د حدیثونو په موضوع ډیر ډولونه کتابونه لیکل شوي دي. د حدیثو علماوو د حدیثي کتابونو ډولونه طبقه بندي کړي دي. لاندې به د هغو یو شمېر ذکر کړو:

Many different types of books have been written on the subject of ahadith. The hadīth masters have categorized the different types of books on ahadith. Below, we will mention some of them:

الجوامع: الجوامع جمع جامع است. جامع به کتاب حدیثی گفته میشود که هشت موضوع مختلف را دربر دارد: (۱) سیرتها، (۲) اخلاق، (۳) عقاید، (۴) فتنهها، (۵) علامات قیامت، (۶) احکام شریعت، (۷) فضایل صحابه [و دیگران] و (۸) تفسیر قرآن.

al-Jawami‘: al-Jawami‘ is the plural of Jami‘. Jami‘ denotes the hadīth book which includes eight different subjects: (1) Biographies, (2) Morals, (3) Beliefs, (4) Degeneration [Fitan], )5) Signs of the Day of Judgment, )6) Rulings of the Shari‘a, )7) Virtues of the Sahaba [and others] and (8) Exegesis of the Qur’an.

پہلی جامع چې لیکل شوې وه، هغه د معمر بن راشد جامع وه۔ معمر بن راشد د امام زهرې یو نږدې شاگرد و۔ دا کتاب په لومړۍ هجري پېړۍ کې خپور شو او اوس نا شته دی۔ دوهمه جامع د سفیان ثوري لخوا لیکل شوه؛ د هغه کتاب هم نا شته دی۔ دریمه جامع د جامع عبدالرزاق په نوم یاده شوه، خو په نوم یې د مصنف عبدالرزاق په نوم ډېره پیژندل شوې ده۔ بیا، البته، نورې مشهورې جامعې بخاري او مسلم دي۔

The first Jami‘ ever written was called Jami‘ Mu‘ammar ibn Rashid. Mu‘ammar ibn Rashid was a close student of Imam Zuhrõ. This book came out in the first century and is now unavailable. The second Jami‘ was written by Sufyan al- Thauri; his book is also unavailable. The third Jómi‘ was titled Jómi‘ ‘Abd al-Razzóq, though it is better known by the name Muhannaf ‘Abd al-Razzaq. Then, of course, the other well- known Jami‘ are Bukhara and Muslim.

دلچسپه دا ده چې ځینې د حدیث عالمان د مسلم په اړه اختلاف لري. ډیرۍ وايي چې دا د «جامع» کتابونو له جملې څخه دی، پداسې حال کې چې نور وايي چې نه دی، ځکه د هغه د قرآن تفسیر څخه خاصه برخه دومره لنډه ده چې د جامع نوم پرې نه شي ایښودل کیدای.

Interestingly, some hadīth masters have a difference of opinion about Muslim. Many say it is amongst the Jami‘, while others say it is not, as its section on the exegesis of the Qur’an is too short to be labeled a Jami‘.

السنن: یہ حدیث کی وہ کتابیں ہیں جن میں احادیث کو اُسی ترتیب سے رکھا گیا ہے جس پر فقہ [اسلامی فقہ] کی کتابوں کے ابواب مرتب ہوتے ہیں۔ اس قسم کی کتاب کو پہلے "الابواب" [ابواب] کہا جاتا تھا، بعد میں اسے "السنن" کا نام دیا گیا۔ سنن النسائی، سنن ابی داود، سنن الترمذی اور سنن ابن ماجہ اسی زمرے میں شامل ہیں۔

al-Sunan: These are hadīth books in which the ahadith are arranged in the order upon which the chapters of the books of fiqh [Islamic jurisprudence] are arranged. This type of book was first called al-Abwab [chapters] but was later changed to al- Sunan. Sunan al-Nisa’i, Sunan Abñ Dówud, Sunan al-Tirmidhi and Sunan Ibn Maja all belong in this category.

المسانيد: المسانيد جمع مسند. الأحاديث في هذه الكتب مرتبة حسب أسماء الصحابة۔ ويمكن أن يكون ترتيب هذه الأحاديث على مستويات كثيرة مختلفة. مثلاً، يمكن أن تُرتَّب حسب مرتبة الصحابة من الأعلى إلى الأدنى، أو حسب الترتيب الألفبائي لأسماء الصحابة۔

al-Masanid: Masanīd is the plural of Musnad. The ahadith in these books are arranged in the order of the names of the Sahaba . The arrangement of these ahadith can be on many different levels. For example, they can be arranged in the order of the greatest of the Sahaba downwards or in alphabetical order of the names of the Sahaba.

المعجم: دا د حدیثو یو کتاب دی چې په کې احادیث د هغو استادانو د نومونو په ترتیب سره ترتیب شوي دي چې مؤلف د هغوی څخه خپل حدیثونه روایت کړي دي.

al-Mu‘jam: This is a book of hadīth in which the ahadith are arranged in order of the names of the teachers from whom the author narrated his hadīth.

المستدرک: هغه د حدیثو کتابونه دي چې د بل حدیث کتاب په لاندې شرطونو سره ترتیب شوي وي. په دې کې هغه احادیث نه راځي چې په اصلي حدیث کتاب کې نقل شوي وي. د مثال په توګه، د حاکم مستدرک هغه احادیث راټولوي چې د امام البخاری هغه شرطونه پوره کوي چې هغه یې د خپل کتاب لپاره د حدیث د منلو لپاره ټاکلي وو.

Al-Mustadrak: The books of hadīth that have been compiled according to the conditions [for accepting a hadīth into a úadīth book] laid down in another úadīth book. However, it does not include the hadīth being narrated in the original hadīth book. The Mustadrak of Hakim, for example, compiles ahadith that fulfill the conditions Imam Bukhari laid for accepting a hadīth in his book.

المستخرج: دا کتاب د بل یو حدیث کتاب احادیث اخلي، او د هر حدیث لپاره هغه مختلف سندونه بیانوي چې د هغه حدیث کتاب کې ذکر شوي سند سره توپیر لري. که څه هم د یوه حدیث سندونه مختلف راویان لري، خو په پای کې ټول هغه یوه کس ته رسیږي.

al-Mustakhraj: This compilation takes ahadith of another book and narrates the different chains of transmission for every hadīth that differs from the chain of transmission mentioned in that hadīth book. Though the chains of transmission of one hadīth contain different narrators, they eventually ascend to the same person.

العلل: د حدیث یوه کتاب دی چې د یوې حدیث د روایت په سلسله کې موجود مختلف عیوب ښئ.

al-‘Ilal: A book of hadīth that reveals the various faults found in the chain of transmission of a hadīth.

د الأربعین: د دېرش احادیثو یوه ټولګه۔

al-Arba‘in: A compilation of forty ahadith.

التعلیق: هغه د حدیثونو کتاب دی چې احادیث یې د سند (د لیږد د سلسلې) ذکر پرته روایت کړي، لکه المشکاة المصابیح. شرح الآثار: هغه د حدیثو کتاب دی چې ښکاره متضاد احادیث روایت کوي او داسې تشریح وړاندې کوي چې تضاد لرې کړي. که د احادیثو ترمنځ تضاد لرې نشي کیدی، نو دلیلونه او دلایل بیانوي چې یو حدیث د بل پر ځای ترجیح ورکړل شي.

al-Ta‘aliq: The book of ahadith that narrates ahadith with- out mention of the chain of transmission, such as al-Mishkat al-Mashbih Sharh al-Athar: A book of hadīth that narrates apparently conflicting ahadith and offers an explanation that eliminates the contradiction. If the contradiction between the ahadith cannot be removed, then it provides the proofs and reasons for giving preference to one hadīth over another.

الجمع: د حدیثو هغه کتاب چې د بېلابېلو کتابونو احادیث یو ځای کوي او تکرار یې له منځه وړي.

al-Jam‘a: The hadīth book that abridges a collection of ahadith from different books and eliminates repetition of ahadith.

الاذکار: هغه کتاب چې د حدیثونو راټولونکی دی، او هغه احادیث راټولوي چې مختلف دعاوې او د ذکر ډولونه [ځانګړي عبادي ویناوې] بیانوي.

al-Adhkór: The book of hadīth that compiles the hadīth that narrate different du‘as [supplications] and forms of dhikr [uttered devotions].

الموضوعات: د حدیث هغه کتاب چې په مختلفو حدیث کتابونو کې خواره شوي جعلي احادیث راټولوي.

al-Mauðu‘at: The book of hadīth that collects fabricated ahadith that are scattered in various hadīth books.

د حدیث نورې ډولونه کتابونه هم شتون لري چې دلته یادونه نه ده شوې، یو خو د لنډوالي له امله، او بل دا چې د نورو ډولونو د ټولګو پوهیدل د حدیث په ساحه کې تخصص ته اړتیا لري.

There are many other types of hadīth books which are not being mentioned here, both for the sake of brevity and because understanding the various other types of compilations requires an expertise in the field of hadīth..