پاک پیغمبر ﷺ ته دوه ډوله الهي وحي راغلې. یو یې متلو [matluww] دی او دویم غیر متلو [ghair-matluww]. متلو وحي هغه ده چې تلاوت کېږي [یعنې قرآن کریم]؛ غیر متلو وحي هغه ده چې تلاوت نه کېږي [یعنې د پیغمبر ﷺ احادیث]. د غیر متلو وحي د ریښو نښه د قرآن کریم په آیتونو کې موندل کېږي. الله (سبحانه و تعالی) په قرآن کریم کې فرمایي: {او موږ هغه قبله چې تاسو پرې وۀ، یوازې د دې لپاره وټاکله چې هغه کسان څرګند کړو چې رسول ﷺ پیروي کوي له هغو کسانو څخه چې په خپلو شاوخوا بیرته اړوي}.3

The Blessed Prophet (PBUH) received two types of divine revelations. One is the spoken [matluww] and the second, the unspoken [ghair-matluww]. The spoken revelation is that which is recited [i.e., the Qur’an]; the unspoken revelation is that which is not recited [i.e., the aúódõth of the Blessed Prophet (PBUH)]. An indication of the roots of the unspoken revelation can be found in the ayas of the Qur’an. Allah (SWTH) says in the Holy Qur’an: And We appointed the qibla to which you were used only to test those who followed the Messenger from those who would turn on their heels.3

د دې آیت بشپړ پوهه ترلاسه کولو لپاره، دا خورا مهمه ده چې د هغې تاریخي پس منظر ته وګورو.

To gain a broader understanding of this aya, it is important that we look into its historical background.

د مدینې ته له هجرت وروسته، لږ وخت وروسته، رسول الله ﷺ او صحابه کرام ته امر وشو چې د بیت المقدس مسجد الاقصیٰ ته مخ کړي او لمونځ وکړي. مسجد الاقصیٰ د مسلمانانو قبله شوه د اوو لسو میاشتو لپاره. د اوو لسو میاشتو وروسته، د مسجد الاقصیٰ ته د مخ کولو امر منسوخ شو او مسلمانانو ته امر وشو چې د مکې لورې ته مخ کړي او لمونځ وکړي. دا امر د لاندې آیت په ذریعه ثابت شو:

Shortly after the migration to Madina, the Blessed Prophet (PBUH) and the Sahaba were told to pray towards Masjid al-Aqüó in Jerusalem. Masjid al-Aqüó became the qibla of the Muslims for seventeen months. After seventeen months, the order to pray towards Masjid al-Aqüó was abrogated and Muslims were ordered to pray towards Makka. This order was established through the following aya:

خپل مخونه د مسجد الحرام لوري ته واړوئ.

Turn your faces towards al-Masjid al-Haram.

او مونږ هغه قبله چې تاسو پرې وے، هغه مقرر کړې وه یوازې دې ته چې معلومه کړو څوک رسول ﷺ پیروي کوي او څوک له شاه بېرته اړوي.

And We appointed the qibla to which you were used only to test those who followed the messenger from those who would turn on their heels.

اس آیت میں اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) پہلے حکم، یعنی بیت المقدس کی طرف رخ کرنے کو اپنا حکم قرار دیتا ہے۔ اس سے قاری پر یہ بات واضح ہوتی ہے کہ مسجد اقصیٰ کی طرف رخ کرنے کے حکم کے پیچھے خود اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) تھا۔ لیکن جب ہم قرآن مجید پڑھتے ہیں تو ہمیں کوئی ایسی آیت نہیں ملتی جس میں اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے مسلمانوں کو بیت المقدس کی طرف رخ کرکے نماز پڑھنے کا حکم دیا ہو۔ حقیقت یہ ہے کہ یہ حکم نبی کریم ﷺ کی طرف سے آیا تھا، نہ کہ قرآن کی کسی آیت سے۔ آیت یہ نہیں کہتی کہ "نبی کریم ﷺ نے حکم جاری کیا..."، بلکہ یہ کہتی ہے کہ "ہم نے قبلہ مقرر کیا..."۔ اس سے ہم اس نتیجے پر پہنچتے ہیں کہ نبی کریم ﷺ کا حکم اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) کے حکم سے مختلف نہیں ہے۔ اس بات کا ثبوت اتنا واضح ہے کہ اس پر مزید وضاحت کی ضرورت نہیں۔ نبی کریم ﷺ کے دیے ہوئے حکم کے بارے میں قرآن کا یہ واضح بیان نبی کریم ﷺ کی احادیث کے بارے میں ایک بنیادی عقیدے کو ظاہر کرتا ہے: کہ وہ وحی کی ایک صورت ہیں۔ اور یہی وہ چیز ہے جسے غیر متلو یا غیر تلاوت کی جانے والی وحی کہا جاتا ہے۔

In this aya, Allah (SWTH) mentions the first order, which was to face towards Jerusalem, as His own order. This impresses upon the reader the fact that Allah (SWTH) himself was behind the order to face Masjid al-Aqsa. But when we read the Qur’an we do not find any such aya in which Allah (SWTH) ordered the Muslims to pray towards Jerusalem. The fact is that this order came from the Blessed Prophet (PBUH) and not from any aya of the Qur’an. The aya does not say, “The Blessed Prophet (PBUH) enacted the order…” rather it says, “We appointed the qibla….” This brings us to the understanding that the order of the Blessed Prophet (PBUH) is no different from the order of Allah (SWTH). The proof is so self-evident it does not require any further clarification. This clear statement from the Qur’an regarding the order given by the Blessed Prophet () demonstrates a fundamental belief about the aúódõth of the Blessed Prophet (PBUH): that they are a form of revelation. And this is what is known as the unspoken or unrecited revelation.

د پورتنۍ آیت څخه نور څو مهم ټکي هم څرگندیږي:

The aya mentioned above also reveals some other important points:

۱. یو ځانگړی ډول وحی د برکتمن پیغمبر ﷺ ته راولېږل شوه، کومه چې د قرآن یوه برخه نه وه۔

1. A special type of revelation was sent to the Blessed Prophet (PBUH) which was not a part of the Qur’an.

دا وحیونه د الله (سبحانه و تعالی) له خوا وو۔

2. These revelations were from Allah (SWTH).

3. په ورته ډول، هغه احکام چې له هغو نا‌ څرګندو وحیو څخه اخیستل شوي وو، هغه هم د الله (سبحانه وتعالیٰ) احکام وو۔

3. Similarly, the rulings that derived from the unspoken revelations were also the rulings of Allah (SWTH).

ټول صحابه کرام پر دا فرض وو چې د غیر متلو وحی احکامو ته هماغسې عمل وکړي لکه څنګه چې د متلو وحی یعنې قرآن کریم احکامو ته عمل کوي. ځینې احکام د دې لپاره نازل شوي وو چې د مسلمانانو ایمان وازمایل شي، په ځانګړې توګه هغه احکام چې د غیر متلو وحی له لارې نازل شوي وو، ترڅو وګوري چې آیا دوی د دغو احکامو اطاعت کوي که نه. نور ډېر مثالونه هم ذکر کیدای شي، مګر د لنډوالي په خاطر ذکر نه شول.

All the Sahaba were obligated to fulfill the orders of the unspoken revelations in the same manner as they were the spoken revelation [Qur’an]. Some orders were revealed to test the õmón of the Muslims, particularly those orders that were revealed through the unspoken revelation, to see whether they obeyed the orders. Many other examples could be cited, but they have not been mentioned for the sake of brevity.

دا مخکې یادshوی دلیل د احادیثو اهمیت او په اسلام کې د دوی د حجت اعتبار ښکاره کوي، خو دا هم ثابتوي چې د قرآن د ساتنې کې د حدیثونو ساتنه هم شامله ده. قرآن پخپله د اسلامي فکر جوهر دی او دې موضوع کې وروستۍ خبره ده. قرآن فرمایي:

While this aforementioned proof highlights the importance of the Ahadith and their validity as an authority in Islam, it also establishes that the preservation of the Qur’an includes preservation of the úódõth. The Qur’an itself is the essence of Islamic thought and is the final word in this matter. The Qur’an states:

څوک چې د برکتمن پېغمبر ﷺ پیروي وکړي، هغه د الله پیروي کړې ده.

"Whosoever follows the Blessed Prophet (PBUH) has followed Allah".

په دې آیت کې قرآن کریم موږ ته امر کوي چې د برکتمن نبي ﷺ لاره ونیسو، ځکه چې د برکتمن نبي ﷺ اتباع د الله ﷻ اتباع ده. یوه ښځه د مشهور صحابي عبدالله بن مسعود ؓ ته راغله او وې ویل: "ما اوریدلي دي چې تاسو خلک د ځینو شیانو څخه منع کوئ، حال دا چې ما قرآن کریم له پیله تر پایه لوستی دی او ما هیڅکله په قرآن کې دا امر نه دی لیدلی چې دې شیانو څخه ځان وساتو." عبدالله بن مسعود ؓ وفرمایل: "که ته قرآن کریم لوستی وای نو دا به دې موندلی وای. ایا تا دا د قرآن آیت نه دی لوستی:"

In this aya the Qur’an orders us to adhere to the way of the Blessed Prophet (PBUH), as adherence to the Blessed Prophet (PBUH) is adherence to Allah (SWTH). Once, a woman came to the famous Sahabi, ‘Abd Allah ibn Masood . She said, “I have heard you stop people from doing certain things even though I have read the Qur’an from cover to cover and I have never read the Qur’an ordering us to abstain from these things.” ‘Abd Allóh ibn Masood replied, “Had you read the Qur’an you would have found it. Have you not read this aya of the Qur’an:

«هغه څه چې پیغمبر ﷺ تاسو ته درکړي، هغه واخلئ؛ او هغه څه چې هغه تاسو ته منع کړي، له هغو څخه ډډه وکړئ».

"Whatever the Prophet (PBUH) gives you, accept it; and whatever he disapproves of, abstain from it".

له دې پیښې څخه دا زده کوو چې دا آیت د برکتمنه نبي ﷺ د احادیثو مفهوم شامل کوي او په اسلام کې د احادیثو حجیت ثابتوي۔

From this incident we learn that this aya incorporates the aúódõth of the Blessed Prophet (PBUH) and establishes the authority of the Ahadith in Islam.