حافظ ابو زرعه یو مشهور امام او د راویانو د ژوندلیکونو (اسماء الرجال) د علم یو ممتاز عالم و. ابن ابي حاتم دا کیسه د هغه په اړه روایت کړې ده:

Hafiz Abñ Zur‘a was a famous imam and a distinguished scholar in the science of the biographies of narrators [asma’ al-rijjal]. Ibn Abõ ûótim has narrated this story about him:

یوں ایک دن ابن وارہ، جن کا نام محمد بن مسلم تھا، اور فضل بن عباس، جن کا لقب فضلک الصائغ تھا، حافظ ابو زرعہ کے پاس آئے۔ دونوں کسی شرعی حکم کے بارے میں بحث کرنے لگے۔ ابن وارہ نے اپنے مؤقف کی تائید میں ایک حدیث پیش کی، لیکن فضلک نے اس حدیث کو رد کر دیا اور اصرار کیا کہ حدیث کے الفاظ یہ نہیں ہیں۔ ابن وارہ نے پوچھا: "تو پھر اس حدیث کے صحیح الفاظ کیا ہیں؟"

Once Ibn Wara, whose name was Muúammud ibn Muslim, and Fadl ibn ‘Abbas, whose nickname was Fadluk al-Saigh, came to Hafiz Abñ Zur‘a. Both of them began to argue about some Shari‘a ruling. Ibn Wara quoted a Hadīth to support his position, but Fadluk rejected the Hadīth and insisted that it was not the correct wording of the Hadīth. Ibn Wara asked, “Then what are the proper words of this Hadīth?”.

فضلک حدیث کو هغه طریقے سره روایت کړ چې هغه یې سم ګڼل. څه وخت چې بحث دوام وکړ، ابو زرعه په خاموشۍ سره اورېدل. بیا ابن وارہ ابو زرعه ته مخ واړاوه او وې پوښتل: «د حدیث اصلي الفاظ څه دي؟»

Fadluk quoted the Hadīth in the way he thought was correct. As the debate continued, Abñ Zur‘a quietly listened. Ibn Wara then turned to Abñ Zur‘a and asked, “What are the actual words of the Hadīth?”.

ابو زرعه د جواب ورکولو څخه ډډه وکړه، خو کله چې ابن وره ټینګار وکړ، ابو زرعه وویل: "لاړ شه زما وروره زوی ابو القاسم راوبله."

Abñ Zur‘a avoided answering, but when Ibn Wara insisted Abñ Zur‘a said, “Go call my nephew, Abñ al-Qósim.”.

جب ابوالقاسم وارد شو، حافظ ابوزرعہ نے ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ ہ

When Abñ al-Qósim arrived, ûófiþ Abñ Zur‘a said to him, “Go to the library, leave the first, second and third shelf. In the shelf after, you will find a volume of books. Do not pick any other except the seventeenth volume and bring it to me.”.

ابوالقاسم لاړ او کتاب یې راوست. حافظ ابوزرعه د پاڼو تر منځ وګرځاوه تر دې چې هغه مخ ته ورسید چې پکې حدیث لیکل شوی و. هغه خلاص کتاب ابن وارې ته ورکړ. ابن وارې حدیث ولوست او بیا یې خپله غلطي ومنله.

Abñ al-Qósim went and returned with the book. ûófiþ Abñ Zur‘a flipped through the pages until he reached the page on which the úadīth was written. He handed the open book over to Ibn Wara. Ibn Wóra read through the úadīth and then acknowledged his mistake.

د دې پیښې څخه وروسته، باید د ابو زرعه دا ادعا وڅیړو، کومه چې ابن حجر د ابو جعفر طستري له لارې د هغه په «تهذیب» کتاب کې روایت کړې ده. ابو زرعه ویلي دي: «پنځوس کاله تېر شوي چې ما احادیث لیکلي دي، او ټول کتابونه زما په کور کې دي. له هغه وخته چې ما دا احادیث لیکلي، ما هېڅکله هغه نه دي لوستي، خو زه پوهیږم چې کومه حدیث په کوم کتاب کې دی، په کوم مخ او په کوم کرښه کې دی.»11

After this incident, we should contemplate the claim of Abñ Zur‘a, which has been narrated by Ibn ûajar with reference from Abñ Ja‘far Tastarõ in his book al-Tahþõb. Abñ Zur‘a claimed, “Fifty years have passed since I have written aúódõth, and all the books are in my house. From the time I wrote them, I have never read those aúódõth, but I know which Hadīth is in what book, on what page and on what line.”11

همچنان، امام شعبی وايي: «ما هېڅکله قلم په کاغذ نه دی ایښی [یعنې ما هېڅکله احادیث نه دي ليکلي] او هېڅکله مې د يو راوي نه دا غوښتي چې يو حديث بيا راته بيان کړي، ځکه چې ما يې هېره کړې وه.»12

Similarly, Imam Sha‘ba says, “I have never put pen to paper [i.e. never wrote Ahadith] and never did I have to request a narrator to repeat a Hadith because I have forgotten it.”12

دا ډول پیښې ډیرې دي، دومره ډیرې چې د ټولو بیانولو لپاره شاید بله کتاب ته اړتیا وي. مګر دا څو پیښې چې یادې شوې، د دې عالمانو د غیر معمولي حافظې اندازه کولو لپاره کافي دي.

There are numerous incidents of this kind, so many in fact that it would take perhaps another book to attempt to narrate them all. These few incidents which have been mentioned; however, should suffice to gauge the extraordinary memories of these scholars.

رشید بن اسماعیل د امام بخاری ہمصنف و. هغه پخپله د لاندې پېښې عینی شاهد و. هغه وايي:

ûóshid ibn Ismó’õl was a classmate of Imam Bukhórõ. He himself was an eyewitness to the following incident. He narrates:

امام بخاری د ځوان هلک په توګه هم زموږ د درس حلقې ته راغلی و چې له موږ سره حدیثونه زده کړي. عموماً زده کوونکي د استاد هغه احادیث چې هغه یې بیانول، لیکل. خو موږ لیدل چې امام بخاری په خاموشۍ سره ناست و، استاد ته غوږ نیولی و او هیڅ نه لیکل. څو ورځې موږ دا حالت په خاموشۍ سره وکتل، خو کله چې هغه همداسې چلند ته دوام ورکړ، موږ د هغه په اړه شکایت پیل کړ چې په درس کې وخت ضایع کوي او هیڅ نه لیکي. امام بخاری دا انتقادونه وانه‌وریدل او نه یې ځواب ورکړ.

Imam Bukhari was still a young boy when he came to our class to learn aúódõth with us. Generally, students noted down the aúódõth of the teacher as he narrated them. However, we would notice Imam Bukhórõ sitting quietly, listening to the teacher without writing anything down. For some days we observed this with silence, but when he continued to behave in this manner, we started to chide him for wasting time in the class and not writing anything down. Imam Bukhórõ ignored these objections and did not rebut them.

یو ورځ خلکو هغه ته ډیر وعظ وکړ، نو هغه په غوسه شو. هغه وویل: «تاسو څه وایاست؟ لاړ شئ، خپلې یادداشتونه راوړئ، زما شاوخوا کېنئ، او زه به په حافظه کې هغه هرڅه ووایم چې تاسو یې لیکلي دي.»

One day, people lectured him too much, and he became angry. He said, “What are you trying to say? Go bring your notes, sit here around me and I will, by memory, say everything you have written.”.

رشید بالاخره اعتراف کوي، "هغه له حافظې څخه پنځلس زره احادیث تلاوت کړي وو."

ûóshid finally admits, “He recited over fifteen thousand aúódõth from memory.”