په عام ډول درې طریقې وې چې د حدیث د محفوظ ساتلو لپاره کارول شوې:

Generally, three methods were used to preserved úódõth:

پهلی طریقه حفظ کرنا تھا۔ عرب اپنی یادداشت کے لیے مشہور تھے، خاص طور پر لمبی نظمیں ان کے شاعروں کے حالاتِ زندگی کے ساتھ یاد کر لینے کی ان کی صلاحیت۔ وہ شاعروں کے آباء و اجداد کے ناموں اور ان کے نسب کی طویل فہرستیں یاد رکھ سکتے تھے۔ یہی نہیں، عرب اپنے گھوڑوں کی نسل اور حتیٰ کہ گھوڑوں کی چال کے طریقے بھی یاد رکھتے تھے۔ اس طرح ہزاروں نام ان کی زبان کی نوک پر رہتے تھے، اور احادیث کی برکت سے، اللہ (SWTH) نے ان کی حفظ کی مہارت میں مزید اضافہ فرمایا۔

The first method was memorization. The Arabs were renowned for their memories, particularly their ability to memorize long poems along with the biographies of their authors. They could recollect long lists of the names of poets’ forefathers and their lineages. Not only that, the Arabs also memorized the lineage of their horses, even the horse’s gaits. Thus, thousands of names were at the tip of their tongues, and through the blessings of the Ahadith Allah (SWTH) added to their proficiency in the art of memorization.

دا د حدیث د ساتلو ساده لاره ده چې نشي له پامه غورځول کیدی، په ځانگړې توګه کله چې لکه امام بخاري غوندې مشرانو داسې پېښې ثبت کړي لکه د مروان پېښه، چې د عربانو غیر معمولي حافظه ښيي. مروان د دمشق لومړی والي او د بني امیه د واکمنۍ لومړی امیر و. د هغه کاتب ابو الزعزع روایت کوي چې یو ځل مروان یو لوی صحابي ابو هریره را ته د خپل دربار ته راوغوښت. ویل کیږي چې د صحابي دغه نادره بلنه ځکه وشوه چې مروان د ابو هریره د ډېرو احادیثو په اړه شک درلود چې هغه یې ډیر یاد کړي او ډېر روایت کوي. ابو هریره د ننوتو دمخه، مروان خپل کاتب ابو الزعزع ته امر وکړ چې د پردې شاته د قلم او کاغذ سره پټ شي. هغه وویل: "زه به له هغه څخه څو احادیث وپوښتم؛ څو چې هغه روایت کوي، ته ټول احادیث ولیکه." کله چې ابو هریره ننوت، مروان له هغه څخه د ځینو احادیثو په اړه پوښتنه وکړه. ابو هریره چې روایت پیل کړ، ابو الزعزع یې ولیکل. ابو الزعزع وایي: "ابو هریره د اوږدې مودې لپاره روایت ته دوام ورکړ او ما ولیدل چې زما په کاغذونو کې د احادیثو یوه لویه ټولګه لیکل شوې ده." د ابو الزعزع د ځانګړو "حدیث کثیر" الفاظو څخه بریښي چې هغه په حقیقت کې خپل کاغذ ته د احادیثو یوه لویه ټولګه ثبت کړې وه. په دې وخت کې ابو هریره نه پوهیده چې ازموینه ورسره کېږي. له دې وروسته ابو هریره لاړ. مروان په پټه ثبت شوي د حدیث طوmasarونه وساتل او راتلونکي کال ته یې انتظار وکړ. یو کال وروسته مروان بیا ابو هریره د خپل حضور د شرف لپاره وغوښت. دې ځل بیا مروان ابو الزعزع ته وویل چې پرده شاته د هغو کاغذونو سره پټ شي چې پرون یې پکې احادیث لیکلي وو. هغه وویل: "زه به هغه همغه پوښتنې بیا وکړم چې پروني مې کړې وې؛ وګوره چې ایا د پروني کال احادیثو سره سمون لري." دا د ابو هریره لپاره ناڅاپي ازموینه وه. ابو الزعزع وایي: "نو مروان پروني کال احادیث په خپلو لاسونو کې ساتل. یو کال وروسته هغه بیا ابو هریره را وغوښت، پداسې حال کې چې زه د پردې شا ته په آرامۍ ناست وم." هغه چې سوالونه یې وکړل، ما خپلو یادښتونو ته وکتل. هغه د یوې حدیث د ولې یوه کلمه هم نه زیاتوله او نه یې کموله.8

This simple method of preserving úadīth cannot be ignored, especially when eminent personalities like Imam Bukhari have recorded incidents such as that of Marwan, which illustrate the extraordinary memory of the Arabs. Marwan was the first governor of Damascus and also the first emir of the Umayyad Dynasty. His secretary, Abñ al-Za‘za, narrates that once Marwón called the eminent Sahabi, Abñ Huraira , to his court. It is said that the reason behind this rare invitation of a Sahabi to Marwan’s court was that Marwan doubted the large number of ahadith Abñ Huraira had memorized and frequently narrated. Before Abñ Huraira entered, Marwan instructed his secretary, Abñ al-Za‘za, to hide behind a curtain with a pen and paper in his hand. He said, “I am going to ask him to narrate some aúódõth; while he narrates, I want you to pen all the aúódõth down.” When Abñ Huraira entered, Marwón asked him about some aúódõth. As Abñ Huraira began narrating, Abñ al-Za‘za wrote them down. Abñ al-Za‘za says, “Abñ Huraira continued narrating for a long time and I saw that I had written a large collection of aúódõth on my papers.” It seems from Abñ al-Za‘za’s words “úadõthun kathõrun” that he had indeed recorded a large collection of aúódõth on his paper. Meanwhile, Abñ Huraira had no idea he was being tested. After this, Abñ Huraira left. Marwón preserved the scrolls of the secretly recorded Hadith and waited for the following year. A year later, Marwan again invited Abñ Huraira to honor him with his presence. Once again, Marwan told Abñ al-Za‘za to hide behind the curtain with the papers on which he had written the aúódõth the previous year. He said, “I am going to repeat the same questions I asked last year. Check and see if it coincides with the aúódõth of the previous year.” It was an extemporaneous test for Abñ Huraira. Abñ al-Za‘za says, “So Marwón kept the year old aúódõth in his hands. After one year, he again called upon Abñ Huraira as I sat quietly behind the curtain. As he put the questions, I looked into my papers. He did not add to or subtract from even one word of a Hadīth.”8

که څه هم د یادداشت شوو احادیثو دقیق شمیر معلوم کول ممکن نه دي، خو دا څرګنده ده چې دا شمیر ډیر پراخ و. همدې دورې کې د ابن شهاب الزهري سره همدې ډول پېښه هم پېښه شوه. هشام بن عبدالملک ابن شهاب د خپل دربار ته راوغوښت. په دې پېښه کې په ښکاره ډول ذکر شوي چې ابن شهاب دقیقاً څلور سوه حدیثه روایت کړل.

Though it is not possible to ascertain the exact number of Ahadith noted, it is clear that it was a significant number. A similar incident occurred with Ibn Shihób al-Zuhrõ during the same time period. Hishóm ibn ‘Abd al-Malik called Ibn Shihab to his court. In this incident, it is clearly mentioned that Ibn Shihab narrated exactly four hundred Ahadith.

په تاریخی کتابونو کې دا هم ذکر شوي چې هشام د ابن زهرا حافظه په هماغسې ډول وازمویله لکه څنګه چې مروان د ابو هریرې حافظه وازموېله. قصه داسې ده:

It is also mentioned in the books of history that Hisham tested Ibn Zuhra’s memory as Marwan had Abñ Huraira’s. The story goes like this:

یوه ورځ ابن شہاب د یو کار لپاره دربار ته راغی. هشام په شخصي توګه له ابن شہاب څخه وغوښتل چې د خپل زوی شهزاده لپاره یو څو احادیث ولیکي. ابن شہاب ومنل؛ یو منشي راوبلل شو او املا پیل شو. ذهبي ليکي: «ابن شہاب شهزاده ته څلور سوه حدیثونه املا کړل.»

One day, Ibn Shihób came to the court for something. Hishóm personally requested Ibn Shihób to write some aúódõth for his son, the prince. Ibn Shihób accepted; a scribe was called in and the dictation began. Dhahabõ writes, “Ibn Shihab dictated four hundred aúódõth to the prince.”.

بیا ابن شہاب لاړ. کله چې ابن شہاب یوه میاشت وروسته بیرته راغی، هشام د پښیمانۍ ډول وکړ او ابن شہاب ته یې وویل: «زه خفه یم چې تاسو ته ووایم چې هغه پاڼې چې پرې احادیث لیکل شوي وو ورک شوي دي او هیڅ ځای نه موندل کیږي.» ابن شہاب وپوښتل: «د دې لپاره ژړا ولې؟ منشي راوغواړه، زه به یې بیا وروباندې املا کړم.» دا همدا هدف و چې هشام یې غوښت. هغه ژر منشي خپل دربار ته راوغوښت. ابن شہاب هماغه احادیث بیا وروباندې املا کړل. لومړنۍ ټولګه احادیث په حقیقت کې ورک شوي نه وو؛ دا یوازې د ابن شہاب د حافظې د ازموینې لپاره یوه چل و. کله چې ابن شہاب له دربار وتلی، هشام زوړ نسخه له نوې سره پرتله کړه او ولیدل چې د احادیثو په اصلي نسخه کې هیڅ بدلون نه و راغلی.9

Then Ibn Shihób left. When Ibn Shihób returned a month later, Hishóm feigned remorse by saying to Ibn Shihób, “I am saddened to tell you that the parchments on which the aúódõth were written have disappeared and they are nowhere to be found.” “What is this to cry about?” asked Ibn Shihób. “Call the scribe and I will dictate them again.” This was precisely the objective of Hishóm. He quickly ordered the scribe to his court. Ibn Shihab dictated the same aúódõth over again. The first collection of aúódõth had not really disappeared, it was only a ploy to test Ibn Shihób’s memory of Ahadõth. When Ibn Shihób left the court, Hisham compared the older copy with the new one and saw that no change had been made to the original copy of aúódõth.9

اگر د قرآن کریم حفاظ نه وای، نو د احادیثو د اصلي متن په اړه دا دعوه چې "د احادیثو په اصلي نسخه کې يو ځل هم اضافه نه ده شوې"، د ماشومانو د کیسو یوه افسانه به ښکاره شوې وای. نن ورځ د قرآن یو حافظ څخه ازمېنه کېدای شي، کوم چې د څلورو سوو احادیثو د یوې ټولګې څخه لوی دی. که يې ووایو چې د قرآن یوه سورت ولولي او بیا يې له حافظې څخه بیرته وائي، دا به کلمه په کلمه ثابته کړي چې د لومړۍ او دوهمې تلاوت ترمنځ هېڅ توپیر نه وي. په دې توګه انسان په دې خبره ته اړ کېږي چې نه په دې احادیثو کې کومه اضافه شوې ده او نه کمی.

Had it not been for the úuffóþ [memorizers] of Qura’n today, the claim “not one addition had been made to the original copy of Ahadith” would seem like a tale from a children’s storybook. Today one can test a Hafiz [memorizer] from the Qura’n, which is bigger than a collection of four hundred aúódõth. Having him read a chapter of the Qur’an and then asking him to recite it from memory will prove that word for word, there will be no difference between the first recitation and the second. One is thus forced to admit that neither any addition nor any subtraction was made to these Ahadith.