13. Çağrıda Toplumsal Bakış Açısı Olarak Merhamet Paradigması
13. The Paradigm Of Mercy As Social Outlook In Calling To Allah
Genel olarak, ortalama bir insanın doğal olarak İslam'a ve Müslümanlara karşı tutumlu ya da düşmanca olabileceğini varsayma eğilimindeyiz. Elbette hepimiz medya bilgisini farklı şekillerde işleriz; geçmiş bilgilerine, demografik özelliklerine ve gerçek kaygılarına bağlı olarak kalıp yargılara diğerlerinden daha yatkın olan insanlar vardır. Esir Sümâme İbn Üsâl (Allah ondan razı olsun) İslam'ı kabul etmeye karar verdiğinde Peygamber'e ﷺ, "senin şehrinden daha çok nefret ettiğim hiçbir şehir yoktu; ama şimdi senin şehrin bana en sevgili şehir oldu" dedi. Bu, İslam ve Müslümanlara yönelik ötekileştirmesinin yalnızca Peygamber'e ﷺ dair algısını değil, Peygamber'le ﷺ ilişkilendirilen şehre dair algısını da etkilediği anlamına gelir. Peygamber'in ﷺ
We often make an assumption that the average man might be naturally confrontational or hostile to Islam and Muslims. We all, of course, process media information in different ways; there are those who might be more susceptible to stereotyping than others depending on their background information, demographics and genuine concerns. When the prisoner Thumāma ibn Uthāl (Allāh be pleased with him) decided to accept Islam, he said to the Prophet (peace be upon him) that there was nothing he despised more than “your land, but now your land has become the most beloved of lands to me”. This means that his Othering of Islam and Muslims effected not only his perception of the Prophet (peace be upon him), but also of the land associated with the Prophet (peace be upon him). The Prophet’s (peace be upon him)
mübarek yüz, dini ve şehri Sumâme için endişe konusuydu; ancak Peygamber ﷺ'in dönüştürücü karakteri ve hoşgörüsü, esir için yeni bir anlayış alanı açtı. Başlangıçta Peygamber ﷺ'in onu gerçekten öldürtebileceğini varsaysa da, esaretten kurtulmasının bir ihtimal olduğunu da biliyordu.
blessed face, his religion and city were all a point of concern for Thumāma, but the Prophet’s (peace be upon him) transformative character and forbearance opened a new space of understanding for the prisoner. Though he initially assumed that the Prophet (peace be upon him) could in fact have him killed, he also knew that his release from captivity was a possibility.
Başkalarıyla ilişkilerimizde şunu hatırlamalıyız: biz insanlar çoğunlukla aynı şeylerle teselli buluruz; şefkat ve merhamet gösterileriyle. Allah, Peygamber'i (ﷺ) merhametli ahlakın timsali olarak tanımlar: "Biz seni ancak âlemlere bir rahmet olarak gönderdik." (Kur'an, 21:107) Merhamet, şefkat ve empati, insanların en iyi olanda aradığı birbirine bağlı özelliklerdir. Sertliğe karşı merhameti, öfkeye karşı hilmi, zulme karşı nezaketi tercih ederiz. Peygamber (ﷺ)
In our engagement with others, we should remember that we as humans are mostly comforted by similar things – displays of kindness and mercy. Allāh describes the Prophet (peace be upon him) as an embodiment of merciful character: “And We have not sent you (O Muḥammad) except as a mercy to the worlds.” (Qur’ān 21:107) Mercy, compassion and empathy are interlinked features of the best of what all people seek. We prefer mercy over harshness, forbearance over rage, kindness over cruelty. The Prophet (peace be upon him)
Peygamber ﷺ, her durumda nezaketin uygulanmasını emretti. Bir keresinde eşi Âişe'ye (Allah ondan razı olsun) şöyle öğretti: "Nezaket bir şeyde bulunduğunda onu güzelleştirir; bir şeyden çekildiğinde ise onu çirkinleştirir." Allah, Kendini en güzel isimleriyle tanıtır: Er-Rahmân, Er-Rahîm; yani Merhamet Sahibi, Şefkat Sahibi, merhamet eden. Allah her durumda merhamet etmeyi emreder ve bizimle, başkalarına karşı davranışlarımız oranında muamele edecektir. Peygamber ﷺ şöyle açıklamıştır: "Merhamet edenlere, Rahmân olan (Allah) merhamet eder. Yeryüzündekilere merhamet edin ki, göktekiler de size merhamet etsin."127
instructed that kindness be applied in every situation, once teaching his wife ‘Ā’isha (Allāh be pleased with her): “Kindness is not found in something except that it makes it beautiful, and it is not removed from something except that it makes it tarnished.” Allāh describes Himself with the most beautiful names of Al-Raḥmān, Al-Raḥīm - the Merciful, Gracious, Bestower of Mercy. Allāh commands mercy in every situation and will deal with us in relation to our dealings with others. The Prophet (peace be upon him) explained, “The merciful will be shown mercy by the Most Merciful. Be merciful to those on the earth and the One in the heavens will have mercy upon you.”127
İbn al-Kayyim, Peygamber'in ﷺ sözlerini şöyle açıklamıştır:
Ibn al-Qayyim explained the Prophet’s (peace be upon him) words:
"Ve Allah merhametlidir, merhametli olanları sever ve insanların günahlarını örter, başkalarının günahlarını örtenleri sever." "Kim başkalarını affederse, Allah da onu affeder; kim başkalarını bağışlarsa, Allah da onu bağışlar; kim başkalarının kusurunu örterse, Allah da onun kusurunu örter; kim başkalarına iyilik ederse, Allah da onunla iyi muamelede bulunur. Nasıl davranırsanız size de öyle davranılacaktır; öyleyse nasıl olmak istiyorsanız öyle olun, çünkü Allah, kullarına nasılsanız ona öyle davranır."128 Gerçek empati duygusunun hayata geçebilmesi ve ötekileştirme ile insanlıktan çıkarma eğilimlerinin dengelenebilmesi için merhametin bütüncül bir biçimde kavranması gerekir. Etrafımızdaki her şeyde, insanlarda ve hayvanlarda, Allah'ın yarattıklarına bahşettiği o merhametten bir parça vardır. Müslüman bunu asla gözden kaçırmamalıdır.
“And Allāh is merciful, and He loves the merciful ones, and He veils the sins of people and He loves those who veil the sins of others ”Whoever pardons others, Allāh will pardon him; whoever forgives others, Allāh will forgive him; whoever excuses others, Allāh will excuse him; whoever shows excellence unto others, Allāh will deal excellently towards him. As you do so shall be done unto you, so be how you choose for indeed Allāh will be unto you as you are unto His servants.”128 In order for the truth of empathic concern to be realised and to offset tendencies of othering and dehumanisation, it is a holistic appreciation of mercy that needs to be realised. In everything around us, among humans and animals there is a part of that mercy which Allāh bestowed upon creation. This is something the Muslim must never lose sight of.
Tüm insanların, Müslüman olsun olmasın, bir miktar merhamete sahip olduğu bilinmektedir; yani şefkat, merhamet, empati ve sevgi. Bu nedenle yaklaşımlarımız, ilişkilerimiz ve iletişimimiz de aynı merhamet ruhuyla şekillenmelidir. Peygamber ﷺ bize herkese karşı genel bir merhamet beslememizi, yaratılmışlara şefkat gözüyle bakmamızı emretmiştir:
All people, Muslims and non-Muslims alike, have something of mercy – of kindness, compassion, empathy, love, and so our approaches, interactions and communication must be inspired by the same spirit of mercy. The Prophet (peace be upon him) instructed us to have a general mercy for all, to look upon creation with an eye of compassion:
Ebû Mûsa el-Eş'arî rivayet etti: Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: "Birbirinizi sevmedikçe iman etmiş olmazsınız. Birbirinizi sevmenizi sağlayacak şeyi size haber vermeyeyim mi?"
“Abū Mūsa Al-Ash‘arī reported: The Messenger of Allāh, peace and blessings be upon him, said: ‘You will never have faith until you love each other. Shall I tell you what will make you love each other?
Dediler: "Elbette, ey Allah'ın Resulü." Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Aranızda selamı yayın. Canımın elinde olduğu Zat'a andolsun ki, merhametli olmadıkça cennete giremezsiniz."
They said, ‘Of course, O Messenger of Allāh.’ The Prophet said: Spread peace between yourselves. By the one in whose hand is my soul, you will not enter Paradise until you are merciful.
Dediler ki: "Ey Allah'ın Resulü, hepimiz merhametliyiz." Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Hayır, mesele sizin aranızdaki merhamet değil, bilakis genel anlamda merhamet, genel anlamda merhamettir."129
They said, ‘O Messenger of Allāh, all of us are merciful.’ The Prophet said: Actually, it is not mercy between yourselves, but rather it is mercy in general, it is mercy in general.”129
Empatiyi Tanımlamak ve Peygamberî Empati
Defining Empathy And A Prophetic Empathy
“Empati, bir başka insanın mutluluğunu ya da üzüntüsünü, duygularını ve hislerini paylaşabilme kapasitesidir. Bu yetenek anlayışa, şefkate ve insanlar arasındaki çok çeşitli başka bağlara yol açar. Empatiyi yaşayabilmemizin iki yolu vardır: Birincisi, karşımızdaki kişinin içinde bulunduğu durumda biz de olmuş olmamızdır. Bu durumda bunun nasıl hissettirdiğini kişisel deneyimimizden biliriz. İkincisi ise onların nasıl hissettiğini hayal edebilmemizdir. Hayal gücümüz, kendi benzer bir deneyimimizden, o deneyimi yaşamış bir arkadaşın ya da aile üyesinin anlatımından ya da yabancı birinin başından geçenleri gözlemlemekten gelebilir. Empati başkasının sevincini ya da mutluluğunu paylaşmanın bir yolu olabilse de, zorlukları birbirine bağlayan empati, bizi harekete geçirmeye en çok yatkın olandır.”
“Empathy is the capacity to share the happiness or sadness, the emotions and feelings of another person. This ability leads to understanding, to compassion and to a wide range of other connections between people. There are two ways that we are able to experience empathy: one, because we have been in the situation that the other person has. We know from personal experience how it feels, and the other is because we can imagine how they feel. Our ability to imagine may come from a similar experience of our own, from a story of a friend or family member who has had that experience or from the observations of what happens to a stranger. And although empathy can be a way of sharing someone else’s joy or happiness, the empathy that connects difficulties is the one that’s most likely to move us to action.
Başkalarının sıkıntılarını anlamak, odaklı bir karşılık doğurabilir; bir yanlışı düzeltmeye, bir sorunu çözmeye ya da yalnızca bir anlayışı paylaşmaya yönelik odaklı bir yardım biçimi olabilir.
Understanding the troubles of others can bring a focused response, a focused kind of help by trying to right a wrong, by trying to fix a problem, or simply by sharing an understanding.
Bu eylemler bir gülümseme kadar basit olabileceği gibi, Haiti'deki uluslararası bir yardım çalışması kadar karmaşık da olabilir.”130 (04:03-05:19)
These actions can be as simple as a smile or as complex as an international relief effort in Haiti.”130 (04:03-05:19)
Dr. Lisa Rossbacher'in değindiği şey, insan davranış kurallarının tüm insanlar arasında evrensel bir biçimde var olduğu ve bu nedenle başkalarına duyulan hissin hem fiziksel hem de mecazi anlamda yansıtıcı olduğu fikridir. Bu fikir, insanın kendi kırılganlığını hissetmesini çağrıştırır ve savaşta baskın olan duygunun – korkunun – düşman halklar da dahil olmak üzere bütün insanlarda ortak olduğunun farkına varmayı içerir. "Empatinin başlangıcı, kişinin kendi kırılganlığını kabul etmesinde yatar."
Empati: Başkasının Bakış Açısını Benimsemek
Empathy As Perspective Taking
Her ne kadar başka bir insanın hayat koşullarını ve bağlamını ya da o durumda ne "hissettiğini" tam olarak kavramak asla mümkün olmasa da, kişinin kendi kırılganlığına dair eleştirel öz-düşünüm yoluyla, benzer bir anda ne hissettiğine dair bir farkındalık vardır; bu his hafızanın derecelenmeleriyle aracılık edilir. Bu, aynı koşulu, ortamı, cinsiyeti ya da tarihsel zamanı taklit etmek zorunda değildir; ancak "başkası için hissetmek", kişinin kendi "benliğinin" oluşumuna katkıda bulunduğu ölçüde varoluşsaldır. Müslüman, başkalarıyla konuşurken, muhatabına kendi empatik düşüncelerini yansıtabilmelidir. Anneler, kendi annelik duygularından yola çıkarak "hissedebilir"; babalar da babalığın zorluklarını ve sevinçlerini takdir edebilir. Bir toplumdaki insanlar, sokak suçu, konut maliyetlerindeki artış, üniversite harçları, emeklilik ve yalnızlık gibi aynı türden toplumsal kaygılarla ilişki kurabilir.
Though there can never be a full understanding of the context and factors that make up another person’s life circumstances or what a person must have ‘felt’ in that circumstance, there is nonetheless a realisation, through critical self-reflection of one’s own vulnerability, what one had felt (mediated by the gradients of memory) at a similar moment. It need not mimic the circumstance, setting, value of gender or time in history, but is existential in as much as ‘feeling for’ contributes to our very own make up of ‘self’. When the Muslim speaks with others, he or she should be able to insert their own empathetic considerations onto the addressee. Mothers are able to ‘feel’ out of their own maternal considerations, fathers too can appreciate the challenges and joys of fatherhood. People in a society can relate to the same kinds of social concerns like street crime, rise in housing costs, university tuition fees, retirement and loneliness.
Empati, bir başkasının duygularını paylaşma yeteneğidir; onun mutluluğunu ya da üzüntüsünü paylaşmaktır. Bu, duruma başkasının gözünden bakmak (perspektif alma) yoluyla gerçekleşebilir; aynı ya da benzer bir durumda bulunduğumuz bir zamanı hatırlayarak. Böyle bir deneyimin nasıl hissettirdiğini biliriz ve diğer kişinin ne hissettiğini takdir edebiliriz. Bu tür bilişsel işleyiş, merhamet, sempati ve insanlar arasındaki birçok başka bağ gibi güçlü duygular doğurabilir. Ayrıca, başkasını tanımamızdan ve onunla olan yakınlık derecemizden dolayı, onun duygularıyla bağ kurabiliriz. Bu durum, aşağıdaki rivayette güzel bir şekilde gösterilmektedir:
Empathy is the ability to share in the emotions of another person, in his or her happiness or sadness. This can be done through perspective taking, recalling a time wherein we had been in the same or similar situation. We knew how such an experience felt and can appreciate how that other person is feeling. Such cognitive processing can produce strong emotions of compassion, of sympathy and so many other connections between people. We might even associate with another’s feelings due to what we know of them and due to the degree of closeness to them. This is shown beautifully in the following narration:
Başkası İçin Duyulan Empati
Feeling For The Other
Empati, aynı zamanda başka bir kişinin duygularını anladığınızı iletmek demektir. Biri duygularınızla özdeşleştiğinde ve sıkıntınızın ya da kaygınızın dinlenmeye değer olduğunu bildiğinizde, bu büyük bir rahatlama sağlar. Kişisel bir hikâyeyi, bir trajediyi anlatan ya da bir iyi haberi paylaşan biriyle konuşurken, onu güvence altına almak ya da zorluklarını veya mutluluğunu kabul etmek çok fayda sağlar. Böyle durumlarda, onların önemini basitçe, "Gerçekten zor bir dönem geçirmişe benziyorsun. Bana daha fazlasını anlat/Bununla nasıl başa çıktın?" diyerek ifade edebilirsiniz. Mutlu ya da üzücü bir anlatım karşısında "daha fazla anlat..." demek, kişiyi önemli bir konuma yerleştirir. Bu da sizin sözlerinizin, rehberliğinizin ve öğütlerinizin daha iyi kabul görmesini ve takdir edilmesini sağlar.
Empathy is also about communicating your understanding of another person’s feelings. It provides great relief when someone else identifies with your feelings and you know that your distress or concern is worthy enough to be listened to. It goes a very long way, when speaking with someone who is recounting a personal story, tragedy, or sharing a good news, to reassure them, or to acknowledge their difficulties or happiness. In such circumstances, you may express their importance by simply uttering “It sounds like you had a really difficult time. Tell me more about it/how did you cope?” The simple saying of “tell me more…” about a happy or a sad description puts the person in a place of importance. It then makes your words, guidance and instruction better received and appreciated.
Empatinin en etkileyici anlatımlarından bazıları en tehlikeli durumlarda ortaya çıkar.
Some of the most evocative accounts of empathy emerge in the most precarious situations.
Bir sonlanma duygusunun farkına varıldığında ya da bir başkaldırı bağlamında, insanlar bu tür durumlarda bile tipik olmayan davranışlar sergilemeye yönelebilirler. Bunlar, ait oldukları bağlamlar ve içlerindeki özveri duygusu açısından gerçekten de olağandışı sayılabilir. Rossbacher'in tanımladığı gibi, başkasının acısına ortak olma ve o acıyı zihinde canlandırma, empatinin temelini oluşturmaktadır.
With realisation of a sense of finality or in the context of an act of defiance, humans can be propelled into enacting behaviours that are not typical even in the said circumstances. These might be viewed as indeed atypical in so much as the contexts to which they belong and the sense of self-sacrifice found in them. The ‘sharing’ in another’s pain, the ‘imagining’ of that pain is, as Rossbacher defined, the foundation of empathy.
Tzvetan Todorov, Holokost kurbanlarından, ölümle karşı karşıya kaldıklarında, başkalarıyla birlikte ölerek kendi "sonradan gelecek" ölümlerini önceden kabullenmeyi seçen birkaç örnekten yararlanır. Todorov, Auschwitz'te doğum yapan bir anneyi anlatan J. Kosciuszkowa'nın durumunu aktarır.
Empati Olarak Hayal Edilen Hikâye Kurma
Empathy As Imagined Storying
Empati, kişinin kendi tuvali üzerinde anlatılan, hayal edilmiş bir öyküleme yetisidir; bu öyküdeki aktörler de çok büyük ölçüde kişinin kendisi olabilir. İnsanlığı yeniden kazandırmanın empati kurma yeteneğini gerektirdiği düşünülürse, kendi fiziksel ve duygusal varlığımızda fark ettiğimiz ince noktaların başkalarında da göz önünde bulundurulması gerekir. Basit davranışların başkalarının hayatında dönüştürücü bir etki yaratabileceğine ve insanları Allah'a yaklaştırabileceğine dair en güzel örnek Peygamber ﷺ'den gelmektedir. O, İslam davetini iletmenin bütünüyle insanın kendisi olduğunu öğretmiştir. Güzel söylenmiş sözler kalıcı bir etki bırakabilir. Çoğu zaman söylenenin "ne"sinden çok, nasıl söylendiği, söylenen şeyi aşar.
Empathy is an imagined storying and the actors can be very much one’s own. The storying is told on one’s own canvas. If re-humanising requires the ability to empathise then the fine points we recognise in our own physical and emotional being need to be considered in other people. The best example of the way simple gestures can have a transformative effect on the lives of others, and draw people closer to Allāh comes from the Prophet (peace be upon him). He taught that the conveying of the Islamic call is the entirety of you. Words well-spoken can have a lasting impact. It is often the ‘how’ of what is said that transcends the ‘what’ of whatever was said.
Mekke'nin fethinden sonra, görünüşte İslam'ı kabul etmiş olan Mekkeli Fudâle bin Umeyr, intikam hırsıyla doluydu ve Peygamber (ﷺ)'i suikastla öldürmeye ant içmişti. Peygamber (ﷺ) Kâbe'yi tavaf ederken Fudâle, kılıcını elbisesinin altına gizlemiş ve işleyeceği alçakça cinayete hazırlanıyordu. Ancak bir anda kendisini Peygamber (ﷺ)'in erişebileceği bir mesafede buldu. Peygamber (ﷺ) Fudâle'ye baktı ve "Kendi kendine ne söylüyordun?" diye sordu. Fudâle, sadece Allah'ı zikrettiğini söyleyerek soruyu geçiştirdi. Peygamber (ﷺ) Fudâle'ye gülümsedi ve elini onun göğsüne koyarak "Allah'tan bağışlanmanı dile" dedi. Fudâle daha sonra şöyle diyecekti: "Vallahi, Peygamber elini göğsümden kaldırdığı andan itibaren, Allah'ın yarattığı hiçbir şey kalmadı ki onu ondan daha sevgili görmeyeyim."153
After the conquest of Makkah, one of the Makkans, Fuḍāla ibn Umayr, though having nominally accepted Islam, was keen on revenge, and had vowed to assassinate the Prophet (peace be upon him). As the Prophet (peace be upon him) was performing ṭawāf (circumambulation of the Ka‘ba), Fuḍāla had hidden his sword under his clothing and was preparing himself for the dastardly deed he was about to commit. Instantly, he found himself within reach of the Prophet (peace be upon him). The Prophet looked up at Fuḍāla and asked, “What is it that you were saying to yourself?” Fuḍāla brushed off the question by saying he was simply praising Allāh. The Prophet (peace be upon him) smiled at Fuḍāla and said, “Ask Allāh to forgive you,” placing his hand on Fuḍāla’s chest. Fuḍāla would later say, “By Allāh, from the moment he lifted his hand from my chest, there remained nothing of Allāh’s creation except that he was more beloved to me than it.”153
127 Sunan al-Tirmidhī 1924.
127 Sunan al-Tirmidhī 1924.
128 İbnü'l-Kayyim, El-Vâbilü's-Sayyib, s. 53-56.
128 Ibn al-Qayyim, Al-Wābil al-Ṣayyib, pp. 53-56.
129 Al-Mustadrak ‘ala aṣ-Ṣaḥīḥayn 7391.
129 Al-Mustadrak ‘ala aṣ-Ṣaḥīḥayn 7391.
130 Lisa Rossbacher, ‘Empathy: Walking in Another’s Shoes’: https://www.youtube.com/watch?v=VPSFWIYoBTE
130 Lisa Rossbacher, ‘Empathy: Walking in Another’s Shoes’: https://www.youtube.com/watch?v=VPSFWIYoBTE.
131 Beverly Allen, ‘Women in Bosnia Today: Notes on Gender Issues for Us All’ at the Stockholm International Forum 2002, available at http://www.d.dccam.org/Projects/Affinity/SIF/DATA/2002/page1691.html.
131 Beverly Allen, ‘Women in Bosnia Today: Notes on Gender Issues for Us All’ at the Stockholm International Forum 2002, available at http://www.d.dccam.org/Projects/Affinity/SIF/DATA/2002/page1691.html.
132 U. Frevert, Emotions in history - Lost and found (Budapest: Central European University Press, 2011), s. 161; Richard Lebow, Reason, Emotion and Cooperation, International Politics 42 (2005), s. 298; N. Head, Justifying Violence:
132 U. Frevert, Emotions in history - Lost and found (Budapest: Central European University Press, 2011), p. 161; Richard Lebow, Reason, Emotion and Cooperation, International Politics 42 (2005), p. 298; N. Head, Justifying Violence:
İletişimsel Etik ve Kosova'da Güç Kullanımı. Seri: Çatışma Analizine Yeni Yaklaşımlar (Manchester University Press: Manchester: 2012), s. 35.
Communicative Ethics and the Use of Force in Kosovo. Series: New approaches to conflict analysis (Manchester University Press: Manchester: 2012), p. 35.
133 R. Bleiker ve E. Hutchinson, Fear no more: Emotions and world politics. Review of International Studies, 34 (S1)