اخلاقی بودن و تیزبینیِ سریع هر دو از یک امر سرچشمه می‌گیرند، یعنی فهمِ سریع. با این حال، خودانگیختگی همراه با نتایجش ظاهر می‌شود، مانند زمانی که آن زن به عمر گفت که شوهرش شب‌ها به نماز می‌ایستد و روزها روزه می‌گیرد؛ و نیز زمانی که آن زن سیبی به پیامبر ﷺ داد و ایشان آن را به دو نیم کرد و یک نیمه را به او بازگرداند. در مثال زنی که نزد عمر شکایت کرد، آن بادیه‌نشینی که با عمر بود فهمید که زن از شوهرش شکایت می‌کند و او را ستایش نمی‌کند.

Spontaniety and quick observance both come from one matter, which is quick understanding. However, spontaniety comes together with its results, such as when the woman said to Omar that her husband stood the night praying and fasted the day; also when the woman gave the apple to the Messenger  and he divided it into two parts and gave her one part. In the example of the woman that complained to Omar, the Bedouin who was with Omar understood that she complained about her husband and did not praise him.

این که فهمیده شود این سخن شکایت است و ستایش نیست، از باب بدیهه‌گویی است. اما آن زنی که سیب را به پیامبر ﷺ داد، قصدش آگاهی از حیض بود، پس پیامبر ﷺ مقصود او را فهمید و به او پاسخ داد. این مثال، از باب دریافت سریع است و نه بدیهه‌گویی؛ زیرا پیامبر ﷺ از آن سیب فهمید که او قصد حیض دارد، پس این دریافت سریع بود، هرچند بر پایه فهم سریع استوار بود.

The understanding that this is a complaint and not praise is spontaniety. As for the woman who gave the apple to the Messenger , she intended to know about menstruation, so the Messenger understood her purpose and answered her. This example is quick observance and not spontaniety. This is because the Messenger understood from the apple that she meant menstruation, so this was quick observance, though it was based on quick understanding.

سرعتِ فهم (سرعة الملاحظة) یعنی مقصودِ گوینده یا انجام‌دهنده را به سرعت دریافتن، در حالی که بداهه‌فهمی (البداهة) یعنی مقصودِ گوینده و انجام‌دهنده را به سرعت دریافتن، اما با تفاوتی. در بداهه‌فهمی، شخص مقصودِ گوینده را از سخن او درمی‌یابد. با این حال، سخن ممکن است معانی متعددی داشته باشد؛ اگر شخص معنای درست را فهمیده باشد، این همان بداهه‌فهمی است. در حالی که در سرعتِ فهم، گوینده یا انجام‌دهنده سخن خود را پوشیده می‌گوید، در حالی که مقصودش یک معنای خاص است که شما آن را درمی‌یابید.

Quick observance is to understand the purpose of the speaker or the doer quickly, whereas spontaniety is to understand the purpose of the speaker and the doer quickly but with a difference. In spontaniety, one understands the purpose of the speaker from the speech. However, the speech may have many meanings, if one understood the correct meaning then this is spontaniety. While quick observance is that the speaker or the doer obscures his speech, while he aims at one particular meaning that you grasp.

بنابراین، فهم شما از او «سرعتِ دریافت» است، نه «بداهه‌گویی». پس گفتار یا کنش به سرعت فهمیده می‌شود. «بداهه‌گویی» و «سرعتِ دریافت» در این جنبه با هم مشترک‌اند، اما سپس از یکدیگر جدا می‌شوند. اگر هدفِ گوینده یا کنشگر تنها یک چیز باشد، اما او سخن یا کنشش را مبهم سازد، این «سرعتِ دریافت» است. امّا هنگامی که او چند مطلب را در نظر دارد، ولی این مطالب را مبهم می‌سازد، باید «بداهه‌گویی» را به کار برد و نه «سرعتِ دریافت». بنابراین، مبهم ساختنِ گفتار یا کنش به «سرعتِ دریافت» می‌انجامد، در حالی که مبهم ساختنِ هدف به «بداهه‌گویی» می‌انجامد.

Thus, your understanding of him is quick observance and not spontaniety. Thus, the speech or the action is understood quickly; spontaniety and quick observance share that aspect, but they then depart from each other. If the purpose of the speaker or the doer is only one thing, but he obscures his words or action, then this is quick observance. However, when he means many matters, but he obscures these matters, then you should use spontaniety and not quick observance. Thus, obscuring the speech or the action leads to quick observance, while obscuring the purpose leads to spontaniety.

دو امر، یعنی بداهه‌گویی و سرعتِ درک، جز با تیزهوشی وجود نمی‌توانند داشت. بنابراین هر دو تنها در انسان‌های باهوش یافت می‌شوند. با این حال، این تیزفهمی تنها به یک چیز می‌انجامد: یا به سرعتِ درک، یا به بداهه‌گویی. اگر ابهام یا پیچیدگی در خودِ سخن یا عمل بود، آن سرعتِ درک خواهد بود. و اگر ابهام یا پیچیدگی در مقصودِ سخن یا عمل بود، آن بداهه‌گویی خواهد بود.

The two matters, spontaniety and quick observance, can’t exist except with quick thinking. Therefore, both can only exist in intelligent people. However, this quick understanding only leads to one thing, either to quick observance or to spontaniety. If the obscurity or vagueness were in the speech or the action itself, it would be quick observance. If the obscurity or vagueness were in the purpose of the speech or action, it would be spontaniety.

بنابراین، آن زن در سخنش با عمر درباره‌ی شوهرش، مقصودش را پوشیده و مبهم ساخت. در حالی که زنی که به پیامبر ﷺ سیب داد، عمل را پوشیده کرد اما مقصود را پوشیده نکرد. از این رو، کار در مورد زن با پیامبر ﷺ «مراعات سریع» بود، در حالی که کار در مورد زن با عمر «خودانگیختگی» بود. این تفاوتِ میان پوشیده ساختن مقصود، که در آن صورت «خودانگیختگی» خواهد بود، و پوشیده ساختن سخن یا عمل، که در آن صورت «مراعات سریع» خواهد بود، است. آنچه مورد امید است، پرورش «خودانگیختگی» است، نه «مراعات سریع».

Therefore, in her statement to Omar about her husband, the woman obscured her purpose and made it vague. While the woman who gave an apple to the Messenger obscured the action but did not obscure the purpose. Therefore, the action regarding the woman with the Messenger was quick observance, while the action regarding the woman with Omar was spontaniety. This is the difference between making the purpose vague, so it would be spontaniety, and making the speech or the work vague, so it would be quick observance. What is hoped for is the development of spontaniety and not quick observance.