یہ تبلیغی تحریک درحقیقت یورپ میں اٹھارہویں صدی میں صنعتی انقلاب کے آغاز سے پہلے شروع ہوئی، اور یہ 1924ء میں خلافتِ عثمانیہ کے خاتمے تک جاری رہی۔ سولہویں صدی کے اواخر میں مالٹا میں ایک بڑا تبلیغی مرکز قائم کیا گیا۔ یہی مرکز ان کی مسلم دنیا پر تبلیغی یلغار کا صدر دفتر بنا، لیکن 1625ء میں وہ الشام منتقل ہوگئے اور وہاں بھی تبلیغی سرگرمیاں قائم کرنے کی کوشش کی۔ مشنریوں کو کوئی خاص کامیابی حاصل نہ ہوئی؛ وہ صرف چند اسکول قائم کرنے اور مذہبی موضوعات پر چند کتابیں شائع کرنے میں کامیاب ہوئے، اور بالآخر 1773ء میں ان کی سرگرمیاں بند کر دی گئیں اور وہ مالٹا واپس لوٹ گئے، یوں وہ ناکامی سے دوچار ہوئے۔

The missionary movement actually started before the Industrial Revolution erupted in Europe in the 18th Century, and it continued until the Islamic State was dismantled in 1924. A huge missionary centre was established in Malta towards the end of the 16th century. This acted as the headquarters from which they conducted their missionary onslaught on the Muslim world, but in 1625 they moved to al-Sham and tried to establish missionary movements there as well. The missionaries did not find much success beyond establishing a couple of schools and publishing few a books on religious matters, finally succumbing to failure in 1773 when their activities were shut down and they returned to Malta.

در قرن نوزدهم بود که مبلغان مسیحی پیشرفت واقعی خود را به دست آوردند، زمانی که دولت اسلامی شروع به اجرای انواع اصلاحاتی کرد که به «تنظیمات» معروف است و عمدتاً با هدف کاهش فشار فزاینده غرب انجام می‌شد. این اصلاحات حوزه‌های متعددی از جمله زمین، مالیات و حقوق غیرمسلمانان را دربرمی‌گرفت. هرچند برخی از آن‌ها آشکارا با اسلام در تضاد بودند، دولت اسلامی در آن زمان واقعاً به اجتهاد رجوع کرد و به این نتیجه رسید که این اصلاحات با شریعت مغایرت ندارد. بنابراین نمی‌توان گفت که آن‌ها قوانین کفر را اجرا کردند، زیرا در ذهن مسلمانان، این تدابیر با شریعت در تعارض نبود.

The real breakthrough for the missionaries was made during the 19th Century when the Islamic State started to introduce various types of reforms, known as Tanzimat, mostly aimed at diffusing the increasing pressure from the West. These reforms affected many areas, including land, taxation and the rights of non-Muslims. Although some of them were clearly contradictory to Islam, the Islamic State at that time did actually refer to ijtihad and it concluded that these reforms did not contradict the Shari‘ah. So one cannot say that they implemented Kufr laws because in the minds of the Muslims, these measures did not contradict Shari‘ah.

بخشی از این اصلاحات، اعطای خودمختاری بیشتر به شهروندان مسیحی دولت اسلامی بود. خلفا به کشورهایی چون روسیه و فرانسه دست تقریباً آزادی در رسیدگی به مسائل مربوط به مسیحیان دادند، و این کشورها از این فرصت برای نفوذ در دولت اسلامی بهره گرفتند. این پنجرهٔ فرصت به تلاش تبشیری شدیدتری انجامید و زمینه را برای تأسیس یک مرکز تبشیری در بیروت در سال ۱۸۲۰ فراهم کرد. این مرکز قرار بود مانند سرطان کشنده‌ای در سراسر دولت اسلامی گسترش یابد و در زوال خلافت عثمانی نقش کاتالیزور را ایفا کند.

Parts of these reforms included a greater autonomy for the Christian citizens of the Islamic State. The Khulafa’ gave countries like Russia and France an almost free hand in dealing with problems relating to Christians, and these countries used this opportunity to infiltrate the Islamic State. This window of opportunity led to a greater vigour in missionary work and paved the way for the establishment of a missionary centre in Beirut in 1820. This centre was to act as the deadly cancer that spread all over the Islamic State, acting as a catalyst in the decline of the ‘Uthmani Khilafah.

مبلغان در ابتدا با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو شدند، اما به فعالیت‌های خود ادامه دادند۔

The missionaries initially faced great difficulties but they persisted with their activities.

ابتدائی طور پر ان کی توجہ کا مرکز مذہبی تبلیغ اور مذہبی ثقافت تھی؛ ان کا تعلیمی پروگرام محدود اور کمزور ہی رہا۔ انہوں نے لبنان کے گاؤں عینطورہ میں ایک کالج کھولنے میں کامیابی حاصل کی۔ امریکی مشن نے اپنی کتابیں چھاپنے اور تقسیم کرنے کے لیے اپنا پرنٹنگ پریس مالٹا سے بیروت منتقل کیا، اور 1834ء تک انہوں نے پورے علاقۂ الشام میں اپنا اثر و نفوذ پھیلا لیا۔

Their first area of concern was religious preaching and religious culture; their education programme remained limited and weak. They managed to open a college in the village of A‘ntoura in Lebanon. The American mission transferred its print shop from Malta to Beirut in order to print and distribute its books, and they penetrated the entire region of al-Sham by 1834.

یکی از مبلغان برجسته این دوره، الیاس اسمیت آمریکایی بود که در مالت به‌عنوان داوطلب و مسئول چاپخانهٔ هیئت تبلیغی کار می‌کرد. الیاس اسمیت در سال ۱۸۲۷ به بیروت آمد، اما یک سال بعد ترس و کسالت او را به بازگشت به مالت واداشت. او بار دیگر در سال ۱۸۳۴ به بیروت بازگشت و همراه با همسرش مدرسه‌ای برای دختران تأسیس کرد. دامنهٔ فعالیت او گسترش یافت و تمام عمر خود را صرف خدمت در شام، به‌ویژه بیروت، کرد.

One notable missionary from this period was the American Eli Smith, who had been working in Malta as a volunteer in charge of the mission press. Eli Smith arrived in Beirut in 1827 but a year later fear and boredom drove him out and he returned to Malta. He next returned to Beirut in 1834 and together with his wife opened a school for girls. His area of work broadened and he devoted his life to working in al-Sham, Beirut in particular.

پس از آن، فرصت دیگری برای مبلغان مسیحی فراهم آمد، هنگامی که ابراهیم پاشا برنامهٔ درسی جدیدی برای آموزش ابتدایی در سوریه پذیرفت و اجرا کرد. ریشههای این برنامه به نظام آموزشی مصر بازمیگشت که خود از نظام آزادمنشانهٔ فرانسوی اقتباس شده بود. ابراهیم همچنین مالیاتگیری منظم را برقرار کرد و راه را برای آنکه غیرمسلمانان در دستگاه دولتی مناصبی داشته باشند هموار ساخت، و برابری همهٔ شهروندان در برابر قانون را، بنا بر دیدگاه اروپایی، اعلام کرد. مبلغان از این فرصت بهره گرفتند و فعالیتهای خود را تشدید کردند و در این میان کارگاههای چاپ خود را گسترش دادند. یسوعیان که نظم آنان در سال ۱۷۷۳ میلادی از سوی پاپ تعلیق شده بود، با قدرت بازگشتند، و مبلغان پروتستان بریتانیایی و آمریکایی با تأسیس کلیسای پروتستان سوریه در سال ۱۸۳۹ میلادی پایگاهی استوار برای خود ایجاد کردند. در ادامهٔ این روند، کالج پروتستانی سوریه، که اکنون دانشگاه آمریکایی بیروت نام دارد، در سال ۱۸۶۶ میلادی تأسیس شد و فعالیت یسوعیان در سال ۱۸۷۴ میلادی با تأسیس دانشگاه سن ژوزف در بیروت به اوج خود رسید.

A further opportunity came for the missionaries when Ibrahim Pasha adopted and implemented a new primary education syllabus in Syria. The roots of this syllabus lied in the Egyptian educational system which in turn was taken from the French libertian system. Ibrahim also enforced regular taxation, opening the way for the non-Muslims to hold posts in the government, and proclaimed the European view of equality of all citizens before the law. The missionaries took advantage of this opportunity and intensified their activities, expanding their printing works in the process. The Jesuits, whose order had been suspended by the Pope in 1773, returned in force, and British and American Protestant missionaries established a firm foothold by establishing the Protestant Church of Syria in 1839. Following on from this the Syrian Protestant College, now the American University of Beirut, was established in 1866 and Jesuit activity culminated in Universite Saint-Joseph in Beirut in 1874.