gözle bakmalıdır; çünkü bu, ondan faydalanmasına yardımcı olur. Selef'ten bazıları, şeyhlerini ziyarete gitmeden önce sadaka verir ve şöyle derlerdi: "Ey Allah'ım! Şeyhimin kusurlarını benden gizle ve onun ilminin bereketinden beni mahrum etme."133

The student of knowledge should look to his teacher with the eye of awe and respect, as this will help him to benefit from him. Some of the Salaf would give some charity before going to visit their shaykh, saying: “O Allah! Hide the faults of my shaykh from me, and do not prevent me from the blessing of his knowledge.””133

“Ve eş-Şafiî (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir: ‘Malik’in (Allah ona rahmet etsin) huzurunda kitaplarımın sayfalarını, ona saygımdan dolayı rahatsız olmasın diye çok yumuşak ve sessiz bir şekilde çevirirdim.’ Hamdan el-Isfahanî de şöyle demiştir: ‘Şerik’in (Allah ona rahmet etsin) yanında bulunuyordum. Halife el-Mehdi’nin çocuklarından bazıları yanına geldi. Şerik duvara yaslandı ve bir hadis hakkında sorduklarında onlara dönmedi. Sorularını tekrar tekrar sorup gidip geldiler, sonunda: “Yöneticilerin çocuklarını küçümsüyor musun?” dediler. Şerik şöyle dedi: “Hayır. Ancak ilim, onu bu şekilde vermemden daha değerlidir Allah katında.” Bunun üzerine adamlar oturdu, dizlerini onun dizleriyle aynı hizaya getirdiler. Şerik de şöyle dedi: “İlim böyle aranmalıdır.”’”134

“And ash-Shafi’i (may Allah have Mercy on him) said: “I would turn the pages of my books in front of Malik (may Allah have Mercy on him) in a very soft, quiet way so that he wouldn’t be bothered by its noise, out of respect for him.” And Hamdan al-Asfahani said: “I was with Sharik (may Allah have Mercy on him), and some of the children of the Khalifah al-Mahdi came to him. So, he leaned against the wall, and did not turn to them when they asked him about a hadith. They then came back and forth, asking the same question until they said: “Do you belittle the children of the rulers?” So, Sharik said: “No. However, knowledge is more valuable with Allah than that I give it in such a manner.” So, the men sat down, putting their knees on par with his knees, and he said: “This is how knowledge is to be sought.””134

"Ve şeyhine samimi bir üslupla hitap etmemeli ve onu uzaktan çağırmamalıdır.

“And he should not address his shaykh in an informal way, and should not call him from a distance.

El-Hatib şöyle demiştir: "Öğrenci, 'Ey hocam!' ya da 'Ey alim, bu konuda ne düşünüyorsun? Görüşün nedir?' gibi sözler söylememelidir. Ayrıca, hocası yokken onu adıyla anmamalı; adının yanına 'Şeyh', 'Üstad' veya 'Şeyhimiz' gibi saygı unvanı eklemelidir. Hocasının kendi üzerindeki haklarını bilmeli, onun üstünlüğünü unutmamalı, onun şerefini korumaya büyük önem vermeli ve onun hakkındaki her türlü gıybeti savuşturmalıdır. Onun uğruna öfkelenmeli; buna gücü yetmiyorsa, bu tür bir sohbet yapılan her meclisten kalkıp çıkmalıdır. Hocası hayattayken onun için dua etmeli, vefatından sonra ise ailesiyle, çocuklarıyla ve dostlarıyla ilgilenmelidir. Kabrini ziyaret etmeli, onun için Allah'tan bağışlanma dilemeli ve adına sadaka vermelidir. Onun sakinliğini, sessizliğini ve doğru yolda oluşunu örnek almalı; dinî bilgideki alışkanlıklarını taklit etmelidir. Günlük hayatındaki ve ibadetlerindeki hareketlerini izlemeli, ahlakını benimsemelidir. Kısacası, onu kendine örnek almalıdır."135

And al-Khatib said: “He should not say ‘O teacher!’ or ‘O scholar, what do you think about this? What is your take on this?’ etc. Also, he shouldn’t refer to him by his first name in his absence except by attaching to it a title of respect, such as ‘Shaykh,’ ‘Ustadh,’ or ‘Shaykhuna.’ And he should know the rights of his shaykh upon him, and should not forget his virtue over him, and should put great importance on protecting his honor and repelling any backbiting of him. He should become enraged for his sake, and if he is unable to do this, he should get up and leave any gathering where this is taking place. He should supplicate for his shaykh during his life, and he should tend to his family, children, and friends after his death. He should visit his grave and ask Allah’s Forgiveness for him and give charity on his behalf. He should imitate him in being calm, quiet, and guided, and should imitate his habits in knowledge of the Religion. He should imitate his movements in his regular habits and worship, and adopt his manners. Essentially, he should take him as an example.”135

Ilim talebesi, hocasının sertliğine sabretmeli ve ona karşı yumuşak olmalıdır. El-Hatib'in rivayet ettiğine göre eş-Şafiî şöyle demiştir: "İki adam el-A'meş'in yanına gelip giderdi. Bunlardan biri hadis ilgisi olan, diğeri ise olmayan biriydi. Bir gün el-A'meş, hadisle ilgilenen adama kızdı. Diğer adam dedi ki: 'Eğer sana kızdığı gibi bana da kızsaydı, onun yanına bir daha gelmezdim.' Bunun üzerine el-A'meş dedi ki: 'Öyleyse sen de onun gibi bir ahmaksın. Benim kötü huylarım yüzünden kendisine fayda sağlayacak olanı bırakıyor.'"136

And the student of knowledge should be patient with the harshness of his teacher, and should be soft with him. al-Khatib reported that ash-Shafi’i said: “Two men used to visit al- A’mash. One of them was interested in Hadith, and the other was not. So, one day al-A’mash got mad at the one who was interested in Hadith. The other man said: “If he got mad at me the way he did at you, I wouldn’t come back to him.” So, al-A’mash said: “Therefore, he is an idiot like you. He leaves what will benefit him due to my bad manners.”””136

Şafiî (Allah ona rahmet etsin) da Süfyan bin Uyeyne'den benzer bir olayı nakletmiştir. Süfyan'a şöyle denmişti: "Bu insanlar dünyanın dört bir yanından sana geliyorlar, sen de onlara kızıyorsun?! Hepsi kalkıp seni bırakabilir!" O da şöyle dedi: "Eğer bunu yaparlarsa, kendilerine fayda sağlayacak olanı benim kötü huyum yüzünden terk etmiş olacaklarından, akılsız olurlar."137

And ash-Shafi’i (may Allah have Mercy on him) narrated a similar incident from Sufyan bin ‘Uyaynah, where it was said to Sufyan: “These people come to you from all corners of the world, and you get mad at them?! They can all get up and leave you!” He said: “If they did this, they would be idiots, as they leave what will benefit them due to my bad manners.””137

İbn Cemâa (Allah ona rahmet etsin) şöyle demiştir:

Ibn Jama’ah (may Allah have Mercy on him) said:

“Ilim talibi, hocasının sertliğine ve kötü muamelesine katlanmalı; bu durum onu hocasından uzaklaştırmamalıdır. Hocasının herhangi bir kötü davranışı karşısında ona iyi niyetle yaklaşmalı, şeyhinin sertliğine karşılık olarak kendisi özür dilemeli, Allah'a tövbe etmeli, O'nun bağışlanmasını istemeli ve suçu kendinde aramalıdır. Bu tutum, bu şeyhe olan sevgisini korur, kalbini muhafaza eder ve öğrenci için bu dünyada ve ahirette daha faydalıdır.”

“The seeker of knowledge should withstand his teacher’s harshness and bad treatment, and this should not turn him away from him. He should give him the benefit of the doubt when it comes to any bad actions on his part, and should respond to any harshness from his shaykh by apologizing himself, repenting to Allah, seeking His Forgiveness, and placing the blame on himself. This will preserve his love for this shaykh, will protect his heart, and is more beneficial for the student in this life and the next.

Şeyhinizin uyuyor olduğunu görürseniz, onu uyandırmasını istemeyin. Bunun yerine oturup uyanıncaya kadar bekleyin ya da dilerseniz ayrılın.

If you find your shaykh sleeping, do not ask to see him. Rather, sit and wait until he wakes up, or leave if you wish.

el-Hatîb el-Bağdâdî (Allah ona rahmet etsin) rivayet etmiştir:

al-Khatib al-Baghdadi (may Allah have Mercy on him) reported:

İbn ‘Abbas (Allah ondan razı olsun) şöyle demiştir: “Allah'ın Elçisi ﷺ vefat ettiğinde, Ensar'dan birine dedim ki: ‘Gel, bugün Allah'ın Elçisi'nin ashabı çok sayıdadır; onlara gidip soralım.’ Bana dedi ki: ‘Sana şaşıyorum, İbn ‘Abbas! Aralarında ashabın en önde gelenleri varken, senin sözüne onların kulak vereceğini mi sanıyorsun?’ Bunun üzerine onu bıraktım ve Allah'ın Elçisi ﷺ'nin ashabına hadis sormaya başladım. Birinde bir hadis olduğunu duyduğumda, onun kapısına giderdim; uyuyor bulursam, evinin önündeki yere bir battaniye serer ve onun çıkmasını beklerdim. Rüzgâr üzerime toprak savururdu, sonunda adam çıkardı ve derdi ki: ‘Ey Allah'ın Elçisi'nin ﷺ amcaoğlu! Seni buraya ne getirdi? Neden haber gönderip beni çağırmadın? Ben sana gelirdim.’ Ben de derdim ki: ‘Size gelmek bana daha çok lazım.’ Sonra Peygamber ﷺ'in hadislerini ona sorardım. O Ensarî adam, insanların etrafımda toplanıp benden sorduğunu görene kadar yaşadı ve derdi ki: ‘Bu genç çocuk benden daha zekiymiş!’” İbn ‘Abbas (Allah ondan razı olsun) ayrıca şöyle demiştir: “Allah'ın Elçisi ﷺ'nin ilminin çoğunu bu Ensar mahallesinde buldum. Onlardan birinin kapısında beklerdim; içeri girmek için izin istesem, izin verilirdi.”

“Ibn ‘Abbas (may Allah be Pleased with him) said: “When the Messenger of Allah (peace be upon him) died, I said to one of the Ansar: “Come. Let us go ask the Companions of the Messenger of Allah (peace be upon him), as they are plenty in number today.” He said: “I am amazed at you, Ibn ‘Abbas! Do you think they will pay attention to you when the most important of the Companions are amongst them?” So, I left him, and I began to ask the Companions of the Messenger of Allah (peace be upon him) about Hadith. If I heard that a man had a hadith with him, I would go to his door, and if I found him sleeping, I would spread a blanket on the ground in front of his home and wait for him. The wind would blow dirt on me, and he would eventually come out saying: ‘O cousin of the Messenger of Allah (peace be upon him)! What brings you here? Why didn’t you send for me? I would’ve come to you.’ I would say: “It is more incumbent upon me to come to you,” and I’d ask him about the ahadith of the Prophet (peace be upon him). That Ansari man lived until he saw the people gathering around me and asking me, and he would say: “That young boy was smarter than me!”” And Ibn ‘Abbas (may Allah be Pleased with him) said: “I found most of the knowledge of the Messenger of Allah (peace be upon him) in this neighborhood of the Ansar. I would wait at the door of one of them, and if I wanted permission to enter, I would’ve gotten it.